Phẩm Hỏi Bệnh, thứ năm.
Bấy giờ Phật bảo Diệu Cát Tường (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ): "Nay ông nên đến chỗ Vô Cấu Xưng (vị cư sĩ ở thành Quảng Nghiêm, thường gọi là Duy-ma-cật, nghĩa là "người có tiếng tăm không vết nhơ") thăm hỏi bệnh của ông ấy." Diệu Cát Tường bạch: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), vị đại sĩ ấy khó mà đối đáp. Ông ấy hiểu sâu các pháp môn (các cửa ngõ, phương pháp tu học), giỏi biện luận, có tài biện thuyết mầu nhiệm, trí tuệ giác ngộ không bị ngăn ngại.
Mọi sự nghiệp mà các Bồ-tát (bậc tu hành cầu giác ngộ để cứu độ mọi loài) cần làm, ông ấy đều đã hoàn thành. Những chỗ bí mật của các đại Bồ-tát và chư Như Lai (danh hiệu của Phật), ông ấy đều có thể theo vào. Ông ấy khéo thu phục các ma, phương tiện khéo léo không trở ngại. Ông ấy đã đến chỗ tối thắng, không hai, không pha tạp, đến bờ bên kia rốt ráo của những gì vận hành trong pháp giới (toàn thể thực tại, cảnh giới chân thật của mọi pháp). Ông ấy có thể trong một tướng mà trang nghiêm pháp giới, nói pháp môn trang nghiêm bằng vô số tướng.
Ông ấy thấu suốt căn tính và hành vi của mọi hữu tình (chúng sinh có tình thức), khéo dạo chơi tự tại trong các thần thông tối thắng, đã đạt đến trí tuệ lớn và phương tiện khéo léo, đã được sự tự tại không sợ hãi trong mọi việc hỏi đáp phân định, không phải thứ tài ăn nói tầm thường, lời lẽ sắc bén nào có thể chống đỡ được. Tuy vậy, con sẽ nương uy thần của Phật mà đến đó hỏi bệnh. Khi đến đó, con sẽ tùy theo sức mình mà đàm luận với ông ấy."
Lúc ấy trong chúng có các Bồ-tát, các đại đệ tử, cùng các thiên tử như Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên), các vị Hộ thế (bốn vị Thiên vương giữ gìn bốn phương thế gian) đều nghĩ: "Nay hai vị Bồ-tát đều có sự hiểu biết thù thắng sâu xa rộng lớn. Nếu cùng nhau luận bàn, chắc chắn sẽ giảng nói giáo pháp vi diệu. Nay chúng ta vì muốn nghe pháp, cũng nên rủ nhau đi theo đến đó."
Khi ấy trong chúng có tám nghìn Bồ-tát, năm trăm thanh văn (đệ tử nghe tiếng Phật giảng mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình), cùng vô số trăm nghìn thiên tử như Đế Thích, Phạm vương, Hộ thế, vì muốn nghe pháp nên đều xin đi theo. Diệu Cát Tường cùng các Bồ-tát, chúng đại đệ tử, Đế Thích, Phạm vương, Hộ thế và các thiên tử đều đứng dậy cung kính cúi đầu lễ Thế Tôn, rồi trước sau vây quanh nhau ra khỏi rừng Am-la (vườn xoài, nơi Phật đang ở) đến thành Quảng Nghiêm (thành Tỳ-da-ly), tới chỗ Vô Cấu Xưng định hỏi bệnh ông.
Khi ấy Vô Cấu Xưng nghĩ trong lòng: "Nay Diệu Cát Tường cùng đại chúng đến hỏi bệnh. Ta nên dùng thần lực của mình làm cho trong nhà trống không, dẹp hết giường ghế, vật dụng cùng người hầu, người canh cửa, chỉ để lại một chiếc giường, nằm đó tỏ ra đang bệnh." Vô Cấu Xưng nghĩ vậy rồi, liền ngay lúc ấy dùng sức thần thông lớn làm cho căn nhà trống không, dẹp hết mọi thứ, chỉ để lại một chiếc giường, nằm đó tỏ ra đang bệnh.
