Kinh Đại Bát Niết Bàn (kinh nói về sự nhập niết bàn trọn vẹn của Phật; niết bàn là cảnh giới diệt hết phiền não và khổ đau, thoát khỏi vòng sinh tử) — Phẩm thứ mười ba: Chữ viết.
Phật lại bảo Ca Diếp (tức bồ tát Ca Diếp, vị bồ tát đang thưa hỏi Phật; bồ tát là người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi loài): "Mọi thứ luận thuyết khác nhau, chú thuật (thần chú và phép thuật), lời nói, chữ viết đều là do Phật nói, không phải ngoại đạo (các đạo ngoài Phật giáo) nói." Bồ tát Ca Diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính), Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân lý như thật) nói về gốc của chữ như thế nào?" Phật nói: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, lời Phật gọi người nghe), trước hết nói bán tự (nửa chữ: các mẫu tự đơn lẻ chưa ghép thành chữ trọn vẹn) làm gốc, dùng để ghi giữ các sách ký luận (sách ghi chép, luận giải về ngôn ngữ, văn phạm), chú thuật, văn chương và các pháp thật về ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: thân thể, cảm giác, nhận biết, tác ý, nhận thức). Kẻ phàm phu (người thường chưa giác ngộ) học gốc chữ này rồi sau đó mới biết được đâu là pháp, đâu là phi pháp."
Bồ tát Ca Diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, cái gọi là chữ, nghĩa của nó thế nào?" "Này thiện nam tử, có mười bốn âm (mười bốn nguyên âm của chữ Phạn) gọi là nghĩa của chữ. Cái gọi là chữ, tên là niết bàn: vì thường còn nên không rỉ chảy mất. Nếu không rỉ chảy thì là vô tận; vô tận chính là thân kim cương (thân bền chắc không thể phá hoại) của Như Lai. Mười bốn âm này gọi là gốc của chữ.
Chữ A ngắn (âm "a" trong tiếng Phạn): vì không phá hoại. Cái không phá hoại gọi là tam bảo (ba ngôi báu: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người tu), ví như kim cương. Lại nữa, chữ A là không rỉ chảy; cái không rỉ chảy chính là Như Lai. Chín lỗ trên thân Như Lai (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng và hai đường đại tiểu tiện) không có gì rỉ chảy ra, vì thế là không rỉ chảy; lại vì không có chín lỗ nên không rỉ chảy. Không rỉ chảy tức là thường còn, thường còn tức là Như Lai. Như Lai là vô tác (không do tạo tác mà thành), vì thế không rỉ chảy. Lại nữa, chữ A gọi là công đức (những điều tốt lành do tu tập mà có); công đức chính là tam bảo. Vì thế gọi là A.
Kế đến chữ A dài (âm "ā"), gọi là A xà lê (bậc thầy làm khuôn phép, dạy dỗ đệ tử). A xà lê nghĩa là gì? Là người ở thế gian được gọi là bậc thánh. Thế nào là thánh? Thánh là không đắm nhiễm, ít ham muốn, biết đủ, cũng gọi là trong sạch; có thể đưa chúng sinh qua biển lớn sinh tử trôi chảy trong tam hữu (ba cõi tồn tại: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc). Đó gọi là thánh. Lại nữa, chữ A gọi là khuôn phép: tu giữ giới trong sạch, thuận theo oai nghi (phép tắc đúng đắn trong đi, đứng, nằm, ngồi). Lại nữa, chữ A gọi là nương theo bậc thánh: nên học oai nghi trong việc đi đứng, cử động; cúng dường, cung kính, lễ lạy tam tôn (ba ngôi tôn quý: Phật, Pháp, Tăng); hiếu dưỡng cha mẹ và học Đại thừa (giáo pháp lớn, cứu độ khắp mọi loài, hướng tới thành Phật). Những thiện nam, thiện nữ giữ trọn giới cấm và các bồ tát Ma ha tát (bậc đại bồ tát) thì gọi là thánh nhân. Lại nữa, chữ A gọi là dạy bảo, như nói: 'Các ngươi nên làm như thế này, chớ làm như thế kia.' Nếu ai ngăn được những điều trái oai nghi, đó gọi là thánh nhân. Vì thế gọi là A.
