Thiên 23 — Phẩm 20 – Phạm hạnh (phần 1)

 Phẩm Phạm Hạnh (phạm hạnh: lối sống và sự tu hành trong sạch, thanh tịnh), thứ hai mươi, phần một.

 Này thiện nam tử (người con trai lành – cách Phật gọi người đang nghe pháp)! Thế nào là phạm hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi loài; ma-ha-tát: bậc lớn)? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong Đại thừa (cỗ xe lớn: giáo pháp nhằm đưa tất cả chúng sinh cùng thành Phật), trong Đại Bát-niết-bàn (sự diệt độ lớn: cảnh giới giải thoát rốt ráo của Phật; cũng là tên bộ kinh này), giữ bảy điều lành thì có đủ phạm hạnh. Bảy điều ấy là gì? Một là biết pháp. Hai là biết nghĩa. Ba là biết thời. Bốn là biết đủ. Năm là tự biết mình. Sáu là biết đại chúng. Bảy là biết người trên kẻ dưới.

 Này thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát biết pháp? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ấy biết mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của đạo Phật), đó là: Tu-đa-la (khế kinh: phần kinh văn xuôi), Kỳ-dạ (trùng tụng: kệ nhắc lại ý văn xuôi), Thọ ký (lời Phật báo trước việc thành Phật), Già-đà (kệ đứng riêng), Ưu-đà-na (lời Phật tự nói không ai hỏi), Ni-đà-na (nhân duyên: kể nguyên do), A-ba-đà-na (thí dụ), Y-đế-mục-đa-già (bản sự: chuyện xưa), Xà-đà-già (bản sinh: chuyện tiền thân Phật), Tỳ-phật-lược (phương quảng: kinh giáo lý rộng lớn), A-phù-đà-đạt-ma (vị tằng hữu: chuyện xưa nay chưa từng có), Ưu-ba-đề-xá (luận nghị: phần bàn giải).

 Này thiện nam tử! Thế nào gọi là kinh Tu-đa-la? Từ câu "Tôi nghe như vầy" cho đến câu "vui mừng vâng làm theo", tất cả như thế gọi là Tu-đa-la.

 Thế nào gọi là kinh Kỳ-dạ? Phật bảo các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ): "Xưa kia ta cùng các ông ngu muội, không có trí tuệ, không thể thấy đúng như thật bốn chân đế (bốn sự thật chân chính), vì thế mà trôi lăn, ở mãi trong sinh tử (vòng chết đi sinh lại không dứt), chìm trong biển khổ lớn. Bốn chân đế là gì? Là Khổ (sự khổ), Tập (nguyên nhân gây khổ), Diệt (sự dứt khổ), Đạo (con đường dứt khổ)." Như ngày xưa Phật giảng khế kinh cho các tỳ-kheo xong, khi ấy lại có những chúng sinh căn tính lanh lợi, vì muốn nghe pháp nên đến chỗ Phật sau, bèn hỏi người khác: "Lúc nãy Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) giảng việc gì?" Phật khi ấy biết vậy, liền dựa vào kinh vừa giảng mà nói kệ rằng:

 Ta xưa cùng các ông,
Không thấy bốn chân đế,

 Vì thế trôi lăn mãi
Trong biển khổ sinh tử.

 Nếu thấy được bốn đế
Thì dứt được sinh tử;

 Sự sinh vào các cõi đã hết,
Không còn nhận lấy các cõi tồn tại (trong luân hồi) nữa.

 Đó gọi là kinh Kỳ-dạ. Thế nào gọi là kinh Thọ ký? Như có kinh, luật mà khi Như Lai giảng, Ngài trao cho các trời và người lời thọ ký thành Phật (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật): "Này A-dật-đa, đời vị lai có vị vua tên là Nhương-khư, vào đời ấy ông sẽ thành Phật đạo, hiệu là Di-lặc." Đó gọi là kinh Thọ ký. Thế nào gọi là kinh Già-đà? Ngoài Tu-đa-la và các giới luật, những bài kệ bốn câu được nói ra khác, như là:

 Đừng làm các điều ác,
Vâng làm các điều lành,
Tự làm trong sạch tâm ý,

 Đó là lời dạy của chư Phật.

