Kinh Nhân Vương Bát-nhã Ba-la-mật Hộ Quốc (Nhân vương: các vị vua có lòng nhân; Bát-nhã Ba-la-mật: trí tuệ thấu suốt thực tướng mọi sự vật, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác; Hộ quốc: che chở giữ gìn đất nước), phẩm thứ ba: Bồ-tát Giáo Hóa
Vua bạch Phật: "Thưa Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính)! Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) giữ gìn hạnh mười địa (mười bậc tu chứng cao của Bồ-tát) thì tu hạnh gì mới đáng tu? Tu hạnh gì để giáo hóa chúng sinh? Chúng sinh có tướng trạng như thế nào thì có thể giáo hóa?" Phật nói: "Đại vương! Năm nhẫn (nhẫn: sự an trú vững vàng nơi chân lý; năm nhẫn là năm bậc như vậy) là pháp của Bồ-tát: Phục nhẫn (nhẫn chế ngự, đè nén được phiền não nhưng chưa dứt hẳn) bậc thượng, trung, hạ; Tín nhẫn (nhẫn tin chắc chân lý không lay chuyển) bậc thượng, trung, hạ; Thuận nhẫn (nhẫn thuận theo chân lý) bậc thượng, trung, hạ; Vô sinh nhẫn (nhẫn chứng ngộ lẽ các pháp vốn không sinh) bậc thượng, trung, hạ; Tịch diệt nhẫn (nhẫn lặng sạch hoàn toàn mọi phiền não) bậc thượng, trung, hạ. Đó gọi là chư Phật, Bồ-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật.
"Thiện nam tử (người con trai hiền lành — cách Phật gọi người nghe)! Lúc mới phát khởi niềm tin, có vô số chúng sinh như cát sông Hằng tu Phục nhẫn, đối với Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) sinh ra mười tâm của Tập chủng tính (hạt giống tính do tập luyện mà có — bậc tu đầu tiên): tâm tin, tâm tinh tấn, tâm nhớ nghĩ, tâm trí tuệ, tâm định, tâm bố thí, tâm giữ giới, tâm hộ trì, tâm nguyện, tâm hồi hướng (đem công đức hướng về giác ngộ và chúng sinh). Đó là Bồ-tát đã có thể giáo hóa chúng sinh được phần nào, đã vượt qua hết thảy bậc thiện của nhị thừa (hai hạng tu cầu giải thoát riêng mình: Thanh văn và Duyên giác). Hết thảy chư Phật, Bồ-tát nuôi lớn mười tâm này làm thánh thai (cái bào thai sẽ sinh ra bậc thánh).
"Kế đó khởi lên mười tâm của Tính chủng tính, tức bậc Càn tuệ (?) (trí tuệ còn "khô", chưa thấm nhuần thiền định sâu xa): đó là bốn ý chỉ (bốn niệm xứ: quán thân, cảm thọ, tâm, pháp — thấy thân là bất tịnh, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, pháp là vô ngã); ba ý chỉ; ba thiện căn (ba gốc lành): từ, bố thí, trí tuệ. Ba ý chỉ tức là ba đời: nhẫn về nhân quá khứ, nhẫn về nhân và quả hiện tại, nhẫn về quả vị lai. Bồ-tát này cũng có thể giáo hóa hết thảy chúng sinh, đã vượt qua được các tưởng về ngã, nhân, tri kiến, chúng sinh…, và tư tưởng điên đảo của ngoại đạo (các học phái ngoài Phật giáo) không thể phá hoại được.
"Lại có địa Đạo chủng tính gồm mười tâm: đó là quán sắc, thức, tưởng, thọ, hành (năm nhóm làm nên thân tâm), được giới nhẫn, tri kiến nhẫn, định nhẫn, tuệ nhẫn, giải thoát nhẫn; quán nhân quả ba cõi, được không nhẫn, vô nguyện nhẫn, vô tướng nhẫn; quán hư thật của hai đế (chân lý thế gian và chân lý tối thượng), thấy hết thảy pháp là vô thường, gọi là vô thường nhẫn; thấy hết thảy pháp là không, được vô sinh nhẫn. Bồ-tát có mười tâm kiên cố này làm Chuyển luân vương (vị vua chúa cai trị thiên hạ bằng chính pháp, có bánh xe báu dẫn đường), cũng có thể giáo hóa bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di), làm nảy sinh căn lành của hết thảy chúng sinh.
