Thiên 2 — Phẩm 2 – Thuần-đà

 Phẩm Thuần-đà, thứ hai

 Bấy giờ trong hội có một vị ưu-bà-tắc (người nam tu tại gia, đã quy y Phật và giữ năm giới). Ông là con của một người thợ thủ công ở thành Câu-thi-na (nơi Đức Phật sắp nhập niết-bàn), tên là Thuần-đà, đi cùng mười lăm người đồng loại. Vì muốn cho thế gian được quả lành, ông bỏ dáng vẻ oai nghi của mình, từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ xuống đất, chắp tay hướng về Phật, thương cảm rơi lệ, cúi đầu lạy sát chân Phật rồi thưa:

 "Cúi mong Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) và chúng tỳ-kheo tăng (đoàn thể các vị nam xuất gia) thương xót nhận lần cúng dường cuối cùng của chúng con, để cứu độ vô lượng chúng sinh. Bạch Thế Tôn, từ nay chúng con không còn chủ, không còn người thân, không ai cứu, không ai che chở, không nơi nương về, không chốn hướng tới, nghèo khó, đói khát, khốn cùng. Chúng con muốn xin Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) thức ăn cho đời sau. Cúi mong Ngài thương nhận chút lễ cúng mọn của chúng con, rồi sau đó mới nhập niết-bàn (sự diệt độ, ra khỏi hẳn vòng sinh tử; ở đây chỉ việc Đức Phật lìa đời).

 Bạch Thế Tôn, ví như người thuộc dòng sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa), hoặc bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, người làm lễ tế), tỳ-xá (giai cấp buôn bán, thường dân), thủ-đà (giai cấp nô lệ, làm thuê). Vì nghèo khó, người ấy đi xa đến nước khác, ra sức làm ruộng, có được bò cày đã thuần, ruộng tốt bằng phẳng, không có sỏi cát, đất mặn, cỏ dại, cảnh hoang vu dơ bẩn, chỉ còn mong trời mưa. Bò đã thuần là ví cho bảy nghiệp của thân và miệng đã được điều phục (ba việc của thân: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm; bốn việc của miệng: không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói thêu dệt). Ruộng tốt bằng phẳng là ví cho trí tuệ. Trừ bỏ sỏi cát, đất mặn, cỏ dại, hoang vu dơ bẩn là ví cho việc trừ phiền não (những tâm xấu như tham lam, giận dữ, si mê làm cho rối loạn, khổ sở).

 Bạch Thế Tôn, nay thân con đã có bò thuần, ruộng tốt, đã làm cỏ trừ sạch mọi thứ dơ, chỉ mong Như Lai ban mưa pháp cam lộ (cam lộ: thứ nước ngọt bất tử của cõi trời; ở đây ví lời dạy của Phật đem lại giải thoát). Kẻ nghèo thuộc bốn giai cấp ấy chính là thân con: nghèo về của báu là pháp vô thượng (giáo pháp cao tột). Cúi mong Ngài thương xót dứt bỏ cảnh nghèo khổ khốn cùng của chúng con, cứu vớt vô lượng chúng sinh đang khổ não. Nay vật con cúng tuy ít ỏi, nhưng mong đủ cho Như Lai và đại chúng. Nay con không chủ, không thân, không nơi nương về, mong Ngài rủ lòng thương con như thương La-hầu-la (con trai ruột của Đức Phật, về sau xuất gia)."

 Bấy giờ Thế Tôn — bậc có nhất thiết chủng trí (trí biết trọn vẹn mọi pháp ở mọi phương diện, chỉ Phật mới có), bậc Vô Thượng Điều Ngự (người dẫn dắt, điều phục chúng sinh cao tột nhất, một danh hiệu của Phật) — bảo Thuần-đà: "Lành thay, lành thay! Nay Ta vì ông dứt trừ sự nghèo khó, đem mưa pháp vô thượng tưới lên ruộng thân của ông, khiến nảy mầm pháp. Nay ông muốn cầu nơi Ta thọ mạng, sắc đẹp, sức lực, an vui và tài biện luận không trở ngại; Ta sẽ ban cho ông mạng sống thường còn, sắc đẹp, sức lực, an vui và tài biện luận không trở ngại. Vì sao vậy? Thuần-đà, bố thí thức ăn có hai lần mà quả báo không khác nhau. Hai lần nào? Một là người nhận xong thì đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, cao nhất, tức thành Phật). Hai là người nhận xong thì nhập niết-bàn. Nay Ta nhận lần cúng dường cuối cùng của ông, khiến ông đầy đủ đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn đưa đến bờ giải thoát; ba-la-mật nghĩa là 'đến bờ bên kia', chỉ các hạnh lớn của Bồ-tát)."