Khi ấy Diệu Cát Tường cùng đại chúng vào nhà ông, chỉ thấy căn nhà trống không, không có vật dụng, người canh cửa hay người hầu, chỉ có một mình Vô Cấu Xưng nằm trên một chiếc giường. Vô Cấu Xưng thấy Diệu Cát Tường liền cất tiếng: "Chào mừng ngài! Không đến mà đến, không thấy mà thấy, không nghe mà nghe." Diệu Cát Tường nói: "Đúng vậy, thưa cư sĩ. Cái đã đến thì không thể lại đến nữa; cái đã đi thì không thể lại đi nữa. Vì sao? Không phải cái đã đến lại có thể gọi là đến; không phải cái đã đi lại có thể gọi là đi. Cái đã thấy thì không thể lại thấy nữa; cái đã nghe thì không thể lại nghe nữa.
Thôi hãy gác chuyện ấy lại. Cư sĩ chịu đựng được nỗi đau chăng? Mạng sống có giữ được chăng? Các giới (các yếu tố đất, nước, lửa, gió trong thân) có điều hòa được chăng? Bệnh có chữa được chăng? Có thể khiến bệnh này không nặng thêm chăng? Đức Thế Tôn ân cần gửi lời thăm hỏi không xiết. Bệnh của cư sĩ có đỡ chút nào chăng? Đi đứng, sức lực có được yên ổn chút nào chăng? Nay căn nguyên bệnh này từ đâu mà khởi? Phát sinh đã bao lâu, và sẽ hết bằng cách nào?"
Vô Cấu Xưng nói: "Các hữu tình có vô minh (sự mê muội không thấy rõ sự thật) và hữu ái (lòng ái luyến sự tồn tại) đã từ lâu lắm rồi, bệnh của tôi nay cũng phát sinh như thế, từ xa xưa trong vòng sinh tử ở thời quá khứ đến nay. Hữu tình đã bệnh thì tôi cũng bệnh theo; hữu tình nếu khỏi thì tôi cũng khỏi theo. Vì sao? Mọi Bồ-tát đều vì các hữu tình mà lâu dài trôi trong sinh tử; vì ở trong sinh tử nên có bệnh. Nếu các hữu tình lìa được bệnh khổ thì các Bồ-tát không còn bệnh nữa.
Ví như ở thế gian có vị trưởng giả hay cư sĩ chỉ có một đứa con, trong lòng hết sức thương yêu, thấy con là vui, không lúc nào rời. Đứa con nếu bệnh thì cha mẹ cũng bệnh; nếu con khỏi bệnh thì cha mẹ cũng khỏi. Bồ-tát cũng thế, thương các hữu tình như con một. Hữu tình nếu bệnh thì Bồ-tát cũng bệnh; hữu tình khỏi bệnh thì Bồ-tát cũng khỏi." Ông lại nói: "Bệnh này do đâu mà khởi? Bệnh của Bồ-tát là từ đại bi (lòng xót thương lớn đối với mọi loài) mà khởi."
Diệu Cát Tường nói: "Thưa cư sĩ, vì sao căn nhà này trống trơn, lại không có người hầu?" Vô Cấu Xưng nói: "Mọi cõi Phật cũng đều trống không." Hỏi: "Vì sao trống không?" Đáp: "Vì không nên không." Lại hỏi: "Cái không này là không của ai?" Đáp: "Cái không này là cái không không phân biệt." Lại hỏi: "Tính không (tính không có tự thể cố định của mọi pháp) có thể phân biệt được chăng?" Đáp: "Cái có thể phân biệt ấy cũng là không. Vì sao? Vì tính không thì không thể phân biệt mà gọi là không."
Lại hỏi: "Cái không này phải tìm ở đâu?" Đáp: "Cái không này phải tìm trong sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai lối thấy sai lầm của các học thuyết ngoài Phật giáo)." Lại hỏi: "Sáu mươi hai kiến phải tìm ở đâu?" Đáp: "Phải tìm trong sự giải thoát của chư Phật." Lại hỏi: "Sự giải thoát của chư Phật phải tìm ở đâu?" Đáp: "Phải tìm trong tâm hành (hoạt động của tâm) của mọi hữu tình.
Còn ngài hỏi vì sao không có người hầu, thì mọi ma oán (ma quân, kẻ thù phá hoại đạo) và các ngoại đạo (người theo các đạo ngoài Phật giáo) đều là người hầu của tôi. Vì sao? Mọi ma oán đều ưa thích tán dương sinh tử, mọi ngoại đạo đều ưa thích tán dương các kiến chấp, nhưng Bồ-tát ở giữa những thứ ấy đều không chán bỏ. Vì thế ma oán và các ngoại đạo đều là người hầu của tôi."