 Đó gọi là kinh Già-đà. Thế nào gọi là kinh Ưu-đà-na? Như Phật vào buổi chiều nhập thiền định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú), giảng rộng pháp quan trọng cho chúng trời. Khi ấy các tỳ-kheo đều nghĩ: "Như Lai lúc này đang làm gì?" Sáng hôm sau Như Lai ra khỏi thiền định, không có ai hỏi, Ngài dùng tha tâm trí (trí biết được tâm ý người khác) mà tự nói rằng: "Này các tỳ-kheo, nên biết, tất cả các vị trời thọ mạng rất dài. Này các tỳ-kheo, lành thay việc vì người khác mà không cầu lợi cho mình! Lành thay ít ham muốn! Lành thay biết đủ! Lành thay sự lặng yên!" Các kinh như thế không ai hỏi mà tự nói ra, gọi là kinh Ưu-đà-na. Thế nào gọi là kinh Ni-đà-na? Như những kinh, những kệ được giảng cho người khác dựa vào nguyên do gốc gác của chúng. Như ở nước Xá-vệ có một người đàn ông giăng lưới bắt chim, bắt được rồi nhốt vào lồng, cho uống nước ăn thóc, rồi lại thả ra. Đức Thế Tôn (bậc được cả đời tôn kính, danh hiệu của Phật) biết đầu đuôi nhân duyên việc ấy mà nói kệ rằng:

 Chớ xem nhẹ điều ác nhỏ,
Cho rằng không có tai họa;
Giọt nước tuy là nhỏ bé,

 Dần dần đầy cả bình to.

 Đó gọi là kinh Ni-đà-na. Thế nào gọi là kinh A-ba-đà-na? Như những thí dụ được nói trong giới luật, đó gọi là kinh A-ba-đà-na. Thế nào gọi là kinh Y-đế-mục-đa-già? Như Phật nói: "Tỳ-kheo nên biết, những gì ta giảng khi ra đời gọi là khế kinh; khi Phật Câu-lưu-tần (một vị Phật thời quá khứ) ra đời thì gọi là Trống Cam Lộ; thời Phật Câu-na-hàm Mâu-ni (vị Phật quá khứ) thì gọi là Gương Pháp; thời Phật Ca-diếp (vị Phật quá khứ ngay trước Phật Thích-ca) thì gọi là Phân Biệt Không." Đó gọi là kinh Y-đế-mục-đa-già.

 Thế nào gọi là kinh Xà-đà-già? Như Phật Thế Tôn xưa kia khi còn là Bồ-tát tu các khổ hạnh, như nói: "Tỳ-kheo nên biết, thuở quá khứ ta từng làm hươu, làm gấu, làm hoẵng, làm thỏ, làm túc tán vương (các tiểu vương rải rác như hạt thóc), làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng dùng chính pháp cai trị khắp thiên hạ), làm rồng, làm chim cánh vàng (loài chim thần ăn rồng)." Những thân đã thọ nhận khi tu hạnh Bồ-tát như thế, gọi là Xà-đà-già. Thế nào gọi là kinh Tỳ-phật-lược? Đó là các kinh điển Phương đẳng (giáo lý rộng lớn, bình đẳng) của Đại thừa, nghĩa lý rộng lớn như hư không, gọi là Tỳ-phật-lược.

 Thế nào gọi là kinh Vị Tằng Hữu? Như vị Bồ-tát ấy lúc mới sinh ra, không ai dìu đỡ mà liền đi bảy bước, phóng ánh sáng lớn, nhìn khắp mười phương. Cũng như con khỉ hai tay bưng bình mật dâng lên Như Lai; như con chó cổ trắng ngồi bên Phật nghe pháp; như ma Ba-tuần (vua ma, kẻ chuyên phá hoại người tu) hóa thành con bò xanh đi giữa những bình bát bằng sành, làm các bình bát va chạm nhau mà không hề sứt vỡ; như khi Phật mới sinh, vào miếu thờ trời, khiến tượng trời ấy đứng dậy bước xuống lễ kính. Những kinh như thế gọi là kinh Vị Tằng Hữu. Thế nào gọi là kinh Ưu-ba-đề-xá? Như các kinh do Phật Thế Tôn nói, nếu được bàn luận, phân tích, giảng rộng, biện rõ hình tướng của chúng, đó gọi là kinh Ưu-ba-đề-xá. Bồ-tát nếu hiểu rõ mười hai bộ kinh như thế, gọi là biết pháp.

 Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát biết nghĩa? Bồ-tát ma-ha-tát nếu đối với tất cả văn tự, lời nói đều biết rộng nghĩa của chúng, đó gọi là biết nghĩa. Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát biết thời? Này thiện nam tử! Bồ-tát khéo biết: vào lúc như thế thì nên tu sự lặng yên; vào lúc như thế thì nên tu tinh tấn (siêng năng không lười); vào lúc như thế thì nên tu xả định (định buông xả, tâm bình thản không thiên lệch); vào lúc như thế thì nên cúng dường Phật; vào lúc như thế thì nên cúng dường thầy; vào lúc như thế thì nên tu bố thí, trì giới (giữ giới), nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, và đầy đủ bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa sang bờ giải thoát). Đó gọi là biết thời.

 Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát biết đủ? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết đủ, tức là trong việc ăn uống, áo mặc, thuốc men, đi, đứng, ngồi, nằm, ngủ, thức, nói, im lặng. Đó gọi là biết đủ. Này thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tự biết mình? Bồ-tát ấy tự biết: ta có niềm tin như thế, giới hạnh như thế, sự nghe học nhiều như thế, sự buông bỏ như thế, trí tuệ như thế, sự đi lại như thế, chánh niệm (sự nhớ giữ tâm ý đúng đắn) như thế, việc làm lành như thế, cách hỏi như thế, cách đáp như thế. Đó gọi là tự biết mình.

 Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát biết đại chúng? Này thiện nam tử! Bồ-tát ấy biết những người như thế này là chúng Sát-lợi (giai cấp vua chúa, quan võ), chúng Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế của đạo Bà-la-môn), chúng cư sĩ (người tại gia giàu có, có danh vọng), chúng sa-môn (người xuất gia tu hành); và biết ở trong chúng ấy nên đi lại như thế, ngồi đứng như thế, thuyết pháp như thế, hỏi đáp như thế. Đó gọi là biết đại chúng.

 Này thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát biết người trên kẻ dưới? Này thiện nam tử! Người có hai loại: một là có lòng tin, hai là không có lòng tin. Bồ-tát nên biết: người có lòng tin là lành, người không có lòng tin không gọi là lành. Lại nữa, người có lòng tin có hai loại: một là thường đến tăng phường (chùa, nơi chư tăng ở), hai là không đến. Bồ-tát nên biết: người đến là lành, người không đến không gọi là lành. Người đến tăng phường lại có hai loại: một là lễ lạy, hai là không lễ lạy. Bồ-tát nên biết: người lễ lạy là lành, người không lễ lạy không gọi là lành. Người lễ lạy lại có hai loại: một là nghe pháp, hai là không nghe. Bồ-tát nên biết: người nghe pháp là lành, người không nghe pháp không gọi là lành. Người nghe pháp lại có hai loại: một là hết lòng nghe, hai là không hết lòng. Bồ-tát nên biết: người hết lòng nghe thì gọi là lành, người không hết lòng không gọi là lành. Người hết lòng nghe pháp lại có hai loại: một là suy xét nghĩa lý, hai là không suy xét. Bồ-tát nên biết: người suy xét là lành, người không suy xét không gọi là lành. Người suy xét lại có hai loại: một là làm đúng như lời dạy, hai là không làm đúng như lời dạy. Người làm đúng như lời dạy thì là lành, người không làm đúng như lời dạy không gọi là lành. Người làm đúng như lời dạy lại có hai loại: một là cầu quả Thanh văn (hàng đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), không thể làm lợi ích, an vui cho tất cả chúng sinh đang khổ não; hai là hướng về Đại thừa cao tột, làm lợi ích cho nhiều người, khiến họ được an vui. Bồ-tát nên biết: người có thể làm lợi ích cho nhiều người được an vui là cao nhất, lành nhất. Này thiện nam tử! Như trong các thứ báu, ngọc như ý (viên ngọc báu cầu gì được nấy) là thù thắng nhất; như trong các vị, cam lộ (thứ nước ngọt bất tử của cõi trời) là cao nhất; cũng vậy, Bồ-tát trong cõi người và cõi trời là thù thắng nhất, cao nhất, không gì sánh được. Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong kinh Đại thừa Đại Niết-bàn, giữ bảy điều lành. Bồ-tát giữ bảy điều lành này rồi thì có đủ phạm hạnh.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Lại có phạm hạnh nữa, đó là từ, bi, hỷ, xả (từ: thương yêu, muốn mang niềm vui đến cho chúng sinh; bi: xót thương, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ; hỷ: vui mừng theo niềm vui của người; xả: buông bỏ, tâm bình đẳng không thiên vị).