 Bấy giờ Thuần-đà liền bạch Phật: "Như lời Phật dạy rằng hai lần bố thí quả báo không khác nhau, nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Người nhận thí trước thì phiền não chưa hết, chưa thành tựu nhất thiết chủng trí, cũng chưa thể khiến chúng sinh đầy đủ đàn ba-la-mật. Người nhận thí sau thì phiền não đã hết, đã thành tựu nhất thiết chủng trí, có thể khiến chúng sinh khắp nơi đều đầy đủ đàn ba-la-mật. Người nhận thí trước vẫn còn là chúng sinh; người nhận thí sau là Thiên Trung Thiên (trời của các trời, tức bậc cao quý hơn cả chư thiên, chỉ Phật).

 Người nhận thí trước là thân ăn đồ ăn tạp (thân xác thịt phải nuôi bằng thức ăn), thân phiền não, là thân hậu biên (thân cuối cùng trong vòng sinh tử, sau đó không còn tái sinh), là thân vô thường. Người nhận thí sau là thân không phiền não, thân kim cương (bền chắc, không gì phá hoại được), pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý), thân thường còn, thân không có giới hạn. Sao lại nói hai lần bố thí quả báo bằng nhau không khác?

 Người nhận thí trước chưa đầy đủ đàn ba-la-mật cho đến bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa đến giải thoát; là hạnh thứ sáu, cuối cùng, trong sáu ba-la-mật bắt đầu từ bố thí), chỉ có nhục nhãn (mắt thịt thông thường), chưa có Phật nhãn cho đến tuệ nhãn (các loại mắt cao hơn như thiên nhãn, tuệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn — tức năng lực thấy biết của bậc thánh và của Phật). Người nhận thí sau đã đầy đủ đàn ba-la-mật cho đến bát-nhã ba-la-mật, đầy đủ Phật nhãn cho đến tuệ nhãn. Sao lại nói hai lần bố thí quả báo bằng nhau không khác?

 Bạch Thế Tôn, người nhận thí trước, nhận rồi ăn, thức ăn vào bụng tiêu hoá, được mạng sống, được sắc đẹp, được sức lực, được an vui, được tài biện luận không trở ngại. Người nhận thí sau không ăn, không tiêu hoá, không có quả của năm điều ấy. Sao lại nói hai lần bố thí quả báo bằng nhau không khác?"

 Phật dạy: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp), Như Lai từ vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không đếm xuể; kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài) đến nay đã không có thân ăn uống, thân phiền não, không có thân hậu biên; đó là thân thường còn, pháp thân, thân kim cương. Này thiện nam tử, người chưa thấy Phật tính (bản tính giác ngộ sẵn có, nhờ đó có thể thành Phật) thì gọi là thân phiền não, thân ăn đồ ăn tạp; đó là Bồ-tát (người tu hạnh cứu độ chúng sinh để thành Phật) ở thân cuối cùng. Vị Bồ-tát lúc ấy nhận thức ăn xong thì vào kim cương tam-muội (tam-muội là trạng thái tâm định tĩnh tập trung sâu; kim cương tam-muội là định bền chắc như kim cương, phá trừ những phiền não vi tế nhất). Thức ăn ấy tiêu xong thì liền thấy Phật tính, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì thế Ta nói hai lần bố thí quả báo bằng nhau không khác.

 Vị Bồ-tát lúc ấy phá tan bốn ma (bốn thứ phá hoại người tu: phiền não ma — các phiền não; ấm ma — thân tâm do năm uẩn hợp thành; tử ma — cái chết; thiên ma — ma vương cõi trời); nay nhập niết-bàn cũng phá bốn ma. Vì thế Ta nói hai lần bố thí quả báo bằng nhau không khác. Vị Bồ-tát lúc ấy tuy chưa giảng rộng mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển trong giáo pháp của Phật), nhưng trước đó đã thông suốt; nay nhập niết-bàn thì vì chúng sinh mà phân tích giảng giải rộng rãi. Vì thế Ta nói hai lần bố thí quả báo bằng nhau không khác.

 Này thiện nam tử, thân Như Lai từ vô lượng a-tăng-kỳ kiếp đã không nhận đồ ăn uống. Vì các vị Thanh văn (đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình), Ta nói rằng trước kia Ta nhận bát cháo sữa do hai cô gái chăn bò là Nan-đà và Nan-đà-ba-la dâng cúng, rồi sau mới đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; nhưng thật ra Ta không ăn. Nay Ta vì khắp đại chúng trong hội này mà nhận vật ông dâng cúng lần cuối, thật ra cũng không ăn."

 Bấy giờ đại chúng nghe Phật Thế Tôn vì khắp đại hội mà thương nhận lần cúng dường cuối cùng của Thuần-đà, vui mừng hớn hở, đồng thanh khen ngợi: "Lành thay, lành thay! Thuần-đà thật hiếm có! Cái tên ông được đặt quả không hư danh. Thuần-đà nghĩa là 'hiểu được nghĩa vi diệu'. Nay ông đã dựng nên nghĩa lớn như vậy, cho nên đặt tên đúng theo sự thật, theo nghĩa, vì thế gọi là Thuần-đà. Ngay đời này ông được danh tiếng và lợi ích lớn, công đức và ước nguyện đều đầy đủ. Thật kỳ lạ thay Thuần-đà! Sinh trong loài người lại được lợi ích vô thượng khó được. Lành thay Thuần-đà! Như hoa ưu-đàm (loài hoa tương truyền rất lâu mới nở một lần, ví điều cực hiếm) thật hiếm có ở thế gian. Phật ra đời đã rất khó; gặp Phật sinh lòng tin, nghe pháp lại khó; khi Phật sắp niết-bàn mà làm được việc cúng dường cuối cùng thì còn khó hơn thế nữa.