Chữ Y ngắn (âm "i"): chính là Phật pháp, phạm hạnh (hạnh sống trong sạch, giữ giới) rộng lớn, thanh tịnh, không vết nhơ, ví như trăng rằm. 'Các ngươi nên làm như thế, không làm như thế; đây là nghĩa, đây không phải nghĩa; đây là Phật nói, đây là ma (kẻ ác phá hoại sự tu hành) nói.' Vì thế gọi là Y. Chữ Y dài (âm "ī"): Phật pháp vi diệu, rất sâu xa, khó đạt được. Như pháp của trời Tự Tại (vị trời tối cao được ngoại đạo Ấn Độ thờ) và Đại Phạm Thiên Vương (vua cõi trời Phạm, theo Bà la môn giáo là đấng tạo ra muôn loài) gọi là tự tại; nếu ai giữ được thì gọi là hộ pháp (người che chở giáo pháp). Lại nữa, tự tại gọi là bốn vị hộ thế (bốn vị Thiên vương giữ gìn bốn phương thế gian); bốn vị tự tại này có thể nhiếp hộ kinh Đại Niết Bàn, cũng có thể tự tại truyền bá, tuyên giảng. Lại nữa, chữ Y là có thể vì chúng sinh tự tại nói pháp. Lại nữa, chữ Y là vì tự tại mà nói. Nói điều gì? Đó là tu tập kinh điển phương đẳng (kinh điển Đại thừa, giáo lý rộng lớn và bình đẳng). Lại nữa, chữ Y là để dứt lòng ganh ghét, như nhổ cỏ dại, đều có thể khiến biến thành điều tốt lành. Vì thế gọi là Y.
Chữ Ưu ngắn (âm "u"): trong các kinh, cao nhất, thù thắng nhất, làm tăng trưởng những điều cao trên hết, đó là Đại Niết Bàn. Lại nữa, chữ Ưu là tính Như Lai, điều mà hàng thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và duyên giác (người tự quán lý nhân duyên mà giác ngộ) chưa từng nghe. Như trong mọi nơi, châu Bắc Uất Đan Việt (châu phía bắc trong bốn châu quanh núi Tu Di, nơi con người sống sung sướng nhất) là thù thắng nhất; bồ tát nếu nghe nhận kinh này thì trong mọi chúng hội là cao nhất, thù thắng nhất. Vì thế gọi là Ưu. Chữ Ưu dài (âm "ū"): ví như sữa bò là bậc trên trong các vị; tính Như Lai cũng như vậy, trong các kinh là tôn quý nhất, cao nhất. Nếu có ai chê bai, phải biết người ấy không khác gì con bò. Lại nữa, chữ Ưu là người ấy gọi là kẻ không có trí tuệ và chính niệm (sự tỉnh thức đúng đắn), chê bai kho bí mật sâu kín của Như Lai. Phải biết người ấy rất đáng thương xót: xa lìa kho bí mật của Như Lai mà nói pháp vô ngã (giáo lý rằng không có cái "ta" thường còn). Vì thế gọi là Ưu.
Chữ Ế (?) (âm "e"; nguyên văn là chữ hỏng, không rõ mặt chữ): chính là pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật) niết bàn của chư Phật. Vì thế gọi là Ế. Chữ Dã (âm "ai"): nghĩa là Như Lai. Lại nữa, chữ Dã là mọi cử chỉ đi đứng, co duỗi, động tác của Như Lai, không gì không làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh. Vì thế gọi là Dã.
