Thiên 4 — Uy thế khi đánh trận

 Chiến uy, thiên thứ tư (Chiến uy: dùng uy thế trong chiến tranh).

 Phàm việc binh, có khi thắng bằng đạo, có khi thắng bằng uy, có khi thắng bằng sức. Bàn bạc việc quân, đánh giá đối phương, làm cho nhuệ khí của địch tiêu mất và quân địch tan rã, dù quân đội của chúng vẫn còn nguyên mà không thể dùng được nữa, đó là "đạo thắng" (thắng bằng mưu lược, không cần giao chiến). Xét kỹ phép tắc và chế độ, làm rõ việc thưởng phạt, làm cho khí giới tiện dùng, khiến dân có lòng quyết đánh, đó là "uy thắng" (thắng nhờ uy thế của phép nước và kỷ luật). Phá quân địch, giết tướng địch, trèo lên ụ đất đánh thành (gò đất đắp cao sát tường thành để đánh lên), bắn nỏ máy, đánh tan quân chúng, chiếm lấy đất đai, thành công rồi mới quay về, đó là "lực thắng" (thắng bằng sức mạnh chiến đấu). Bậc vương hầu làm được như thế thì đã đủ cả ba cách thắng.

 Tướng đem quân đi đánh là nhờ vào dân (binh lính). Dân đi đánh là nhờ vào khí (tinh thần, nhuệ khí). Khí đầy đủ thì đánh, khí bị đoạt mất thì bỏ chạy.

 Khi chưa ra quân trừng phạt, hai bên chưa giáp trận, đã có năm cách để đoạt khí thế của địch. Một là bàn kế "miếu thắng" (định sẵn kế sách thắng ngay tại miếu đường, nơi vua và triều thần bàn việc trước khi ra quân). Hai là bàn việc "thụ mệnh" (tướng nhận lệnh vua, được giao quyền cầm quân). Ba là bàn việc vượt biên giới vào đất địch. Bốn là bàn việc đào hào sâu, đắp lũy cao. Năm là bàn việc bày trận tiến đánh. Năm điều này đều là xét đoán địch trước rồi mới hành động, nhờ vậy đánh vào chỗ yếu, sơ hở mà đoạt được thắng lợi.

 Người giỏi dùng binh đoạt được khí thế của người mà không để người đoạt khí thế của mình. Đoạt khí thế là then chốt nằm ở lòng người. Mệnh lệnh là để thống nhất lòng mọi người. Không xét rõ lòng quân thì lệnh hay thay đổi. Lệnh hay thay đổi thì dù có ban ra, quân chúng cũng không tin.

 Cho nên phép ra lệnh là: lệnh có sai nhỏ cũng không sửa đổi, có chỗ ngờ nhỏ cũng không tuyên lại. Người trên không ban lệnh khiến người dưới ngờ vực thì quân chúng không nghe theo hai ngả. Hành động không có điều gì đáng ngờ thì quân chúng không có hai lòng. Chưa từng có ai không được lòng tin của người dưới mà dùng được sức của họ. Cũng chưa từng có ai không dùng được sức của người dưới mà khiến họ liều chết chiến đấu.

 Cho nên nước phải có đạo nghĩa lễ (lễ nghĩa, phép tắc), tín (giữ chữ tín), thân (gắn bó), ái (thương yêu) thì dân chịu được đói thay cho no. Nước phải có phong tục hiếu (thảo với cha mẹ), từ (hiền từ với con cái, người dưới), liêm (trong sạch, không tham), sỉ (biết xấu hổ) thì dân dám chết thay cho sống. Người xưa dẫn dắt dân thì trước hết dùng lễ và tín, sau mới đến tước lộc (tước vị và bổng lộc). Trước hết dạy liêm sỉ, sau mới dùng hình phạt. Trước hết lấy thân ái mà gắn bó, sau mới dùng phép tắc ràng buộc thân họ.

 Cho nên việc đánh trận phải lấy việc người cầm quân tự làm gương để khích lệ binh sĩ làm gốc, giống như tim sai khiến tay chân. Ý chí không được khích lệ thì binh sĩ không dám chết vì nghĩa. Binh sĩ không dám chết vì nghĩa thì quân chúng không chịu đánh.