Diệu Cát Tường nói: "Thưa cư sĩ, bệnh này có tướng trạng thế nào?" Đáp: "Bệnh của tôi hoàn toàn không có hình tướng, cũng không thể thấy." Lại hỏi: "Bệnh này gắn với thân hay gắn với tâm?" Đáp: "Bệnh của tôi không gắn với thân, vì đã lìa tướng thân; nhưng cũng gắn với thân, vì như bóng hình. Không gắn với tâm, vì đã lìa tướng tâm; nhưng cũng gắn với tâm, vì như huyễn hóa."
Lại hỏi: "Địa giới (yếu tố đất), thủy giới (yếu tố nước), hỏa giới (yếu tố lửa), phong giới (yếu tố gió), trong bốn giới này thì là bệnh của giới nào?" Đáp: "Thân của các hữu tình đều do tứ đại (bốn yếu tố lớn cấu tạo vật chất: đất, nước, lửa, gió) mà khởi. Vì họ có bệnh nên tôi bệnh. Nhưng bệnh này không phải chính là bốn giới, vì tính của các giới vốn là lìa."
Vô Cấu Xưng nói: "Bồ-tát nên an ủi khuyên giải Bồ-tát có bệnh thế nào để vị ấy được vui?" Diệu Cát Tường nói: "Chỉ ra thân là vô thường, nhưng không khuyên chán lìa thân. Chỉ ra thân có khổ, nhưng không khuyên ưa thích Niết-bàn (sự dứt sạch khổ đau và vòng sinh tử). Chỉ ra thân là vô ngã (không có cái "tôi" thường còn), nhưng khuyên làm thành thục hữu tình. Chỉ ra thân là trống không lặng lẽ, nhưng không khuyên tu sự tịch diệt rốt ráo (lặng tắt hoàn toàn, bỏ hẳn thế gian). Chỉ ra việc sám hối tội trước, nhưng không nói tội có thể dời đổi đi đâu.
Khuyên lấy bệnh của mình mà thương các hữu tình, khiến trừ được bệnh của họ. Khuyên nhớ lại các khổ đã chịu trong quá khứ mà làm lợi ích cho hữu tình. Khuyên nhớ lại vô số căn lành đã tu mà tu tịnh mệnh (cách sống, nuôi mạng trong sạch). Khuyên chớ kinh sợ, hãy siêng năng bền chí dũng mãnh. Khuyên phát nguyện lớn làm vị đại y vương (vua thầy thuốc giỏi) chữa trị cho các hữu tình, khiến mọi bệnh của thân và tâm họ vĩnh viễn dứt hẳn. Bồ-tát nên an ủi khuyên giải Bồ-tát có bệnh như thế để vị ấy được vui."
Diệu Cát Tường nói: "Bồ-tát có bệnh nên điều phục (chế ngự, rèn luyện) tâm mình thế nào?" Vô Cấu Xưng nói: "Bồ-tát có bệnh nên nghĩ thế này: 'Bệnh này của ta nay đều sinh từ nghiệp do phiền não (những tâm trạng ô nhiễm làm khổ như tham, sân, si) phân biệt điên đảo hư dối từ quá khứ khởi lên. Trong thân hoàn toàn không có một pháp nào chân thật, thì có ai đâu để chịu bệnh này?' Vì sao? Tứ đại hòa hợp lại, tạm gọi tên là thân. Trong tứ đại không có chủ, thân cũng không có cái tôi. Bệnh này nếu khởi lên, ắt là do chấp có cái tôi. Ở đây không nên sai lầm sinh ra ngã chấp (sự bám chấp vào cái tôi). Nên hiểu rõ sự chấp này là gốc rễ của bệnh.
Do nhân duyên ấy, nên trừ bỏ tưởng về cái tôi của mọi hữu tình mà an trụ nơi pháp tưởng (ý niệm cho rằng chỉ có các pháp, các yếu tố cấu thành, không có cái tôi). Nên nghĩ thế này: 'Các pháp hòa hợp cùng làm thành thân này, sinh diệt trôi chảy. Khi sinh chỉ là pháp sinh, khi diệt chỉ là pháp diệt. Các pháp như thế nối tiếp nhau, không biết nhau, hoàn toàn không có suy nghĩ. Khi sinh không nói "ta sinh", khi diệt không nói "ta diệt".' Bồ-tát có bệnh nên hiểu đúng đắn pháp tưởng như vậy.