"Lại nữa, Bồ-tát Tín nhẫn, tức là các bậc Thiện, Đạt, Minh (ba địa đầu trong mười địa: Thiện giác, Ly đạt, Minh tuệ); người tu bậc giữa (?) dứt được sự trói buộc của phiền não về sắc trong ba cõi, có thể ở trong trăm cõi Phật, nghìn cõi Phật, vạn cõi Phật mà hiện trăm thân, nghìn thân, vạn thân, thần thông và công đức vô lượng; thường lấy mười lăm tâm làm đầu: bốn nhiếp pháp (bố thí, nói lời dịu dàng, làm lợi cho người, cùng làm việc với người), bốn tâm vô lượng (từ, bi, hỷ, xả), bốn hoằng nguyện (bốn lời nguyện lớn: độ hết chúng sinh, dứt hết phiền não, học hết pháp môn, thành Phật đạo), ba cửa giải thoát (Không, Vô tướng, Vô nguyện). Bồ-tát này từ địa Thiện cho đến Tát-bà-nhã (nhất thiết trí: trí biết tất cả của Phật), đều lấy mười lăm tâm này làm hạt giống gốc của hết thảy hạnh.
"Lại nữa, Bồ-tát Thuận nhẫn, tức là các bậc Kiến, Thắng, Hiện (địa thứ tư, năm, sáu: Diệm tuệ, Thắng tuệ, Pháp hiện), vì có thể dứt sự trói buộc của phiền não về tâm… trong ba cõi, nên hiện một thân ở trong các cõi Phật mười phương, dùng vô lượng thần thông không thể nói hết để giáo hóa chúng sinh.
"Lại nữa, Bồ-tát Vô sinh nhẫn, tức là các bậc Viễn, Bất động, Quán tuệ (địa thứ bảy, tám, chín: Viễn đạt, Đẳng quán, Tuệ quang), cũng dứt được tập khí (thói quen còn sót lại) của phiền não về tâm, về sắc… trong ba cõi, nên hiện công đức và thần thông nhiều không thể nói, không thể nói hết.
"Lại nữa, Tịch diệt nhẫn: Phật và Bồ-tát cùng dùng nhẫn này để vào tam-muội Kim cương (tam-muội: thiền định chuyên chú; Kim cương: vững chắc như kim cương, phá sạch phiền não sau cùng). Người tu ở bậc hạ nhẫn gọi là Bồ-tát; người tu ở bậc thượng nhẫn gọi là Tát-bà-nhã. Cùng quán đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng), dứt tập khí của tâm trong ba cõi; tướng vô minh (sự mê muội gốc) dứt hết là Kim cương, đến tướng dứt hết cũng không còn tướng là Tát-bà-nhã — vượt ra ngoài cả thế đế (chân lý theo cách nhìn thế gian) lẫn đệ nhất nghĩa đế, là Tát-bà-nhã ở địa thứ mười một (tức quả Phật). Giác ngộ chẳng phải có chẳng phải không, lặng trong thanh tịnh, thường trụ không đổi, đồng với chân tế (thực tại tối hậu), ngang bằng pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp), dùng lòng đại bi vô duyên (thương xót không điều kiện, không phân biệt đối tượng) giáo hóa hết thảy chúng sinh, cưỡi cỗ xe Tát-bà-nhã trở lại giáo hóa ba cõi.
"Thiện nam tử! Phiền não của hết thảy chúng sinh không ra ngoài kho ba cõi; quả báo hai mươi hai căn (hai mươi hai năng lực làm nên đời sống: sáu giác quan, tính nam, tính nữ, mạng sống, năm loại cảm thọ, năm căn lành, ba căn trong sạch của bậc thánh) của hết thảy chúng sinh không ra ngoài ba cõi; ứng thân, hóa thân, pháp thân (các thân Phật hiện ra để giáo hóa và thân chân lý) của chư Phật cũng không ra ngoài ba cõi. Ngoài ba cõi không có chúng sinh, thì Phật giáo hóa ai? Vì vậy Ta nói: bảo rằng ngoài ba cõi riêng có một kho cõi chúng sinh nữa, đó là lời trong kinh Đại Hữu của ngoại đạo, không phải lời của bảy đức Phật (bảy vị Phật đã ra đời, kể đến Phật Thích-ca).
