Thiên thứ ba: Bàn về quy chế
Phàm việc dùng binh, quy chế (cách tổ chức quân đội, phân cấp chỉ huy và kỷ luật) phải định trước. Quy chế định trước thì quân lính không rối loạn. Quân lính không rối loạn thì đội hình mới rõ ràng. Tiếng chiêng trống (hiệu lệnh: trống để tiến, chiêng để lui) chỉ về đâu thì cả trăm người đều xông vào đánh. Khi phá hàng ngũ, làm rối trận địch thì cả nghìn người đều xông vào đánh. Khi đánh tan quân địch, giết tướng địch thì cả vạn người cùng vung gươm. Trong thiên hạ không ai địch nổi một đạo quân như thế.
Thời xưa, quân lính được tổ chức thành thập ngũ (đơn vị mười người và năm người), xe chiến được tổ chức thành thiên liệt (các đội, các hàng xe theo biên chế). Khi trống nổi, cờ phất, người trèo lên trước bao giờ cũng là quốc sĩ (người tài giỏi nhất nước) có sức mạnh, mà người chết trước cũng bao giờ cũng là quốc sĩ có sức mạnh.
Giết được một người của địch mà mất trăm người của mình, như thế là giúp địch mà mình bị thiệt hại nặng, thế mà các tướng đời nay không ngăn được.
Người bị gọi đi lính, đến lúc chia quân thì bỏ trốn về nhà, hoặc vừa ra trận đã tự thua chạy, thiệt hại vì trốn chạy rất nặng, thế mà các tướng đời nay không ngăn được.
Giết người ngoài trăm bước là cung tên, giết người trong vòng năm mươi bước là giáo mác. Tướng đã đánh trống tiến quân mà binh lính còn la ó nhau, bẻ tên, gãy giáo, ôm kích (vũ khí cán dài, đầu vừa có mũi đâm vừa có lưỡi móc) không dùng, chỉ thích ra trận sau người khác. Khi đánh nhau mà có những điều ấy thì quân mình tự thua từ bên trong, thế mà các tướng đời nay không ngăn được.
Lính bỏ đơn vị thập ngũ của mình, xe bỏ hàng ngũ của mình, kỳ binh (cánh quân dùng để đánh bất ngờ, ngoài đội hình chính) bỏ tướng mà chạy, rồi đại quân cũng chạy theo, thế mà các tướng đời nay không ngăn được.
Nếu tướng ngăn được bốn điều ấy thì núi cao cũng vượt qua được, nước sâu cũng lội qua được, trận vững cũng phá được. Nếu không ngăn được bốn điều ấy thì chẳng khác gì không có thuyền, mái chèo mà muốn vượt sông lớn, không thể làm được.
Dân chẳng phải vui lòng chết mà ghét sống. Chỉ vì hiệu lệnh rõ ràng, phép tắc xét định chu đáo nên mới khiến được họ xông lên phía trước. Đằng trước có phần thưởng rõ ràng, đằng sau có hình phạt dứt khoát, vì thế ra quân thì giành được lợi, hành động thì lập được công.
Hãy đặt cứ một trăm người thành một tốt (đơn vị một trăm người, có người cầm đầu), một nghìn người có một tư mã (chức quan võ chỉ huy đơn vị nghìn người), một vạn người có một tướng, để lấy số ít mà quản và trị tội số đông, lấy kẻ yếu mà quản và trị tội kẻ mạnh. Xin hãy thử nghe lời thần: phép ấy đủ khiến trong đám đông của ba quân (toàn bộ quân đội), dù trị tội chỉ một người cũng không sai hình phạt; cha không dám che chở, bỏ qua cho con, con không dám che chở, bỏ qua cho cha, huống hồ người trong nước với nhau?
Một tên giặc cầm gươm chém giết ngoài chợ, vạn người không ai là không tránh nó. Thần cho rằng: "Đó không phải chỉ riêng một người ấy dũng cảm, còn vạn người kia đều hèn kém." Vì sao vậy? Vì "kẻ đã quyết chết với người còn mong sống vốn không thể đem so ngang nhau." Nghe theo phép của thần thì đủ khiến cả ba quân trở thành như một tên giặc liều chết: không ai đứng chặn được phía trước, không ai bám theo được phía sau, một mình tự do xông ra, xông vào. Đội quân một mình tự do xông ra xông vào như thế là đội quân của bậc vương (vua thống nhất thiên hạ) và bậc bá (chư hầu đứng đầu các nước).