 Nam mô (kính lạy) Thuần-đà! Nam mô Thuần-đà! Nay ông đã đầy đủ đàn ba-la-mật, như vầng trăng mùa thu đêm rằm trong sạch tròn đầy, không chút mây che, mọi chúng sinh không ai không ngước nhìn. Ông cũng như vậy, được chúng tôi ngưỡng trông. Phật đã nhận lần cúng dường cuối cùng của ông, khiến ông đầy đủ đàn ba-la-mật. Nam mô Thuần-đà! Vì thế nói ông như vầng trăng tròn đầy, mọi chúng sinh không ai không ngưỡng trông. Nam mô Thuần-đà! Tuy mang thân người mà tâm như tâm Phật. Thuần-đà, nay ông thật là con của Phật, như La-hầu-la, không khác gì." Bấy giờ đại chúng liền nói kệ (bài thơ tụng) rằng:

 Ông tuy sinh trong cõi người, mà đã vượt cõi trời thứ sáu (tầng trời cao nhất của cõi dục, nơi còn ham muốn).

 Chúng tôi và hết thảy đại chúng, nay vì thế cúi đầu thỉnh ông:

 Bậc tôn quý thù thắng nhất trong loài người, nay sắp vào niết-bàn;

 Ông nên thương xót chúng tôi, chỉ mong mau thỉnh Phật

 Ở lâu nơi thế gian, làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh,

 Giảng nói pháp cam lộ vô thượng được bậc trí ngợi khen.

 Nếu ông không thỉnh Phật, mạng sống chúng tôi sẽ không vẹn toàn;

 Vì vậy xin vì chúng tôi, cúi đầu thỉnh bậc Điều Ngự Sư (Thầy điều phục chúng sinh, chỉ Phật).

 Bấy giờ Thuần-đà vui mừng hớn hở, như người có cha mẹ vừa chết bỗng nhiên sống lại; Thuần-đà vui mừng cũng như vậy. Ông lại đứng dậy lạy Phật mà nói kệ rằng:

 Sướng thay được lợi cho mình, khéo được thân người,

 Trừ sạch tham, giận cùng các thứ khác, mãi lìa ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).

 Sướng thay được lợi cho mình, gặp được kho vàng báu,

 Gặp được bậc Điều Ngự Sư, không còn sợ đọa làm súc sinh (loài vật).

 Phật như hoa ưu-đàm, gặp được mà sinh lòng tin thật khó;

 Gặp rồi gieo trồng thiện căn (gốc rễ lành, những việc tốt làm nền cho quả lành), mãi diệt khổ ngạ quỷ (loài quỷ đói).

 Cũng lại có thể giảm bớt [nghiệp sinh vào] loài A-tu-la (loài thần hay ganh ghét, gây chiến với chư thiên).

 Ném hạt cải trúng mũi kim, Phật ra đời còn khó hơn thế.

 Con nhờ đầy đủ bố thí, vượt khỏi sinh tử của cõi người và cõi trời (?).

 Phật không nhiễm pháp thế gian, như hoa sen ở trong nước.

 Khéo dứt hạt giống cõi "đỉnh nước" (?) (có lẽ là cõi Hữu Đỉnh, tầng trời cao nhất trong ba cõi sinh tử), mãi vượt khỏi dòng sinh tử.

 Sinh ra được làm người là khó, gặp đời có Phật cũng khó,

 Như rùa mù giữa biển lớn gặp được lỗ hổng của khúc gỗ nổi (ví điều cực khó gặp).

 Thức ăn con dâng cúng hôm nay, mong được quả báo vô thượng:

 Mọi kết phiền não (phiền não trói buộc), đều bị đập tan, không còn bền chắc.

 Nay ở nơi đây con không cầu thân trời hay thân người;

 Dù có được những thân ấy, lòng con cũng chẳng ưa thích.

 Như Lai nhận lễ cúng của con, con vui mừng không kể xiết,

 Như hoa y-lan (loài cây có mùi hôi) mà toả ra hương chiên-đàn (gỗ đàn hương thơm quý).

 Thân con như cây y-lan, Như Lai nhận lễ cúng của con,

 Như toả ra hương chiên-đàn, vì thế con vui mừng.

 Nay con được quả báo ngay đời này, ở nơi thù thắng tốt đẹp nhất;

 Đế Thích, Phạm Thiên (vua cõi trời Đao-lợi và vua cõi trời Phạm) cùng chư thiên, đều đến cúng dường con.