"Đại vương! Ta thường nói: chúng sinh nào dứt hết phiền não và quả báo trong ba cõi thì gọi là Phật; tự tính thanh tịnh gọi là tính giác Tát-bà-nhã. Bản nghiệp (hạnh nghiệp căn bản) của chúng sinh chính là bản nghiệp của chư Phật, Bồ-tát, là cái vốn tu hành từ trước: trong năm nhẫn, đầy đủ mười bốn nhẫn."
Vua bạch Phật: "Bồ-tát dùng bản nghiệp thanh tịnh giáo hóa chúng sinh như thế nào?" Phật nói: "Từ địa thứ nhất cho đến địa sau cùng, là vì biết thấy tất cả những chỗ mình tu và những chỗ Phật tu. Bản nghiệp là: nếu Bồ-tát ở trong trăm cõi Phật, làm Tứ thiên vương (bốn vị vua trời hộ thế) của cõi Diêm-phù (thế giới loài người), tu trăm pháp môn, dùng tâm bình đẳng của hai đế mà giáo hóa hết thảy chúng sinh; nếu Bồ-tát ở trong nghìn cõi Phật, làm vua trời Đao-lợi (tầng trời thứ hai cõi Dục, do Đế Thích cai quản), tu nghìn pháp môn, dùng đạo mười điều thiện giáo hóa hết thảy chúng sinh; nếu Bồ-tát ở trong mười vạn cõi Phật, làm vua trời Diệm (tầng trời thứ ba cõi Dục), tu mười vạn pháp môn, dùng bốn thiền định (bốn tầng thiền của cõi Sắc) giáo hóa hết thảy chúng sinh; nếu Bồ-tát ở trong trăm ức cõi Phật, làm vua trời Đâu-suất (tầng trời thứ tư cõi Dục), tu trăm ức pháp môn, thực hành các phẩm trợ đạo (các pháp tu giúp đi đến giác ngộ) mà giáo hóa hết thảy chúng sinh; nếu Bồ-tát ở trong nghìn ức cõi Phật, làm vua trời Hóa lạc (tầng trời thứ năm cõi Dục), tu nghìn ức pháp môn, dùng hai đế, bốn đế, tám đế giáo hóa hết thảy chúng sinh; nếu Bồ-tát ở trong mười vạn ức cõi Phật, làm vua trời Tha hóa (Tha hóa tự tại, tầng trời thứ sáu, cao nhất cõi Dục), tu mười vạn ức pháp môn, dùng trí hiểu Mười hai nhân duyên (mười hai khâu của vòng sinh tử) giáo hóa hết thảy chúng sinh; nếu Bồ-tát ở trong trăm vạn ức cõi Phật, làm vua trời Sơ thiền (tầng thiền thứ nhất cõi Sắc), tu trăm vạn ức pháp môn, dùng trí phương tiện (trí khéo léo giáo hóa) và trí nguyện giáo hóa hết thảy chúng sinh; nếu Bồ-tát ở trong số cõi Phật bằng trăm vạn lần số hạt bụi nhỏ, làm Phạm vương trời Nhị thiền, tu số pháp môn bằng trăm vạn lần số hạt bụi nhỏ, dùng trí thần thông phương tiện soi chiếu song song (cùng lúc thấy cả không lẫn có) giáo hóa hết thảy chúng sinh; nếu Bồ-tát ở trong số cõi Phật bằng trăm vạn ức a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm) lần số hạt bụi nhỏ, làm Đại Phạm vương trời Tam thiền, tu số pháp môn bằng trăm vạn ức a-tăng-kỳ lần số hạt bụi nhỏ, dùng bốn trí vô ngại (thông suốt không ngăn ngại về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết) giáo hóa hết thảy chúng sinh; nếu Bồ-tát ở trong số cõi Phật không thể nói không thể nói hết, làm vua trời Đại Tĩnh thuộc Tứ thiền, là chúa của ba cõi, tu số pháp môn không thể nói không thể nói hết, được tam-muội Lý tận (thiền định thấu tận chân lý), đồng với chỗ tu của Phật, thấu tận cội nguồn ba cõi, giáo hóa hết thảy chúng sinh như cảnh giới của Phật. Vì vậy, bản nghiệp và hạnh giáo hóa của hết thảy Bồ-tát đều thanh tịnh; như các đức Như Lai (danh hiệu của Phật) mười phương cũng tu nghiệp này, lên quả Tát-bà-nhã, làm vua ba cõi, giáo hóa hết thảy vô lượng chúng sinh."
