Thiên 13 — Bệnh tật

 Bệnh tật

 164) Ông Mạnh, làm thừa vụ (thừa vụ lang: một hàm quan văn bậc thấp thời Tống), xem bệnh cho đứa con nhỏ. Năm Kỷ Dậu, tháng hai, ngày Nhâm Ngọ, nguyệt tướng Tuất (nguyệt tướng: chi ứng với vị trí mặt trời trong tháng, đặt lên giờ xem để xoay bàn trời), giờ Sửu. (Thân, Dậu là không vong – "tuần không": hai chi không có can phối trong tuần mười ngày đang xét, chủ trống rỗng, khó thành. Tỵ, Ngọ là lạc không – chi trên bàn trời rơi lên chỗ không vong của bàn đất, cũng hư rỗng.) Khóa thể: Nguyên thủ (chỉ có một khóa chi trên khắc chi dưới, lấy làm dụng), Nguyên thai (ba truyền đều là chi Mạnh Dần, Thân, Tỵ, Hợi, chủ việc mới manh nha, liên quan đến thai nghén, trẻ nhỏ).

 (Sơ đồ quẻ: vòng ngoài là bàn trời gồm mười hai địa chi xếp hình vuông, mỗi chi đi kèm một thiên tướng – một trong mười hai vị thần tướng; ở giữa là tứ khóa – bốn cặp chi lập từ can, chi ngày, ghi thành ba hàng: thiên tướng, chi trên, chi dưới; bên phải là tam truyền – ba bước diễn biến của sự việc.) Quý Nhân (thần cát đứng đầu, chủ người sang giúp đỡ), Thiên Hậu (thần chủ phụ nữ, ơn huệ).

 Đằng Xà (thần chủ kinh sợ, quái dị, lửa) – Dần, Mão, Thìn, Tỵ – Thái Âm (thần chủ việc kín, người nữ).

 Chu Tước (thần chủ văn thư, tin tức, cãi cọ) – Sửu … Ngọ – Huyền Vũ (thần chủ trộm cắp, mờ ám). Tứ khóa, hàng thiên tướng: Lục Hợp (thần chủ hòa hợp, giao dịch; cũng chỉ trẻ nhỏ), Quý Nhân, Thái Âm, Bạch Hổ (thần dữ chủ tang thương, bệnh, đường sá). Truyền đầu: Tài (hào Thê Tài – chi bị can ngày khắc, chỉ của cải, vợ) – Tân Tỵ – Thái Âm (lạc không).

 Lục Hợp – Tý … Mùi – Thái Thường (thần chủ ăn uống, áo mũ, tiệc, tang phục). Tứ khóa, hàng chi bên trên: Tý, Mão, Tỵ, Thân. Truyền giữa: Tử (hào Tử Tôn – chi do can ngày sinh ra, chỉ con cháu) – Mậu Dần – Đằng Xà (ám quỷ: can ẩn của chi này khắc can ngày, chủ tai họa ngầm).

 Câu Trần (thần chủ tranh chấp, trì trệ) – Hợi, Tuất, Dậu, Thân – Bạch Hổ. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Mão, Ngọ, Thân, Nhâm. Truyền cuối: Huynh (hào Huynh Đệ – chi cùng hành với can ngày, chỉ anh em) – Ất Hợi – Câu Trần.

 Thanh Long (thần cát chủ tiền của, việc vui), Thiên Không (thần chủ hư dối, trống rỗng).

 Thầy Thiệu (tức Thiệu Ngạn Hòa) nói: Quẻ này chủ bệnh trên nóng dưới lạnh; vùng ngực trên tuy nóng mà không khát, ở giữa có phong khí (khí gió độc trong cơ thể theo Đông y) xung đột nhau, phần dưới không thông; do ăn đồ lạnh, mặn làm tổn phổi, nên trên thì suyễn, dưới thì đầy tức. Nay nên bổ phổi, thông ruột. Đó là vì đứa trẻ từng được gửi cho nhà chùa, mà chưa làm lễ trả nguyện. Nay nếu gửi cho nhà chùa thì có thể tránh được tai họa, nhưng rốt cuộc vẫn suy yếu; sau hai mươi mốt tuổi trông như người già, da tóp thịt gầy, giống như bệnh lao; đến hai mươi tám tuổi thì không qua khỏi. Bệnh của con ông quả là trên nóng dưới lạnh, do ăn canh cá khô ướp lạnh với ma sâm (?), nên mắc chứng này. Lúc đầu đã cho vào chùa Tịnh An, sau chuộc về, liền không yên, thường có dáng như người lao yếu; gửi nuôi ở nhà ông ngoại, càng gầy yếu thêm, không lấy vợ, đến ngày mồng ba tháng tư năm Thiệu Hưng thứ mười sáu thì bệnh mất, quả đúng hai mươi tám tuổi.

 Thầy giải: Trên can ngày là trường sinh (Thân là chỗ Nhâm thủy bắt đầu sinh) mà lại không vong; Thân là chùa chiền, sinh mà hư rỗng là tượng gửi nhờ. Nhâm nhận sự sinh của Thân cưỡi Bạch Hổ, nhưng lại đi sinh Dần mộc, mộc sinh Tỵ hỏa, Tỵ hỏa khắc Thân kim; Thân kim bị khắc, chạy đến trên Nhâm để tránh, chứ không phải bản ý đến sinh, nên suốt đời gầy yếu. Thân mang số bảy, Hợi mang số bốn, bốn nhân bảy là hai mươi tám. Truyền đầu Tỵ hỏa chủ trên nóng, truyền cuối Hợi thủy chủ dưới lạnh, nên ngực trên nóng mà không khát; ở giữa có Dần mộc, chủ phong khí xung nhau; phần dưới không thông. Lại Tỵ hỏa làm tổn Thân kim (kim ứng với phổi), nên phổi ắt sinh suyễn.

 Truyền đầu luận phần trên cơ thể, truyền giữa luận phần giữa, truyền cuối luận phần dưới. Lấy truyền đầu để luận là nhận con cái chăng? Hay là theo trên dưới của can ngày mà luận? (cần nghiên cứu thêm)

 165) Ông Vương, làm huyện thừa (quan phó của huyện), sinh năm Giáp Tuất, ba mươi lăm tuổi, xem bệnh. Năm Mậu Thân, tháng sáu, ngày Giáp Dần, nguyệt tướng Mùi, giờ Mão. (Tý, Sửu không vong; Thìn, Tỵ lạc không.) Khóa thể: Bát chuyên (can và chi ngày cùng ở một cung – Giáp ký ở Dần, ngày Giáp Dần – nên tứ khóa chỉ có hai khóa, chủ việc dồn về một mối, chuyện trong nhà rối ren), Duy bạc (tượng màn trướng không chỉnh, chủ chuyện trong nhà, nam nữ lộn xộn), Lệ đức (Quý Nhân ngày đêm cùng ở Mão, Dậu, chủ người trên được, kẻ dưới bất lợi).

 Lục Hợp, Chu Tước.

 Câu Trần – Dậu, Tuất, Hợi, Tý – Đằng Xà.

 Thanh Long – Thân … Sửu – Quý Nhân. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Lục Hợp, Bạch Hổ, Lục Hợp, Bạch Hổ. Truyền đầu: Quỷ (hào Quan Quỷ – chi khắc can ngày, ở đây chỉ bệnh tật, tai họa) – Canh Thân – Thanh Long (ám quỷ).

 Thiên Không – Mùi … Dần – Thiên Hậu. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Tuất, Ngọ, Tuất, Ngọ. Truyền giữa: Tử – Mậu Ngọ – Bạch Hổ.

