Thiên 13 — Phẩm 12 – Tính Như Lai

 Phẩm thứ mười hai: Tính Như Lai (Như Lai: danh hiệu của Đức Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý như thật; "tính Như Lai" là bản tính Phật vốn có).

 Bồ tát Ca Diếp (vị bồ tát đang thưa hỏi Phật trong kinh này; bồ tát là người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), trong hai mươi lăm hữu (hai mươi lăm cõi tồn tại mà chúng sinh trôi lăn qua lại trong vòng sinh tử, thuộc ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô sắc) có ngã (cái "ta" chân thật, thường còn, tự làm chủ) hay không?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, lời Phật gọi người nghe), ngã chính là nghĩa của Như Lai tạng (cái kho chứa Như Lai, tức bản tính Phật vốn sẵn có nhưng còn ẩn kín trong mỗi chúng sinh). Hết thảy chúng sinh (mọi loài có tâm thức, có cảm nhận) đều có Phật tính (bản tính có thể giác ngộ thành Phật), đó chính là nghĩa của ngã. Cái ngã ấy, từ xưa tới nay, luôn bị vô lượng phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham lam, giận dữ, si mê, làm khổ và che lấp tâm) che phủ, vì thế chúng sinh không thể thấy được.

 Này thiện nam tử, ví như một người đàn bà nghèo, trong nhà có rất nhiều vàng ròng chôn giấu, mà người trong nhà lớn nhỏ không ai biết. Khi ấy có một người lạ, giỏi các cách khéo léo, nói với người đàn bà nghèo: 'Nay tôi thuê chị, chị hãy làm cỏ, dọn rác cho tôi.' Người đàn bà đáp: 'Nay tôi không làm được. Nếu ông chỉ được kho vàng cho con tôi thấy, thì tôi sẽ mau chóng làm cho ông.' Người ấy lại nói: 'Tôi biết cách, có thể chỉ cho con chị.' Người đàn bà đáp: 'Người nhà tôi lớn nhỏ còn không biết, huống gì ông lại biết được.' Người ấy lại nói: 'Nay tôi quả thật làm được.' Người đàn bà đáp: 'Tôi cũng muốn thấy, ông hãy chỉ cho tôi luôn.' Người ấy liền đào được kho vàng ngay trong nhà ấy. Người đàn bà thấy rồi, lòng vui mừng, cho là chuyện lạ lùng, kính phục người ấy.

 Này thiện nam tử, Phật tính của chúng sinh cũng như vậy: hết thảy chúng sinh không thể thấy được, giống như kho báu kia mà người nghèo không biết. Này thiện nam tử, nay ta chỉ khắp cho mọi chúng sinh thấy Phật tính sẵn có của họ, vốn bị các phiền não che lấp, như người nghèo kia có kho vàng ròng mà không thấy được. Hôm nay Như Lai chỉ khắp cho chúng sinh kho báu giác ngộ, tức là Phật tính. Hết thảy chúng sinh thấy việc ấy rồi, lòng sinh vui mừng, quy kính Như Lai. Người giỏi phương tiện (cách thức khéo léo để dẫn dắt người khác) chính là Như Lai; người đàn bà nghèo chính là vô lượng chúng sinh; kho vàng ròng chính là Phật tính.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ví như một người đàn bà sinh được một đứa con, đứa bé bị bệnh. Người mẹ lo buồn, đi tìm thầy thuốc giỏi. Thầy thuốc đến, pha ba thứ thuốc là tô (váng sữa, bơ), sữa và thạch mật (đường kết tinh như đá, đường phèn) cho đứa bé uống. Rồi dặn người mẹ: 'Đứa bé uống thuốc xong, chớ cho bú vội; đợi thuốc tiêu rồi mới cho bú.' Khi ấy người mẹ liền lấy chất đắng bôi lên vú mình, nói với con: 'Vú mẹ đã bôi thuốc độc, không được đụng vào nữa.' Đứa bé khát, muốn bú mẹ, ngửi thấy mùi độc trên vú liền tránh xa. Đến khi thuốc tiêu, người mẹ mới rửa sạch vú, gọi con lại cho bú. Lúc ấy đứa bé dù đói khát, nhưng vì trước đã ngửi mùi độc nên không chịu đến. Người mẹ lại nói: 'Vì con uống thuốc nên mẹ mới bôi chất độc; nay thuốc của con đã tiêu, mẹ đã rửa sạch rồi, con cứ đến bú, không có gì đắng nữa.' Đứa bé nghe vậy, dần dần trở lại bú.

 Này thiện nam tử, Như Lai cũng vậy. Để cứu độ tất cả, Như Lai dạy chúng sinh tu pháp vô ngã (giáo lý rằng không có một cái "ta" thường còn, bất biến). Tu như thế rồi, họ dứt hẳn tâm chấp ngã mà vào niết bàn (cảnh giới đã diệt hết phiền não và khổ đau, thoát khỏi vòng sinh tử). Như Lai làm vậy là để trừ các cái thấy sai lầm của thế gian; để tỏ bày giáo pháp vượt ra ngoài thế gian; lại để chỉ rằng cái "ta" mà thế gian chấp là hư dối, không chân thật; và để nhờ tu pháp vô ngã mà thân được thanh tịnh. Ví như người mẹ vì con mà bôi chất đắng lên vú, Như Lai cũng vậy: vì để tu quán Không (quán rằng mọi sự vật không có thực thể tự tồn) nên nói rằng các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều không có ngã. Như người mẹ kia rửa sạch vú rồi gọi con lại để cho bú, nay ta cũng vậy, nói về Như Lai tạng. Vì thế các tỳ kheo (người xuất gia nam đã thọ đủ giới) không nên sợ hãi. Như đứa bé nghe mẹ gọi rồi dần dần trở lại bú, các tỳ kheo cũng vậy, phải tự phân biệt rõ kho bí mật của Như Lai, không thể cho là không có."

 Bồ tát Ca Diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thật ra không có ngã. Vì sao? Đứa trẻ lúc mới sinh chẳng biết gì cả; nếu có ngã thì ngay ngày sinh ra đã phải hiểu biết. Do nghĩa ấy mà biết chắc là không có ngã. Nếu quả có ngã, thì sau khi thụ sinh lẽ ra không bao giờ chết. Nếu hết thảy đều có Phật tính thường còn, thì lẽ ra không có tướng hư hoại. Nếu không có tướng hư hoại, sao lại có sự khác biệt giữa Sát lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa), Bà la môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ), Tỳ xá (giai cấp buôn bán, làm ruộng), Thủ đà (giai cấp nô bộc, làm thuê), Chiên đà la (hạng người bị xem là hèn kém nhất, làm các nghề như đồ tể) và loài súc sinh? Nay thấy nghiệp duyên (hành động đã làm cùng các điều kiện dẫn đến kết quả) mỗi loài một khác, các thú (các nẻo tái sinh) khác nhau. Nếu quả có ngã thì mọi chúng sinh lẽ ra không có hơn kém. Do nghĩa ấy mà biết chắc Phật tính không phải là pháp thường còn.