Bấy giờ, đại chúng nhiều bằng cát trăm vạn ức sông Hằng, ai nấy đều từ chỗ ngồi đứng dậy, rải vô lượng hoa không thể nghĩ bàn, đốt vô lượng hương không thể nghĩ bàn, cúng dường Phật Thích-ca Mâu-ni và vô lượng đại Bồ-tát, chắp tay nghe vua Ba-tư-nặc nói về Bát-nhã Ba-la-mật. Nay vua ở trước Phật nói kệ (bài thơ tụng) khen ngợi rằng:
"Đấng Thế Tôn dẫn đường, thân bền như kim cương, tâm hạnh tịch diệt (lặng sạch phiền não), chuyển bánh xe pháp (truyền dạy giáo pháp, như bánh xe lăn đi phá trừ mê lầm);
Dùng tiếng lớn đủ tám thứ biện tài (tám đức của giọng nói Phật: hay, mềm, hòa, sâu, rõ ràng…) nói cho chúng nghe, chúng hội lúc ấy đắc đạo đến trăm ức vạn người.
Khi ấy người sáu tầng trời cõi Dục xuất gia tu đạo, thành chúng tỳ-kheo (tăng sĩ xuất gia), tu hạnh Bồ-tát.
Pháp môn mầu nhiệm về công đức năm nhẫn, mười bốn bậc chính sĩ (bậc tu chân chính, tức Bồ-tát) có thể thấu rõ;
Ba bậc hiền, mười bậc thánh (ba bậc hiền: Tập chủng tính, Tính chủng tính, Đạo chủng tính; mười bậc thánh: mười địa) tu hạnh trong các nhẫn, chỉ một mình Phật mới thấu tận cội nguồn.
Kho Tam bảo gồm Phật, Tăng chúng và biển Pháp, vô lượng công đức đều gom vào trong đó.
Bồ-tát tu mười điều thiện phát tâm lớn, mãi mãi lìa biển khổ luân hồi xoay vần trong ba cõi.
Tu mười điều thiện bậc trung, bậc hạ thì làm vua Túc tán (vua nước nhỏ, rải rác như hạt thóc), tu mười điều thiện bậc thượng thì làm vua Thiết luân (Chuyển luân vương bánh xe sắt, cai trị một châu thiên hạ).
Bậc Tập chủng tính làm vua Đồng luân (bánh xe đồng) cai trị hai châu thiên hạ; bậc Tính chủng tính làm vua Ngân luân (bánh xe bạc) cai trị ba châu thiên hạ.
Bậc Đạo chủng tính có đức kiên cố làm Chuyển luân vương, đủ bảy báu, bánh xe vàng sáng chói, cai trị bốn châu thiên hạ.
Phục nhẫn là thánh thai (bào thai sinh ra bậc thánh), gồm ba mươi bậc người: mười tín, mười chỉ, mười kiên tâm.
Chư Phật ba đời đều tu trong đó, không ai không do Phục nhẫn này mà sinh ra.
Đó là cội nguồn hạnh tu của hết thảy Bồ-tát, vì thế phát tâm, khởi lòng tin là điều khó.
Nếu đã được lòng tin thì nhất định không thoái lui, tiến vào đạo Vô sinh của sơ địa (địa thứ nhất).
Giáo hóa chúng sinh, tu hạnh trong giác ngộ, đó gọi là Bồ-tát mới phát tâm.
Bồ-tát Thiện giác (địa thứ nhất) làm Tứ thiên vương, soi chiếu song song cả hai đế, đi trên con đường bình đẳng;
Dùng phương tiện quyền biến (cách khéo léo tạm thời) giáo hóa chúng sinh, đi khắp trăm cõi nước, bắt đầu bước lên con đường Nhất thừa (con đường duy nhất đưa đến thành Phật) vô tướng.
Vào lý Bát-nhã gọi là "trụ", từ trụ sinh ra đức hạnh gọi là "địa".
Mới trụ vào một tâm đã đủ đức hạnh, đối với đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) mà không lay động.
Bậc khai sĩ (Bồ-tát, người mở đường giác ngộ) Ly đạt (địa thứ hai) làm vua trời Đao-lợi, hiện hình trong sáu đường (sáu cõi luân hồi), nơi nghìn cõi nước.
Vô duyên, vô tướng là đế thứ ba (chân lý trung đạo, vượt lên cả có lẫn không), không chết không sinh, soi chiếu không hai.