 Bạch Hổ – Ngọ, Tỵ, Thìn, Mão – Thái Âm. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Ngọ, Dần, Ngọ, Giáp. Truyền cuối: Tử – Mậu Ngọ – Bạch Hổ.

 Thái Thường, Huyền Vũ.

 Thầy Thiệu nói: Quẻ này can và chi ngày đều thấy Ngọ; Giáp và Dần là hai mộc, đều "chết" ở Ngọ (mộc đến Ngọ là giai đoạn Tử trong vòng sinh – vượng – suy), huống chi truyền giữa và truyền cuối lại là Ngọ, truyền đầu lại là tuyệt thần (Thân là chỗ Giáp mộc kiệt tuyệt); tháng sáu thì Ngọ là Bệnh phù của tháng (sát chủ bệnh tật); lửa vượng ăn mòn gỗ đang suy, cung mình lại khắc cha mẹ; đã không còn cha mẹ, thì cũng khó giữ con cái và bản thân. May hành niên (vị trí năm tuổi chạy theo năm, để xét vận hạn) ở trên Tý, lửa đốt không hết; năm ba mươi bảy hành niên đến Dần, e khó qua. Năm ba mươi chín hành niên đến Thìn gặp Thân, càng khó qua. Ắt trước sẽ khắc mất con, liền mắc bệnh tâm thần, thành người phế. Vương huyện thừa được bổ đến Thiệu Vũ quân, năm ấy mất bốn người con trai gái, quả nhiên mắc bệnh tâm thần không đi nhậm chức được, điên cuồng chạy rông; đến năm ba mươi bảy thì si dại không biết gì, cũng không ăn uống, gần hai tháng mới khỏi. Năm ba mươi chín lại như vậy, nhưng không chết; năm bốn mươi tuổi, thái tuế (chi của năm) đến Dần thì chết.

 Thầy giải: Vì trên can ngày là Ngọ, trên chi ngày là Ngọ, truyền giữa Ngọ, truyền cuối Ngọ, tổng cộng bốn Ngọ đến ăn mòn Giáp Dần; đó là bốn Bệnh phù của tháng, bốn Thiên quỷ (sát chủ dịch bệnh). (Bài ca nói:) "Thiên quỷ thường chạy trên bốn chi Trọng (Tý, Ngọ, Mão, Dậu), tháng Dần khởi ở Dậu đi ngược vòng; hành niên hay can ngày nếu gặp phải, thì tai họa, hình thương, bệnh tật quấy người." Lại là bốn Thiên địa chuyển sát (xuân ở Mão, hạ ở Ngọ, thu ở Dậu, đông ở Tý), bốn Bạch Hổ, nên mất bốn người con. Ngọ là tim, gặp Bạch Hổ nên chủ điên cuồng. Mộc chết ở Ngọ, nên thành người phế. Thiên quỷ phần nhiều sinh ra bệnh dịch, nên số người chết nếu không phải hai, bốn thì là năm, sáu.

 Dùng lộc của tháng năm để luận thần sát, còn dùng tháng sáu là lấy theo tiết khí mà luận (?). Chỗ này luận sống chết: thái tuế đến Dần, trên thấy Ngọ, là tử thần (thần chủ chết) của can ngày.

 Bốn chữ Ngọ là Tử thần, Thiên quỷ, Bệnh thần, lại có Bạch Hổ gia lên, đều là khí suy làm hao rút can ngày Giáp mộc. Ngọ là tim, làm Hôn mê sát (sát chủ mê muội), Bạch Hổ là thần đường sá, nên điên cuồng mà chạy rông.

 166) Bà Từ, tước nhụ nhân (tước hiệu phong cho vợ quan), sinh năm Kỷ Mão, ba mươi tuổi, xem bệnh. Năm Mậu Thân, tháng năm, ngày Quý Tỵ, nguyệt tướng Thân, giờ Mão. (Ngọ, Mùi không vong; Hợi, Tý lạc không.) Khóa thể: Trùng thẩm (có khóa chi dưới khắc chi trên, lấy làm dụng), Trảm quan (Thìn hoặc Tuất gia lên can, chi ngày, tượng chém cửa ải), Cô thần (gặp sao Cô thần, chủ lẻ loi).

 Thiên Không, Bạch Hổ.

 Thanh Long – Tuất, Hợi, Tý, Sửu – Thái Thường.

 Câu Trần – Dậu … Dần – Huyền Vũ. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Thái Âm, Thanh Long, Thiên Không, Đằng Xà. Truyền đầu: Tài – Ngọ (không vong) – Đằng Xà.

 Lục Hợp – Thân … Mão – Thái Âm. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Mão, Tuất, Hợi, Ngọ. Truyền giữa: Huynh – Đinh Hợi – Thiên Không (lạc không) (Đinh thần: chi mang can Đinh trong tuần, chủ biến động).

 Chu Tước – Mùi, Ngọ, Tỵ, Thìn – Thiên Hậu. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Tuất, Tỵ, Ngọ, Quý. Truyền cuối: Quỷ – Nhâm Thìn – Thiên Hậu.

 Đằng Xà, Quý Nhân.

 Thầy Thiệu nói: Trên can ngày có Ngọ làm Đằng Xà gặp không vong, là rỗng lệch. Bà bị một người đàn bà làm khổ, đến nỗi dưới tim không đủ, đói thì khí xông lên ngực, mắt mờ tối; sinh con nhiều nhưng khó nuôi, trong đó một đứa chân thừa một ngón. Trung niên thì huyết hải (nơi chứa huyết của người nữ, chỉ tử cung, kinh nguyệt) bại hoại, khoảng năm mươi tuổi thành bướu huyết, không nên để vỡ, vỡ thì chết, vào khoảng năm mươi bốn, năm mươi lăm tuổi. Cả đời không nên nuôi tằm, e vì tằm mà mắc bệnh. Cha của bà Từ có người thiếp, tức là vú nuôi của bà. Cha mất, người vú theo bà về ở nhà ông Từ tư lý (chức quan coi việc hình ngục), thường không hợp với ông tư lý, nên bà mắc bệnh, chính là vì người vú nuôi. Bà sinh con mười một lần, còn sống ba người, trong đó một đứa thừa ngón. Năm bốn mươi mốt tuổi huyết bại, ba năm sau thành bướu; năm năm mươi bốn vì nuôi tằm ban đêm ra ngoài, dạ dày bị lạnh sinh bệnh, bướu vỡ ra máu mấy thăng mà chết.

 Thầy giải: Vì trên can ngày thấy Ngọ là tim, Quý thủy dập tắt Ngọ hỏa, lại không vong, là tim bị chế ngự mà không đủ. Ngọ là người nữ, không vong thì không có ngôi vị chính, nên là thiếp; Đằng Xà ở trên Ngọ quấy nhiễu, nên biết bị người nữ ấy làm khổ. Lại Ngọ là mắt, bị Đằng Xà quấy, bị nước chế, lại không vong, tự nhiên mờ tối. Đói mà đau là vì người sinh năm Kỷ Mão có lộc ở Ngọ (lộc: chỗ được hưởng phúc, ăn uống), không vong thì rối loạn; Đằng Xà quấy nên đau. Trên Tuất thổ thấy Thanh Long, nên chủ thừa ngón; lại Tuất là chân. Huyết bại là vì Hợi ngồi ở chỗ không vong, lại cưỡi Thiên Không. Bướu huyết là vì Thìn gia lên Hợi làm Thiên Hậu; Thìn là đất cứng, gia lên trên máu (Hợi thủy), nên là bướu huyết. Thiên Hậu chủ ô uế; Quý thủy vào mộ ở Thìn, nên bướu vỡ mà chết.