Có người cầm chín vạn quân mà thiên hạ không ai địch nổi, đó là ai? Đáp: "Là Hoàn công (Tề Hoàn công, vua nước Tề thời Xuân Thu, bá chủ đầu tiên)." Có người cầm bảy vạn quân mà thiên hạ không ai dám địch, đó là ai? Đáp: "Là Ngô Khởi (danh tướng thời Chiến Quốc)." Có người cầm ba vạn quân mà thiên hạ không ai dám địch, đó là ai? Đáp: "Là Vũ tử (tức Tôn Vũ, tác giả binh pháp Tôn Tử)."
Nay các nước trong thiên hạ, quân mà tướng sĩ cầm đều không dưới hai mươi vạn, thế mà không làm nên công danh, là vì không hiểu rõ cấm xả khai tắc (điều gì phải cấm, điều gì được cho phép; mở đường gì để khuyến khích như ban thưởng, lấp đường gì để ngăn điều xấu). Làm rõ quy chế thì một người thắng được, mười người cũng thắng được; mười người thắng được thì trăm, nghìn, vạn người cũng thắng được.
Cho nên nói: "Sửa cho tiện khí giới của ta, nuôi dưỡng sự dũng mãnh của ta, khi tung quân ra thì như chim dữ lao xuống vồ mồi, như nước đổ xuống khe sâu nghìn nhận (nhận: đơn vị đo chiều dài thời xưa, khoảng bảy đến tám thước)."
Nay nước nào gặp hoạn nạn thì đem nhiều lễ vật quý đi cầu cứu, đem con yêu ra làm con tin, cắt đất biên giới ra dâng, để được thiên hạ giúp. Quân cứu viện gọi là mười vạn, nhưng thực ra chẳng qua chỉ vài vạn. Quân ấy đến nơi, ai cũng nói với tướng rằng: "Đừng chịu kém người, hãy đánh trước." Nhưng thực ra không thể dùng họ mà đánh được.
Xét dân trong cõi nước ta, nếu không tổ chức thành ngũ (đơn vị năm người) thì không thể chỉnh đốn được. Tổ chức theo quy chế mười vạn quân thì nhà vua nhất định phải khiến họ mặc áo của ta, ăn cơm của ta. Đánh không thắng, giữ không vững, không phải là tội của dân ta, mà là do chính bên trong mình gây ra. Các nước trong thiên hạ giúp ta đánh trận, cũng như ngựa tốt Ký, Lục Nhĩ (tên những con ngựa hay nổi tiếng thời xưa) phi nhanh, còn bọn ngựa hèn kia dù dựng bờm lên đua theo, làm sao theo kịp phía sau ta được? (?)
Ta lấy cái dùng của thiên hạ làm cái dùng của ta, lấy quy chế của thiên hạ làm quy chế của ta; sửa sang hiệu lệnh của ta, làm rõ hình phạt và ban thưởng của ta; khiến trong thiên hạ không làm ruộng thì không có cái ăn, không đánh trận thì không được tước vị; khiến dân hăm hở vung tay tranh nhau ra làm ruộng và đánh trận, thì thiên hạ không ai địch nổi. Cho nên nói: "Ban hiệu lệnh ra thì phải được tin theo và thi hành khắp trong nước."
Dân ai nói có cách thắng được địch thì đừng nghe theo lời nói suông của họ, mà phải thử xem họ có đánh được thật không.
Muốn nhìn đất người mà chiếm lấy, chia dân người mà nuôi lấy, thì trước hết phải giữ được người hiền tài ở trong nước mình. Không giữ được người hiền tài trong nước mà muốn có thiên hạ thì nhất định quân tan, tướng chết. Như thế thì dù đánh thắng, nước càng thêm yếu; dù được đất, nước càng thêm nghèo, đó là vì quy chế trong nước đã hư hỏng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video