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu tu nhiều lòng từ thì dứt được giận dữ, người tu lòng bi cũng dứt được giận dữ, sao lại nói là bốn tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn)? Xét theo nghĩa mà nói thì chỉ nên có ba. Bạch Thế Tôn! Lòng từ có ba đối tượng: một là lấy chúng sinh làm đối tượng, hai là lấy pháp làm đối tượng, ba là không có đối tượng. Tâm bi, hỷ, xả cũng như vậy. Nếu theo nghĩa này thì chỉ nên có ba, không nên có bốn. Lấy chúng sinh làm đối tượng là nhắm vào năm ấm (năm nhóm hợp thành một con người: sắc – thân thể, thọ – cảm giác, tưởng – nhận biết, hành – ý muốn tạo tác, thức – sự hay biết), mong cho họ được vui, đó gọi là duyên chúng sinh. Lấy pháp làm đối tượng là nhắm vào những vật mà chúng sinh cần dùng rồi đem cho họ, đó gọi là duyên pháp. Không có đối tượng là nhắm vào Như Lai, đó gọi là vô duyên. Lòng từ phần nhiều nhắm vào chúng sinh nghèo khổ; Như Lai, bậc Đại Sư, đã lìa hẳn nghèo khổ, hưởng niềm vui bậc nhất; nếu nhắm vào chúng sinh thì không nhắm vào Phật. Pháp cũng như vậy. Vì lẽ ấy, nhắm vào Như Lai gọi là vô duyên.

 Bạch Thế Tôn! Đối tượng của lòng từ là tất cả chúng sinh, như nhắm vào cha mẹ, vợ con, bà con; vì lẽ ấy gọi là duyên chúng sinh. Duyên pháp là không thấy có cha mẹ, vợ con, bà con, mà thấy tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều do nhân duyên sinh ra; đó gọi là duyên pháp. Vô duyên là không bám vào hình tướng của pháp và hình tướng của chúng sinh; đó gọi là vô duyên. Tâm bi, hỷ, xả cũng như vậy. Vì thế chỉ nên có ba, không nên có bốn. Bạch Thế Tôn! Người có hai loại: một là người thiên về chấp kiến giải (kiến hành), hai là người thiên về tham ái (ái hành). Người thiên về kiến giải phần nhiều tu từ và bi; người thiên về tham ái phần nhiều tu hỷ và xả. Vì thế chỉ nên có hai, không nên có bốn. Bạch Thế Tôn! Vô lượng nghĩa là không có bờ mé; vì không tìm được bờ mé nên gọi là vô lượng. Nếu là vô lượng thì chỉ nên là một, không nên nói là bốn. Nếu nói là bốn thì sao còn là vô lượng được? Vì thế chỉ nên là một, không nên là bốn."

 Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử! Những pháp quan trọng mà chư Phật Như Lai tuyên giảng cho chúng sinh, lời lẽ sâu kín, khó mà hiểu thấu. Có khi vì chúng sinh mà nói một nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện làm sinh ra sự vật); như nói: thế nào là một nhân duyên? Đó là tất cả các pháp hữu vi (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Này thiện nam tử! Có khi nói hai thứ: nhân và quả. Có khi nói ba thứ: phiền não, nghiệp (hành động tạo ra hậu quả), khổ. Có khi nói bốn thứ: vô minh (sự si mê, không thấy sự thật), các hành (những hành động tạo nghiệp), sinh, và già chết. Có khi nói năm thứ: thọ (cảm giác), ái (tham ái), thủ (bám giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới) và sinh. Có khi nói sáu thứ: nhân và quả trong ba đời. Có khi nói bảy thứ: thức, danh sắc (phần tinh thần và thân thể), lục nhập (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ, cùng với ái và thủ. Có khi nói tám thứ: trừ vô minh, hành và sinh, già chết, còn lại tám việc. Có khi nói chín thứ: như trong kinh Tòa Thành, trừ vô minh, hành, thức, còn lại chín việc. Có khi nói mười một: như khi giảng cho Tát-già Ni-kiền tử (một người theo đạo Ni-kiền, tức đạo tu khổ hạnh lõa thể), trừ một pháp sinh, còn lại mười một. Có khi nói đủ mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử): như ở thành Vương Xá giảng đủ mười hai cho Ca-diếp và những người khác, từ vô minh cho đến sinh, già, bệnh, chết. Này thiện nam tử! Như một nhân duyên mà vì chúng sinh được phân biệt ra nhiều cách, pháp tâm vô lượng cũng như vậy. Này thiện nam tử! Vì lẽ ấy, đối với chỗ thực hành sâu kín của chư Như Lai, không nên sinh lòng ngờ vực.