 167) Tú tài họ Y xem bệnh cho cha; cha sinh năm Bính Thìn, sáu mươi tư tuổi. Năm Kỷ Dậu, tháng mười, ngày Bính Thân, nguyệt tướng Dần, giờ Dần. (Thìn, Tỵ không vong; Thìn, Tỵ lạc không.) Khóa thể: Phục ngâm (bàn trời trùng khít bàn đất, không xoay chuyển, chủ ẩn phục, trì trệ, rên rỉ), Nguyên thai, Lệ đức, Quả tú (gặp sao Quả tú, chủ lẻ loi).

 Lục Hợp, Chu Tước.

 Câu Trần – Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân – Đằng Xà.

 Thanh Long – Thìn … Dậu – Quý Nhân. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Đằng Xà, Đằng Xà, Câu Trần, Câu Trần. Truyền đầu: Huynh – Tỵ (không vong) – Câu Trần.

 Thiên Không – Mão … Tuất – Thiên Hậu. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Thân, Thân, Tỵ, Tỵ. Truyền giữa: Tài – Bính Thân – Đằng Xà.

 Bạch Hổ – Dần, Sửu, Tý, Hợi – Thái Âm. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Thân, Thân, Tỵ, Bính. Truyền cuối: Phụ (hào Phụ Mẫu – chi sinh can ngày, chỉ cha mẹ, bề trên, mồ mả tổ tiên) – Nhâm Dần – Bạch Hổ (ám quỷ).

 Thái Thường, Huyền Vũ.

 Thầy Thiệu nói: Quẻ này từ bản thân truyền sang cung vợ, cung vợ lại truyền sang cha mẹ; người trên sáu mươi xem bệnh không nên thấy cha mẹ, vì cha mẹ đã mất, nên đó là tượng xuống cõi âm gặp lại cha mẹ. Hành niên trùng với bản thân. (Ái Hàm – người chú giải – nói: sáu mươi tư tuổi thì hành niên ở Tỵ, Tỵ tức là Bính, Bính là bản thân, nên nói hành niên trùng với bản thân. Vậy thì đúng là sáu mươi tư tuổi.) Vì chuyện tiền của và chuyện cũ không như ý, (năm Dậu lấy Thân là Tài làm Bệnh phù, Bệnh phù chủ chuyện cũ; quả là xem vào năm Kỷ Dậu, bản mệnh định là năm Bính Ngọ (?). Ái Hàm lại ghi.) đến nỗi đau lòng. Ở giữa lại có hào Tài vào khóa, ắt là túng thiếu tiền bạc bức bách, thêm với vợ không hòa, bèn uất thành bệnh. Truyền cuối là sinh khí, quẻ này vốn chủ chưa chết; nhưng vì cung cha mẹ là mộ ở núi hướng Cấn (Đông Bắc), bên trái có gió đất thổi làm xương xoay đảo, bên phải mối trắng lại vào quan tài; nếu gấp dời mộ thì có thể kéo dài tuổi thọ, nếu không thì về cõi âm. Bệnh của cha họ Y là vì cưới vợ cho con mà túi rỗng, không vừa ý, phiền lòng, bèn tim nóng sinh khát thành bệnh, ngày càng khốn đốn; thêm người con lại không có chỗ dạy học, càng thêm phiền muộn. Thầy bảo dời mộ, ông ta đợi đến khi có phương hướng thuận lợi để dời (?), mới quyết ý dời. Đến khi mở quan tài ra xem, thì gió đất đã thổi xương cốt trong quan tài đảo lộn, mối trắng đầy quan tài, bùn đất ứ lấp; bèn đổi quan tài, dời đi chôn chỗ khác, bệnh ngày càng lui, từ đó khỏe mạnh. Năm sau người con lại được một chỗ dạy học tốt, sống ung dung, ông an vui đến tám mươi tuổi mới mất.

 Thầy giải: Ngày Bính, Dần là hào Phụ Mẫu, trên thấy Bạch Hổ, định là mộ cha mẹ không yên. Người sáu mươi tuổi thấy hào cha mẹ, vốn bất lợi; nhưng Dần là trường sinh của Bính (chỗ Bính hỏa bắt đầu sinh), nên được không chết, mà đoán theo mộ cha mẹ. Mối trắng gây hại là vì cưỡi Bạch Hổ. Quẻ Phục ngâm này trên dưới đều là cha mẹ, chứ không phải các việc xem khác có thể chỉ dùng riêng một mặt (?). Tôi xét: Dần mộc chủ gió, nên nói gió thổi xương xoay.

 Vì xem bệnh mà lại xem ra chuyện mồ mả không tốt, luận được nguồn gốc gây bệnh, nói ra tai họa của mồ mả.

 168) Ông Trương, một dật sĩ (người ẩn cư không ra làm quan), sinh năm Canh Tuất, năm mươi chín tuổi, xem bệnh. Năm Mậu Thân, tháng chín, ngày Canh Dần, nguyệt tướng Thìn, giờ Sửu. (Ngọ, Mùi không vong; Dậu, Tuất lạc không.)

 Chu Tước, Lục Hợp.

 Đằng Xà – Thân, Dậu, Tuất, Hợi – Câu Trần.

 Quý Nhân – Mùi … Tý – Thanh Long. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Đằng Xà, Thái Âm, Bạch Hổ, Câu Trần. Truyền đầu: Huynh – Giáp Thân – Đằng Xà.

 Thiên Hậu – Ngọ … Sửu – Thiên Không. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Thân, Tỵ, Dần, Hợi. Truyền giữa: Tử – Đinh Hợi – Câu Trần (Đinh thần) (ám quỷ).

 Thái Âm – Tỵ, Thìn, Mão, Dần – Bạch Hổ. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Tỵ, Dần, Hợi, Canh. Truyền cuối: Tài – Canh Dần – Bạch Hổ.

 Huyền Vũ, Thái Thường.

 Thầy Thiệu nói: Quẻ này rất dữ, trên dưới đều bị hao rút khí. Bệnh e là bắt đầu từ chứng tiêu chảy, sau đó nóng lạnh qua lại, ắt thành ngũ lao thất thương (năm chứng lao tổn và bảy loại tổn thương theo Đông y, chỉ sự suy kiệt toàn thân). Lại thêm chứng phản vị (ăn vào lại nôn ra); huống chi trên can ngày là thủy được sinh, kim đi sinh thủy, phần nhiều chủ đờm dãi lạnh; trên chi ngày thấy Tỵ, mộc sinh ra hỏa hư, ắt dưới tim không yên, bèn đến bệnh này. Lại thêm chứng bạch trọc (nước tiểu đục trắng). Sẽ chết vào ngày thứ hai mươi tám; nếu không thì qua thêm hai mươi tám ngày nữa cũng khó qua. Quẻ này từ đầu đến cuối đều thấy thần dữ, trên dưới đều bị rút trộm khí; Tỵ và Hợi đều mang số bốn, Thân mang số bảy, bốn nhân bảy là hai mươi tám, hai nơi đều thấy, nên là năm mươi sáu ngày. Can ngày là phần trên cơ thể, chi ngày là phần dưới.

 Luận ngày sống chết.

 169) Diệp Bát lang làm nghề thuốc, xin xem việc làm ăn. Năm Mậu Thân, tháng mười hai, ngày Tân Mão, nguyệt tướng Sửu, giờ Tỵ. (Ngọ, Mùi không vong; Dần, Mão lạc không.) Khóa thể: Tỷ dụng (có nhiều khóa khắc, chọn khóa cùng âm dương với can ngày làm dụng), Khúc trực (ba truyền hợp thành mộc cục Hợi – Mão – Mùi, tượng cây cong thẳng), Dật nữ (Thiên Hậu và Lục Hợp cùng xuất hiện, chủ chuyện liên quan đến phụ nữ, trai gái), Quả tú, Tri nhất (chọn một trong các khóa khắc cùng loại với can ngày làm dụng).

