Dạy quân, phần dưới — thiên thứ hai mươi hai
Thần nghe rằng bậc vua có con đường để chắc chắn chiến thắng, nên mới gồm thâu được đất đai rộng lớn và thống nhất được phép tắc, chế độ dưới quyền mình. Có mười hai điều khiến uy thế ấy trùm khắp thiên hạ:
Một là liên hình (phép cùng chịu tội), tức là những người trong cùng một bảo ngũ (tổ nhỏ năm người hoặc năm nhà, được ràng buộc để giữ gìn và tố giác lẫn nhau) thì cùng chịu chung tội.
Hai là địa cấm (lệnh cấm trên đất đai), tức là cấm đi lại trên đường sá, như giăng lưới để bắt kẻ gian từ bên ngoài lọt vào.
Ba là toàn quân (giữ quân thành một khối), tức là binh sĩ mặc giáp và người chỉ huy gắn bó với nhau, các tốp ba người, năm người ràng buộc như nhau, để kết chặt mối liên hệ trong hàng quân.
Bốn là khai tắc (mở và chặn), tức là chia đất, vạch giới hạn, ai nấy liều chết với phận sự của mình mà giữ vững chỗ được giao.
Năm là phân hạn (chia giới hạn), tức là bên trái bên phải kiềm giữ lẫn nhau, phía trước phía sau chờ đợi nhau, lấy xe xếp làm tường để giữ vững, dùng thế ấy mà đón đánh và chặn đứng quân địch.
Sáu là hiệu biệt (phân biệt bằng hiệu lệnh), tức là hàng trước cố sức tiến lên theo hiệu lệnh riêng của mình, còn người phía sau không được tranh nhau leo lên trước, làm sai thứ tự.
Bảy là ngũ chương (năm loại phù hiệu đeo trên người để phân biệt hàng ngũ), tức là làm rõ ràng các hàng các lớp, để từ đầu đến cuối không rối loạn.
Tám là toàn khúc (giữ trọn các khúc; khúc là một đơn vị quân), tức là khi quân đi quanh co uốn khúc vẫn theo sát nhau, đơn vị nào cũng có phần, có bộ riêng.
Chín là kim cổ (chiêng và trống, dùng để ra hiệu lệnh trong quân), tức là dùng chúng để khích lệ người có công và thu hút người có đức.
Mười là trần xa (bày xe trận), tức là xe nối liền nhau, giáo mác chĩa ra phía trước, ngựa được che mắt.
Mười một là tử sĩ (những người liều chết), tức là những người có tài trí trong toàn quân, ngồi trên chiến xa, tung hoành trước sau, dùng mưu bất ngờ để khống chế quân địch.
Mười hai là lực tốt (lính khỏe), tức là những người giữ cờ chủ và giữ trọn các khúc quân, chưa có cờ vẫy hiệu thì không được động.
Mười hai điều này dạy cho thành thạo rồi thì kẻ nào trái lệnh quyết không tha.
Như thế thì quân yếu có thể làm cho mạnh, vua ở thế thấp kém có thể làm cho được tôn quý, mệnh lệnh đã suy đồi có thể làm cho phấn chấn lại, dân lưu tán có thể làm cho gắn bó, người đông có thể cai trị được, đất rộng có thể giữ được.
Xe của nước không cần ra khỏi cửa thành, áo giáp kết dây không cần lấy ra khỏi túi, mà uy thế đã khiến thiên hạ phải phục.
Việc dùng quân có năm điều phải đạt tới: làm tướng thì quên nhà mình; vượt qua biên giới thì quên người thân; chỉ thẳng vào quân địch thì quên thân mình; quyết chết thì lại được sống; còn nôn nóng mong thắng là hạng kém nhất.
Trăm người cầm gươm đao liều chết xông lên thì có thể phá vỡ hàng ngũ, làm rối loạn trận thế địch; nghìn người cầm gươm đao liều chết thì có thể bắt quân địch, giết tướng địch; vạn người cầm gươm đao liều chết thì có thể tung hoành khắp thiên hạ.