 Nếu nói Phật tính chắc chắn là thường còn, thì vì sao lại nói có giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói lưỡi hai chiều (đâm thọc gây chia rẽ), nói lời độc ác, nói dối, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, thấy biết sai lệch? Nếu tính của ngã là thường còn, vì sao uống rượu xong lại say sưa mê loạn? Nếu tính của ngã là thường còn, thì người mù lẽ ra phải thấy được hình sắc, người điếc phải nghe được tiếng, người câm phải nói được, người què phải đi được. Nếu tính của ngã là thường còn, thì lẽ ra không cần tránh hố lửa, nước lớn, thuốc độc, dao kiếm, kẻ ác, thú dữ. Nếu ngã thường còn, thì những việc đã từng trải qua lẽ ra không quên mất; nếu không quên, sao lại có câu: 'Tôi đã từng gặp người này ở đâu rồi nhỉ?' Nếu ngã thường còn, thì lẽ ra không có già trẻ, thịnh suy, nhớ lại chuyện cũ. Nếu ngã thường còn, thì nó ở chỗ nào? Ở trong nước mũi, nước bọt, hay trong các màu xanh, vàng, đỏ, trắng chăng? Nếu ngã thường còn, thì lẽ ra nó phải khắp trong thân, như dầu mè thấm khắp không chừa chỗ nào; vậy khi thân bị chặt đứt thì ngã cũng phải đứt theo."

 Phật bảo Ca Diếp: "Này thiện nam tử, ví như nhà vua có một lực sĩ rất khỏe, giữa hai chân mày người ấy có một viên ngọc kim cương. Khi đấu sức vật nhau với các lực sĩ khác, bị người kia húc đầu vào, viên ngọc trên trán liền lún vào trong da, mà chính anh ta không hề biết ngọc ở đâu. Chỗ ấy thành vết thương, anh ta liền gọi thầy thuốc giỏi đến chữa. Khi ấy có một thầy thuốc sáng suốt, giỏi về thuốc men, biết ngay vết thương này là do viên ngọc lọt vào trong thân; ngọc vào trong da rồi nằm yên ở đó. Thầy thuốc liền hỏi lực sĩ: 'Viên ngọc trên trán anh đâu rồi?' Lực sĩ kinh hãi đáp: 'Thưa đại sư, vua của các thầy thuốc, ngọc trên trán tôi mất rồi sao? Viên ngọc ấy giờ ở đâu? Chẳng lẽ nó biến mất như ảo thuật?' Rồi anh ta buồn rầu khóc lóc. Thầy thuốc an ủi lực sĩ: 'Nay anh đừng quá lo buồn. Lúc anh đánh nhau, viên ngọc báu đã lọt vào trong thân, nay nằm dưới da, bóng của nó hiện ra ngoài. Lúc các anh đánh nhau, cơn giận bốc lên dữ dội, ngọc lún vào thân nên anh không hay biết.' Lực sĩ không tin lời thầy thuốc: 'Nếu nó ở dưới da, thì máu mủ dơ bẩn sao không chảy ra? Nếu nó ở trong gân thì lẽ ra không thể thấy được. Sao nay ông lại lừa dối tôi?' Thầy thuốc liền cầm gương soi vào mặt anh ta, viên ngọc hiện ra rõ ràng trong gương. Lực sĩ thấy rồi, lòng vừa kinh ngạc vừa lạ lùng, cho là chuyện kỳ diệu.

 Này thiện nam tử, hết thảy chúng sinh cũng như vậy. Vì không biết gần gũi thiện tri thức (bạn lành, bậc thầy dẫn dắt đúng đường) nên tuy có Phật tính mà đều không thấy được, lại bị tham dục, giận dữ, ngu si che lấp; cho nên đọa vào địa ngục (cõi chịu khổ hình nặng nề nhất), súc sinh, ngạ quỷ (loài quỷ đói luôn khổ vì đói khát), A tu la (loài thần có phước nhưng nóng nảy, hay gây chiến), Chiên đà la, Sát lợi, Bà la môn, Tỳ xá, Thủ đà, sinh vào đủ loại gia đình như thế. Do tâm khởi lên đủ thứ nghiệp duyên, nên dù được thân người mà vẫn điếc, mù, câm, ngọng, què quặt, gù lưng, khập khiễng; ở trong hai mươi lăm hữu chịu các quả báo (kết quả tốt xấu do việc làm trước kia đem lại). Tham dục, giận dữ, ngu si che tâm nên không biết Phật tính, như lực sĩ kia ngọc báu ở trong thân mà cứ tưởng là mất.

 Chúng sinh cũng vậy, vì không biết gần gũi thiện tri thức nên không nhận ra kho báu sâu kín của Như Lai, lại đi tu học vô ngã. Ví như người phàm chưa phải bậc thánh, tuy nói có ngã mà cũng chẳng biết được bản tính chân thật của ngã. Các đệ tử của ta cũng thế: vì không biết gần gũi thiện tri thức nên tu học vô ngã, mà cũng chẳng biết chỗ của vô ngã. Bản tính thật của vô ngã còn chưa tự biết, huống chi biết được bản tính thật của ngã. Này thiện nam tử, Như Lai nói như thế rằng các chúng sinh đều có Phật tính, ví như thầy thuốc giỏi chỉ cho lực sĩ kia thấy viên ngọc kim cương. Các chúng sinh ấy bị vô lượng ức phiền não che lấp nên không nhận ra Phật tính; nếu dứt sạch phiền não thì khi ấy mới chứng biết rõ ràng, như lực sĩ kia thấy viên ngọc báu trong gương sáng. Này thiện nam tử, kho bí mật của Như Lai là vô lượng, không thể nghĩ bàn như vậy.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ví như ở núi Tuyết có một vị thuốc tên là Lạc Vị (vị vui), vị cực ngọt, mọc dưới bụi rậm sâu kín, không ai thấy được. Có người ngửi thấy mùi thơm thì biết chỗ đất ấy có thuốc này. Ở đời quá khứ có một vị Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị khắp thiên hạ bằng chính pháp, có bánh xe báu dẫn đường), vì thuốc này mà ở khắp nơi trên núi Tuyết cho làm những ống gỗ để hứng thuốc. Khi thuốc chín, nó từ dưới đất chảy ra, đọng vào ống gỗ, vị của nó chân chính. Sau khi vua mất, thuốc ấy hoặc chua, hoặc mặn, hoặc ngọt, hoặc đắng, hoặc cay, hoặc nhạt; vốn chỉ một vị mà tùy theo nơi chảy qua mà có đủ thứ khác nhau. Vị thật của thuốc ấy vẫn còn đọng lại trên núi, tròn đầy như trăng rằm. Người thường phước mỏng, dù có đào bới khổ nhọc đến đâu cũng không lấy được. Lại có vị vua thánh xuất hiện ở đời, nhờ nhân duyên phước đức liền được vị chân chính của thuốc ấy.