Bậc Minh tuệ (địa thứ ba) soi chiếu lẽ không, làm vua trời Diệm, ứng hiện thân hình nơi vạn nước, dẫn dắt muôn loài.
Tâm nhẫn không hai, ở trong ba đế (không đế, giả đế, trung đế), ra khỏi có, vào nơi không, biến hóa thọ sinh.
Ba bậc người Thiện giác, Ly đạt, Minh tuệ có thể diệt phiền não về sắc trong ba cõi;
Lại quán sắc của thân, miệng trong ba cõi, soi chiếu pháp tính đệ nhất không sót.
Bậc Diệm tuệ (địa thứ tư), ánh sáng mầu nhiệm, tinh tấn lớn, làm vua trời Đâu-suất, đi khắp ức cõi nước;
Thật trí soi các duyên đều lặng, đi trên con đường phương tiện, thấu suốt vô sinh, soi chiếu rõ cả không lẫn có.
Bậc Thắng tuệ (địa thứ năm) tự mình thông suốt sáng tỏ ba đế, làm vua trời Hóa lạc nơi trăm ức cõi nước;
Quán đế không không, không có hai tướng, biến hóa vào sáu đường, cho đến địa ngục Vô gián (địa ngục khổ nhất, khổ không ngừng).
Bậc khai sĩ Pháp hiện (địa thứ sáu) làm vua trời Tự tại (Tha hóa tự tại), không hai, không chiếu, thấu suốt lý không;
Ba đế hiện ra trước mắt, ánh sáng trí tuệ lớn chiếu nghìn ức cõi, giáo hóa tất cả.
Các bậc Diệm tuệ, Thắng tuệ, Pháp hiện ở trong định vô tướng, có thể rửa sạch mê lầm của tâm mê trong ba cõi;
Tuệ không lặng lẽ, quán không vin vào duyên, lại quán tâm là không, (thấy) vô lượng quả báo (cũng không) (?).
Bậc Viễn đạt (địa thứ bảy) chứng vô sinh, làm vua trời Sơ thiền, thường ở vạn ức cõi giáo hóa chúng sinh;
Chưa vượt hết thân báo (thân do nghiệp đời trước mà có), còn ở lại một đời, rồi tiến vào địa Đẳng quán, Pháp lưu (địa thứ tám: dòng pháp tự nhiên trôi chảy không cần gắng sức).
Mới vào Kim cương nhẫn vô duyên, vĩnh viễn không còn nhận thân quả báo trong ba cõi;
Quán nghĩa thứ ba, soi chiếu không hai, trải hai mươi mốt sinh tu hạnh không tịch.
Tập khí ái nhiễm ba cõi, định thuận theo đạo, chỉ bậc chính sĩ Viễn đạt một mình thấu rõ.
Bồ-tát Đẳng quán (địa thứ tám) làm vua trời Nhị thiền, biến hiện pháp thân, ánh sáng vô lượng;
Vào trăm cõi nhiều như cát sông Hằng giáo hóa tất cả, soi chiếu trọn vẹn mọi việc trong số kiếp nhiều như cát sông Hằng suốt ba đời;
Soi ngược lại thấy niềm vui hư không, cội nguồn vô tận, đối với đế thứ ba thường lặng lẽ.
Bậc khai sĩ Tuệ quang (địa thứ chín) làm vua trời Tam thiền, có thể cùng một lúc hiện ra nơi số cõi bằng nghìn sông Hằng cát;
Thường ở trong vô vi, tu hạnh không tịch, kho giáo pháp của chư Phật nhiều như cát sông Hằng, chỉ một niệm đã thấu rõ.
Bồ-tát Quán đỉnh (địa thứ mười; quán đỉnh: lễ rưới nước lên đỉnh đầu như lễ lập thái tử, ví bậc sắp nối ngôi Phật) làm vua trời Tứ thiền, ở số cõi bằng ức sông Hằng cát giáo hóa muôn loài;
Mới vào Kim cương đã thấu rõ tất cả, hai mươi chín sinh đã vĩnh viễn vượt qua.
Trong Tịch diệt nhẫn, quán ở bậc hạ nhẫn, một lần chuyển thành Diệu giác (giác ngộ mầu nhiệm, tức quả Phật), thường lặng trong.
Ba bậc sĩ Đẳng quán, Tuệ quang, Quán đỉnh trừ sạch duyên vô minh còn sót trước kia.
Vì tướng tập khí vô minh nên có phiền não, khi lý hai đế đã cùng tột thì tất cả đều hết.