Vũ Vương (vua sáng lập nhà Chu) hỏi Thái Công Vọng (tức Khương Thái Công, quân sư của Vũ Vương): «Ta muốn chỉ cần ít lời mà nắm được hết điều cốt yếu của việc dùng người, có được không?»
Vọng đáp: «Thưởng thì phải vững như núi, phạt thì phải như nước khe chảy không gì cản nổi (?).
Bậc cao nhất là không phạm lỗi, kế đến là biết sửa lỗi; phải khiến người dưới không được bàn tán riêng với nhau.
Kẻ nào đáng bị phạt mà có người xin cho khỏi phạt thì người xin ấy phải chết; kẻ nào đáng được thưởng mà có người xin đừng thưởng thì người xin ấy cũng phải chết.
Đánh nước khác thì phải nhân lúc nước ấy có biến.
Đưa của cải ra cho họ thấy để dò xem họ cùng quẫn đến đâu; tỏ ra mình mệt mỏi, sa sút để dò xem chỗ yếu của họ.
Trên dưới trái nghịch, lìa xa nhau — những điều như thế chính là cái cớ để đánh họ.»
Phàm dấy quân, phải xét kỹ thế mạnh yếu ở trong nước mình và ở nước người, để tính toán việc xuất quân.
Quân có chỗ đủ chỗ thiếu ra sao, lương thực dư hay thiếu thế nào, phải so xét các con đường ra vào, rồi sau mới dấy quân đánh nước loạn, như vậy ắt sẽ tiến vào được.
Đất rộng mà thành nhỏ thì trước hết phải chiếm lấy đất đai.
Thành lớn mà đất hẹp thì trước hết phải đánh thành.
Đất rộng mà người ít thì phải chặn đứng các chỗ hiểm yếu.
Đất hẹp mà người đông thì phải đắp ụ đất lớn để áp sát mà đánh xuống.
Đừng làm mất cái lợi của dân, đừng cướp mất thời vụ của dân (?), nới rộng chính sự, làm yên nghề nghiệp của dân; cứu chữa những điều tệ hại, thì đủ để ban ơn khắp thiên hạ.
Nay các nước tranh chiến đánh lẫn nhau, đem quân lớn đi đánh cả những nước có đức.
Từ ngũ (tốp năm người) lên lưỡng (đơn vị hai mươi lăm người), từ lưỡng lên sư (đơn vị lớn, khoảng hai nghìn năm trăm người), mệnh lệnh không thống nhất.
Khiến cho lòng dân không yên, chỉ chuộng kiêu căng xa xỉ, bày mưu gây hoạ, cãi cọ kiện tụng, quan lại phải tra xét những việc ấy, thành ra ngày càng mệt mỏi rồi đi đến thất bại.
Trời đã tối mà đường còn xa, quay về thì nhuệ khí bị nhụt.
Quân đi lâu ngày mỏi mệt, tướng lại tham lam, tranh nhau cướp bóc thì dễ thất bại.
Phàm khi tướng địch hấp tấp nông nổi, lũy của địch thấp, quân địch dao động, thì có thể tấn công.
Khi tướng địch thận trọng, lũy cao, quân địch sợ hãi, thì có thể vây hãm.
Phàm vây hãm thì phải chừa ra cho họ một chút lợi nhỏ, khiến họ dần dần suy yếu; như thế trong thành sẽ phải dè sẻn lương thực, ai nấy đều có lúc phải nhịn đói (?).
Quân địch đánh trộm ban đêm là vì họ đang hoảng sợ; quân địch né tránh công việc là vì lòng họ đã lìa tan.
Ngồi chờ người khác đến cứu, hẹn ngày giao chiến mà lại co rúm lại, đều là do mất tinh thần và tổn thương nhuệ khí.
Nhuệ khí bị tổn thương thì làm hỏng quân; mưu kế cong vạy thì làm hỏng nước.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video