'Pháp tưởng này của ta cũng là điên đảo. Pháp tưởng chính là mối họa lớn, ta nên trừ diệt nó, cũng nên trừ diệt mối họa lớn như vậy cho mọi hữu tình.' Làm sao trừ được mối họa lớn ấy? Là phải trừ diệt sự chấp ngã và ngã sở (cái tôi và những gì thuộc về tôi). Làm sao trừ được sự chấp ngã và ngã sở? Là lìa hai pháp. Làm sao lìa hai pháp? Là pháp bên trong và pháp bên ngoài hoàn toàn không vận hành. Làm sao hai pháp hoàn toàn không vận hành? Là quán bình đẳng, không động, không lay, không có gì để quán sát.
Thế nào là bình đẳng? Là cái tôi và Niết-bàn, cả hai đều bình đẳng. Vì sao? Vì tính của cả hai đều không. Hai thứ ấy đã không có, thì cái gì lại là không? Chỉ dùng tên gọi mà tạm nói là không. Thấy hai thứ ấy không thật và bình đẳng rồi thì không còn bệnh nào khác, chỉ còn bệnh chấp không. Nên quán rằng bệnh chấp không như thế cũng là không. Vì sao? Vì bệnh chấp không như thế rốt ráo là không.
Bồ-tát có bệnh nên không có gì để thọ nhận mà vẫn thọ nhận các thọ (các cảm giác khổ, vui, không khổ không vui). Nếu chưa viên mãn Phật pháp thì không nên diệt thọ để chứng quả. Nên lìa các pháp năng thọ (cái nhận cảm giác) và sở thọ (cái được cảm nhận). Nếu khổ chạm vào thân, nên thương mọi hữu tình ở các đường hiểm ác (các cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), khởi lòng đại bi trừ các khổ cho họ. Bồ-tát có bệnh nên nghĩ thế này: 'Đã trừ bệnh của mình thì cũng nên trừ bệnh của các hữu tình.' Khi trừ bệnh của mình và người như thế, không có chút pháp nào có thể trừ.
Nên quán sát đúng đắn nhân duyên khởi ra bệnh, mau khiến trừ diệt, vì họ mà giảng chánh pháp. Thế nào gọi là nhân duyên của bệnh? Là có duyên lự (tâm bám vào đối tượng mà suy tính, so đo). Mọi duyên lự đều là nhân của bệnh, vì ai có duyên lự đều có bệnh. Duyên lự vào đâu? Là duyên vào ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử). Nên biết sự duyên lự ấy thế nào? Là hiểu thấu đúng đắn rằng duyên lự này hoàn toàn không có gì để đạt được. Nếu không có gì để đạt được thì không có duyên lự.
Làm sao dứt duyên lự? Là không duyên vào hai kiến. Hai kiến là gì? Là nội kiến (cái thấy chấp vào bên trong) và ngoại kiến (cái thấy chấp vào bên ngoài). Nếu không có hai kiến thì không có gì để đạt được. Đã không có gì để đạt được thì duyên lự đều dứt. Vì duyên lự dứt nên không có bệnh. Nếu tự mình không bệnh thì có thể dứt trừ bệnh của hữu tình.
Lại nữa, này Diệu Cát Tường, Bồ-tát có bệnh nên điều phục tâm mình như vậy. Chỉ có Bồ-đề (sự giác ngộ) của Bồ-tát mới dứt được mọi khổ già, bệnh, chết. Nếu không như vậy thì những gì mình siêng tu đều thành bỏ phí. Vì sao? Ví như có người thắng được kẻ thù mới gọi là dũng mãnh; nếu có thể vĩnh viễn dứt mọi khổ già, bệnh, chết như thế mới gọi là Bồ-tát.
Lại nữa, này Diệu Cát Tường, Bồ-tát có bệnh nên tự quán sát: 'Bệnh này của ta không thật, không có; mọi bệnh của tất cả hữu tình cũng không thật, không có.' Khi quán như vậy, không nên để ái kiến (lòng ái luyến cùng sự chấp vào hình tướng chúng sinh) quấn lấy tâm mà khởi đại bi đối với các hữu tình; chỉ nên vì dứt khách trần phiền não (phiền não như bụi khách từ ngoài bám vào, không phải bản tính của tâm) mà khởi đại bi đối với các hữu tình.