 Cách khích lệ binh sĩ là: đời sống của dân không thể không cho đầy đủ. Thứ bậc tước vị, sự quan tâm lo liệu khi có người chết và có tang, cùng những điều dân mưu cầu, đều không thể không làm cho rõ ràng. Phải dựa vào cách sinh sống của dân mà đặt ra chế độ, dựa vào điều dân mưu cầu mà làm cho rõ ràng. Có ruộng đất bổng lộc thực sự, có sự thân tình trong ăn uống, làng xóm khuyên bảo nhau, khi có người chết, có tang thì cứu giúp nhau, đi lính đi phu thì theo nhau, đó là những điều khích lệ được dân.

 Làm cho những người cùng thập ngũ (đơn vị nhỏ nhất của quân: "ngũ" gồm năm người, "thập" gồm mười người) thân nhau như bà con họ hàng, những người cùng tốt bá (đơn vị lớn hơn, khoảng một trăm người) thân nhau như bạn bè. Khi đứng thì vững như bức tường, khi động thì nhanh như mưa gió. Xe không quay đầu lùi lại, binh sĩ không quay gót bỏ chạy. Đó là cái gốc của đạo đánh trận.

 Đất đai để nuôi dân, thành trì để giữ đất, đánh trận để giữ thành. Cho nên chăm việc cày cấy thì dân không đói, chăm việc phòng giữ thì đất không nguy, chăm việc chiến đấu thì thành không bị vây. Ba việc ấy là việc gốc của các bậc vua đời trước. Trong các việc gốc ấy, việc binh là gấp nhất.

 Cho nên các vua đời trước chuyên chăm lo việc binh, có năm điều. Lương thảo dự trữ không nhiều thì quân không thể đi. Thưởng và bổng lộc không hậu thì dân không gắng sức. Võ sĩ không được tuyển chọn thì quân không mạnh. Khí giới không tiện dùng thì sức không mạnh. Hình phạt không đúng mức thì quân chúng không sợ. Chăm lo được năm điều này thì khi ở yên giữ được những gì vững chắc của mình, khi hành động thì đạt được điều mình muốn.

 Đem quân đang đóng yên một chỗ đánh quân địch kéo ra, thì chỗ đóng quân phải vững chắc, trận phải kiên cố, khi ra đánh phải dốc hết sức, khi giao chiến phải đồng loạt, đều nhau.

 Nước làm nên nghiệp vương thì làm cho dân giàu. Nước xưng bá (đứng đầu các nước chư hầu) thì làm cho binh sĩ giàu. Nước chỉ cố giữ cho còn thì làm cho các quan đại phu giàu. Nước sắp mất thì chỉ làm cho kho lẫm của vua giàu. Đó gọi là trên đầy mà dưới rỗng, khi gặp hoạn nạn thì không cách nào cứu được.

 Cho nên có câu: "Cất nhắc người hiền, dùng người tài, thì không cần xem ngày giờ tốt xấu mà việc vẫn thuận lợi. Làm rõ phép nước, xét kỹ mệnh lệnh, thì không cần bói toán (bói bằng mai rùa và cỏ thi) mà việc vẫn tốt lành. Trọng người có công, chăm lo người đã vất vả, thì không cần cầu cúng mà vẫn được phúc." Lại có câu: "Thời trời (thời tiết, thời cơ) không bằng lợi đất (địa thế có lợi), lợi đất không bằng lòng người hòa thuận." Điều mà bậc thánh nhân coi trọng chỉ là việc của con người mà thôi.

 Với đạo quân phải chịu nhiều gian khổ, tướng ắt phải tự mình đi trước. Nắng không giương lọng che, rét không mặc hai lớp áo, gặp chỗ hiểm trở ắt xuống ngựa đi bộ. Giếng của quân đào xong rồi tướng mới uống, cơm của quân chín rồi tướng mới ăn, doanh lũy của quân dựng xong rồi tướng mới vào nghỉ. Lúc vất vả hay lúc thong thả, tướng đều tự mình cùng chịu với quân. Như thế thì dù quân ra trận đã lâu cũng không mệt mỏi, không suy yếu.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video