 Này thiện nam tử! Như Lai Thế Tôn có phương tiện (phương cách khéo léo để dẫn dắt người) lớn: vô thường mà nói là thường, thường mà nói là vô thường; nói vui là khổ, nói khổ là vui; không sạch nói là sạch, sạch nói là không sạch; ngã (cái tôi chân thật) mà nói là vô ngã, vô ngã mà nói là ngã; cái không phải chúng sinh nói là chúng sinh, chúng sinh thật nói là không phải chúng sinh; không phải vật nói là vật, vật nói là không phải vật; không thật nói là thật, thật nói là không thật; không phải cảnh nói là cảnh, cảnh nói là không phải cảnh; không sinh nói là sinh, sinh nói là không sinh; cho đến vô minh nói là minh (sáng suốt), minh nói là vô minh; sắc (vật chất, hình tướng) nói là không phải sắc, không phải sắc nói là sắc; không phải đạo nói là đạo, đạo nói là không phải đạo. Này thiện nam tử! Như Lai dùng vô lượng phương tiện như thế để điều phục chúng sinh, đâu phải là dối trá?

 Này thiện nam tử! Hoặc có chúng sinh tham của cải, ta đối với người ấy tự hóa thân làm Chuyển luân vương, trong vô số năm theo chỗ họ cần mà cung cấp đủ thứ, sau đó giáo hóa khiến họ an trú nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, cao tột của Phật). Nếu có chúng sinh tham đắm năm dục (năm thứ ham muốn ở đời: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, sự xúc chạm êm ái), trong vô số năm ta dùng năm dục tốt đẹp làm thỏa lòng họ, sau đó khuyên dạy khiến họ an trú nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu có chúng sinh giàu sang tự cho mình cao quý, trong vô số năm ta làm đầy tớ cho người ấy, chạy việc hầu hạ, được lòng họ rồi liền khuyên dạy khiến họ an trú nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu có chúng sinh tính ương ngạnh, tự cho mình đúng, cần có người quở trách can ngăn, trong vô số trăm nghìn năm ta dạy bảo, quở trách, khuyên lơn tha thiết khiến tâm họ thuần hòa, sau đó lại khuyên họ an trú nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử! Như Lai như vậy trong vô số năm dùng đủ mọi phương tiện khiến các chúng sinh an trú nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đâu phải là dối trá? Chư Phật Như Lai tuy ở giữa mọi điều xấu ác mà không hề bị nhiễm ô, giống như hoa sen. Này thiện nam tử! Nên hiểu nghĩa bốn tâm vô lượng như vậy. Này thiện nam tử! Tâm vô lượng này về thể tính có bốn; nếu ai tu hành thì được sinh vào cõi Đại Phạm (cõi trời của Phạm vương, thuộc cõi trời có hình sắc mà không có dục).