 Hết thảy các thế gian đều sinh khổ não lớn,

 Vì biết Phật Thế Tôn nay sắp vào niết-bàn,

 Cất tiếng lớn nói lời này: "Thế gian không còn bậc Điều Ngự!"

 Ngài không nên bỏ chúng sinh, nên xem như con một.

 Như Lai ở giữa chúng tăng, giảng nói pháp vô thượng,

 Như núi báu Tu-di (núi chúa ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), vững vàng giữa biển lớn.

 Trí Phật khéo dứt trừ sự tối tăm vô minh (mê muội, không thấy rõ chân lý) của chúng con,

 Như giữa hư không, mây nổi lên mà được mát mẻ.

 Như Lai khéo trừ hết thảy các phiền não,

 Như lúc mặt trời mọc, xua tan mây, ánh sáng chiếu khắp.

 Các chúng sinh này lòng luyến mến càng thêm đau xót,

 Thảy đều bị dòng nước khổ sinh tử cuốn trôi.

 Vì thế, bạch Thế Tôn, Ngài nên làm lớn thêm lòng tin của chúng sinh,

 Vì dứt khổ sinh tử mà ở lâu nơi thế gian.

 Phật bảo Thuần-đà: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Phật ra đời khó như hoa ưu-đàm; gặp Phật mà sinh lòng tin cũng rất khó; khi Phật sắp niết-bàn mà dâng thức ăn lần cuối, đầy đủ hạnh bố thí, lại càng khó gấp bội. Thuần-đà, nay ông chớ quá buồn khổ, nên vui mừng, tự thấy may mắn sâu xa vì được dịp cúng dường Như Lai lần cuối, thành tựu đầy đủ đàn ba-la-mật. Ông không nên thỉnh Phật ở lâu nơi thế gian. Nay ông nên quán xét: cảnh giới của chư Phật thảy đều vô thường (không thường còn, luôn biến đổi), tính và tướng của các hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành, luôn sinh diệt) cũng như vậy." Rồi Phật vì Thuần-đà nói kệ rằng:

 Hết thảy các thế gian, có sinh thì đều về với chết;

 Thọ mạng dù không lường, rốt cuộc tất có lúc hết.

 Hễ thịnh tất có suy, hợp lại có chia lìa;

 Tuổi tráng niên không dừng lâu, sắc đẹp bị bệnh tật xâm hại;

 Mạng sống bị cái chết nuốt mất, không có pháp nào thường còn.

 Các vua được tự tại, thế lực không ai sánh bằng,

 Hết thảy đều đổi dời, tiêu mất; thọ mạng cũng như vậy.

 Bánh xe các nỗi khổ không bờ bến, xoay vần không ngừng nghỉ.

 Ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử) đều vô thường, mọi dạng tồn tại đều không vui.

 Các nẻo tồn tại, bản tính và hình tướng, hết thảy đều trống rỗng, không thật có.

 Pháp có thể hư hoại thì xoay vần, thường có lo âu, hoạn nạn,

 Sợ hãi, các lỗi lầm điều ác, già, bệnh, chết, suy sụp, phiền muộn.

 Những điều ấy không có bờ bến, dễ hư hoại, bị oán thù xâm hại,

 Bị phiền não quấn bọc, như con tằm ở trong kén.

 Có người trí nào lại ưa thích chốn này?

 Thân này là nơi các nỗi khổ tụ lại, hết thảy đều không sạch;

 Như gông trói, như ung nhọt, gốc rễ chẳng có ích lợi gì.

 Cho đến thân chư thiên ở trên cao, cũng đều như vậy.

 Mọi ham muốn đều vô thường, nên Ta không tham đắm.

 Lìa ham muốn, khéo suy xét, mà chứng được pháp chân thật.

 Người đã dứt hẳn sự tồn tại trong sinh tử, hôm nay sẽ vào niết-bàn.

 Ta đã vượt sang bờ bên kia của các cõi tồn tại, ra khỏi mọi khổ đau;

 Vì vậy, từ nay về sau, chỉ hưởng niềm vui tốt đẹp cao nhất.

 Bấy giờ Thuần-đà bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời thánh dạy. Trí tuệ con hiện có nhỏ bé nông cạn như con muỗi, làm sao suy lường được nghĩa sâu xa của sự niết-bàn của Như Lai? Bạch Thế Tôn, nay con đã được đứng chung hàng với các bậc đại long tượng (rồng lớn, voi lớn — ví người có sức tu hành lớn) Bồ-tát ma-ha-tát (các vị Bồ-tát lớn) đã dứt các kết lậu (phiền não trói buộc và rỉ chảy làm người ta mãi trôi lăn sinh tử), như Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ; Pháp vương tử nghĩa là con của vua Pháp, tức con của Phật). Bạch Thế Tôn, ví như người tuổi nhỏ mới xuất gia, tuy chưa thọ giới cụ túc (giới đầy đủ dành cho vị tỳ-kheo chính thức), cũng đã được kể vào hàng tăng. Con cũng như vậy, nhờ sức thần thông của Phật và Bồ-tát mà được ở trong hàng các vị đại Bồ-tát như thế. Vì vậy nay con muốn Như Lai ở lâu nơi thế gian, không vào niết-bàn. Ví như người đói không bao giờ nôn thức ăn ra; cúi mong Thế Tôn cũng như vậy, thường ở thế gian, không vào niết-bàn."