Vì sao? Bồ-tát nếu để ái kiến quấn tâm mà khởi đại bi đối với các hữu tình, thì sẽ mỏi mệt chán ngán sinh tử. Nếu vì dứt trừ khách trần phiền não mà khởi đại bi đối với các hữu tình, thì sẽ không mỏi mệt chán ngán sinh tử. Bồ-tát như thế vì các hữu tình mà ở trong sinh tử có thể không mỏi mệt chán ngán, không bị ái kiến quấn lấy tâm. Vì không bị ái kiến quấn tâm, nên ở trong sinh tử không bị trói buộc. Vì ở trong sinh tử không bị trói buộc nên được giải thoát. Vì ở trong sinh tử được giải thoát nên có sức giảng nói diệu pháp, khiến các hữu tình xa lìa trói buộc, chứng được giải thoát.
Đức Thế Tôn dựa vào mật ý (ý nghĩa sâu kín ẩn bên trong) này mà dạy rằng: 'Nếu tự mình bị trói mà cởi được trói cho người khác, thì không có lẽ ấy. Nếu tự mình đã cởi trói mà cởi được trói cho người khác, thì có lẽ ấy.' Vì thế Bồ-tát nên cầu giải thoát, lìa mọi sự trói buộc.
Lại nữa, này Diệu Cát Tường, thế nào gọi là sự trói buộc của Bồ-tát? Thế nào gọi là sự giải thoát của Bồ-tát? Nếu các Bồ-tát đắm vị (say mê hương vị) của những gì mình tu như tĩnh lự (thiền định), giải thoát (các tầng định giúp lìa bỏ ràng buộc), đẳng trì (trạng thái tâm định chuyên nhất), đẳng chí (các tầng thiền định sâu đạt được), thì đó gọi là sự trói buộc của Bồ-tát. Nếu các Bồ-tát dùng phương tiện khéo léo (cách thức khéo léo để dẫn dắt chúng sinh) mà nhận lấy các đời sống trong cõi sinh tử mà không tham đắm, thì đó gọi là sự giải thoát của Bồ-tát. Nếu không có phương tiện để khéo nhiếp giữ tuệ mầu nhiệm, đó gọi là trói buộc. Nếu có phương tiện để khéo nhiếp giữ tuệ mầu nhiệm, đó gọi là giải thoát.
Thế nào là Bồ-tát không có phương tiện để khéo nhiếp giữ tuệ mầu nhiệm, gọi là trói buộc? Là các Bồ-tát dùng các pháp không (quán mọi pháp không có tự thể), vô tướng (không bám vào hình tướng), vô nguyện (không mong cầu tạo tác) để tự điều phục, mà không dùng tướng hảo (các tướng tốt và vẻ đẹp của thân Phật) trang điểm thân mình, không trang nghiêm cõi Phật, không làm thành thục hữu tình. Các Bồ-tát này không có phương tiện để khéo nhiếp giữ tuệ mầu nhiệm, gọi là trói buộc.
Thế nào là Bồ-tát có phương tiện khéo léo để khéo nhiếp giữ tuệ mầu nhiệm, gọi là giải thoát? Là các Bồ-tát dùng các pháp không, vô tướng, vô nguyện để điều phục tâm mình, quán sát các pháp có tướng hay không tướng, tu tập và chứng nghiệm, lại dùng tướng hảo trang điểm thân mình, trang nghiêm cõi Phật, làm thành thục hữu tình. Các Bồ-tát này có phương tiện khéo léo để khéo nhiếp giữ tuệ mầu nhiệm, gọi là giải thoát.
Thế nào là Bồ-tát không có phương tiện để khéo nhiếp giữ tuệ mầu nhiệm, gọi là trói buộc? Là các Bồ-tát an trụ trong các kiến chấp và mọi phiền não, triền (phiền não đang hiện khởi trói buộc), phược (sự trói chặt), tùy miên (phiền não ngủ ngầm, chờ dịp nổi lên) mà tu các căn lành, nhưng không hồi hướng (đem công đức hướng về) Chánh đẳng Bồ-đề, lại sinh chấp trước sâu nặng. Các Bồ-tát này không có phương tiện khéo léo để khéo nhiếp giữ tuệ mầu nhiệm, gọi là trói buộc.