 Này thiện nam tử! Những phiền não đối nghịch với các tâm vô lượng như thế có bốn, vì thế gọi là bốn. Người tu từ dứt được tham dục; người tu bi dứt được giận dữ; người tu hỷ dứt được sự không vui; người tu xả dứt được tham dục, giận dữ và ý tưởng về chúng sinh. Này thiện nam tử! Vì lẽ ấy mà gọi là bốn, chứ không phải một, hai, hay ba. Này thiện nam tử! Như ông nói: từ dứt được giận, bi cũng vậy, nên chỉ nói ba. Nay ông không nên vặn hỏi như thế. Vì sao? Này thiện nam tử! Giận có hai loại: một là giận đến mức muốn giết người, hai là giận đến mức đánh đập. Tu từ thì dứt được cái giận muốn giết; tu bi thì trừ được cái giận muốn đánh đập. Này thiện nam tử! Vì lẽ ấy, há chẳng phải là bốn sao? Lại nữa, giận có hai loại: một là giận chúng sinh, hai là giận những gì không phải chúng sinh. Người tu tâm từ dứt cái giận chúng sinh; người tu tâm bi dứt cái giận không phải chúng sinh. Lại nữa, giận có hai loại: một là có nguyên cớ, hai là không có nguyên cớ. Người tu tâm từ dứt cái giận có nguyên cớ; người tu tâm bi dứt cái giận không nguyên cớ. Lại nữa, giận có hai loại: một là đã tập quen từ lâu trong quá khứ, hai là tập quen trong hiện tại. Người tu tâm từ dứt được cái giận quá khứ; người tu tâm bi dứt cái giận hiện tại. Lại nữa, giận có hai loại: một là giận bậc thánh, hai là giận phàm phu. Người tu tâm từ dứt cái giận bậc thánh; người tu tâm bi dứt cái giận phàm phu. Lại nữa, giận có hai loại: một là bậc nặng, hai là bậc vừa; tu từ dứt bậc nặng, tu bi dứt bậc vừa. Này thiện nam tử! Vì lẽ ấy mà gọi là bốn, sao lại vặn hỏi rằng nên là ba chứ không phải bốn?

 Vì thế, này Ca-diếp! Các tâm vô lượng này, xét theo những phiền não đối nghịch mà phân ra thành bốn. Lại xét theo người tu mà cũng nên gọi là bốn: người tu khi đang có từ thì không thể có cùng lúc tâm bi, hỷ, xả; vì lẽ ấy nên đủ bốn, không bớt được. Này thiện nam tử! Xét theo sự thực hành mà phân biệt nên có bốn: khi thực hành từ thì không có bi, hỷ, xả; vì thế có bốn. Này thiện nam tử! Xét theo chữ vô lượng cũng gọi là bốn. Vô lượng có bốn loại: có tâm vô lượng có đối tượng (rộng khắp) mà không tự tại; có tâm vô lượng tự tại mà không có đối tượng (rộng khắp); có tâm vô lượng vừa có đối tượng vừa tự tại; có tâm vô lượng không có đối tượng (rộng khắp) cũng không tự tại. Thế nào là vô lượng có đối tượng mà không tự tại? Là nhắm vào vô lượng vô biên chúng sinh mà không đạt được tự tại tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định; tự tại: làm chủ hoàn toàn); dù đạt được cũng không vững, khi được khi mất. Thế nào là vô lượng tự tại mà không có đối tượng? Như nhắm vào cha mẹ, anh em, chị em, muốn cho họ an vui, đó không phải đối tượng vô lượng. Thế nào là vô lượng vừa có đối tượng vừa tự tại? Đó là chư Phật và Bồ-tát. Thế nào là vô lượng không có đối tượng cũng không tự tại? Là hàng Thanh văn và Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), không thể nhắm rộng đến vô lượng chúng sinh, cũng không tự tại. Này thiện nam tử! Vì lẽ ấy gọi là bốn tâm vô lượng, không phải điều hàng Thanh văn, Duyên giác biết được, mà là cảnh giới của chư Phật Như Lai. Này thiện nam tử! Bốn việc như thế, ở hàng Thanh văn, Duyên giác tuy gọi là vô lượng nhưng nhỏ bé không đáng kể; còn ở chư Phật, Bồ-tát thì mới đáng gọi là vô lượng vô biên."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời thánh dạy. Cảnh giới của chư Phật Như Lai không phải chỗ hàng Thanh văn, Duyên giác với tới được. Bạch Thế Tôn! Có Bồ-tát nào an trú trong Đại thừa Đại Bát-niết-bàn mà được tâm từ bi nhưng chưa phải tâm đại từ đại bi chăng?" Phật nói: "Có, này thiện nam tử! Bồ-tát nếu đối với chúng sinh phân ra ba hạng: một là người thân, hai là kẻ oán ghét, ba là người không thân không oán. Trong người thân lại chia ba bậc: trên, giữa, dưới; kẻ oán ghét cũng vậy. Bồ-tát ma-ha-tát ấy với người thân bậc trên thì cho niềm vui cao nhất; với người thân bậc giữa và bậc dưới cũng bình đẳng cho niềm vui cao nhất; với kẻ oán bậc trên (oán nặng nhất) thì cho chút ít niềm vui; với kẻ oán bậc giữa thì cho niềm vui bậc vừa; với kẻ oán bậc dưới thì cho niềm vui cao nhất. Bồ-tát tu tập tăng dần như thế, đối với kẻ oán bậc trên thì cho niềm vui bậc vừa, đối với kẻ oán bậc giữa và dưới thì đều cho niềm vui cao nhất. Lại tu tập thêm, đối với kẻ oán bậc trên, giữa, dưới đều cho niềm vui cao nhất. Nếu với kẻ oán bậc trên mà cho được niềm vui cao nhất, khi ấy mới gọi là thành tựu tâm từ. Bồ-tát khi ấy đối với cha mẹ và kẻ oán bậc trên được tâm bình đẳng, không có phân biệt. Này thiện nam tử! Đó gọi là được từ, chưa phải là đại từ."