 Này thiện nam tử, kho bí mật của Như Lai, vị của nó cũng như thế: bị rừng rậm phiền não che phủ, chúng sinh vô minh (mê muội, không thấy rõ chân lý) không thể thấy được. Thuốc chỉ một vị, ví như Phật tính; vì phiền não mà sinh ra đủ thứ vị, tức là địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, trời, người, nam, nữ, người không nam không nữ, Sát lợi, Bà la môn, Tỳ xá, Thủ đà. Phật tính mạnh mẽ, khó có thể hủy hoại, cho nên không ai giết hại được. Nếu có kẻ giết được, thì tức là cắt đứt Phật tính; nhưng Phật tính như thế rốt cuộc không thể cắt đứt; tính mà cắt đứt được thì không có lẽ ấy. Tính của ngã chính là kho bí mật của Như Lai. Kho bí mật như thế, không gì có thể hủy hoại, đốt cháy hay diệt mất được. Tuy không thể hoại, nhưng cũng không thể thấy; nếu thành tựu A nậu đa la tam miệu tam bồ đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, bình đẳng và trọn khắp, tức quả vị Phật) thì khi ấy mới chứng biết. Do nhân duyên ấy mà không ai giết được."

 Bồ tát Ca Diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu không ai giết được, thì lẽ ra không có nghiệp bất thiện."

 Phật bảo Ca Diếp: "Thật có việc sát sinh. Vì sao? Này thiện nam tử, Phật tính của chúng sinh trú trong năm ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý muốn và tạo tác, thức là sự nhận thức). Nếu phá hoại năm ấm thì gọi là sát sinh. Đã sát sinh thì đọa vào ác thú (các nẻo xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Do nhân duyên của nghiệp mà có những sai khác giữa Sát lợi, Bà la môn, Tỳ xá, Thủ đà, Chiên đà la, nam, nữ, người không nam không nữ, trong hai mươi lăm hữu, trôi lăn trong sinh tử. Những người chưa phải bậc thánh tự chấp bậy về ngã với đủ thứ hình tướng lớn nhỏ: có người cho nó như hạt cỏ lồng vực, có người cho như hạt gạo, hạt đậu, cho đến như ngón tay cái; đủ loại tưởng tượng sai lầm như thế. Những tướng do vọng tưởng ấy đều không chân thật. Tướng ngã vượt ra ngoài thế gian thì gọi là Phật tính; hiểu ngã như vậy mới gọi là tốt nhất.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ví như có người giỏi biết chỗ kho báu chôn dưới đất, liền cầm cuốc sắc đào thẳng xuống, gặp đá tảng, cát sỏi đều xuyên qua dễ dàng, chỉ khi gặp kim cương thì không đào thủng được. Kim cương thì mọi dao búa không phá nổi. Này thiện nam tử, Phật tính của chúng sinh cũng như vậy: mọi kẻ tranh luận, thiên ma Ba Tuần (vua ma ở cõi trời, chuyên phá hoại người tu hành), cùng tất cả người và trời đều không thể phá hoại. Tướng của năm ấm là do tạo tác mà khởi lên; tướng tạo tác ấy như đá, như cát, có thể đào thủng, có thể phá hoại. Còn Phật tính là ngã chân thật, ví như kim cương, không thể hủy hoại. Do nghĩa ấy mà phá hoại năm ấm thì gọi là sát sinh. Này thiện nam tử, phải biết chắc rằng Phật pháp không thể nghĩ bàn như vậy.

 Này thiện nam tử, kinh phương đẳng (kinh điển Đại thừa, giáo lý rộng lớn và bình đẳng) như cam lộ (thứ nước thần của cõi trời, uống vào được sống lâu bất tử), mà cũng như thuốc độc." Bồ tát Ca Diếp lại bạch Phật: "Vì sao Như Lai nói kinh phương đẳng ví như cam lộ, cũng như thuốc độc?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử, nay ông có muốn biết nghĩa chân thật của kho bí mật của Như Lai không?" Ca Diếp thưa: "Nay con thật muốn biết nghĩa kho bí mật của Như Lai." Khi ấy Thế Tôn nói kệ (bài thơ tụng trong kinh) rằng:

 Có người uống cam lộ, mà tổn mạng chết sớm;

 Có người uống cam lộ, thọ mạng được lâu dài.

 Có người uống độc sống, có người do duyên uống độc mà chết.

 Cam lộ trí tuệ không ngăn ngại, chính là kinh điển Đại thừa (giáo pháp lớn, cứu độ khắp mọi loài, hướng tới thành Phật);

 Kinh Đại thừa như thế, cũng gọi là thuốc độc pha trộn.

 Như tô, đề hồ (tinh chất ngon nhất luyện từ sữa) cùng các thứ đường phèn,

 Uống mà tiêu thì là thuốc, không tiêu thì thành độc.

 Kinh phương đẳng cũng vậy, với người trí là cam lộ;

 Kẻ ngu không biết Phật tính, uống vào liền thành độc.

 Đối với thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và duyên giác (người tự quán lý nhân duyên mà giác ngộ), Đại thừa là cam lộ,

 Giống như trong các vị, sữa là bậc nhất.

 Những người siêng năng tinh tấn như thế, nương vào Đại thừa,

 Được đến niết bàn, thành bậc vua voi (ví bậc tôn quý nhất) trong loài người.

 Chúng sinh nào biết Phật tính, như Ca Diếp và những người như thế,

 Được vị cam lộ cao tột, chẳng sinh cũng chẳng chết.

 Ca Diếp, nay ông hãy khéo phân biệt tam quy (ba sự quy y, tức nương tựa trở về với Phật, Pháp, Tăng).

 Tính của tam quy như thế, chính là tính của ngã.

 Nếu ai quán xét kỹ càng, thấy tính ngã có Phật tính,

 Nên biết người như thế, được vào kho bí mật.

 Biết ngã và ngã sở (những gì thuộc về ta), người ấy đã ra khỏi thế gian.

 Tính tam bảo (ba ngôi báu: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người tu) trong Phật pháp, là bậc tôn quý nhất, cao tột;

 Như bài kệ ta đã nói, nghĩa của tính ấy là như thế.

 Khi ấy Ca Diếp lại nói kệ rằng:

 Nay con thật chẳng biết, chỗ quy y tam bảo,

 Làm sao quy hướng về, đấng cao tột không sợ hãi?

 Không biết chỗ tam bảo, làm sao thành vô ngã?

