Kinh Nhân Vương Bát-nhã Ba-la-mật Hộ Quốc (Nhân vương: các vị vua có lòng nhân; Bát-nhã Ba-la-mật: trí tuệ thấu suốt thực tướng mọi sự vật, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác; Hộ quốc: che chở giữ gìn đất nước), phẩm thứ hai: Quán Không (quán xét để thấy mọi sự vật đều không có tự tính cố định)
Bấy giờ Phật bảo đại chúng: "Ta biết mười sáu vị đại quốc vương muốn hỏi về nhân duyên giữ gìn đất nước. Nay trước hết Ta vì các Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) nói về nhân duyên giữ gìn Phật quả (quả vị thành Phật) và nhân duyên giữ gìn hạnh tu mười địa (mười bậc tu chứng cao của Bồ-tát). Hãy lắng nghe, lắng nghe kỹ! Hãy khéo suy nghĩ, và tu hành đúng như pháp!" Khi ấy vua Ba-tư-nặc thưa: "Lành thay! Đây là vì nhân duyên của việc lớn!" Rồi vua liền rải trăm ức thứ hoa nhiều màu, hoa biến thành trăm ức màn báu, che trùm cả đại chúng.
Bấy giờ, đại vương lại đứng dậy làm lễ, bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính)! Hết thảy Bồ-tát giữ gìn Phật quả như thế nào? Giữ gìn nhân duyên hạnh tu mười địa như thế nào?" Phật nói: "Bồ-tát giáo hóa bốn loài (chúng sinh sinh ra từ thai, từ trứng, từ chỗ ẩm ướt, và do biến hóa) mà không quán chấp vào sắc (?), thấy sắc (thân xác và mọi thứ vật chất) là như (chân như: thực tính vốn như thế, không thêm không bớt); thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh), hành (ý chí tạo tác), thức (sự phân biệt) là như; chúng sinh, ngã, nhân (cái 'tôi', cái 'người'), thường, lạc, ngã, tịnh (thường còn, an vui, tự tại, trong sạch) là như; tri kiến (cái biết, cái thấy), thọ giả (kẻ có mạng sống lâu dài) là như; Bồ-tát là như; sáu độ (sáu hạnh đưa sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), bốn nhiếp (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm lợi cho người, cùng làm việc với người) và hết thảy hạnh đều là như; nhị đế (hai chân lý: chân lý theo cách nhìn thông thường của thế gian, và chân lý tối thượng) là như. Vì vậy, tính của hết thảy pháp (mọi sự vật, hiện tượng) chân thật là không: không đến không đi, không sinh không diệt, đồng với chân tế (bờ mé chân thật, tức thực tại tối hậu), ngang bằng pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp), không hai không khác, như hư không. Vì vậy ấm, nhập, giới (năm uẩn, mười hai xứ, mười tám giới — các cách phân loại thân tâm và thế giới) đều không có ngã, không có tướng gì cả. Đó là hạnh giáo hóa của Bồ-tát, là Bát-nhã Ba-la-mật của mười địa."
Vua bạch Phật: "Nếu các pháp đều như vậy, thì Bồ-tát giữ gìn và giáo hóa chúng sinh, có thật là giáo hóa chúng sinh chăng?" Phật nói: "Đại vương! Pháp tính của sắc, thọ, tưởng, hành, thức, của thường lạc ngã tịnh, là không trụ nơi sắc, không trụ nơi phi sắc (cái không phải sắc), không trụ nơi phi phi sắc (cái chẳng phải không phải sắc); cho đến thọ, tưởng, hành, thức cũng vậy, cũng không trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì phi sắc là như, phi phi sắc cũng là như. Vì thế đế (chân lý theo cách nhìn thông thường của thế gian), vì ba giả (pháp giả, thọ giả, danh giả: các yếu tố, các khối kết hợp và tên gọi, đều chỉ tạm có), nên gọi là thấy chúng sinh; vì tính sinh của hết thảy là thật (?), cho đến chư Phật, tam thừa (ba hạng người tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), thất hiền (bảy bậc hiền), bát thánh (tám bậc thánh) cũng gọi là thấy, sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai thứ tà kiến của các học phái ngoài Phật giáo) cũng gọi là thấy. Đại vương! Nếu dùng tên gọi mà gọi là thấy tất cả pháp, cho đến chư Phật, tam thừa, bốn loài, thì đó chẳng phải là không thấy tất cả pháp vậy (?)."
Vua bạch Phật: "Bát-nhã Ba-la-mật có pháp, có phi phi pháp, vậy Ma-ha-diễn (Đại thừa: cỗ xe lớn chở mình và người đến giác ngộ) soi chiếu như thế nào?"
"Đại vương! Ma-ha-diễn thấy phi phi pháp: pháp nếu là pháp thì cũng là phi phi pháp, đó gọi là phi phi pháp không. Pháp tính là không; sắc, thọ, tưởng, hành, thức là không; mười hai nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức) là không; pháp sáu đại (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, hư không, thức) là không; Tứ đế (bốn chân lý về khổ và diệt khổ), Mười hai nhân duyên (mười hai khâu của vòng sinh tử) là không. Pháp ấy vừa sinh liền trụ liền diệt, vừa có liền không; từng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), từng sát-na cũng như thế: pháp sinh, pháp trụ, pháp diệt. Vì sao? Chín mươi sát-na là một niệm (một khoảnh tâm nghĩ); trong một niệm, mỗi sát-na trải qua chín trăm lần sinh diệt; cho đến sắc và hết thảy pháp cũng như vậy.