 "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát được lòng từ như thế mà vẫn chưa được gọi là đại từ?" "Này thiện nam tử! Vì khó thành tựu nên chưa gọi là đại từ. Vì sao vậy? Vì từ lâu trong vô lượng kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) quá khứ đã gom chứa nhiều phiền não, chưa tu pháp lành, nên không thể trong một ngày mà điều phục được tâm. Này thiện nam tử! Ví như hạt đậu khi khô, lấy dùi đâm vào thì không sao cắm được; phiền não cứng chắc cũng vậy, dù một ngày một đêm buộc tâm không tán loạn cũng khó điều phục. Lại như con chó nhà không sợ người, còn con hươu rừng núi thấy người thì sợ chạy. Giận dữ khó trừ như con chó giữ nhà; tâm từ dễ mất như con hươu hoang kia. Vì thế tâm này khó điều phục. Vì lẽ ấy mà chưa gọi là đại từ. Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như vẽ lên đá thì nét vẽ còn mãi, vẽ lên nước thì tan ngay, không lưu lại lâu. Giận dữ như vẽ lên đá, các gốc lành như vẽ lên nước. Vì thế tâm này khó điều phục. Như đống lửa lớn thì ánh sáng còn lâu, ánh chớp thì không dừng được một chốc. Giận dữ như đống lửa, lòng từ như ánh chớp. Vì thế tâm này khó điều phục. Vì lẽ ấy mà chưa gọi là đại từ.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trú ở sơ địa (bậc thứ nhất trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát) thì gọi là đại từ. Vì sao vậy? Này thiện nam tử! Kẻ ác cùng cực gọi là nhất-xiển-đề (kẻ đã dứt hết gốc lành, không tin nhân quả). Bồ-tát mới vào sơ địa khi tu đại từ, đối với nhất-xiển-đề tâm không phân biệt, không thấy lỗi của họ nên không sinh giận. Vì lẽ ấy mà được gọi là đại từ. Này thiện nam tử! Trừ bỏ những điều không lợi ích cho chúng sinh, đó gọi là đại từ. Muốn cho chúng sinh vô lượng lợi ích an vui, đó gọi là đại bi. Đối với chúng sinh, trong lòng sinh vui mừng, đó gọi là đại hỷ. Không che chở thiên vị ai, gọi là đại xả. Nếu không thấy có ngã, có hình tướng của pháp, có thân mình, thấy tất cả các pháp bình đẳng không hai, đó gọi là đại xả. Tự bỏ niềm vui của mình mà đem cho người khác, đó gọi là đại xả. Này thiện nam tử! Chỉ có bốn tâm vô lượng mới làm cho Bồ-tát tăng trưởng, đầy đủ sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); các hạnh khác chưa chắc làm được như vậy. Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát trước được bốn tâm vô lượng thế gian (còn trong vòng đời thường), sau đó mới phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, rồi theo thứ lớp mới được bốn tâm vô lượng xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian, thuộc về giải thoát). Này thiện nam tử! Nhờ tâm vô lượng thế gian mà được tâm vô lượng xuất thế gian; vì lẽ ấy gọi là đại vô lượng."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Việc trừ điều không lợi ích và cho lợi ích an vui, thật ra chẳng làm được gì cả. Suy nghĩ như vậy, tức là quán tưởng suông, không có lợi ích thật. Bạch Thế Tôn! Ví như tỳ-kheo khi quán bất tịnh (phép quán xét thân thể là nhơ nhớp để dứt tham dục), thấy áo mình mặc đều là da mà thật ra không phải da; những gì ăn uống đều thấy là dòi bọ mà thật ra không phải dòi bọ; quán bát canh đậu như phân lỏng mà thật ra không phải phân; quán sữa đặc đang ăn như óc tủy mà thật ra không phải óc; quán xương vụn như bột rang mà thật ra không phải bột rang. Bốn tâm vô lượng cũng như vậy, không thể thật sự làm lợi ích cho chúng sinh khiến họ được vui. Tuy miệng nói cho chúng sinh niềm vui mà thật ra họ không được gì. Phép quán như vậy há chẳng phải dối trá sao? Bạch Thế Tôn! Nếu không dối trá mà thật sự cho được niềm vui, thì vì sao các chúng sinh không nhờ sức uy đức của chư Phật, Bồ-tát mà tất cả đều được vui? Còn nếu thật sự không cho được niềm vui, thì như Phật đã nói: 'Ta nhớ thuở xưa riêng tu tâm từ, trải qua bảy lần thế giới thành rồi hoại mà không sinh lại cõi này. Khi thế giới thành thì sinh vào cõi trời Phạm thiên; khi thế giới hoại thì sinh vào cõi trời Quang Âm (cõi trời cao hơn, không bị hủy khi thế giới hoại vì lửa). Khi sinh ở Phạm thiên thì sức mạnh tự tại, không ai khuất phục được, cao nhất, hơn hết trong nghìn vị Phạm vương, gọi là Đại Phạm vương; các chúng sinh đều xem ta là bậc tối thượng. Ba mươi sáu lần làm vua cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi dục, trên đỉnh núi Tu-di) là Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích); vô lượng trăm nghìn lần làm Chuyển luân vương. Chỉ riêng tu tâm từ mà được quả báo ở cõi người, cõi trời như thế.' Nếu tâm từ không thật, làm sao phù hợp được với nghĩa này?"