Thế nào là Bồ-tát có phương tiện khéo léo để khéo nhiếp giữ tuệ mầu nhiệm, gọi là giải thoát? Là các Bồ-tát xa lìa các kiến chấp và mọi phiền não, triền, phược, tùy miên mà tu các căn lành, lại có thể hồi hướng về Chánh đẳng Bồ-đề mà không sinh chấp trước. Các Bồ-tát này có phương tiện khéo léo để khéo nhiếp giữ tuệ mầu nhiệm, gọi là giải thoát.
Lại nữa, này Diệu Cát Tường, Bồ-tát có bệnh nên quán các pháp, thân cùng bệnh đều là vô thường, khổ, không, vô ngã; đó gọi là tuệ. Tuy thân có bệnh nhưng vẫn thường ở trong sinh tử, làm lợi ích cho hữu tình chưa từng chán mỏi; đó gọi là phương tiện. Lại quán thân, tâm và các bệnh nương nhau xoay vần, trôi chảy từ vô thủy (không có điểm bắt đầu), sinh diệt không gián đoạn, không mới không cũ; đó gọi là tuệ. Không cầu cho thân, tâm và các bệnh rốt ráo lặng tắt; đó gọi là phương tiện.
Lại nữa, này Diệu Cát Tường, Bồ-tát có bệnh nên điều phục tâm mình như vậy, không nên an trụ vào tâm đã điều phục hay tâm chưa điều phục. Vì sao? Nếu trụ vào tâm chưa điều phục, đó là pháp của kẻ phàm ngu. Nếu trụ vào tâm đã điều phục, đó là pháp của thanh văn (người tu cầu giải thoát riêng mình). Vì thế Bồ-tát đối với hai bên ấy đều không an trụ; đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu ở chỗ không phải chỗ hành của phàm phu, không phải chỗ hành của thánh nhân (bậc thánh thuộc hàng thanh văn), đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát.
Nếu ở nơi quán sát chỗ hành của sinh tử mà không có chỗ hành của mọi phiền não, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu ở nơi quán sát chỗ hành của Niết-bàn mà không đi đến chỗ lặng tắt rốt ráo, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu ở nơi thị hiện chỗ hành của bốn ma (phiền não ma, ngũ uẩn ma, tử ma và thiên ma, tức bốn thứ ngăn trở người tu) mà vượt lên trên mọi việc ma, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu cầu chỗ hành của nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả của Phật) mà không chứng trí sai thời, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu cầu chỗ hành của trí mầu nhiệm về Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) mà không chứng đế sai thời, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát.
Nếu quán sát đúng đắn chỗ hành của sự tự chứng bên trong mà vẫn cố ý nhận lấy chỗ hành của sinh tử, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu hành mọi chỗ hành của duyên khởi (lẽ mọi sự vật do nhân duyên mà sinh) mà xa lìa được chỗ hành của các kiến chấp, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu hành chỗ hành mà mọi hữu tình và các pháp đều lìa tướng, mà không có chỗ hành của phiền não và tùy miên (phiền não ngủ ngầm), đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu quán sát đúng đắn chỗ hành của vô sinh (cái vốn không hề sinh ra) mà không rơi vào chỗ hành của chánh tính (địa vị đã nhập vào Niết-bàn chắc chắn, không còn quay lại) của thanh văn, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu nhiếp thọ chỗ hành của mọi hữu tình mà không có chỗ hành của phiền não và tùy miên, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát.
Nếu chân chính vui thích chỗ hành của sự xa lìa mà không cầu chỗ hành của sự diệt sạch thân tâm, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích quán sát chỗ hành của ba cõi mà không làm rối loạn chỗ hành của pháp giới, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích quán sát chỗ hành của tính không mà vẫn cầu chỗ hành của mọi công đức, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích quán sát chỗ hành của vô tướng mà vẫn cầu chỗ hành của việc độ thoát hữu tình, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích quán sát chỗ hành của vô nguyện mà vẫn thị hiện được chỗ hành của các cõi tái sinh, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát.
