Thiên thứ năm: Công quyền (bàn về phép cân nhắc, tính toán khi đem quân tấn công)
Dùng binh thì nhờ điềm tĩnh mà thắng; trị nước thì nhờ chuyên nhất (mọi người một lòng theo một mối) mà thắng.
Sức bị chia ra thì yếu; lòng nghi ngờ thì sinh phản bội. Sức yếu nên tiến lui không mạnh mẽ, để địch chạy thoát mà không bắt được. Tướng, quan và binh lính phải động tĩnh như một thân thể. Nếu lòng đã nghi ngờ, phản trắc thì kế đã quyết mà quân không chịu làm; đã quyết hành động thì lại không kìm giữ được; mỗi người một miệng, toàn lời hão. Tướng không có dáng vẻ nghiêm chỉnh, lính không được luyện tập, khảo hạch thường xuyên, hễ đánh là ắt thua. Đó gọi là đạo quân suy bại, bị lấn át (?), không đáng để cùng nó giao chiến.
Tướng soái là trái tim, kẻ dưới là tay chân, khớp xương. Tim động bằng lòng thành thì tay chân ắt dốc sức; tim động bằng lòng nghi thì tay chân ắt làm trái. Tướng không điều khiển được như tim, lính không cử động theo như tay chân, thì dù có thắng cũng chỉ là thắng nhờ may, chứ không phải nhờ công quyền (phép tính toán đúng đắn khi tấn công).
Dân không thể cùng lúc sợ hai bên: sợ ta thì coi thường địch, sợ địch thì coi thường ta. Bên bị coi thường thì thua, bên dựng được uy thì thắng. Phàm tướng làm đúng đạo của mình thì quan sợ tướng; quan sợ tướng thì dân sợ quan; dân sợ quan thì địch sợ dân. Vì vậy, ai muốn biết lẽ thắng bại, trước hết phải biết phép cân nhắc giữa sợ và coi thường.
Không làm cho lòng người yêu mến, vui theo thì họ không chịu để ta dùng; không làm cho lòng người nghiêm sợ thì họ không chịu theo ta mà ra quân. Lòng yêu là ở chỗ kẻ dưới thuận theo, uy là ở chỗ người trên dựng lên. Có yêu thì không hai lòng, có uy thì không dám phạm phép. Cho nên người giỏi làm tướng chỉ cần có lòng yêu và uy mà thôi.
Đánh mà không chắc thắng thì không thể nói chuyện đánh; công thành mà không chắc hạ được thì không thể nói chuyện công. Nếu không thế thì dù có thưởng phạt cũng không đủ khiến người tin. Lòng tin phải dựng trước khi đến kỳ hẹn, việc phải lo liệu từ khi chưa có dấu hiệu. Cho nên quân đã tập hợp thì không giải tán vô ích, quân đã xuất thì không về tay không. Tìm địch như tìm đứa con thất lạc, đánh địch như cứu người chết đuối.
Chia quân giữ các nơi hiểm yếu thì không có lòng muốn đánh; khiêu chiến thì không giữ được trọn nhuệ khí; ham giao chiến thì không có quân thắng. Phàm cầm chính nghĩa mà đánh thì quý ở chỗ do ta khởi trước; còn tranh giành vì lợi riêng mà gây oán thì chỉ nên đáp lại khi bất đắc dĩ. Oán thù đã nổi lên thì quý ở chỗ đợi mà ra tay sau. Cho nên khi có tranh chấp thì phải chờ đối phương, khi đã yên thì vẫn phải phòng bị.
Có khi binh thắng ở triều đình (nhờ mưu tính trên triều), có khi thắng ở đồng nội (nhờ giao chiến ngoài chiến trường), có khi thắng ở chốn chợ búa (?). Đánh thì được, chịu khuất thì mất; may mà không thua là vì đối phương bất ngờ hoảng sợ nên ta thắng được một phần. Thắng một phần nghĩa là không phải thắng trọn vẹn. Không thắng trọn vẹn thì không có tiếng là người giỏi mưu lược. Cho nên bậc minh chủ vào ngày giao chiến, công thành thì cho trống và tù và hòa nhịp, dùng gươm giáo giữ kỷ luật cho quân, không cầu thắng mà vẫn thắng.
Có đạo quân bỏ cả phòng bị, rút cả thế uy mà vẫn thắng, là vì có pháp chế. Khí giới dụng cụ đã định sẵn từ sớm, ứng phó với địch thì chu toàn, việc chỉ huy thống lĩnh thì đến mức hoàn hảo. Cho nên năm người lập thành một ngũ (đơn vị nhỏ nhất, 5 người), mười người thành một thập (đơn vị 10 người), trăm người thành một tốt (đơn vị 100 người), nghìn người thành một suất (đơn vị 1.000 người), vạn người thành một tướng (đơn vị 10.000 người, do một viên tướng chỉ huy). Tổ chức đã chu toàn, hoàn hảo thì người chỉ huy sáng chết có người thay ngay buổi sáng, chiều chết có người thay ngay buổi chiều. Phải cân nhắc thế địch, xét kỹ tướng mình, rồi sau mới khởi binh.
Cho nên phàm tập hợp quân từ xa nghìn dặm thì mất mười ngày, từ trăm dặm thì một ngày, và phải tập hợp ở biên giới nước địch. Quân đã tụ, tướng đã đến thì tiến sâu vào đất địch, cắt đứt đường sá, đóng quân áp sát các thành lớn, ấp lớn của họ, buộc họ phải lên thành chống giữ trong cảnh nguy ngập, trai gái phải đứng nhiều lớp, ai nấy bị dồn ép theo địa thế, rồi ta đánh vào các cửa ải, đồn lũy trọng yếu. Chiếm được một thành ấp, mấy ngả đường của địch bị cắt đứt, rồi nhân đó mà đánh tiếp; khi tướng soái bên địch không được tin, quan và lính không hòa thuận, hình phạt có kẻ không tuân, thì ta đánh bại được họ. Quân cứu viện của địch chưa tới mà một thành đã hàng rồi.
Bến đò, cầu cống chưa phá bỏ (?), cửa ải chưa sửa sang, hào lũy hiểm trở chưa đặt, đồ chắn che phòng thủ trên thành (tấm chắn tên, rào gai sắt…) chưa giăng ra, thì dù có thành cũng như không có người giữ. Người ở các đồn xa chưa rút về, quân thú ngoài biên chưa trở lại, thì dù có người cũng như không có người. Lục súc (sáu loại gia súc: ngựa, trâu bò, dê, gà, chó, lợn) chưa gom về, ngũ cốc (năm loại lương thực chính) chưa thu hoạch, của cải chưa thu gom, thì dù có của cũng như không có của. Thành ấp trống rỗng mà của cải cạn kiệt thì ta nhân chỗ trống rỗng ấy mà đánh. Binh pháp có câu: "Một mình ra, một mình vào (tiến lui tự do không ai ngăn nổi), địch chưa kịp giao gươm đã bị khuất phục." Chính là nói điều này vậy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video