Vì Bát-nhã Ba-la-mật là không, nên không thấy duyên, không thấy đế, cho đến hết thảy pháp đều không: nội không (thân tâm bên trong là không), ngoại không (cảnh bên ngoài là không), nội ngoại không, hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), vô thủy không (cái không có khởi đầu cũng không), tính không (bản tính các pháp là không), đệ nhất nghĩa không (chân lý tối thượng cũng không), Bát-nhã Ba-la-mật không, nhân không, Phật quả không, không không (ngay cái 'không' cũng không) — vì vậy mà không. Chỉ do pháp tụ hợp nên có, do thọ (các khối kết hợp) tụ hợp nên có, do danh (tên gọi) tụ hợp nên có, do nhân tụ hợp nên có, do quả tụ hợp nên có; do mười hạnh nên có, do Phật quả nên có, cho đến sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), hết thảy đều có.
Thiện nam tử (người con trai hiền lành — cách Phật gọi người nghe)! Nếu có Bồ-tát thấy có pháp, có chúng sinh, có ngã, có nhân, có tri kiến, thì người ấy đi trong thế gian mà không khác gì người thế gian. Đối với các pháp mà không động, không đến, không diệt, không có tướng cũng không có vô tướng; pháp một tướng cũng là như, Phật, Pháp, Tăng cũng là như — đó chính là một niệm tâm của sơ địa (bậc thứ nhất trong mười địa), đã đầy đủ tám vạn bốn nghìn Bát-nhã Ba-la-mật; chở đi thì gọi là Ma-ha-diễn, phá diệt thì gọi là kim cương, cũng gọi là định (thiền định), cũng gọi là hết thảy hạnh. Như đã nói trong kinh Quang Tán Bát-nhã Ba-la-mật.
"Đại vương! Danh, vị, cú (tên gọi, chữ nghĩa, câu văn) của kinh này là danh, vị, cú mà trăm Phật, nghìn Phật, trăm nghìn vạn Phật đã nói. Giả sử có người, ở trong các cõi tam thiên đại thiên (mỗi cõi gồm một tỷ thế giới) nhiều như cát sông Hằng, đem vô lượng bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não) bố thí cho chúng sinh trong cõi tam thiên đại thiên, khiến họ đều chứng được bậc thất hiền và bốn quả (bốn quả vị thánh của hàng Thanh văn, cao nhất là A-la-hán), cũng không bằng đối với kinh này khởi lên một niệm tin, huống chi là hiểu được một câu! Vì câu là chẳng phải câu, chẳng phải chẳng phải câu, nên Bát-nhã chẳng phải câu, câu chẳng phải Bát-nhã, Bát-nhã cũng chẳng phải Bồ-tát. Vì sao? Vì ba mươi sinh của mười địa (mỗi địa chia ba giai đoạn: thủy sinh, trụ sinh, chung sinh) đều là không: thủy sinh, trụ sinh, chung sinh đều không thể nắm bắt; vì ba sinh trong mỗi địa đều không, nên cũng chẳng phải Tát-bà-nhã (nhất thiết trí: trí biết tất cả, trí tuệ của Phật), vì Ma-ha-diễn cũng là không.
"Đại vương! Nếu Bồ-tát thấy có cảnh, thấy có trí, thấy có người nói, thấy có người nghe nhận, thì không phải cái thấy của bậc thánh, mà là thấy pháp bằng tư tưởng điên đảo, là phàm phu vậy. Thấy có ba cõi, thì ba cõi chỉ là tên gọi của quả báo chúng sinh. Sáu thức (sự nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) khởi lên vô lượng ham muốn không cùng, gọi là kho cõi Dục, mà kho ấy là không; nghiệp quả do sắc (thân thể vi tế) khởi lên gọi là kho cõi Sắc, cũng là không; nghiệp quả do tâm khởi lên gọi là kho cõi Vô sắc, cũng là không. Ba cõi là không; kho vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) làm gốc của ba cõi cũng là không. Ba địa chín sinh diệt (?) — quả báo của tập khí vô minh còn sót lại từ trong ba cõi trước — cũng là không. Vì Bồ-tát Kim cương (bậc tu cao nhất, sắp thành Phật) được tam-muội Lý tận (thiền định thấu tận chân lý), nên quả sinh diệt của hoặc (phiền não) là không, quả của hữu (sự hiện hữu trong luân hồi) là không; vì nhân không nên quả không, Tát-bà-nhã cũng không. Quả diệt (Niết-bàn) cũng không; vì hoặc trước kia đã không, nên Phật được ba quả vô vi: trí duyên diệt (sự diệt nhờ trí tuệ), phi trí duyên diệt (sự diệt không do trí tuệ, vì duyên không đủ nên không sinh), và hư không; quả Tát-bà-nhã cũng là không.
Thiện nam tử! Nếu có người tu tập lắng nghe và giảng nói, thì đó là không nghe không nói, như hư không; pháp đồng với pháp tính, nghe đồng, nói đồng, hết thảy pháp đều là như. Đại vương! Bồ-tát tu tập giữ gìn Phật quả là như vậy. Giữ gìn Bát-nhã Ba-la-mật là giữ gìn Tát-bà-nhã, mười lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), năm mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), năm phần pháp thân (giới, định, tuệ, giải thoát, và cái biết rõ mình đã giải thoát), bốn tâm vô lượng (từ, bi, hỷ, xả), và quả của hết thảy công đức, cũng như vậy."
Khi Phật nói pháp, vô lượng chúng trời và người được pháp nhãn tịnh (con mắt trong sạch thấy rõ chân lý, bước đầu vào bậc thánh); có trăm nghìn người ở tính địa, tín địa (các bậc tu chuẩn bị của Bồ-tát), đều được đại hạnh của Bồ-tát đại không (?).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video