 Làm sao người quy Phật, mà được sự yên ủi?

 Làm sao quy y Pháp? Xin vì con giảng nói.

 Làm sao được tự tại, làm sao không tự tại?

 Làm sao quy y Tăng, mà chuyển được lợi ích cao tột?

 Làm sao nói chân thật, đời sau thành Phật đạo?

 Đời sau nếu không thành, làm sao quy tam bảo?

 Nay con chẳng biết trước, sẽ theo thứ lớp nương tựa thế nào.

 Làm sao chưa mang thai, mà đã nghĩ là sinh con?

 Nếu chắc ở trong thai, thì gọi là có con;

 Con nếu ở trong thai, chắc chẳng bao lâu sẽ sinh.

 Đó gọi là nghĩa "con", nghiệp chúng sinh cũng vậy.

 Như lời Phật đã nói, kẻ ngu không thể biết;

 Vì họ không biết nên luân hồi trong ngục sinh tử.

 Ưu bà tắc (người nam tu tại gia đã quy y Phật) chỉ có tên suông, không biết nghĩa chân thật.

 Xin Phật rộng phân biệt, dứt trừ lưới nghi của con.

 Như Lai trí tuệ lớn, xin rủ lòng thương phân biệt,

 Xin nói về kho báu bí mật của Như Lai.

 (Phật đáp:) Ca Diếp, ông nên biết, nay ta sẽ vì ông

 Khéo mở kho sâu kín, khiến mối nghi của ông được dứt.

 Nay hãy hết lòng nghe. Ông trong hàng các bồ tát

 Thì cùng với Đức Phật thứ bảy (trong bảy vị Phật đời quá khứ; ở đây chỉ Phật Ca Diếp, cùng tên với ông) chung một danh hiệu.

 Người quy y Phật, thật đáng gọi là ưu bà tắc,

 Trọn đời không quy y các trời, thần nào khác.

 Người quy y Pháp, thì lìa xa việc giết hại.

 Người quy y Thánh Tăng, không cầu nơi ngoại đạo (các đạo ngoài Phật giáo).

 Quy y tam bảo như thế, thì được không còn sợ hãi.

 Ca Diếp bạch Phật rằng: Con cũng quy tam bảo.

 Đó gọi là đường chính, là cảnh giới của chư Phật.

 Tướng bình đẳng của tam bảo, thường có tính trí tuệ lớn.

 Tính ngã cùng Phật tính, không hai, không sai khác.

 Đạo này được Phật khen, là chỗ tiến bước chân chính và an trú;

 Cũng gọi là chính biến kiến (cái thấy chân chính và trùm khắp), nên được Phật ngợi khen.

 Con cũng hướng về đạo cao tột được Thiện Thệ (danh hiệu Phật, bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát) ngợi khen.

 Đây là cam lộ bậc nhất, các cõi hữu (các cõi tồn tại trong sinh tử) đều không có.

 Khi ấy Phật bảo bồ tát Ca Diếp: "Này thiện nam tử, nay ông không nên phân biệt tam bảo như hàng thanh văn và phàm phu (người thường chưa giác ngộ). Trong Đại thừa này không có tướng phân biệt ba sự quy y. Vì sao? Vì ngay trong Phật tính đã có Pháp và Tăng. Chỉ vì muốn giáo hóa hàng thanh văn và phàm phu nên mới phân biệt nói ba ngôi báu có tướng khác nhau. Này thiện nam tử, nếu muốn thuận theo pháp thế gian thì nên phân biệt có ba sự quy y.

 Này thiện nam tử, bồ tát nên suy nghĩ như vầy: 'Nay thân này của ta quy y Phật. Nếu ngay thân này mà thành Phật đạo, thì khi đã thành Phật rồi, ta không cần cung kính, lễ lạy, cúng dường các đức Thế Tôn nữa. Vì sao? Vì chư Phật bình đẳng, đều cùng làm chỗ nương tựa cho chúng sinh. Nếu muốn tôn trọng xá lợi (di cốt của Phật; ở đây là di thể) của Pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý), thì nên lễ kính các tháp miếu của chư Phật. Vì sao? Vì muốn giáo hóa các chúng sinh, cũng khiến chúng sinh đối với thân ta khởi ý nghĩ như đối với tháp miếu mà lễ lạy cúng dường. Như vậy chúng sinh lấy Pháp thân của ta làm chỗ quy y. Hết thảy chúng sinh đều nương vào những pháp không chân thật, tà ngụy; ta sẽ theo thứ lớp nói pháp chân thật cho họ. Lại có người quy y Tăng không chân thật, ta sẽ làm chỗ để họ nương vào Tăng chân thật. Nếu có người phân biệt ba sự quy y, ta sẽ làm chỗ quy y duy nhất, không có ba sai khác. Với những người mù bẩm sinh, ta làm con mắt cho họ; lại làm chỗ quy y chân thật cho hàng thanh văn, duyên giác.' Này thiện nam tử, bồ tát như thế vì vô lượng chúng sinh xấu ác và các người trí mà làm Phật sự.

 Này thiện nam tử, ví như có người khi ra trận liền nghĩ: 'Trong đám này ta là bậc nhất, mọi binh lính đều nương cậy vào ta.' Cũng như thái tử nghĩ thế này: 'Ta sẽ chế phục các vương tử khác, nối nghiệp đế vương của vua cha mà được tự tại, khiến các vương tử đều quy phục.' Vì vậy không nên sinh tâm hèn kém. Như vua, vương tử và đại thần cũng vậy. Này thiện nam tử, bồ tát Ma ha tát (bậc đại bồ tát) cũng như thế, suy nghĩ rằng: 'Làm sao ba điều ấy (Phật, Pháp, Tăng) cùng một thể với ta?' Này thiện nam tử, ta chỉ rõ ba điều ấy chính là niết bàn. Như Lai gọi là Vô thượng sĩ (bậc trên hết, không ai hơn). Ví như trong thân người, cái đầu là cao nhất, chứ không phải các phần khác như tay chân. Phật cũng như vậy, là cao quý nhất, chứ không phải Pháp hay Tăng. Vì muốn giáo hóa thế gian nên mới hiện ra đủ thứ tướng sai khác, như những bậc thang. Vì vậy nay ông không nên giữ lấy tướng sai khác của ba sự quy y theo cách hiểu của kẻ phàm ngu. Đối với Đại thừa, ông phải mạnh mẽ, quyết đoán như dao sắc."