Bậc trí viên mãn, vô tướng, làm vua ba cõi, ba mươi sinh đã hết, ngang bằng bậc Đại giác.
Kho kim cương tịch lặng lớn, vô vi, hết thảy quả báo đều hết, lòng bi không cùng tận;
Đệ nhất nghĩa đế thường an ổn, thấu tận cội nguồn, cùng tột bản tính, trí mầu nhiệm còn mãi.
Ba bậc hiền, mười bậc thánh còn ở trong quả báo, chỉ một mình Phật ở cõi tịnh độ (cõi hoàn toàn thanh tịnh);
Hết thảy chúng sinh tạm ở trong quả báo, lên đến cội nguồn Kim cương thì ở cõi tịnh độ.
Ba nghiệp (việc làm của thân, lời nói, ý nghĩ) của Như Lai đức không cùng tận, nay con là Nguyệt Quang kính lễ Tam bảo.
Đấng Pháp vương (vua của giáo pháp) cao tột, là cây lớn giữa loài người, ánh sáng vô lượng che trùm đại chúng.
Miệng thường nói pháp, chẳng phải không có nghĩa lý, tâm trí tịch diệt, soi chiếu không vin vào duyên.
Bậc Sư tử giữa loài người vì chúng mà nói, đại chúng vui mừng rải hoa vàng.
Trăm ức vạn cõi chấn động sáu cách lớn, các loài có sự sống đều nhận quả báo tốt đẹp.
Đấng Thiên tôn (bậc tôn quý hơn cả chư thiên) vui vẻ nói về mười bốn vương, vì vậy nay con xin lược khen ngợi Phật."
Bấy giờ đại chúng nghe vua Nguyệt Quang khen ngợi kho công đức vô lượng của mười bốn vương, được lợi ích lớn về pháp. Ngay tại chỗ ngồi, có số thiên vương nhiều bằng cát mười sông Hằng, số Phạm vương nhiều bằng cát mười sông Hằng, số quỷ thần vương nhiều bằng cát mười sông Hằng, cho đến chúng sinh ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), đều được Vô sinh pháp nhẫn (sự chứng ngộ an trú vững chắc nơi lẽ các pháp vốn không sinh không diệt). Các vua A-tu-luân (tức A-tu-la: loài thần hay giận dữ, hiếu chiến) trong tám bộ (tám loài thần hộ pháp) ngay đời này chuyển bỏ thân quỷ, lên cõi trời thọ nhận đạo pháp; có vị trải ba đời thì vào chính vị (địa vị chân chính của bậc thánh), có vị bốn đời, năm đời cho đến mười đời thì được vào chính vị, chứng tính bậc thánh, được hết thảy quả báo vô lượng.
Phật bảo chúng trời đã được đạo quả chân thật: "Thiện nam tử! Vua Nguyệt Quang này, trong mười nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài) quá khứ, trong pháp hội của Phật Long Quang Vương, đã là bậc khai sĩ ở Tứ trụ (bậc trụ thứ tư), còn Ta khi ấy là Bồ-tát ở Bát trụ (bậc trụ thứ tám). Nay ở trước Ta, vua đã cất tiếng sư tử hống (tiếng gầm của sư tử, ví lời nói chân lý dõng dạc, không sợ hãi). Đúng vậy, đúng vậy! Như lời ngươi nói, là được lời nói đúng chân nghĩa, không thể nghĩ bàn, không thể đo lường; chỉ Phật với Phật mới biết được việc này.