Chữ Ô (âm "o"): mang nghĩa phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham lam, giận dữ, si mê). Phiền não gọi là các lậu (những thứ rỉ chảy làm tâm ô nhiễm, tên khác của phiền não). Như Lai đã dứt hẳn mọi phiền não. Vì thế gọi là Ô. Chữ Bào (âm "au"): mang nghĩa Đại thừa. Trong mười bốn âm, đây là nghĩa rốt ráo (cuối cùng, tột bậc); kinh điển Đại thừa cũng vậy, trong các kinh luận là rốt ráo nhất. Vì thế gọi là Bào.
Chữ Am (âm "aṃ", có giọng mũi ở cuối): có thể ngăn mọi vật không trong sạch; trong Phật pháp có thể bỏ hết mọi vàng bạc, của báu. Vì thế gọi là Am. Chữ A (âm "aḥ", có hơi thở ra ở cuối): mang nghĩa cỗ xe thù thắng. Vì sao? Vì kinh Đại thừa Đại Niết Bàn này, trong các kinh là thù thắng nhất. Vì thế gọi là A.
Chữ Ca (âm "ka"): đối với các chúng sinh khởi lòng đại từ bi, coi họ như con, như La Hầu La (con trai của Phật Thích Ca khi còn tại gia), làm điều tốt đẹp nhiệm mầu. Vì thế gọi là Ca. Chữ Khư (âm "kha"): gọi là bạn không lành. Bạn không lành gọi là thứ tạp nhơ, không tin kho bí mật của Như Lai. Vì thế gọi là Khư. Chữ Già (âm "ga"): gọi là kho. Kho chính là kho bí mật của Như Lai: hết thảy chúng sinh đều có Phật tính (bản tính có thể giác ngộ thành Phật). Vì thế gọi là Già. Chữ Già đọc nặng (âm "gha"): là tiếng thường còn của Như Lai. Thế nào gọi là tiếng thường còn của Như Lai? Đó là Như Lai thường trụ, không biến đổi. Vì thế gọi là Già. Chữ Nga (âm "ṅa", âm mũi "ng"): là tướng hư hoại của mọi hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo tác mà có). Vì thế gọi là Nga.
Chữ Già (âm "ca", gần như "cha"): chính là nghĩa tu tập; vì điều phục hết thảy chúng sinh nên gọi là nghĩa tu tập. Vì thế gọi là Già. Chữ Xa (âm "cha"): Như Lai che chở hết thảy chúng sinh, ví như cây lọng lớn. Vì thế gọi là Xa. Chữ Xà (âm "ja"): là giải thoát (sự thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử) chân chính, không có tướng già. Vì thế gọi là Xà. Chữ Xà đọc nặng (âm "jha"): phiền não um tùm, ví như rừng rậm. Vì thế gọi là Xà. Chữ Nhã (âm "ña"): mang nghĩa trí tuệ, biết pháp tính chân thật. Vì thế gọi là Nhã.
Chữ Tra (âm "ṭa", uốn lưỡi): ở cõi Diêm phù đề (cõi đất loài người chúng ta ở, châu phía nam núi Tu Di) hiện ra nửa thân mà giảng nói pháp, ví như nửa vầng trăng. Vì thế gọi là Tra. Chữ Sá (âm "ṭha"; đọc theo lối ghép âm đầu chữ Thổ với vần chữ Gia): Pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) đầy đủ, ví như trăng rằm. Vì thế gọi là Sá. Chữ Trà (âm "ḍa"): là vị tăng ngu si, không biết thường và vô thường, ví như trẻ nhỏ. Vì thế gọi là Trà. Chữ Trà đọc nặng (âm "ḍha"): không biết ơn thầy, ví như con dê đực. Vì thế gọi là Trà. Chữ Noa (âm "ṇa"): không phải nghĩa thánh, ví như ngoại đạo. Vì thế gọi là Noa.