 Câu Trần, Lục Hợp.

 Thanh Long – Sửu, Dần, Mão, Thìn – Chu Tước.

 Thiên Không – Tý … Tỵ – Đằng Xà. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Thiên Hậu, Bạch Hổ, Câu Trần, Quý Nhân. Truyền đầu: Phụ – Mùi (không vong) – Thiên Hậu.

 Bạch Hổ – Hợi … Ngọ – Quý Nhân. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Mùi, Hợi, Dần, Ngọ. Truyền giữa: Tài – Tân Mão – Lục Hợp (lạc không).

 Thái Thường – Tuất, Dậu, Thân, Mùi – Thiên Hậu. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Hợi, Mão, Ngọ, Tân. Truyền cuối: Tử – Đinh Hợi – Bạch Hổ (Đinh thần).

 Huyền Vũ, Thái Âm.

 Thầy Thiệu nói: Ngày kim mà gặp mộc, đầy bàn đều là tài (kim khắc mộc nên mộc là của cải); chỉ không hay ở chỗ Ngọ đến hóa ra nhiều bại khí, mộc lại chết ở Ngọ, Ngọ lại làm Quý Nhân, nên riêng việc chữa cho người sang quý là bất lợi. Nhưng có Thiên y (sao chủ thầy thuốc, thuốc men) ở truyền giữa, Địa y ở truyền cuối, chế ngự được Ngọ hỏa; quý nhân quản việc, ấy là bệnh đến lúc nguy mới đến mời. Có một người đàn bà mắc chứng phản vị, thì chữa gan chứ đừng chữa dạ dày; có một đứa trẻ trúng phong khí, thì làm thông thủy tạng (tạng thuộc thủy, tức thận và đường bài tiết nước) chứ đừng chữa phong; theo cách này mà làm thì có thể có hiệu quả. Trên mái nhà anh không nên đặt một cái đầu thú (tượng đầu thú để trấn trạch) quay mặt về phía đông; nhà người khác cũng có một đầu thú, hai cái đâm chọi vào nhau (?), nên tiền không vào. Nghề thuốc của Diệp Bát lang không thịnh lắm, chữa trẻ con thì có hiệu, hễ chữa cho nhà quyền quý thì không hiệu. Tổ tiên ông vì đối diện nhà có đầu núi lở, nên đặt đầu thú trên mái để trấn; nhà ở phía Tây Bắc cũng vậy, đối xung ngay trước nhà họ Diệp.

 Thầy giải: Vì Bạch Hổ đứng ở Hợi trên Mão (chi ngày), là cái đầu thú trên mái nhà mình. Trên cung gốc của Hợi thấy Mùi, có Bạch Hổ ban đêm, là cái đầu thú của nhà hàng xóm phía Tây Bắc. Diệp nghe lời thầy mà dỡ đi. Năm sau, ngày mồng bảy tháng giêng, cô Dương Thất nương mắc chứng phản vị, trước đã mời mấy chục thầy thuốc, cả năm không khỏi; hôm ấy mời Diệp chữa, Diệp nhớ lời thầy, bèn điều trị kinh can (đường kinh của gan) thì khỏi ngay, được hơn hai mươi quan tiền (quan: xâu tiền một nghìn đồng). Đến ngày mười tám tháng ba, đứa cháu sáu tuổi của ông Từ tham nghị (chức quan tham mưu bàn việc) trúng phong bốn năm ngày, nhắm mắt không cử động, đến mời. Diệp lại nhớ lời thầy, bèn dùng thuốc xổ cho thông thủy tạng, sáu bảy ngày thì đi lại được, khỏi hẳn không lo gì. Lại được hơn ba trăm quan tiền; từ đó nghề thuốc thịnh lớn. Đó là vì Thiên Hậu ở Mùi đến gia lên Hợi, Mão đến khắc Mùi, Mùi bèn khắc Hợi, nên chủ phản vị; trước hết là do Mão khắc nó, Mão thuộc kinh can, nên phải chữa gan. Hợi là con nhỏ; Hợi thủy sinh mộc mà không thành cục thì sinh phong. Nếu dẫn nước cho chảy đi thì gió tự dứt. Mùi là dạ dày, úp trên Hợi, được sinh ở dưới, nên là phản vị. Một bản ghi: úp ở dưới Mão, nên chủ phản vị. Ái Hàm xét: Mùi gia lên Hợi đâu phải được sinh, vậy "úp ở dưới Mão" là đúng. Ba truyền là mộc cục, mộc khắc thổ, nên chữa gan (mộc) mà không chữa dạ dày (thổ). Ngày Tân thì Hợi là con nhỏ, gia lên Mão mang số sáu, nên là sáu tuổi. Hợi thủy sinh mộc, mộc chủ phong, nên điều trị thủy tạng mà không chữa phong mộc. Bạch Hổ ở Hợi, làm cho thông là tốt, nên dùng thuốc xổ.

 Năm, tháng, ngày, giờ đều lấy chi đứng trước hai bậc làm Thiên y, chi đối xung với nó làm Địa y. Địa y tính theo ngày thì khởi từ Tý, đi thuận mười hai chi.

 Ngọ khắc can ngày, nên Dần, Mão là tài của ngày, Ngọ làm hao tài ấy; Hợi cưỡi Bạch Hổ tự hình (tự phạm mình), lại làm tổn Quý Nhân ở Ngọ. Mùi cưỡi Thiên Hậu là phụ nữ, Mùi lại là dạ dày, Mão khắc nó, làm đổ mộc cục (?), nên phản vị. Mão là gan, chữa gan thì không còn khắc dạ dày; Lục Hợp là trẻ con.

 170) Phàn lang trung (thầy thuốc họ Phàn) đến chữa bệnh cho tú tài họ Hạng, nhờ xem. Hạng sinh năm Đinh Sửu, ba mươi ba tuổi. Năm Kỷ Dậu, tháng chín, ngày Giáp Tý, nguyệt tướng Mão, giờ Thân. (Tuất, Hợi không vong; Tỵ, Ngọ lạc không.) Khóa thể: Tri nhất, Trưởng ấu, Độ ách (ba khóa cùng khắc một chiều, chủ tai ách giữa người lớn và kẻ nhỏ trong nhà, gọi là "Trưởng ấu độ ách").

 Quý Nhân, Thiên Hậu.

 Đằng Xà – Tý, Sửu, Dần, Mão – Thái Âm.

 Chu Tước – Hợi … Thìn – Huyền Vũ. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Thiên Hậu, Thiên Không, Huyền Vũ, Câu Trần. Truyền đầu: Huynh – Bính Dần – Thiên Hậu.

 Lục Hợp – Tuất … Tỵ – Thái Thường. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Dần, Mùi, Thìn, Dậu. Truyền giữa: Quỷ – Quý Dậu – Câu Trần.

 Câu Trần – Dậu, Thân, Mùi, Ngọ – Bạch Hổ. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Mùi, Tý, Dậu, Giáp. Truyền cuối: Tài – Mậu Thìn – Huyền Vũ.

 Thanh Long, Thiên Không.

 Thầy Thiệu nói: Người bệnh này đến nhà vợ có tư tình, vì hẹn hò lén lút, lại đánh mất vật người tình tặng, bèn lo nghĩ mà sinh bệnh; để lâu không chữa ắt thành lao yếu. Trên can ngày thấy Dậu làm Câu Trần, lo nghĩ đã làm hại da thịt; Dậu lại là Bế khẩu (chủ ngậm miệng, khó nói), việc này khó nói ra. Lúc ấy Phàn cũng là thầy thuốc tầm thường, nhờ lời đoán của thầy, mượn cớ bắt mạch, nói ra bệnh chứng, mọi người đều kinh ngạc cho là thần y.