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử bảo Thuần-đà: "Thuần-đà, nay ông không nên nói lời như vậy, muốn khiến Như Lai thường ở thế gian, không vào niết-bàn, như người đói kia không nôn thức ăn ra. Nay ông nên quán tính và tướng của các hành. Quán hành như vậy thì đầy đủ không tam-muội (định quán chiếu thấy mọi pháp đều không có thực thể riêng). Muốn cầu chính pháp thì nên học như vậy."

 Thuần-đà hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, Như Lai là bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất trên cõi trời và trong loài người. Như Lai như thế há lại là hành sao? Nếu là hành thì là pháp sinh diệt (có sinh ra rồi mất đi), ví như bọt nước, chóng nổi chóng tan, qua lại xoay vần như bánh xe. Hết thảy các hành cũng như vậy. Tôi nghe nói thọ mạng chư thiên rất dài; sao Thế Tôn là Thiên Trung Thiên mà thọ mạng lại ngắn hơn, không đầy trăm năm? Ví như vị chủ làng có quyền thế tự tại, dùng sức tự tại có thể khống chế người khác; khi phước người ấy hết thì về sau nghèo hèn, bị người khinh rẻ, bị người sai khiến. Vì sao vậy? Vì đã mất thế lực. Thế Tôn cũng vậy: nếu giống như các hành thì không thể gọi là Thiên Trung Thiên. Vì sao? Vì các hành chính là pháp sinh tử. Vì thế, thưa Văn-thù, chớ xem Như Lai giống như các hành.

 Lại nữa, thưa Văn-thù, ngài vì biết mà nói, hay không biết mà nói, rằng Như Lai giống như các hành? Giả sử Như Lai giống các hành thì không thể nói Ngài là Thiên Trung Thiên, là vua Pháp tự tại trong ba cõi. Ví như vua của loài người có một lực sĩ lớn, sức địch nổi nghìn người, không ai có thể khuất phục được, nên gọi người ấy là 'một người địch nghìn'. Lực sĩ như vậy được vua yêu quý, ban riêng tước lộc, phong thưởng một cách tự nhiên. Sở dĩ được gọi là 'địch nghìn người' là vì người ấy chưa chắc sức mạnh ngang nghìn người, nhưng nhờ đủ các tài nghệ mà hơn được nghìn người, nên gọi là 'địch nghìn'. Như Lai cũng vậy, hàng phục phiền não ma, ấm ma, thiên ma, tử ma, vì thế Như Lai được gọi là bậc tôn quý trong ba cõi, như lực sĩ kia một người địch nghìn. Do nhân duyên ấy, Ngài thành tựu đầy đủ vô lượng công đức chân thật, nên gọi là Như Lai Ứng Chính Biến Tri (các danh hiệu của Phật: Ứng — bậc đáng được cúng dường; Chính Biến Tri — bậc biết khắp và đúng đắn mọi điều).

 Thưa Văn-thù-sư-lợi, nay ngài không nên dựa vào nhớ tưởng phân biệt mà cho pháp của Như Lai giống như các hành. Ví như nhà trưởng giả rất giàu sinh được con trai; thầy xem tướng đoán rằng đứa trẻ có tướng chết yểu. Cha mẹ nghe rồi biết nó không đủ sức nối dõi gia nghiệp, không còn yêu quý, xem nó như cỏ rác. Người chết yểu thì không được các vị sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn, nam nữ lớn nhỏ kính trọng nghĩ tưởng. Nếu Như Lai giống các hành thì cũng không được hết thảy người, trời, chúng sinh trong thế gian tôn kính; pháp chân thật không đổi không khác mà Như Lai giảng nói cũng không có ai tiếp nhận. Vì thế, thưa Văn-thù, không nên nói rằng Như Lai giống như hết thảy các hành.

 Lại nữa, thưa Văn-thù, ví như người đàn bà nghèo không nhà cửa, không người che chở, lại bị bệnh khổ, đói khát bức bách, đi lang thang xin ăn, dừng lại ở quán trọ người khác và sinh một đứa con. Chủ quán đuổi đi. Bà bồng con muốn sang nước khác, giữa đường gặp gió mưa dữ dội, lạnh lẽo khổ sở cùng ập đến, lại bị muỗi mòng, ong đốt, côn trùng độc chích cắn. Khi qua sông Hằng, bà ôm con lội qua; nước chảy xiết, nhưng bà không buông con, rốt cuộc mẹ con cùng chìm chết. Người đàn bà ấy nhờ công đức của lòng thương con, sau khi chết được sinh lên cõi Phạm thiên (cõi trời thanh tịnh thuộc cõi sắc).