Chữ Đa (âm "ta"): Như Lai ở nơi ấy bảo các tỳ kheo (người xuất gia nam đã thọ đủ giới): 'Hãy lìa sự kinh sợ, ta sẽ vì các ông nói pháp vi diệu.' Vì thế gọi là Đa. Chữ Tha (âm "tha"): mang nghĩa ngu si; chúng sinh trôi lăn trong sinh tử, tự quấn trói mình như con tằm. Vì thế gọi là Tha. Chữ Đà (âm "da"): gọi là sự bố thí lớn, tức là Đại thừa. Vì thế gọi là Đà. Chữ Đà đọc nặng (âm "dha"): ngợi khen công đức, tức là tam bảo như núi Tu Di (núi chúa ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), cao vút, rộng lớn, không nghiêng đổ. Vì thế gọi là Đà. Chữ Na (âm "na"): tam bảo an trú, không lay động, ví như ngưỡng cửa. Vì thế gọi là Na.
Chữ Ba (âm "pa"): mang nghĩa điên đảo (lộn ngược, sai lầm). Nếu ai nói tam bảo đều diệt mất hết, phải biết người ấy tự mình nghi hoặc. Vì thế gọi là Ba. Chữ Phả (âm "pha"): là tai họa của thế gian. Nếu ai nói khi tai họa thế gian nổi lên thì tam bảo cũng mất, phải biết người ấy ngu si không có trí tuệ, làm trái ý thánh. Vì thế gọi là Phả. Chữ Bà (âm "ba"): gọi là thập lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có). Vì thế gọi là Bà. Chữ Bà đọc nặng (âm "bha"): gọi là gánh nặng; ai kham nổi việc gánh vác chính pháp vô thượng, phải biết người ấy là đại bồ tát. Vì thế gọi là Bà. Chữ Ma (âm "ma"): là khuôn phép nghiêm ngặt của các bồ tát, tức là Đại thừa Đại Bát Niết Bàn. Vì thế gọi là Ma.
Chữ Da (âm "ya"): các bồ tát ở khắp mọi nơi vì chúng sinh mà nói pháp Đại thừa. Vì thế gọi là Da. Chữ La (âm "ra"): có thể phá tham dục, giận dữ, ngu si, nói pháp chân thật. Vì thế nói là La. Chữ La nhẹ (âm "la"): gọi là cỗ xe thanh văn, lay động chuyển dời không đứng yên; còn Đại thừa thì yên ổn, không lay động. Bỏ cỗ xe thanh văn, siêng năng tu tập Đại thừa vô thượng. Vì thế gọi là La. Chữ Hòa (âm "va"): Như Lai Thế Tôn vì các chúng sinh mà tuôn mưa pháp lớn, tức là chú thuật, kinh sách của thế gian. Vì thế gọi là Hòa. Chữ Xa (âm "śa"): xa lìa ba mũi tên (ba thứ độc tham, sân, si làm tổn thương tâm). Vì thế gọi là Xa. Chữ Sa (âm "ṣa"): mang nghĩa đầy đủ. Nếu ai nghe được kinh Đại Niết Bàn này thì đã là nghe và giữ được hết thảy kinh điển Đại thừa. Vì thế gọi là Sa. Chữ Sa (âm "sa"): vì các chúng sinh diễn nói chính pháp, khiến lòng họ vui mừng. Vì thế gọi là Sa. Chữ Ha (âm "ha"): gọi là lòng vui mừng: lạ thay Thế Tôn lìa mọi hành; lạ thay Như Lai vào bát niết bàn (nhập niết bàn trọn vẹn, tức Phật qua đời). Vì thế gọi là Ha. Chữ La (âm "ḷa"): mang nghĩa ma; vô lượng ma không thể phá hoại kho bí mật của Như Lai. Vì thế gọi là La. Lại nữa, chữ La là cho đến việc thị hiện thuận theo thế gian mà có cha mẹ, vợ con. Vì thế gọi là La.