 Nguyên Hạng vì mẹ vợ mất, đến nhà vợ, tư thông với vợ của anh vợ, bị anh vợ biết, bèn về. Chị dâu ấy tặng anh một chiếc khăn tay; Hạng về nhà thì làm mất, bị vợ nhặt được cất giữ; Hạng không dám hỏi, nghĩ mãi thành bệnh, da thịt gầy mòn. Hạng đã không nói, vợ cũng không hiểu; đến khi nghe lời Phàn lang trung, vợ mới đem khăn ra trả. Phàn răn kỹ điều lợi hại, Hạng uống thuốc mà khỏi.

 Thầy giải: Quẻ này can ngày đi vào khóa thứ tư mà phát dụng (Dần là chỗ ký của Giáp, xuất hiện ở khóa thứ tư), rồi lại truyền về can ngày, xoay vòng không dứt. Chi ngày là nhà, trên chi ngày có Mùi là vợ; khóa thứ tư là trong nhà, tức là nhà vợ. Nay Dần đi vào khóa thứ tư, gia lên trên hào vợ làm Thiên Hậu, là tư thông với đàn bà nhà vợ. Trên can ngày có Dậu làm Câu Trần; Dậu là sắc dục, Câu Trần là lo nghĩ, nay lại là quỷ của ngày, lo nghĩ đã hại đến da thịt, sao không bệnh được? Tuần Giáp Tý thì Dậu là Bế khẩu, nên việc này khó nói. Thìn là da, là da thịt, gia lên trên bại khí Dậu, cưỡi Huyền Vũ là hao thoát, nên chủ gầy mòn. Hành niên ở Tuất, trên Tuất là Tỵ làm Thái Thường; Thái Thường chủ tơ lụa, đó là chiếc khăn tay. Tỵ với Dậu tam hợp, nên chủ là vật của người tình. Ái Hàm nói: Thái Thường gia lên chỗ không vong, nên bị mất. Nói rõ ra mà yên là vì Tỵ hỏa trên hành niên chế ngự được Dậu kim.

 171) Có người xem bệnh, năm Mậu Thân, ngày mồng bốn tháng hai, ngày Mậu Ngọ, nguyệt tướng Hợi, giờ Tuất. (Tý, Sửu không vong; Sửu, Dần lạc không.) Khóa thể: Biệt trách (tứ khóa không có khắc và chỉ có ba khóa riêng, phải lấy chi hợp với can hoặc chi ngày làm dụng; chủ việc phải nhờ người khác, không tự chủ), Bất bị (tứ khóa không đủ bốn khóa riêng), Lục nghi (dụng thần là chi đầu tuần, chủ được thần bảo hộ, tai họa được giải). Thiên quỷ (sát chủ dịch bệnh): tháng giêng ở Dậu, tháng hai ở Ngọ, tháng ba ở Mão, tháng tư ở Tý, tháng năm ở Dậu, cứ theo đó lặp lại.

 Quý Nhân, Thiên Hậu.

 Đằng Xà – Ngọ, Mùi, Thân, Dậu – Thái Âm.

 Chu Tước – Tỵ … Tuất – Huyền Vũ. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Thiên Hậu, Quý Nhân, Quý Nhân, Đằng Xà. Truyền đầu: Quỷ – Giáp Dần – Thanh Long (ám quỷ) (lạc không).

 Lục Hợp – Thìn … Hợi – Thái Thường. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Thân, Mùi, Mùi, Ngọ. Truyền giữa: Phụ – Mậu Ngọ – Đằng Xà.

 Câu Trần – Mão, Dần, Sửu, Tý – Bạch Hổ. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Mùi, Ngọ, Ngọ, Mậu. Truyền cuối: Phụ – Mậu Ngọ – Đằng Xà.

 Thanh Long, Thiên Không.

 Thầy Thiệu nói: Thiên quỷ ở Ngọ, lại nhận sự sinh của quỷ bệnh (Dần là quỷ sinh ra Ngọ), là đã phạm đến hương hỏa của thần Đông Nhạc (thần núi Thái Sơn) và thần Thành Hoàng (thần giữ thành, giữ đất), là khí dịch vào nhà, chủ cả nhà đều bệnh. Vì Dần là quỷ đang vượng đúng mùa xuân, quỷ có khí mạnh thì không dừng ở một người. Nhà ấy bảy người, bệnh chết ba người; vội đi cầu khấn Đông Nhạc, những người còn lại mới được thoát. Vì truyền giữa, truyền cuối và trên can ngày là ba sát Dương nhận (Ngọ là dương nhận của Mậu – sát chủ đao kiếm, thương vong), nên mất ba người. Thanh Long đến Tỵ, Ngọ đều gọi là Mệnh thần, rất bất lợi. Ái Hàm xét: câu này hình như dùng Quý Nhân ban ngày, là cớ vì sao?

 172) Doãn Bang Đạt sinh năm Canh Thân, năm mươi tuổi, xem bệnh cho vợ, vợ cùng tuổi. Năm Kỷ Dậu, ngày Đinh Hợi, nguyệt tướng Thìn, giờ Hợi. (Ngọ, Mùi không vong; Hợi, Tý lạc không.) Khóa thể: Trùng thẩm, Chú ấn (ba truyền Tỵ – Tuất – Mão, tượng đúc ấn, chủ được chức quyền, thành tựu), Trảm quan.

 Chu Tước, Lục Hợp.

 Đằng Xà – Tuất, Hợi, Tý, Sửu – Câu Trần.

 Quý Nhân – Dậu … Dần – Thanh Long. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Quý Nhân, Bạch Hổ, Thái Thường, Lục Hợp. Truyền đầu: Huynh – Quý Tỵ – Thái Thường (ám quỷ).

 Thiên Hậu – Thân … Mão – Thiên Không. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Dậu, Thìn, Tỵ, Tý. Truyền giữa: Tử – Bính Tuất – Đằng Xà.

 Thái Âm – Mùi, Ngọ, Tỵ, Thìn – Bạch Hổ. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Thìn, Hợi, Tý, Đinh. Truyền cuối: Phụ – Tân Mão – Thiên Không.

 Huyền Vũ, Thái Thường.

 Thầy Thiệu nói: Ngày Đinh mà hội thành thủy cục, trên can ngày có Tý làm Lục Hợp, chủ có thai, e là thai ma (thai quái, thai không bình thường). Mọi người cười nói: Năm mươi tuổi rồi sao còn có thai được? Thầy nói: Thụ thai vào mùa thu, lấy gì mà quyết đoán? "Vợ ở Tý, chồng đứng ở Thân" (?); nay đúng mùa thu mà xem, là quẻ hợp thời, nên chủ có thai. Chỉ không hay ở chỗ ngày Đinh lại hội thủy cục, nên chủ thai ma. Trong không trung ắt có tiếng động, bóng hình; tháng hai năm sau ắt thấy hình ma. Vợ Doãn mấy ngày sau dần yên, bụng dần to, quả là có thai. Ngày mồng ba tháng hai năm sau sinh, đúng là thai ma. Sinh xong thì thường thường ngói rơi, đồ đạc kêu, không cho ở yên.

 Thầy giải: Ngày Đinh, hỏa trường sinh ở Dần, thai ở Tý; Tý lại là con cái, lại làm Lục Hợp lâm lên can ngày, đúng ứng với lời luận trong sách "Tâm kính" (một sách về Lục Nhâm). Nhưng hội thành thủy cục là quỷ (thủy khắc Đinh hỏa), nên nói là thai ma. Truyền cuối thấy Mão với Tý tương hình (hai chi phạm nhau), nên tháng hai năm sau thấy hình ma. Nếu người khác xem mà hành niên không trùng thì không thấy ma, không thể nói là thai ma; nếu không hội thành Thân – Tý – Thìn thì lại là quan tinh, ắt sinh quý tử, không phải thai ma. (Cần nghiên cứu kỹ.)