"Thiện nam tử! Mười bốn Bát-nhã Ba-la-mật mà vua đã nói, với các nhẫn mà mỗi địa có ba bậc thượng, trung, hạ, gộp thành ba mươi nhẫn, là kho của hết thảy hạnh, kho của hết thảy Phật, không thể nghĩ bàn. Vì sao? Hết thảy chư Phật sinh ra trong đó, diệt trong đó, giáo hóa trong đó; mà không sinh, không diệt, không giáo hóa, không mình không người, đệ nhất không hai, chẳng phải hóa cũng chẳng phải không hóa, chẳng phải tướng cũng chẳng phải không tướng, không đến không đi, vì như hư không. Hết thảy chúng sinh không sinh không diệt, không trói không mở, chẳng phải nhân chẳng phải quả, cũng chẳng phải không nhân quả; vì phiền não, ngã, nhân, tri kiến, thọ giả, ngã sở (cái thuộc về ta), hết thảy cảm thọ khổ và các hành đều là không. Hết thảy pháp tụ hợp là năm ấm (năm uẩn: sắc, thọ, tưởng, hành, thức — năm nhóm làm nên thân tâm) huyễn hóa, không hợp không tan, pháp đồng với pháp tính, vì lặng lẽ là không. Cảnh giới của pháp là không không, không tướng, không chuyển, không điên đảo, không thuận theo huyễn hóa. Không có Tam bảo, không có thánh nhân, không có sáu đường, vì như hư không. Bát-nhã không biết không thấy, không hành không duyên, không nhân không thọ, vì không nắm được hết thảy tướng soi chiếu; tu đạo thì tướng tu đạo ấy như hư không. Tướng của pháp là như vậy, làm sao có thể dùng có tâm mà được, hay dùng không tâm mà được? Vì thế công đức Bát-nhã không thể tu trong chúng sinh mà tu, không thể tu trong pháp năm ấm mà tu, không thể tu trong cảnh mà tu, không thể tu trong sự hiểu mà tu. Vì thế Bát-nhã không thể nghĩ bàn, mà hết thảy chư Phật, Bồ-tát tu trong đó, nên cũng không thể nghĩ bàn. Hết thảy các đức Như Lai giáo hóa trong pháp huyễn hóa không trụ, cũng không thể nghĩ bàn.
"Thiện nam tử! Kho công đức này, giả sử có vô lượng bậc khai sĩ Quán đỉnh thứ mười ba (?) nhiều như cát sông Hằng nói về công đức ấy, thì trong trăm nghìn ức phần, những gì vua đã nói chỉ như một giọt nước trong biển. Nay Ta lược thuật công đức theo từng phần nghĩa, có lợi ích lớn cho hết thảy chúng sinh, cũng là điều mà vô lượng chư Như Lai quá khứ, vị lai, hiện tại đã thuật lại và chấp thuận. Ba bậc hiền, mười bậc thánh khen ngợi không cùng công đức theo từng phần nghĩa của vua Nguyệt Quang này.
"Thiện nam tử! Mười bốn pháp môn này là điều mà hết thảy chúng sinh ba đời, hết thảy tam thừa (ba hạng người tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), hết thảy chư Phật đã tu tập; chư Phật vị lai cũng vậy. Nếu nói hết thảy chư Phật, Bồ-tát không do cửa này mà được Tát-bà-nhã, thì không có lẽ ấy. Vì sao? Vì hết thảy Phật và Bồ-tát không có đường nào khác. Vì vậy, hỡi các thiện nam tử, nếu có người nghe các pháp môn nhẫn (mười bốn bậc: ba bậc hiền đầu và mười một bậc từ mười địa đến quả Phật): Tín nhẫn, Chỉ nhẫn, Kiên nhẫn, Thiện giác nhẫn, Ly đạt nhẫn, Minh tuệ nhẫn, Diệm tuệ nhẫn, Thắng tuệ nhẫn, Pháp hiện nhẫn, Viễn đạt nhẫn, Đẳng giác nhẫn, Tuệ quang nhẫn, Quán đỉnh nhẫn, Viên giác nhẫn, thì người ấy vượt qua khổ nạn đời đời kiếp kiếp trong trăm kiếp, nghìn kiếp, vô lượng kiếp nhiều như cát sông Hằng, vào được pháp môn này, ngay thân hiện tại được quả báo."
Khi ấy trong đại chúng có mười ức vị Bồ-tát cùng tên là Hư Không Tạng Hải, vui mừng với niềm vui pháp, mỗi vị rải hoa giữa hư không, hoa biến thành vô lượng đài hoa, trên đài có vô lượng đại chúng nói về mười bốn chính hạnh (mười bốn hạnh tu chân chính). Các vua trời mười tám tầng Phạm thiên và sáu tầng trời cõi Dục cũng rải hoa báu, mỗi vị ngồi trên đài giữa hư không, nói mười bốn chính hạnh, thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, giải thích nghĩa lý. Vô lượng quỷ thần hiện thân tu hành Bát-nhã Ba-la-mật.