Bốn chữ Lỗ, Lưu, Lô, Lâu (bốn âm "ṛ", "ṝ", "ḷ", "ḹ" của chữ Phạn) nói lên bốn nghĩa: Phật, Pháp, Tăng và đối pháp. Nói đối pháp là thuận theo thế gian (ứng xử tùy theo cách của đời để giáo hóa), như Đề Bà Đạt (Đề Bà Đạt Đa, em họ của Phật, người từng chia rẽ đoàn thể tăng) thị hiện phá hòa hợp tăng, hóa ra đủ thứ hình dạng, sắc tướng, để Phật nhân đó chế ra giới luật. Người trí hiểu thấu thì không nên vì việc ấy mà sinh sợ hãi. Đó gọi là hạnh thuận theo thế gian. Vì thế gọi là Lỗ, Lưu, Lô, Lâu.
Các âm hút hơi, âm gốc lưỡi, âm theo mũi, các âm dài, ngắn, âm vượt (?), tùy theo âm mà hiểu nghĩa, đều nhờ lưỡi và răng mà có sai khác. Nghĩa của chữ như thế có thể khiến khẩu nghiệp (những việc làm bằng lời nói, tạo ra quả tốt xấu) của chúng sinh được trong sạch. Còn Phật tính của chúng sinh thì không như thế, không phải nhờ chữ viết rồi mới trong sạch. Vì sao? Vì tính vốn trong sạch. Tuy ở trong ấm, giới, nhập (các phạm trù phân tích thân tâm và thế giới: năm ấm, mười tám giới, mười hai nhập), nhưng không giống với ấm, nhập, giới. Vì thế chúng sinh đều nên quy y. Các bồ tát vì Phật tính nên nhìn chúng sinh bình đẳng, không có sai khác.
Vì thế bán tự là gốc của mọi kinh sách, ký luận, văn chương. Lại nữa, nghĩa của bán tự đều là gốc của lời nói phiền não, nên gọi là bán tự. Còn mãn tự (chữ trọn vẹn, đã ghép đầy đủ) là gốc của lời nói về mọi pháp thiện. Ví như ở thế gian, người làm điều ác gọi là nửa người, người tu điều thiện gọi là người trọn vẹn. Như vậy mọi kinh sách, ký luận đều lấy bán tự làm gốc. Nếu nói Như Lai và giải thoát chân chính nằm trong bán tự, việc ấy không đúng. Vì sao? Vì đã lìa chữ viết. Vì thế Như Lai đối với mọi pháp không ngăn ngại, không đắm nhiễm, thật được giải thoát.
Thế nào gọi là hiểu rõ nghĩa của chữ? Là biết Như Lai xuất hiện ở đời có thể diệt bán tự; vì thế gọi là hiểu rõ nghĩa của chữ. Nếu ai chạy theo nghĩa của bán tự, người ấy không biết tính Như Lai. Thế nào gọi là nghĩa không có chữ? Là người gần gũi tu tập pháp bất thiện, đó gọi là không có chữ. Lại nữa, không có chữ là tuy gần gũi tu tập pháp thiện mà không biết Như Lai là thường hay vô thường, hằng hay không hằng, cùng hai ngôi báu Pháp và Tăng, đâu là giới luật và không phải giới luật, đâu là kinh và không phải kinh, đâu là ma nói, đâu là Phật nói. Nếu ai không phân biệt được như thế, đó gọi là chạy theo nghĩa không có chữ. Nay ta đã nói nghĩa chạy theo không có chữ như thế. Này thiện nam tử, vì thế nay ông nên lìa bán tự, khéo hiểu mãn tự."
Bồ tát Ca Diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, chúng con nên khéo học các con chữ. Nay con được gặp bậc thầy vô thượng, đã nhận lời dạy bảo ân cần của Như Lai." Phật khen Ca Diếp: "Hay thay, hay thay! Người ưa chính pháp nên học như thế."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video