 Thưa Văn-thù-sư-lợi, nếu có thiện nam tử muốn bảo vệ chính pháp, thì chớ nói Như Lai giống các hành hay không giống các hành, mà chỉ nên tự trách: 'Nay ta ngu si, chưa có mắt tuệ; chính pháp của Như Lai không thể nghĩ bàn.' Vì thế không nên tuyên nói Như Lai nhất định là hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh diệt), hay nhất định là vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt). Nếu là người thấy đúng thì nên nói Như Lai nhất định là vô vi. Vì sao? Vì có thể làm cho chúng sinh sinh ra pháp lành, sinh lòng thương xót. Như người đàn bà nghèo kia ở sông Hằng vì thương con mà bỏ thân mạng. Này thiện nam tử, Bồ-tát bảo vệ pháp cũng nên như vậy: thà bỏ thân mạng chứ không nói Như Lai giống pháp hữu vi, mà nên nói Như Lai giống pháp vô vi. Nhờ nói Như Lai giống vô vi mà đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, như người đàn bà kia được sinh lên cõi Phạm thiên. Vì sao? Vì đã bảo vệ pháp. Thế nào là bảo vệ pháp? Tức là nói rằng Như Lai giống vô vi. Này thiện nam tử, người như vậy tuy không cầu giải thoát mà giải thoát tự đến, như người đàn bà nghèo kia không cầu cõi Phạm thiên mà cõi Phạm thiên tự đáp ứng.

 Thưa Văn-thù-sư-lợi, như người đi xa, giữa đường mệt lả, ghé nghỉ nhà người khác. Đang ngủ, bỗng căn phòng bốc cháy dữ dội, người ấy giật mình tỉnh dậy, liền nghĩ: 'Bây giờ ta chắc chắn phải chết, không còn nghi ngờ gì.' Vì đầy đủ lòng hổ thẹn, người ấy lấy áo quấn thân rồi chết, được sinh lên cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi dục, do Đế Thích làm vua). Từ đó về sau, tám mươi lần làm Đại Phạm vương (vua cõi Phạm thiên), trăm nghìn đời sinh trong loài người làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị khắp thế giới bằng chính pháp). Người ấy không còn sinh vào ba đường ác, mà lần lượt luôn sinh vào nơi an vui. Vì duyên cớ ấy, thưa Văn-thù-sư-lợi, nếu thiện nam tử có lòng hổ thẹn thì không nên xem Phật giống như các hành.

 Thưa Văn-thù-sư-lợi, ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài Phật giáo) có tà kiến (cái thấy sai lầm) thì có thể nói Như Lai giống pháp hữu vi; tỳ-kheo giữ giới thì không nên đối với Như Lai mà sinh ý tưởng hữu vi như vậy. Nếu nói Như Lai là hữu vi thì đó là nói dối; nên biết người ấy chết sẽ vào địa ngục, [chắc chắn] như người ở ngay trong nhà mình. Thưa Văn-thù-sư-lợi, Như Lai thật sự là pháp vô vi, không nên nói là hữu vi nữa. Từ nay về sau, ở trong sinh tử, ngài nên bỏ sự không hiểu biết mà cầu trí chân chính, nên biết Như Lai chính là vô vi. Nếu ai quán Như Lai được như vậy thì sẽ có đầy đủ ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật), mau thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử khen Thuần-đà: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử, nay ông đã tạo nhân duyên sống lâu, vì biết Như Lai là pháp thường còn, pháp không biến đổi, pháp vô vi. Nay ông khéo che phủ tướng hữu vi của Như Lai như vậy, giống như người bị lửa cháy, vì hổ thẹn mà lấy áo che thân, nhờ tâm lành ấy được sinh lên cõi Đao-lợi, lại làm Phạm vương, Chuyển luân thánh vương, không đọa vào đường ác, luôn hưởng an vui. Ông cũng vậy, vì khéo che phủ tướng hữu vi của Như Lai nên đời sau chắc chắn sẽ được ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp (tám mươi nét đẹp phụ trên thân Phật), đầy đủ mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không ai khác có), thọ mạng không lường, không ở trong sinh tử, luôn hưởng an vui, không bao lâu sẽ thành bậc Ứng Chính Biến Tri. Thuần-đà, Như Lai lát nữa sẽ tự giảng rộng. Tôi và ông cũng đều nên che phủ tướng hữu vi của Như Lai. Chuyện hữu vi, vô vi hãy tạm gác lại; ông nên kịp thời mau dâng cơm nước. Bố thí như vậy là bậc nhất trong các sự bố thí. Nếu các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (nữ xuất gia), ưu-bà-tắc, ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia) đi xa mệt lả, cần những vật gì thì nên trong sạch kịp thời cho họ. Bố thí mau chóng như vậy chính là hạt giống gốc rễ để đầy đủ đàn ba-la-mật. Thuần-đà, nếu có cúng dường lần cuối cho Phật và chúng tăng, dù nhiều hay ít, đủ hay không đủ, nên mau kịp thời; Như Lai sắp sửa bát-niết-bàn (nhập niết-bàn trọn vẹn)."