 173) Ông Diệp, giải nguyên (người đỗ đầu kỳ thi giải ở địa phương), sinh năm Đinh Sửu, ba mươi tư tuổi, xem bệnh. Năm Canh Tuất, tháng sáu, ngày Nhâm Thìn, nguyệt tướng Ngọ, giờ Tỵ. (Ngọ, Mùi không vong.) Khóa thể: Nguyên thủ, Tiến như (ba truyền tiến liền nhau theo thứ tự chi, chủ việc tiến tới dồn dập).

 Chu Tước, Lục Hợp.

 Đằng Xà – Ngọ, Mùi, Thân, Dậu – Câu Trần.

 Quý Nhân – Tỵ … Tuất – Thanh Long. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Đằng Xà, Quý Nhân, Thái Thường, Bạch Hổ. Truyền đầu: Quỷ – Kỷ Sửu – Thái Thường.

 Thiên Hậu – Thìn … Hợi – Thiên Không. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Ngọ, Tỵ, Sửu, Tý. Truyền giữa: Tử – Canh Dần – Huyền Vũ.

 Thái Âm – Mão, Dần, Sửu, Tý – Bạch Hổ. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Tỵ, Thìn, Tý, Nhâm. Truyền cuối: Tử – Tân Mão – Thái Âm.

 Huyền Vũ, Thái Thường.

 Thầy Thiệu nói: Quẻ này bản thân tuy vững chắc, chỉ không hay ở chỗ truyền tiến dần dần mà hao rút khí (thủy sinh mộc nên mộc rút khí của Nhâm thủy). Tý với Sửu hợp, làm Thái Thường, là vì hội họp với người ta ăn uống rượu chè, vui chơi quá độ, nên nhiễm phong tà (khí độc gió xâm nhập theo Đông y). Nay bệnh đã đến bảy tám phần; nhờ hành niên lùi một bước mà đến được chỗ lộc, Nhâm thủy lại vượng, Huyền Vũ lại cùng đường; nước đã quá thịnh, tuy sinh mộc cũng không hại, chỉ cần bổ nguyên khí thì phong tà tự lui. Trên trạch (chi ngày) thấy tuyệt thần, ba truyền Sửu, Dần, Mão, nếu không phải hành niên lùi một bước thì ắt thấy tiến mà hao kiệt, không chữa được.

 Thầy giải: Phàm ngày Nhâm mà ba truyền đi Sửu, Dần, Mão, tiến dần mà hao kiệt, trên chi ngày lại thấy tuyệt thần, thì ắt không chữa được, không kể già trẻ đều đoán là chết. Riêng quẻ này hành niên ở sau một vị, lùi về đến chỗ lộc; tuy là tiến mà thực ra là lùi. Chỉ không hay ở chỗ truyền đầu là bản mệnh (Sửu – người sinh năm Đinh Sửu) đến hợp với Tý; Thái Thường là thần yến tiệc vui chơi, vui quá mức khiến phong tà vào trong, đến nỗi sinh bệnh. Nhưng mừng là thời lệnh ở mùa thu, thủy Nhâm Quý được sinh vào mùa thu, lại được Hợi, Tý cùng vượng, ắt không đến nỗi chết. Chủ mùa đông năm nay được con; nếu sinh sau tiết tháng giêng năm sau thì ắt là quý tử, vì trong quẻ có quý nhân ngầm. Trước mắt chủ có tang phục, vì truyền đầu Sửu là Phá toái làm Thái Thường nên chủ việc ấy.

 174) Ông Hàn, làm tỉnh cán (chức quan làm việc ở các cơ quan trung ương), sinh năm Mậu Dần, ba mươi ba tuổi, xem bệnh cho con; con năm tuổi, sinh năm Bính Ngọ. Năm Canh Tuất, tháng bảy, ngày Kỷ Hợi, nguyệt tướng Ngọ, giờ Mùi. (Thìn, Tỵ không vong; Mão, Thìn lạc không.) Khóa thể: Nguyên thủ, Thoái như (ba truyền lùi liền nhau theo thứ tự chi, chủ việc thoái lui), Trảm quan, Lệ đức.

 Thanh Long, Thiên Không.

 Câu Trần – Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi – Bạch Hổ.

 Lục Hợp – Mão … Thân – Thái Thường. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Huyền Vũ, Thái Âm, Thanh Long, Thiên Không. Truyền đầu: Huynh – Mậu Tuất – Thái Âm.

 Chu Tước – Dần … Dậu – Huyền Vũ. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Dậu, Tuất, Tỵ, Ngọ. Truyền giữa: Tử – Đinh Dậu – Huyền Vũ (Đinh thần).

 Đằng Xà – Sửu, Tý, Hợi, Tuất – Thái Âm. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Tuất, Hợi, Ngọ, Kỷ. Truyền cuối: Tử – Bính Thân – Thái Thường.

 Quý Nhân, Thiên Hậu.

 Thầy Thiệu nói: Bệnh này rất nguy, trong nhà tạ thần, mời thầy thuốc, tốn hết nghìn vạn tiền, mà không biết bệnh ở ngay trước mắt. Nay chủ đến lúc khốn quẫn lại lên cơn giật, tay chân co quắp, miệng mắt méo lệch, có phải là chứng phong không? Đáp: Phải. Thầy nói: Nếu chữa như bệnh phong thì bệnh ắt chết. Bệnh ấy là vì người hầu (?) dẫn ra ngoài, cho ăn bánh ú lạnh, khi về lại ăn mì trụng nước lạnh, hai thứ tích lại bên trong, bèn phát sốt, tích chặt ruột tắc, khiến tay chân co quắp mà thôi. Cứ theo đó mà chữa thì khỏi. Con ông Hàn, vì ngày rằm tháng bảy nhà người hầu gói bánh ú, đốt vàng mã, bèn cho đứa trẻ ăn, về nhà lại ăn mì trụng lạnh, tối liền mắc bệnh, khốn đốn nặng, mời thầy thuốc hết lần này đến lần khác, tốn nghìn vạn tiền không hiệu. Nghe lời thầy, thầy thuốc bèn dùng thang trần bì, thanh bì, ô dược mà chữa, đứa trẻ liền thấy người nhẹ nhõm, đi ra ba năm cục phân đen thì khỏi hẳn.

 Vì ngày Kỷ thấy Tuất là cùng một tông (cùng thuộc thổ) (?), trên can ngày thấy Ngọ, là vật nấu trong lửa. Tỵ là Mùi chưa thành hình (?), giống như gạo, lấy để ghép với chữ "tông", thành tượng bánh ú (chữ "bánh ú" gồm bộ gạo và chữ "tông"); gia lên Hợi thủy nên nói là bánh ú lạnh. Thái Âm là bà già, tức là mẹ của người hầu đã cho ăn. Dậu là lúa mạch, Thân là bột mì, nên nói là mì; Huyền Vũ chủ việc qua nước, vì thế là mì trụng nước lạnh.

 175) Ông Tưởng Lục sinh năm Ất Tỵ, sáu mươi lăm tuổi, xem việc bản thân không khỏe. Năm Kỷ Dậu, ngày Tân Dậu, nguyệt tướng Tỵ, giờ Dần. (Tý, Sửu không vong; Mão, Thìn lạc không.) Khóa thể: Dao khắc (tứ khóa không có khắc trên dưới, lấy chi ở xa có quan hệ khắc với can ngày làm dụng), Đạn xạ (can ngày khắc chi ở xa, như viên đạn bắn ra, sức yếu), Lệ đức, Tam giao (chi ngày là chi Trọng, các chi Trọng giao nhau trong khóa truyền, chủ việc giao kết lén lút, nhiều chuyện mờ ám dính dáng nhau), Quả tú.