Nếu thích dạo bước chỗ hành của vô tác (không tạo tác) mà vẫn thường khởi làm mọi căn lành không ngừng nghỉ, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích dạo bước chỗ hành của lục độ (sáu hạnh đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ) mà không hướng đến bờ bên kia của trí mầu nhiệm biết tâm hành của mọi hữu tình (?), đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích quán sát chỗ hành của bốn tâm vô lượng từ, bi, hỷ, xả (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) mà không cầu sinh lên cõi Phạm thế (các cõi trời thuộc cõi sắc, nơi người tu bốn tâm này thường sinh về), đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát.
Nếu thích dạo bước chỗ hành của lục thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não) mà không hướng đến chứng lậu tận (dứt sạch hoàn toàn mọi phiền não để nhập Niết-bàn), đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích kiến lập chỗ hành của các pháp mà không vướng bám vào chỗ hành của tà đạo, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích quán sát chỗ hành của lục niệm (sáu điều thường nhớ nghĩ: Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, cõi trời) mà không để sinh các lậu (các phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm tâm), đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích quán sát chỗ hành của sự không chướng ngại (?) mà không mong cầu chỗ hành của sự tạp nhiễm, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát.
Nếu thích quán sát chỗ hành của các định như tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì, đẳng chí mà có thể không theo sức mạnh của các định để thọ sinh (tái sinh vào các cõi trời tương ứng với tầng định), đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích dạo bước chỗ hành của niệm trụ (bốn pháp quán chú tâm vào thân, cảm thọ, tâm và các pháp) mà không thích cầu chỗ hành của sự xa lìa thân, thọ, tâm, pháp, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích dạo bước chỗ hành của chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn) mà không thấy hai thứ thiện và bất thiện, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát.
Nếu thích dạo bước chỗ hành của thần túc (bốn nền tảng của thần thông, dựa trên ý muốn, tinh tấn, tâm và quán xét) mà vẫn không cần dụng công vẫn biến hiện tự tại chỗ hành của thần túc, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích dạo bước chỗ hành của ngũ căn (năm năng lực gốc: tín, tấn, niệm, định, tuệ) mà không phân biệt chỗ hành của trí mầu nhiệm biết các căn hơn kém của mọi hữu tình (?), đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích an lập chỗ hành của ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm căn) mà vẫn cầu chỗ hành của mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát.
Nếu thích an lập chỗ hành viên mãn của bảy giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả) mà không cầu chỗ hành của trí mầu nhiệm khéo léo phân biệt Phật pháp (?), đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích an lập chỗ hành viên mãn của tám chi thánh đạo (con đường tám nhánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) mà không chán bỏ chỗ hành của tà đạo, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu cầu chỗ hành của tư lương chỉ quán (chỉ là dừng tâm lắng yên, quán là quán chiếu sáng suốt) mà không rơi vào chỗ hành của sự lặng tắt rốt ráo, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát.
Nếu thích quán sát chỗ hành của các pháp không có tướng sinh diệt mà vẫn dùng tướng hảo trang nghiêm thân mình, làm trọn đủ mọi Phật sự, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích thị hiện chỗ hành của oai nghi (dáng vẻ, cách đi đứng nằm ngồi) của thanh văn và độc giác (bậc tự mình ngộ đạo nhờ quán nhân duyên, không cần thầy dạy) mà không bỏ chỗ hành nghĩ hướng về mọi Phật pháp, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thuận theo chỗ hành của định mầu nhiệm, nơi các pháp rốt ráo trong sạch, bản tính thường lặng, mà không phải không thuận theo chỗ hành của các oai nghi mà mọi hữu tình ưa thích, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát.
Nếu thích quán sát chỗ hành rằng mọi cõi Phật tính vốn trống không lặng lẽ, không thành không hoại, như hư không, mà không phải không thị hiện chỗ hành của đủ loại công đức, trang nghiêm cõi Phật, làm lợi ích cho mọi hữu tình, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát. Nếu thích thị hiện chỗ hành của các Phật sự như mọi Phật pháp, chuyển pháp luân (bánh xe Pháp, tức việc giảng dạy giáo pháp), nhập đại Niết-bàn, mà không phải không tu hành chỗ hành sai khác của các hạnh Bồ-tát, đó gọi là chỗ hành của Bồ-tát."
Khi nói những việc hiếm có về mọi chỗ hành của Bồ-tát này, trong chúng mà Diệu Cát Tường dẫn theo có tám ức (tám trăm triệu) thiên tử nghe pháp được giảng, đều phát tâm hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video