 Thuần-đà đáp: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nay vì sao ngài lại tham vì bữa ăn này, nói chuyện nhiều ít, đủ hay không đủ, bảo tôi dâng cho kịp thời? Thưa Văn-thù-sư-lợi, Như Lai ngày trước tu khổ hạnh sáu năm còn tự giữ được thân, huống chi nay chỉ trong chốc lát? Thưa Văn-thù-sư-lợi, nay ngài thật cho rằng Như Lai Chính Giác nhận bữa ăn này sao? Nhưng tôi biết chắc thân Như Lai chính là pháp thân, không phải thân ăn uống."

 Bấy giờ Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời Thuần-đà nói. Lành thay Thuần-đà! Ông đã thành tựu trí lớn vi diệu, khéo thâm nhập kinh điển Đại thừa (giáo pháp lớn, hướng đến cứu độ tất cả chúng sinh và thành Phật) rất sâu xa."

 Văn-thù-sư-lợi nói với Thuần-đà: "Ông cho rằng Như Lai là vô vi, thân Như Lai chính là trường thọ. Nếu biết được như vậy thì được Phật vui lòng chấp nhận." Thuần-đà đáp: "Như Lai không chỉ vui lòng với riêng tôi, mà cũng vui lòng với hết thảy chúng sinh." Văn-thù-sư-lợi nói: "Như Lai đối với ông, với chúng tôi và hết thảy chúng sinh đều vui lòng chấp nhận." Thuần-đà đáp: "Ngài không nên nói Như Lai vui lòng. Vui lòng là đảo tưởng (ý nghĩ điên đảo, trái với sự thật). Nếu có đảo tưởng thì là sinh tử; có sinh tử tức là pháp hữu vi. Vì thế, thưa Văn-thù, chớ cho rằng Như Lai là hữu vi. Nếu nói Như Lai là hữu vi thì tôi và ngài đều làm việc điên đảo.

 Thưa Văn-thù-sư-lợi, Như Lai không có ý tưởng yêu thương luyến ái. Yêu thương luyến ái giống như con bò sữa thương con nó: tuy đói khát đi tìm nước cỏ, dù đủ hay chưa đủ cũng vội quay về. Chư Phật Thế Tôn không có ý niệm ấy, mà nhìn hết thảy bình đẳng như La-hầu-la. Ý niệm như vậy chính là cảnh giới trí tuệ của chư Phật. Thưa Văn-thù-sư-lợi, ví như cỗ xe bốn ngựa đã thuần của nhà vua, muốn cưỡi lừa phóng theo cho kịp thì không thể nào được. Tôi và ngài cũng vậy, muốn thấu hết chỗ vi tế, sâu kín của Như Lai cũng không thể nào được. Thưa Văn-thù-sư-lợi, như chim kim sí (chim thần cánh vàng, rất lớn, trong thần thoại Ấn Độ) bay lên hư không cao vô lượng do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), nhìn xuống biển lớn, thấy rõ các loài sống dưới nước như cá, ba ba, giải, cá sấu, rùa, rồng, và thấy cả bóng mình như trong gương sáng thấy các hình ảnh. Kẻ phàm phu ít trí không thể đo lường được những điều chim ấy thấy. Tôi và ngài cũng vậy, không thể đo lường được trí tuệ của Như Lai."

 Văn-thù-sư-lợi nói với Thuần-đà: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Tôi đối với việc này không phải là không thông suốt, chỉ muốn thử ông về những việc của Bồ-tát mà thôi."

 Bấy giờ Thế Tôn từ khuôn mặt phóng ra nhiều thứ ánh sáng, ánh sáng rực rỡ chiếu lên thân Văn-thù. Văn-thù-sư-lợi gặp ánh sáng ấy liền biết sự việc, bèn bảo Thuần-đà: "Nay Như Lai hiện điềm lành này, không lâu nữa ắt sẽ vào niết-bàn. Lễ cúng dường cuối cùng ông đã sửa soạn, nên kịp thời dâng lên Phật và đại chúng. Thuần-đà, nên biết Như Lai phóng nhiều thứ ánh sáng như vậy không phải là không có nhân duyên." Thuần-đà nghe rồi, đau buồn nghẹn ngào, im lặng. Phật bảo Thuần-đà: "Vật ông dâng cúng Phật và đại chúng, nay chính là lúc. Như Lai sắp sửa bát-niết-bàn." Phật nói như vậy lần thứ hai, lần thứ ba.

 Bấy giờ Thuần-đà nghe lời Phật xong, cất tiếng khóc lớn, nghẹn ngào nói: "Khổ thay, khổ thay! Thế gian trống rỗng!" Rồi lại nói với đại chúng: "Nay tất cả chúng ta hãy cùng năm vóc gieo xuống đất (hai gối, hai khuỷu tay và đầu chạm đất, cách lạy kính cẩn nhất), đồng thanh khuyên Phật đừng vào niết-bàn."