 Bạch Hổ, Thái Thường.

 Thiên Không – Thân, Dậu, Tuất, Hợi – Huyền Vũ.

 Thanh Long – Mùi … Tý – Thái Âm. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Đằng Xà, Thái Âm, Chu Tước, Thiên Hậu. Truyền đầu: Tài – Ất Mão – Đằng Xà (lạc không).

 Câu Trần – Ngọ … Sửu – Thiên Hậu. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Mão, Tý, Thìn, Sửu. Truyền giữa: Quỷ – Mậu Ngọ – Câu Trần.

 Lục Hợp – Tỵ, Thìn, Mão, Dần – Quý Nhân. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Tý, Dậu, Sửu, Tân. Truyền cuối: Huynh – Tân Dậu – Bạch Hổ.

 Chu Tước, Đằng Xà.

 Thầy Thiệu nói: Cụ tuổi đã cao mà còn có bệnh này, là vì sao? Phàm trong khóa Tam giao có không vong và Lục Hợp thì đều là sự kết hợp không chính đáng. Mối lo có ba: một là cụ nhớ người vợ trước; hai là cụ luyến một người đàn bà trẻ không ở trước mắt, nhiều đường phiền muộn bứt rứt, đến nỗi phần dưới tiết lỏng không chắc; ba là con trưởng gặp tai họa bất ngờ mà sinh bệnh. Nay hành niên ở truyền cuối, mang lộc ở trên hỏa, bị quỷ trêu, nên không khỏi tham ăn đồ sống lạnh, chua mặn. Nếu được như nguyện thì còn sống được bảy tám năm, không thì vì tình mà chết chắc. Ông Tưởng muốn lấy một người vừa ý, các con không chịu, trong lòng bèn nóng giận; lại thêm chuyện một người vú nuôi của con cả (?), lại sinh phiền muộn, bèn mắc bệnh phần dưới, chỉ thích ăn đồ chua mặn. Sau thầy khuyên con ông lấy người vừa ý ấy cho ông, bệnh dần dần giảm.

 Thầy giải: Quả nhiên đến năm Bính Thìn thì mất. Vì trên chi ngày Tý với Sửu hợp mà cưỡi Thái Âm, lại là thần ban đêm, là sự kết hợp dâm loạn; nhưng lại không vong, là chỉ tưởng hão sự kết hợp mà không có thực. Lấy khóa thứ tư khắc từ xa làm truyền, việc chủ ở bên trong. Con trưởng gặp tai họa bất ngờ, vì Mão là con trưởng, làm Đằng Xà nên chủ tai họa bất ngờ. Truyền đầu là chi chủ việc lại không vong, lẽ ra không thành truyền được, may nhờ trên truyền cuối có hành niên tiếp nối, nên mới dùng. Trên can ngày là Sửu thổ được Ngọ ở truyền giữa sinh, thổ lại sinh kim; Sửu mang số tám, nên là tám năm.

 176) Bà Tưởng Thất sinh năm Mậu Thân, sáu mươi hai tuổi, xem bệnh cho con; con sinh năm Tân Mùi, ba mươi chín tuổi. Năm Kỷ Dậu, ngày Tân Dậu, nguyệt tướng Tỵ, giờ Thân.

 Lục Hợp, Chu Tước.

 Câu Trần – Dần, Mão, Thìn, Tỵ – Đằng Xà.

 Thanh Long – Sửu … Ngọ – Quý Nhân. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Lục Hợp, Quý Nhân, Chu Tước, Thiên Hậu. Truyền đầu: Quỷ – Mậu Ngọ – Quý Nhân.

 Thiên Không – Tý … Mùi – Thiên Hậu. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Mão, Ngọ, Thìn, Mùi. Truyền giữa: Tài – Ất Mão – Lục Hợp.

 Bạch Hổ – Hợi, Tuất, Dậu, Thân – Thái Âm. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Ngọ, Dậu, Mùi, Tân. Truyền cuối: Tử – Tý (không vong) – Thiên Không.

 Thái Thường, Huyền Vũ.

 Thầy Thiệu nói: Bệnh là do người tình hoặc người thân không như ý mà sinh ra. Người tình này là hạng thị nữ hầu hạ nhà quan, muốn gặp mà không được, nhớ nhung đến cùng cực, nên sinh bệnh tâm. Muốn bệnh khỏi thì phải dứt bỏ nỗi nhớ; lại khi người đàn bà ấy chia tay có tặng một vật làm bằng tay, anh ta thường giữ bên mình, phải đốt đi và cưới vợ khác cho anh ta mới được, nếu không thì ngày càng thành bệnh lao.

 Con trai bà Tưởng Thất vì góa vợ, bèn tư thông với người đàn bà hàng xóm; chồng người ấy biết được, liền đem vợ đi cầm cố làm thuê cho nhà ông Hà phán viện (chức quan coi việc ở một viện). Người con nhớ thương khổ sở thành bệnh; lại khi người đàn bà đi có thêu một túi thơm tặng anh, anh thường đem ra ngắm nghía, thấy vật nhớ người, bệnh càng nặng. Bà Tưởng Thất nghe lời thầy, bèn đốt bỏ túi ấy, lại cưới cho anh một người vợ, bệnh quả nhiên tự khỏi.

 Thầy giải: Vì Mùi làm Thiên Hậu sinh can ngày, trên chi ngày có Ngọ cùng Mùi hợp, là hợp với quỷ (Ngọ khắc Tân), tức là sự giao kết không chính đáng; ba truyền lùi là tượng chia lìa với người đàn bà. Tam giao là tượng giao dịch (trao đổi, chuyển nhượng); Quý Nhân trên trạch là tượng hợp với người mà vào nhà người ta (?). Truyền cuối là Tý, trên hành niên là Sửu, Tý lại hợp với Sửu; thêm trên can chi ngày là hợp thật, mà truyền cuối lại thấy hợp ở chỗ không vong, tức là nhớ mong tha thiết, muốn hợp mà không hợp được. Truyền lùi đã gặp không vong, chỉ đành ở đây tơ tưởng, nên thành bệnh lao. Ngọ Mùi hợp, Tý Sửu hợp, nhưng Tý Ngọ xung, Sửu Mùi xung, chỗ hợp lại làm hại nhau, trái lại thành thiếu hụt. Tý, Sửu lại không vong, là sang bên ấy mà không gặp được.

 178) Có người xem bệnh, tháng hai, ngày Canh Thìn, nguyệt tướng Hợi, giờ Thìn. (Thân, Dậu không vong; Mão, Thìn lạc không.) Khóa thể: Thiệp hại (nhiều khóa cùng khắc, phải so mức trải qua khắc hại sâu hay nông để chọn dụng; chủ việc gian nan, lâu dài), Tuyệt tự (bốn khóa đều chi dưới khắc chi trên, chủ không người nối dõi, kẻ dưới phạm trên), Mạch việt (một tên khóa thể, chỉ việc vượt qua bất ngờ (?)).

 Quý Nhân, Thiên Hậu.

 Đằng Xà – Tý, Sửu, Dần, Mão – Thái Âm.

 Chu Tước – Hợi … Thìn – Huyền Vũ. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Bạch Hổ, Chu Tước, Lục Hợp, Thái Âm. Truyền đầu: Quỷ – Nhâm Ngọ – Bạch Hổ.

