Kinh Nhân Vương Bát-nhã Ba-la-mật Hộ Quốc (Nhân vương: các vị vua có lòng nhân; Bát-nhã Ba-la-mật: trí tuệ thấu suốt thực tướng mọi sự vật, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác; Hộ quốc: che chở giữ gìn đất nước), phẩm thứ tư: Nhị Đế (hai chân lý: chân lý tối thượng và chân lý theo cách nhìn thông thường của thế gian)
Bấy giờ vua Ba-tư-nặc thưa: "Trong đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, cái thấy của bậc giác ngộ) có thế đế (chân lý quy ước của thế gian) chăng? Nếu nói là không, thì trí không nên có hai; nếu nói là có, thì trí không nên là một. Nghĩa một và hai, việc ấy là thế nào?"
Phật bảo đại vương: "Ngươi đã từng hỏi bảy đức Phật quá khứ (bảy vị Phật đã ra đời, kể đến Phật Thích-ca) về một nghĩa, hai nghĩa. Nay ngươi không nghe, Ta nay không nói. Không nghe không nói chính là một nghĩa và hai nghĩa vậy. Hãy lắng nghe, lắng nghe kỹ! Hãy khéo suy nghĩ, và tu hành đúng như pháp. Bài kệ (bài thơ tụng) của bảy Phật như sau:
"Đệ nhất nghĩa không có tướng, không do mình làm, không do kẻ khác làm;
Nhân duyên vốn tự có, không do mình làm, không do kẻ khác làm.
Pháp tính (bản tính của các pháp) vốn không có tính, đệ nhất nghĩa là không, là như (chân như: thực tính vốn như thế);
Các cái 'có' vốn có pháp, do ba giả (pháp giả, thọ giả, danh giả: yếu tố, khối kết hợp và tên gọi, đều tạm có) tụ hợp mà tạm có.
Cái không của không, đế (chân lý) thật là không, tịch diệt là cái không đệ nhất;
Các pháp do nhân duyên mà có, nghĩa có và không là như vậy.
Có và không vốn tự là hai, ví như hai sừng con trâu;
Soi chiếu hiểu thấu thì thấy không hai, mà hai đế thường không đồng nhất.
Tâm hiểu thấu thấy không hai, tìm cái hai không thể được;
Không phải nói hai đế là một, chẳng phải hai thì làm sao nắm được?
Về mặt hiểu thấu thì thường tự là một, về mặt đế thì thường tự là hai;
Thông suốt được cái không hai này, mới thật vào đệ nhất nghĩa.
Thế đế do huyễn hóa mà khởi, ví như hoa đốm giữa hư không;
Như bóng, như tay thứ ba, vốn là không có, vì nhân duyên mà giả dối có.
Huyễn hóa thấy huyễn hóa, chúng sinh gọi là huyễn đế (chân lý của cái huyễn);
Nhà ảo thuật thấy pháp ảo, xét theo đế thật thì đều không có.
Đó gọi là cái quán của chư Phật, cái quán của Bồ-tát cũng như thế."
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh), ở trong đệ nhất nghĩa, thường soi chiếu cả hai đế mà giáo hóa chúng sinh. Phật và chúng sinh là một chứ không phải hai. Vì sao? Vì chúng sinh là không nên đặt được Bồ-đề (sự giác ngộ) là không; vì Bồ-đề là không nên đặt được chúng sinh là không. Vì hết thảy pháp là không nên không không (ngay cái 'không' cũng không). Vì sao? Vì Bát-nhã không có tướng, hai đế như hư không, Bát-nhã là không; từ vô minh (sự mê muội gốc) cho đến Tát-bà-nhã (nhất thiết trí: trí biết tất cả của Phật), đều không có tự tướng, không có tha tướng. Vì vậy khi năm mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) thành tựu thì thấy mà không có gì để thấy; hành cũng không chấp nhận, không hành cũng không chấp nhận, chẳng phải hành chẳng phải không hành cũng không chấp nhận, cho đến hết thảy pháp cũng không chấp nhận. Khi Bồ-tát chưa thành Phật thì lấy Bồ-đề làm phiền não; khi Bồ-tát thành Phật thì lấy phiền não làm Bồ-đề. Vì sao? Vì đối với đệ nhất nghĩa thì không hai, vì chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật) cho đến hết thảy pháp đều là như."
Vua bạch Phật: "Vì sao các đức Như Lai mười phương và hết thảy Bồ-tát không lìa văn tự mà vẫn thực hành các pháp tướng?"
"Đại vương! Bánh xe pháp (giáo pháp Phật truyền dạy, như bánh xe lăn đi phá trừ mê lầm) gồm mười hai thể loại kinh: Pháp bản (khế kinh — lời Phật dạy bằng văn xuôi) là như, Trùng tụng (kệ nhắc lại ý phần văn xuôi) là như, Thọ ký (lời Phật báo trước việc đệ tử sẽ thành Phật) là như, Bất tụng kệ (kệ đứng riêng, không nhắc lại văn xuôi) là như, Vô vấn tự thuyết (lời Phật tự nói, không ai hỏi) là như, Giới kinh (?) (kinh nói về nhân duyên đặt ra giới luật) là như, Thí dụ là như, Pháp giới (?) là như, Bản sự (chuyện đời trước của các đệ tử) là như, Phương quảng (kinh giảng nghĩa lý rộng lớn) là như, Vị tằng hữu (chuyện thần thông hiếm có) là như, Luận nghị (phần bàn luận phân tích) là như. Đó gọi là danh, vị, cú (tên gọi, chữ nghĩa, câu văn), âm thanh, quả, văn tự, ký cú (câu ghi chép), hết thảy đều là như. Nếu chấp lấy văn tự thì không phải là tu hạnh không.