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo Thuần-đà: "Chớ khóc lóc lớn làm rối loạn tâm mình. Hãy quán thân này như cây chuối (bóc mãi không có lõi), như ảo ảnh hơi nóng lúc trời nắng, như bọt nước, như trò huyễn thuật, như thành càn-thát-bà (thành ảo hiện trên không trung, như ảo ảnh lâu đài trên biển), như đồ gốm sắp vỡ, như ánh chớp; lại như vẽ trên nước, như tù nhân sắp bị xử chết, như trái chín [sắp rụng], như miếng thịt [bị cắt từng phần], như khung cửi dệt đã hết sợi, như chày giã lên xuống [mỗi lúc một gần]. Hãy quán các hành như thức ăn có lẫn thuốc độc; pháp hữu vi có nhiều lỗi lầm tai hại."

 Thuần-đà lại bạch Phật: "Như Lai không muốn ở lâu nơi thế gian, làm sao con không khóc được? Khổ thay, khổ thay! Thế gian trống rỗng! Cúi mong Thế Tôn thương xót chúng con và các chúng sinh, ở lâu nơi thế gian, đừng vào niết-bàn." Phật bảo Thuần-đà: "Nay ông không nên nói lời như vậy, rằng vì thương ông mà ở lâu nơi thế gian. Chính vì thương ông và hết thảy chúng sinh nên hôm nay Ta muốn vào niết-bàn. Vì sao? Pháp của chư Phật vốn như vậy, pháp hữu vi cũng như vậy. Vì thế chư Phật nói bài kệ này:

 Các pháp hữu vi, tính chúng vô thường, sinh ra rồi không dừng lại;

 Tịch diệt (sự lặng dứt hết sinh diệt, tức niết-bàn) mới là vui.

 Thuần-đà, nay ông nên quán hết thảy các hành đều là tạp nhạp; các pháp đều vô ngã (không có cái 'ta' thật sự), vô thường, không dừng lại. Thân này có vô lượng lỗi lầm tai hại, như bọt nước. Vì thế nay ông không nên khóc lóc."

 Bấy giờ Thuần-đà lại bạch Phật: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời Thế Tôn dạy. Con tuy biết Như Lai dùng phương tiện (cách khéo léo, thích hợp để giáo hoá chúng sinh) mà thị hiện vào niết-bàn, nhưng con không thể không buồn rầu. Rồi tự suy nghĩ lại thì lại sinh vui mừng." Phật khen Thuần-đà: "Lành thay, lành thay! Ông biết được Như Lai thị hiện giống như chúng sinh mà phương tiện vào niết-bàn. Thuần-đà, nay ông hãy nghe: như loài chim sa-la-sa (một loài chim nước), vào tháng mùa xuân đều cùng tụ về ao A-nậu-đạt (hồ lớn trên núi Tuyết, tương truyền luôn mát mẻ, không nóng bức); chư Phật cũng vậy, đều đến chốn ấy. Thuần-đà, nay ông không nên suy nghĩ chư Phật sống lâu hay sống ngắn. Hết thảy các pháp đều như tướng huyễn ảo; Như Lai ở trong đó dùng sức phương tiện mà không nhiễm trước điều gì. Vì sao? Pháp của chư Phật vốn như vậy.

 Thuần-đà, nay Ta nhận lễ cúng dường ông dâng, là vì muốn cho ông vượt thoát sinh tử và các pháp hữu lậu (những gì còn phiền não rỉ chảy, còn trói buộc trong sinh tử). Nếu các người và trời cúng dường Ta lần cuối cùng này thì đều sẽ được quả báo không lay chuyển, luôn hưởng an vui. Vì sao? Vì Ta là ruộng phước tốt (đối tượng cúng dường đem lại nhiều phước, như ruộng tốt cho nhiều thóc) của chúng sinh. Nếu ông cũng muốn làm ruộng phước cho các chúng sinh thì hãy mau sửa soạn vật bố thí, không nên chậm trễ."

 Bấy giờ Thuần-đà vì muốn cho các chúng sinh được vượt thoát, cúi đầu nuốt lệ, bạch Phật: "Lành thay Thế Tôn! Khi nào con đủ sức làm ruộng phước thì mới có thể hiểu rõ niết-bàn và không phải niết-bàn của Như Lai. Nay trí tuệ của chúng con và các vị Thanh văn, Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy) như con muỗi, thật không thể đo lường được niết-bàn và không phải niết-bàn của Như Lai." Bấy giờ Thuần-đà và quyến thuộc (người thân và những người đi theo) buồn rầu khóc lóc, vây quanh Như Lai, đốt hương, rải hoa, hết lòng cung kính dâng cúng, rồi cùng với Văn-thù rời chỗ ngồi đi sửa soạn thức ăn.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video