 Lục Hợp – Tuất … Tỵ – Thái Thường. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Ngọ, Hợi, Tuất, Mão. Truyền giữa: Phụ – Đinh Sửu – Quý Nhân (Đinh thần) (ám quỷ).

 Câu Trần – Dậu, Thân, Mùi, Ngọ – Bạch Hổ. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Hợi, Thìn, Mão, Canh. Truyền cuối: Huynh – Thân (không vong) – Thanh Long.

 Thanh Long, Thiên Không.

 Thầy Thiệu nói: Bốn khóa đều là dưới khắc trên, là tượng chỉ còn âm mà tuyệt dương (?). Bạch Hổ cưỡi Ngọ làm quỷ, nếu đàn ông bệnh thì chủ trong ba ngày chết. Vì sao? Vì không còn dương khí. Không nên cứu (đốt ngải chữa bệnh), lại không nên uống thuốc; đây là bệnh về huyết, vì Ngọ chủ tim, tim chủ huyết. Trong nhà có người nữ chết không minh bạch, thành ma gây họa. Muốn ma âm lui đi, phải làm lễ cầu phúc ở miếu thổ thần trước cửa; vì Ngọ là người nữ, cưỡi Bạch Hổ làm quỷ. Lại Ngọ là chân hỏa của trời khắc can ngày, chủ lửa ngải, cưỡi Bạch Hổ nên không nên cứu ngải. Lại Ngọ là Thiên y (sao chủ thầy thuốc, thuốc men), nên không nên uống thuốc. Lấy chi thiệp hại sâu làm dụng, chủ bệnh lâu. Nếu người bệnh là phụ nữ thì cái chết còn có thể chậm lại. Vả lại hỏa gia lên thủy, chủ nóng lạnh qua lại; khắc can ngày, chủ lao huyết (bệnh lao tổn về huyết).

 179) Có người xem bệnh, ngày Đinh Tỵ, nguyệt tướng Mùi, giờ Dần. (Tý, Sửu không vong; Tỵ, Ngọ lạc không.) Khóa thể: Trùng thẩm, Chú ấn, Trảm quan.

 Chu Tước, Lục Hợp.

 Đằng Xà – Tuất, Hợi, Tý, Sửu – Câu Trần.

 Quý Nhân – Dậu … Dần – Thanh Long. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Thiên Không, Đằng Xà, Thái Thường, Lục Hợp. Truyền đầu: Huynh – Đinh Tỵ – Thái Thường (lạc không) (Đinh thần).

 Thiên Hậu – Thân … Mão – Thiên Không. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Mão, Tuất, Tỵ, Tý. Truyền giữa: Tử – Nhâm Tuất – Đằng Xà (ám quỷ).

 Thái Âm – Mùi, Ngọ, Tỵ, Thìn – Bạch Hổ. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Tuất, Tỵ, Tý, Đinh. Truyền cuối: Phụ – Ất Mão – Thiên Không.

 Huyền Vũ, Thái Thường.

 Thầy Thiệu nói: Chủ người bệnh nói nhảm điên cuồng, lên cơn suyễn mà chết. Tỵ làm Thái Thường làm dụng, chủ về lời nói. Ngày Đinh lấy Tỵ làm dụng, đều là hỏa; truyền giữa lại có Đằng Xà cưỡi Tuất gia lên Tỵ, là lửa gia lên đất vượng, nên chủ phát cuồng. Hỏa nhập mộ ở Tuất, là âm khí đã cạn. Phàm người lấy âm khí bên trong làm chủ; ngày âm thì nuôi dương, nay âm đã tuyệt, thì dương khí xông ngược lên mà không sinh được âm; âm tuyệt, dương yếu, nên lại chủ lên cơn suyễn. Quả nhiên người ấy nói nhảm, lên cơn suyễn mà chết.

 180) Có người xem bệnh, tháng mười hai, ngày Bính Ngọ, nguyệt tướng Tý, giờ Hợi. (Dần, Mão không vong; Mão, Thìn lạc không.) Khóa thể: Đạn xạ, Tiến như (ba truyền tiến liền nhau theo thứ tự chi), Bất bị.

 Chu Tước, Đằng Xà.

 Lục Hợp – Ngọ, Mùi, Thân, Dậu – Quý Nhân.

 Câu Trần – Tỵ … Tuất – Thiên Hậu. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Đằng Xà, Chu Tước, Chu Tước, Lục Hợp. Truyền đầu: Tài – Mậu Thân – Đằng Xà.

 Thanh Long – Thìn … Hợi – Thái Âm. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Thân, Mùi, Mùi, Ngọ. Truyền giữa: Tài – Kỷ Dậu – Quý Nhân.

 Thiên Không – Mão, Dần, Sửu, Tý – Huyền Vũ. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Mùi, Ngọ, Ngọ, Bính. Truyền cuối: Tử – Canh Tuất – Thiên Hậu.

 Bạch Hổ, Thái Thường.

 Thầy Thiệu nói: Chắc là ho, nói nhảm, có dáng như thấy ma thấy quỷ. Vì ba truyền là kim, chủ phổi, chủ ho; mà Ngọ hỏa lại gia lên Bính, Ngọ hỏa bùng phát, tâm thần tán loạn, nên chủ bứt rứt nói nhảm. Có dáng như thấy ma quỷ là vì Thân gia lên Mùi, Mùi lâm lên trạch, mà Mùi chủ hình tượng ma quỷ. Người ấy chết là vì ba truyền đi về chỗ tử và mộ. Trong Mùi có sao Quỷ (một trong hai mươi tám chòm sao, thuộc cung Mùi).

 181) Có người xem bệnh cho con, ngày Kỷ Sửu, nguyệt tướng Sửu, giờ Thìn. (Ngọ, Mùi không vong; Mão, Thìn lạc không.) Khóa thể: Mão tinh (tứ khóa không có khắc, lấy chi ở trên hoặc dưới Dậu – ứng với sao Mão – làm dụng), Yểm mục (khóa Mão tinh vào ngày âm, tượng che mắt, chủ mờ tối, ẩn náu), Thiên phiền (tượng trời gây phiền, chủ phiền muộn, bức bối).

 Bạch Hổ, Thái Thường.

 Thiên Không – Dần, Mão, Thìn, Tỵ – Huyền Vũ.

 Thanh Long – Sửu … Ngọ – Thái Âm. Tứ khóa, hàng thiên tướng: Thiên Hậu, Chu Tước, Thanh Long, Thái Thường. Truyền đầu: Tài – Mậu Tý – Câu Trần.

 Câu Trần – Tý … Mùi – Thiên Hậu. Tứ khóa, hàng chi bên trên: Mùi, Tuất, Sửu, Thìn. Truyền giữa: Huynh – Nhâm Thìn – Thái Thường (lạc không).

 Lục Hợp – Hợi, Tuất, Dậu, Thân – Quý Nhân. Tứ khóa, hàng chi bên dưới: Tuất, Sửu, Thìn, Kỷ. Truyền cuối: Huynh – Bính Tuất – Chu Tước.

 Chu Tước, Đằng Xà.

 Thầy Thiệu nói: Khóa Mão tinh vốn là tượng thuần dương, nay âm che lấp dương, là không còn dương khí. Thìn làm Thái Thường che phủ can ngày, trên âm thần là Sửu phá (?), truyền cuối là Tuất gia lên Sửu; âm khí sắp cạn ở Tuất, dương khí sắp cạn ở Thìn, khí âm dương đều tuyệt; tuyệt thì gấp, nên người bệnh sẽ thở gấp mà hơi ngắn. Dương khí sắp cạn thì bên ngoài ứng ra hư nhiệt, bứt rứt, lại chủ nóng và khát. Người ấy quả nhiên trước thì nóng khát, sau lên cơn suyễn mà chết.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video