 Bồ tát Ca Diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con biết mà vẫn hỏi, chứ không phải không biết. Con vì các bồ tát đại dũng mãnh mà hỏi về chỗ tu hành trong sạch không vết nhơ, muốn Như Lai vì các bồ tát mà rộng giảng giải những việc kỳ diệu, ngợi khen kinh điển Đại thừa phương đẳng. Như Lai với lòng đại bi nay đã khéo nói. Con cũng an trú như thế trong chỗ tu hành trong sạch của bồ tát được nói ấy, tức là tuyên giảng kinh Đại Niết Bàn. Bạch Thế Tôn, nay con cũng sẽ rộng vì chúng sinh mà làm sáng tỏ kho bí mật của Như Lai như thế, cũng sẽ chứng biết chỗ quy y chân thật. Nếu có chúng sinh tin được kinh Đại Niết Bàn như thế, người ấy tự nhiên sẽ thông suốt chỗ ba sự quy y. Vì sao? Vì kho bí mật của Như Lai có Phật tính. Ai tuyên giảng kinh điển này đều nói rằng trong thân mình đều có Phật tính. Người như thế không đi tìm chỗ quy y ở đâu xa. Vì sao? Vì ở đời vị lai, thân ta sẽ thành tựu tam bảo. Vì vậy hàng thanh văn, duyên giác và các chúng sinh khác đều nương vào ta mà cung kính lễ lạy. Thưa thiện nam tử, vì nghĩa ấy nên phải học đúng đắn kinh điển Đại thừa." Ca Diếp lại nói: "Phật tính không thể nghĩ bàn như thế; ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm tốt đẹp đặc biệt nơi thân Phật) cũng không thể nghĩ bàn."

 Khi ấy Phật khen bồ tát Ca Diếp: "Hay thay, hay thay! Này thiện nam tử, ông đã thành tựu trí tuệ sâu sắc, bén nhạy. Nay ta sẽ khéo nói thêm cho ông về việc vào Như Lai tạng. Nếu nói ngã thường trụ, thì đó là pháp thường mà không lìa khổ. Nếu nói không có ngã, thì tu hạnh trong sạch chẳng có ích lợi gì. Nếu nói các pháp đều không có ngã, đó là đoạn kiến (cái thấy cực đoan cho rằng mọi thứ đứt mất hẳn, chết là hết). Nếu nói ngã thường trụ, đó là thường kiến (cái thấy cực đoan cho rằng mọi thứ thường còn bất biến). Nếu nói mọi hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo tác mà có) là vô thường, đó là đoạn kiến; nói các hành là thường, lại là thường kiến. Nếu nói là khổ, đó là đoạn kiến; nếu nói là vui, lại là thường kiến. Tu rằng mọi pháp là thường thì rơi vào đoạn kiến; tu rằng mọi pháp là đoạn thì rơi vào thường kiến. Như con sâu đo phải nhờ chân trước mới dời được chân sau; người tu thường hay đoạn cũng vậy, phải nhờ vào đoạn và thường.

 Do nghĩa ấy, người tu rằng các pháp khác là khổ, đều gọi là bất thiện; người tu rằng các pháp khác là vui, thì gọi là thiện. Người tu rằng các pháp khác là vô ngã, đó là thuộc phần phiền não; người tu rằng các pháp khác là thường, đó gọi là kho bí mật của Như Lai, tức là niết bàn, không có hang ổ nhà cửa nào để bám vào (?). Người tu các pháp vô thường khác, đó là của cải vật chất; người tu các pháp thường khác, đó là Phật, Pháp, Tăng và giải thoát chân chính (sự thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử). Phải biết Phật pháp là trung đạo (con đường ở giữa, lìa hai cực đoan) như thế, xa lìa hai bên mà nói pháp chân thật. Kẻ phàm phu ngu muội đối với điều này không còn nghi ngờ, như người bệnh gầy yếu ăn tô xong thì sức lực nhẹ nhõm. Pháp có và không, thể tính không nhất định. Ví như tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu tạo nên thân thể), tính chất mỗi thứ khác nhau, trái chống nhau; thầy thuốc giỏi biết rõ, tùy theo thứ nào trội lên mà điều chỉnh. Này thiện nam tử, Như Lai cũng vậy, đối với chúng sinh như thầy thuốc giỏi, biết rõ thể tướng sai khác của các phiền não mà trừ dứt cho họ, chỉ bày kho bí mật của Như Lai: Phật tính thanh tịnh thường trụ, không biến đổi.

 Nếu nói là có, thì người trí không nên đắm nhiễm (?); nếu nói là không, thì đó là nói dối. Nếu nói là có, thì không nên im lặng, cũng không nên bàn luận vô ích, tranh cãi kiện tụng, mà chỉ cầu hiểu rõ bản tính thật của các pháp. Kẻ phàm phu bàn luận vô ích, tranh cãi, vì không hiểu kho sâu kín của Như Lai. Nếu nói về khổ, kẻ ngu liền cho thân là vô thường; nói mọi thứ đều khổ, họ lại không biết thân có tính an vui. Nói vô thường, kẻ phàm phu liền cho mọi thân đều vô thường, ví như đồ gốm bể. Người có trí phải phân biệt, không nên nói hết thảy đều vô thường. Vì sao? Vì thân ta có hạt giống Phật tính. Nếu nói vô ngã, kẻ phàm phu sẽ cho rằng mọi Phật pháp đều không có ngã; người trí phải phân biệt rằng vô ngã chỉ là tên gọi tạm, không chân thật. Biết như vậy rồi thì không nên sinh nghi. Nếu nói kho bí mật của Như Lai là rỗng lặng, kẻ phàm phu nghe vậy liền sinh cái thấy đứt mất; người có trí phải phân biệt rằng Như Lai là thường còn, không biến đổi. Nếu nói giải thoát ví như ảo hóa, kẻ phàm phu sẽ cho rằng được giải thoát thật tức là tiêu mất; người có trí phải phân biệt rằng Nhân trung sư tử (sư tử trong loài người, tức Phật) tuy có đến có đi mà vẫn thường trụ, không biến đổi.

 Nếu nói vô minh làm duyên cho các hành (theo thuyết mười hai nhân duyên: do mê muội mà khởi các hành động tạo nghiệp), kẻ phàm phu nghe rồi phân biệt, sinh ý nghĩ có hai pháp là minh (sáng suốt) và vô minh; người trí thông suốt rằng tính của chúng không hai, tính không hai ấy chính là tính chân thật. Nếu nói các hành làm duyên cho thức (sự nhận thức đi tái sinh), kẻ phàm phu cho là hai: hành và thức; người trí thông suốt rằng tính của chúng không hai, tính không hai ấy chính là tính chân thật. Nếu nói mười điều thiện, mười điều ác, việc nên làm, việc không nên làm, đường lành, đường dữ, pháp trắng (điều thiện), pháp đen (điều ác), kẻ phàm phu cho là hai; người trí thông suốt tính của chúng không hai, tính không hai ấy chính là tính chân thật. Nếu nói phải tu rằng mọi pháp là khổ, kẻ phàm phu cho là hai; người trí thông suốt tính của chúng không hai, tính không hai ấy chính là tính chân thật. Nếu nói mọi hành đều vô thường thì kho bí mật của Như Lai cũng vô thường, kẻ phàm phu cho là hai; người trí thông suốt tính của chúng không hai, tính không hai ấy chính là tính chân thật. Nếu nói mọi pháp vô ngã thì kho bí mật của Như Lai cũng không có ngã, kẻ phàm phu cho là hai; người trí thông suốt tính của chúng không hai, tính không hai ấy chính là tính chân thật. Ngã và vô ngã, tính không có hai. Nghĩa của kho bí mật của Như Lai là như vậy, không thể đo đếm, được vô lượng vô biên chư Phật ngợi khen. Nay ta đã nói hết điều này trong kinh thành tựu mọi công đức (?).