Phật bảo đại vương: "Trước đây ngươi hỏi: 'Chúng sinh có tướng như thế nào thì có thể giáo hóa?' Nếu dùng thân huyễn hóa mà thấy kẻ huyễn hóa, thì đó là Bồ-tát chân thật tu hạnh giáo hóa chúng sinh. Thức (tâm phân biệt) trong một niệm đầu tiên của chúng sinh đã khác với cây đá; sinh ra đã có thiện, sinh ra đã có ác: ác là gốc của vô lượng thức ác, thiện là gốc của vô lượng thức thiện. Từ một niệm đầu tiên đến một niệm Kim cương sau cùng, ở giữa sinh ra vô số thức không thể nói hết, làm thành sắc và tâm của chúng sinh; đó là gốc rễ của chúng sinh. Sắc gọi là sắc cái; tâm gọi là thức cái, tưởng cái, thọ cái, hành cái. 'Cái' (cái nắp đậy) nghĩa là có tác dụng che lấp; thân gọi là sự tích tụ.
"Đại vương! Một sắc pháp (yếu tố vật chất) này sinh ra vô lượng sắc: cái mắt nhận được là sắc (hình và màu), cái tai nhận được là tiếng, cái mũi nhận được là mùi, cái lưỡi nhận được là vị, cái thân nhận được là xúc chạm; tính cứng chắc giữ gìn gọi là đất, nước gọi là ẩm ướt, lửa gọi là nóng, tính nhẹ mà động gọi là gió; chỗ sinh ra năm thức gọi là căn (giác quan). Như vậy, một sắc một tâm mà có sắc tâm không thể nghĩ bàn.
"Đại vương! Vì sáu thức của phàm phu thô, nên nhận được vô lượng sắc pháp giả, gọi bằng tên tạm như xanh, vàng, vuông, tròn…; vì sáu thức của thánh nhân trong sạch, nên nhận được thật pháp là sắc, hương, vị, xúc, hết thảy sắc pháp thật. Chúng sinh chỉ là tên gọi của thế đế. Dù là có hay không, chỉ làm sinh ra sự nhớ nghĩ của chúng sinh, thì gọi là thế đế. Thế đế là giả dối, do huyễn hóa nên có, cho đến sáu đường cũng là huyễn hóa; chúng sinh thấy huyễn hóa, huyễn hóa thấy huyễn hóa; sắc tâm như Bà-la-môn (giai cấp tư tế), Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ), Tỳ-xá (giai cấp buôn bán, làm ruộng), Thủ-đà (giai cấp tôi tớ, làm thuê), thần ngã (cái linh hồn chủ tể mà ngoại đạo tin là có)…, gọi là huyễn đế (chân lý của cái huyễn); pháp huyễn đế vốn không có. Trước khi Phật ra đời, không có tên chữ, không có tên nghĩa; pháp huyễn, huyễn hóa không có tên chữ, không có thể tướng, không có tên chữ ba cõi, không có tên chữ quả báo thiện ác và sáu đường.
"Đại vương! Vì vậy các đức Phật lần lượt ra đời, vì chúng sinh mà nói đặt ra tên chữ ba cõi, sáu đường; đó gọi là vô lượng tên chữ. Như pháp không, pháp bốn đại (bốn yếu tố: đất, nước, lửa, gió), pháp tâm, pháp sắc, là pháp giả tương tục (cái tạm có do nối tiếp liên tục): chẳng phải một chẳng phải khác; là một thì không nối tiếp, là khác cũng không nối tiếp; vì chẳng phải một chẳng phải khác nên gọi là tương tục đế. Pháp giả tương đãi (cái tạm có do đối đãi với nhau): hết thảy tên gọi đều là đối đãi, cũng gọi là đối đãi không cố định, như các pháp năm màu, hết thảy các pháp có và không… Hết thảy pháp đều do duyên mà thành, giả hợp thành chúng sinh; nhân quả đồng thời, nhân quả khác thời, thiện ác ba đời, hết thảy đều là huyễn hóa — đó là chúng sinh của huyễn đế.
"Đại vương! Nếu Bồ-tát thấy chúng sinh như trên đều là huyễn hóa, đều là giả dối như hoa đốm trong hư không (như người mắt bệnh thấy hoa giữa trời, vốn không có thật) — Bồ-tát Thập trụ (mười bậc trụ) và năm mắt của chư Phật đều thấy như huyễn đế — thì Bồ-tát giáo hóa chúng sinh là như vậy."
Khi nói pháp này, có vô lượng thiên tử và đại chúng được Phục nhẫn, được Không vô sinh nhẫn (?), cho đến đức hạnh không thể nói hết của địa thứ nhất cho đến địa thứ mười.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video