"Đại vương! Văn tự như như là tu theo trí mẫu (mẹ sinh ra trí tuệ) của chư Phật, là trí mẫu căn bản của tính hết thảy chúng sinh, tức là thể của Tát-bà-nhã. Khi chư Phật chưa thành Phật, lấy cái sẽ thành Phật làm trí mẫu; khi chưa được thì gọi là tính, khi đã được thì gọi là Tát-bà-nhã. Bát-nhã của tam thừa (ba hạng người tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) không sinh không diệt, tự tính thường trụ; hết thảy chúng sinh lấy cái này làm tính giác. Nếu Bồ-tát không thọ nhận, không văn tự, lìa văn tự, mà chẳng phải không văn tự, lấy cái tu không tu làm tu văn tự, thì được tính chân thật của Bát-nhã, tức Bát-nhã Ba-la-mật. Đại vương! Bồ-tát giữ gìn Phật quả, giữ gìn sự giáo hóa chúng sinh, giữ gìn hạnh mười địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát), là như vậy."
Vua bạch Phật: "Chúng sinh có vô lượng hạng, căn cơ (khả năng tiếp nhận giáo pháp) cũng vô lượng, hạnh tu cũng vô lượng. Pháp môn là một, là hai, hay là vô lượng?"
"Đại vương! Cửa quán hết thảy pháp, chẳng phải một chẳng phải hai, mà có vô lượng hết thảy pháp; cũng chẳng phải có tướng, chẳng phải không có tướng. Nếu Bồ-tát thấy chúng sinh, thấy một thấy hai, thì đó là không thấy một không thấy hai; một và hai là đệ nhất nghĩa đế vậy.
"Đại vương! 'Có' hay 'không' tức là thế đế. Dùng ba đế thâu nhiếp hết thảy pháp: không đế, sắc đế, tâm đế; vì vậy Ta nói hết thảy pháp không ra ngoài ba đế. Ngã, nhân, tri kiến, năm thọ ấm (năm nhóm sắc, thọ, tưởng, hành, thức bị chấp giữ làm 'ta') đều là không, cho đến hết thảy pháp đều là không; vì căn cơ và hạnh tu của chúng sinh mỗi hạng mỗi khác, nên có pháp môn chẳng phải một chẳng phải hai.
"Đại vương! Bảy đức Phật đã nói Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, nay Ta nói Bát-nhã Ba-la-mật, không hai không khác. Các ngươi, đại chúng, nên thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, giải nói. Công đức của kinh này: giả sử có vô lượng không thể nói không thể nói hết chư Phật, mỗi đức Phật giáo hóa vô lượng không thể nói hết chúng sinh, mỗi chúng sinh đều được thành Phật; các vị Phật ấy lại giáo hóa vô lượng không thể nói hết chúng sinh, đều được thành Phật; ba lớp Phật trên đây nói kinh Bát-nhã Ba-la-mật tám vạn ức bài kệ; trong một bài kệ lại chia làm nghìn phần; trong một phần nói nghĩa câu của một phần cũng không thể nói cùng tận — huống chi đối với kinh này khởi lên một niệm tin! Các chúng sinh ấy vượt hơn công đức của trăm kiếp, nghìn kiếp tu mười địa…; huống chi công đức của người thọ trì, đọc tụng, giải nói, thì ngang bằng chư Phật mười phương, không khác. Nên biết người ấy chính là Như Lai, chẳng bao lâu sẽ thành Phật."
Khi ấy đại chúng nghe nói kinh này, có mười ức người được Tam không nhẫn (sự an trú vững vàng nơi ba lẽ không: Không, Vô tướng, Vô nguyện); trăm vạn ức người được Đại không nhẫn và tính của mười địa.
"Đại vương! Kinh này tên là 'Kinh Nhân Vương Vấn Bát-nhã Ba-la-mật' (Kinh các vị vua nhân đức hỏi về Bát-nhã Ba-la-mật). Các ngươi hãy thọ trì kinh Bát-nhã Ba-la-mật. Kinh này lại có vô lượng công đức, gọi là công đức giữ gìn đất nước; cũng gọi là công đức của thuốc pháp mà hết thảy quốc vương uống dùng, không gì không có công dụng lớn, là công đức giữ gìn nhà cửa; cũng giữ gìn thân thể của hết thảy chúng sinh. Chính Bát-nhã Ba-la-mật này là cái giữ gìn đất nước, như hào thành, tường lũy, đao kiếm, giáo mác, khiên mộc; các ngươi nên thọ trì Bát-nhã Ba-la-mật, cũng như vậy."
Kinh Nhân Vương Bát-nhã Ba-la-mật do Phật nói, hết quyển thượng
Kinh Nhân Vương Bát-nhã Ba-la-mật do Phật nói, quyển hạ
Đời Diêu Tần (tức Hậu Tần, triều đại ở phương bắc Trung Hoa do họ Diêu làm vua), ngài Tam tạng (danh hiệu bậc thầy thông suốt cả ba kho giáo điển: Kinh, Luật, Luận) Cưu-ma-la-thập dịch
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video