 Này thiện nam tử, ngã và vô ngã, tính và tướng không hai; ông nên thọ trì, đội lên đầu mà kính giữ như thế. Này thiện nam tử, ông cũng phải giữ vững, ghi nhớ kinh điển này, như trước đây trong kinh Ma ha Bát nhã Ba la mật (kinh Đại Trí Tuệ Đến Bờ Bên Kia, giảng về trí tuệ đưa người sang bờ giải thoát) ta đã nói ngã và vô ngã không có hai tướng. Như từ sữa sinh ra lạc (sữa đông, sữa chua), từ lạc sinh ra sinh tô (bơ sống), từ sinh tô sinh ra thục tô (bơ chín), từ thục tô được đề hồ. Vậy tính của lạc là từ sữa sinh ra, hay tự sinh, hay từ cái khác sinh ra? Cho đến đề hồ cũng vậy. Nếu từ cái khác sinh ra, thì đó là cái khác làm ra, không phải sữa sinh ra; nếu không phải sữa sinh ra thì sữa chẳng làm gì cả. Nếu tự sinh, thì không lẽ lại sinh ra nối nhau giống nhau như thế. Nếu sinh nối nhau thì không cùng sinh một lúc; nếu không cùng sinh một lúc thì năm vị không cùng một thời. Tuy không cùng một thời, nhưng chắc chắn cũng không từ nơi khác đến. Phải biết trong sữa vốn sẵn có tướng của lạc, chỉ vì vị ngọt nhiều nên chưa tự biến đổi được; cho đến đề hồ cũng vậy.

 Con bò ăn cỏ uống nước làm nhân duyên, máu huyết chuyển biến mà thành sữa. Nếu ăn cỏ ngọt thì sữa ngọt, nếu ăn cỏ đắng thì sữa có vị đắng. Ở núi Tuyết có loại cỏ tên là Phì Nhị (béo ngậy), bò ăn vào thì toàn được đề hồ, không có màu xanh, vàng, đỏ, trắng, đen. Do nhân duyên lúa cỏ mà sữa có khác nhau về màu sắc và mùi vị. Các chúng sinh do nhân duyên của nghiệp minh và vô minh mà sinh ra hai tướng; nếu vô minh chuyển đổi thì biến thành minh. Mọi pháp thiện, bất thiện v.v. cũng như vậy, không có hai tướng."

 Bồ tát Ca Diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, như Phật nói trong sữa có lạc, nghĩa ấy thế nào? Bạch Thế Tôn, nếu nói trong sữa chắc chắn có tướng lạc, chỉ vì nhỏ nhiệm nên không thấy được, thì sao lại nói nhờ nhân duyên sữa mà sinh ra lạc? Một pháp nếu vốn không có thì mới gọi là sinh; nếu đã có sẵn, sao còn nói là sinh? Nếu nói trong sữa chắc chắn có tướng lạc, thì trong trăm thứ cỏ cũng phải có sữa, và trong sữa cũng phải có cỏ. Nếu nói trong sữa chắc chắn không có lạc, thì sao nhờ sữa mà sinh ra lạc được? Nếu pháp vốn không có mà sau mới sinh, thì sao trong sữa không sinh ra cỏ?"

 "Này thiện nam tử, không thể nói chắc trong sữa có lạc hay trong sữa không có lạc, cũng không thể nói lạc từ cái khác sinh ra. Nếu nói trong sữa chắc chắn có lạc, thì sao thể và vị của chúng lại khác nhau? Vì thế không thể nói trong sữa chắc chắn có tính lạc. Nếu nói trong sữa chắc chắn không có lạc, thì sao trong sữa không sinh ra sừng thỏ? Bỏ thuốc độc vào sữa thì lạc làm chết người; vì thế không thể nói trong sữa chắc chắn không có tính lạc. Nếu nói lạc từ cái khác sinh ra, thì sao trong nước không sinh ra lạc? Vì thế không thể nói lạc từ cái khác sinh ra. Này thiện nam tử, con bò ăn cỏ làm nhân duyên nên máu biến thành trắng; cỏ và máu mất đi rồi, nhờ sức phước của chúng sinh mà biến thành sữa. Sữa này tuy từ cỏ và máu mà ra, nhưng không thể nói là hai, chỉ được gọi là do nhân duyên mà sinh. Từ lạc cho đến đề hồ cũng vậy. Vì nghĩa ấy mà được gọi là vị của bò. Sữa mất đi rồi, do nhân duyên mà thành lạc. Nhân duyên gì? Là chất chua hoặc hơi ấm. Vì thế gọi là do nhân duyên mà có. Cho đến đề hồ cũng vậy. Vì thế không thể nói chắc rằng trong sữa không có tướng lạc. Còn nói từ cái khác sinh ra, lìa sữa mà có, thì không có lẽ ấy.

 Này thiện nam tử, minh và vô minh cũng như vậy. Nếu đi cùng với phiền não và các kết (những sợi dây trói buộc, tên khác của phiền não), thì gọi là vô minh; nếu đi cùng với mọi pháp thiện, thì gọi là minh. Vì thế ta nói không có hai tướng. Do nhân duyên ấy, trước đây ta nói: ở núi Tuyết có loại cỏ tên là Phì Nhị, bò ăn vào thì thành đề hồ. Phật tính cũng vậy. Này thiện nam tử, chúng sinh phước mỏng thì không thấy loại cỏ ấy; Phật tính cũng vậy, vì phiền não che phủ nên chúng sinh không thấy. Ví như biển lớn tuy cùng một vị mặn, nhưng trong đó cũng có thứ nước thượng hạng, vị như sữa. Ví như núi Tuyết tuy có đủ mọi công dụng tốt, mọc nhiều cây thuốc, nhưng cũng có cỏ độc. Thân của các chúng sinh cũng vậy: tuy có giống rắn độc là tứ đại, nhưng trong đó cũng có vua thuốc diệu kỳ, tức là Phật tính. Phật tính không phải là thứ do tạo tác mà có, chỉ bị bụi khách phiền não (phiền não như bụi từ ngoài bám vào, không phải bản chất của tâm) che phủ. Nếu người Sát lợi, Bà la môn, Tỳ xá, Thủ đà nào trừ dứt được phiền não, liền thấy Phật tính, thành đạo vô thượng.

 Ví như trên hư không sấm nổ, mây kéo lên, thì trên mọi ngà voi đều nở hoa (theo truyền thuyết Ấn Độ, nghe tiếng sấm thì trên ngà voi hiện ra vân như hoa); nếu không có sấm thì hoa không nở, cũng không có tên gọi. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy, thường bị mọi phiền não che phủ nên không thể thấy. Vì thế ta nói chúng sinh vô ngã. Nếu được nghe kinh điển vi diệu Đại Bát Niết Bàn này, thì thấy Phật tính, như hoa trên ngà voi. Tuy đã nghe các khế kinh (kinh điển hợp với chân lý và hợp với người nghe) và mọi tam muội (trạng thái tâm định tĩnh sâu), nhưng chưa nghe kinh này thì không biết tướng vi diệu của Như Lai, như khi không có sấm thì không thấy được hoa trên ngà voi. Nghe kinh này rồi, liền biết kho bí mật Phật tính mà hết thảy Như Lai đã nói, ví như sấm trời nổ thì thấy hoa trên ngà voi. Nghe kinh này rồi, liền biết vô lượng chúng sinh đều có Phật tính. Vì nghĩa ấy mà nói Đại Niết Bàn gọi là kho bí mật của Như Lai, làm lớn mạnh Pháp thân, như lúc có sấm thì hoa trên ngà voi được nuôi lớn. Vì có nghĩa lớn như thế nên gọi là Đại Bát Niết Bàn. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người con trai, con gái hiền lành) nào học tập được kinh điển vi diệu Đại Niết Bàn này, phải biết người ấy báo được ơn Phật, là đệ tử chân thật của Phật."

 Bồ tát Ca Diếp bạch Phật: "Lạ lùng thay, bạch Thế Tôn! Phật tính mà Ngài nói thật sâu xa, sâu xa, khó thấy, khó vào; hàng thanh văn, duyên giác không thể hiểu nổi." Phật nói: "Này thiện nam tử, đúng vậy, đúng vậy, như lời ông khen, không trái với lời ta nói." Bồ tát Ca Diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Phật tính sâu xa, khó thấy, khó vào như thế nào?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử, như trăm người mù vì chữa mắt mà tìm đến thầy thuốc giỏi. Thầy thuốc liền dùng que vàng (dụng cụ nhỏ để mổ mắt) gạt màng mắt cho họ, rồi giơ một ngón tay ra hỏi: 'Thấy không?' Người mù đáp: 'Tôi vẫn chưa thấy.' Lại giơ hai ngón, ba ngón, họ mới nói: 'Thấy chút ít.' Này thiện nam tử, kinh điển vi diệu Đại Niết Bàn này, lúc Như Lai chưa nói cũng như vậy: vô lượng bồ tát tuy đã tu đầy đủ các ba la mật (các hạnh tu đưa người sang bờ giải thoát, như bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), cho đến bậc thập trụ (mười địa vị cao nhất của bồ tát trước khi thành Phật), mà vẫn chưa thấy được Phật tính sẵn có; Như Lai nói rồi thì liền thấy chút ít. Các bồ tát Ma ha tát ấy thấy được rồi đều nói: 'Lạ lùng thay, bạch Thế Tôn! Chúng con trôi lăn trong vô lượng sinh tử, thường bị ý niệm vô ngã làm mê loạn.' Này thiện nam tử, các bồ tát như thế, ở địa vị thập địa (mười bậc tu chứng của bồ tát), còn chưa thấy biết rõ ràng Phật tính, huống gì hàng thanh văn, duyên giác mà thấy được ư?

 Lại nữa, này thiện nam tử, ví như ngửa nhìn lên không trung thấy ngỗng nhạn bay, không biết đó là khoảng trống hay là ngỗng nhạn; nhìn kỹ mãi mới thấy lờ mờ. Bồ tát thập trụ thấy biết được một phần nhỏ tính Như Lai cũng như vậy, huống gì hàng thanh văn, duyên giác mà thấy biết được. Này thiện nam tử, ví như người say muốn đi đường xa, thấy đường lờ mờ; bồ tát thập trụ thấy biết một phần nhỏ tính Như Lai cũng như vậy. Này thiện nam tử, ví như người khát đi giữa đồng hoang, bị cơn khát thúc ép, đi khắp nơi tìm nước, thấy một lùm cây, trên cây có con hạc trắng; người ấy mê mệt không phân biệt được là cây hay là nước, nhìn kỹ mãi mới thấy hạc trắng và lùm cây. Này thiện nam tử, bồ tát thập trụ thấy biết một phần nhỏ tính Như Lai cũng như vậy.

 Này thiện nam tử, ví như có người ở giữa biển lớn, cách xa vô lượng trăm nghìn do tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do tuần khoảng hơn mười cây số), trông xa thấy lầu canh, nhà gác của chiếc thuyền lớn, liền nghĩ: 'Kia là lầu canh hay là khoảng trời không?' Nhìn lâu mới chắc chắn biết đó là lầu canh. Bồ tát thập trụ thấy tính Như Lai trong thân mình cũng như vậy. Này thiện nam tử, ví như vương tử thân thể rất yếu ớt, chơi đùa suốt đêm, đến sáng sớm mắt nhìn mọi thứ đều không rõ; bồ tát thập trụ tuy thấy tính Như Lai trong thân mình, cũng như vậy, không được rõ lắm. Lại nữa, này thiện nam tử, ví như một viên quan bị việc vua ràng buộc, đêm khuya mới về nhà, chợt có ánh chớp lóe lên, nhân đó thấy một đàn bò, liền nghĩ: 'Đó là đàn bò, là mây hay là nhà?' Người ấy nhìn lâu, tuy nghĩ là bò nhưng vẫn chưa chắc chắn. Bồ tát thập trụ tuy thấy tính Như Lai trong thân mình mà chưa chắc chắn, cũng như vậy.

 Lại nữa, này thiện nam tử, như vị tỳ kheo giữ giới, nhìn vào nước không có trùng mà thấy như có trùng, liền nghĩ: 'Cái đang động trong này là trùng hay là bụi đất?' Nhìn lâu mãi, tuy biết là bụi nhưng cũng chưa rõ ràng. Bồ tát thập trụ thấy tính Như Lai trong thân mình cũng như vậy, không được rõ lắm. Lại nữa, này thiện nam tử, ví như có người trong chỗ tối tăm nhìn xa thấy một đứa bé, liền nghĩ: 'Đó là bò, là người hay là chim?' Nhìn lâu mãi, tuy thấy là đứa bé nhưng vẫn chưa rõ ràng. Bồ tát thập trụ thấy tính Như Lai trong thân mình cũng như vậy, không được rõ lắm. Lại nữa, này thiện nam tử, ví như có người trong đêm tối thấy bức tranh vẽ bồ tát, liền nghĩ: 'Đây là tượng bồ tát, tượng trời Tự Tại (vị trời tối cao được ngoại đạo Ấn Độ thờ, làm chủ cõi trời), tượng Đại Phạm Thiên (vị vua trời Phạm, theo Bà la môn giáo là đấng tạo ra muôn loài), hay là người mặc áo nhuộm (?)?' Người ấy nhìn lâu, tuy trong ý cho là tượng bồ tát nhưng cũng không rõ ràng. Bồ tát thập trụ thấy tính Như Lai trong thân mình cũng như vậy, không được rõ lắm. Này thiện nam tử, Phật tính sâu xa, khó thấy biết như thế, chỉ Phật mới biết được, hàng thanh văn, duyên giác không theo kịp. Này thiện nam tử, người trí nên phân biệt như thế để biết tính Như Lai." Bồ tát Ca Diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Phật tính nhỏ nhiệm khó biết như thế, làm sao mắt thịt (mắt thường của con người) thấy được?"

 Phật bảo Ca Diếp: "Này thiện nam tử, như cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng (cõi trời cao nhất trong cõi Vô sắc, nơi tâm không còn tưởng thô nhưng cũng chưa phải hoàn toàn không có tưởng), cũng không phải nhị thừa (hai hàng thanh văn và duyên giác) biết được, mà phải thuận theo khế kinh, nhờ lòng tin mà biết. Này thiện nam tử, hàng thanh văn, duyên giác tin theo kinh Đại Niết Bàn như thế mà tự biết thân mình có tính Như Lai, cũng như vậy. Này thiện nam tử, vì thế phải siêng năng tu tập kinh Đại Niết Bàn. Này thiện nam tử, Phật tính như thế chỉ Phật mới biết được, hàng thanh văn, duyên giác không theo kịp."

 Bồ tát Ca Diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, những kẻ phàm phu chưa phải bậc thánh, có tính chúng sinh, đều nói là có ngã."

 Phật nói: "Ví như có hai người là bạn thân với nhau, một người là vương tử, một người nghèo hèn. Hai người qua lại với nhau. Khi ấy người nghèo thấy vương tử có một thanh đao tốt, trong sáng đẹp đẽ bậc nhất, trong lòng tham muốn. Về sau vương tử cầm thanh đao ấy trốn sang nước khác. Sau đó người nghèo ngủ trọ ở nhà người khác, trong giấc ngủ nói mê: 'Đao, đao!' Người bên cạnh nghe thấy, bắt đem đến chỗ vua. Vua hỏi: 'Ngươi nói đao, vậy đưa đao cho ta xem.' Người ấy đem hết chuyện trên tâu với vua: 'Nay dù đại vương có xẻ thịt thân thần, chặt đứt tay chân, muốn lấy được đao thì thật không thể được. Thần với vương tử vốn thân thiết, trước kia cùng ở một chỗ, tuy đã từng thấy tận mắt, nhưng đến lấy tay chạm vào còn không dám, huống chi là cố ý lấy.' Vua lại hỏi: 'Thanh đao ngươi thấy hình dáng thế nào?' Đáp: 'Tâu đại vương, cái thần thấy giống như sừng dê đực.' Vua nghe vậy vui vẻ cười, nói: 'Nay ngươi muốn đi đâu tùy ý, chớ lo sợ. Trong kho của ta còn không có thanh đao như thế, huống gì ngươi lại thấy nơi vương tử.'

 Khi ấy vua liền hỏi các quan: 'Các khanh có từng thấy thanh đao như thế không?' Nói xong thì vua băng hà. Liền lập một người con khác nối ngôi. Vua mới lại hỏi các quan: 'Các khanh có từng thấy thanh đao ấy trong kho của triều đình không?' Các quan đáp: 'Chúng thần có thấy.' Lại hỏi: 'Hình dáng nó thế nào?' Đáp: 'Tâu đại vương, như sừng dê đực.' Vua nói: 'Trong kho của ta làm sao có thanh đao hình dáng như thế?' Lần lượt bốn đời vua đều kiểm tra tìm kiếm mà không thấy. Sau đó một thời gian, vị vương tử bỏ trốn trước kia từ nước khác trở về quê hương, lại được làm vua. Lên ngôi rồi, vua lại hỏi các quan: 'Các khanh có thấy thanh đao không?' Đáp: 'Tâu đại vương, chúng thần đều thấy.' Lại hỏi: 'Hình dáng nó thế nào?' Đáp: 'Tâu đại vương, màu nó trong sạch như hoa ưu bát la (hoa sen xanh).' Có người đáp: 'Hình như sừng dê.' Có người đáp: 'Màu đỏ rực như đống lửa.' Có người đáp: 'Giống như con rắn đen.' Vua cười lớn: 'Các khanh đều không thấy hình dáng thật của thanh đao của ta.'

 Này thiện nam tử, bồ tát Ma ha tát cũng như vậy, xuất hiện ở đời, nói về tướng thật của ngã, nói xong thì bỏ đi, ví như vương tử cầm thanh đao trong sáng đẹp đẽ trốn sang nước khác. Kẻ phàm phu ngu muội nói rằng mọi thứ đều có ngã, có ngã, như người nghèo kia ngủ trọ nhà người nói mê 'Đao, đao!'. Hàng thanh văn, duyên giác hỏi các chúng sinh: 'Ngã có tướng thế nào?' Họ đáp: 'Tôi thấy tướng ngã lớn bằng ngón tay cái'; hoặc nói như hạt gạo, hoặc như hạt cỏ lồng vực; có người nói tướng ngã ở trong tim, rực sáng như mặt trời. Các chúng sinh như thế không biết tướng ngã, ví như các quan không biết hình dáng thanh đao. Bồ tát nói pháp về ngã như thế, kẻ phàm phu không biết, phân biệt đủ điều, vọng tạo ra tướng ngã, như hỏi hình dáng thanh đao lại đáp giống sừng dê. Các phàm phu ấy nối tiếp nhau khởi tà kiến (cái thấy sai lệch); để dứt các tà kiến ấy, Như Lai hiện ra mà nói vô ngã, ví như vương tử bảo các quan: 'Trong kho của ta không có thanh đao như thế.' Này thiện nam tử, ngã chân thật mà Như Lai nói hôm nay gọi là Phật tính. Phật tính như thế trong Phật pháp của ta ví như thanh đao trong sáng. Này thiện nam tử, nếu có phàm phu nào nói đúng được điều ấy, thì đó là thuận theo Phật pháp vô thượng. Nếu có người khéo phân biệt, thuận theo mà tuyên giảng điều ấy, phải biết đó chính là dáng vẻ của bồ tát."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video