 Phật nói: "Lành thay, lành thay, thiện nam tử! Ông thật dũng mãnh, không có gì sợ hãi." Liền vì Ca-diếp mà nói kệ rằng:

 Nếu đối với một chúng sinh
Không sinh lòng giận dữ,

 Mà mong cho họ được vui,
Đó gọi là lòng từ lành.

 Đối với tất cả chúng sinh
Nếu khởi lên lòng thương xót,

 Đó gọi là dòng giống thánh,
Được phúc báo không lường.

 Giả sử các vị tiên có năm phép thần thông
Đông đầy khắp mặt đất này,

 Có vị đại tự tại chủ (vị chúa tể có quyền lực lớn)
Dâng cúng những gì họ cần dùng,

 Voi, ngựa và đủ mọi thứ,
Thì phúc báo được hưởng

 Cũng không bằng một phần mười sáu
Của việc tu một lòng từ.

 "Này thiện nam tử! Tu lòng từ thật không phải tưởng tượng suông, mà quả thật là chân thật. Nếu là lòng từ của hàng Thanh văn, Duyên giác thì gọi là hư dối; còn của chư Phật, Bồ-tát thì chân thật, không hư dối. Làm sao biết được? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Đại Niết-bàn như thế thì nhìn đất thành vàng, nhìn vàng thành đất; đất làm thành tướng nước, nước làm thành tướng đất; nước làm thành tướng lửa, lửa làm thành tướng nước; đất làm thành tướng gió, gió làm thành tướng đất; tùy ý thành tựu, không có hư dối. Nhìn chúng sinh thật thành không phải chúng sinh, nhìn cái không phải chúng sinh thành chúng sinh thật, đều tùy ý thành tựu, không có hư dối. Này thiện nam tử! Nên biết bốn tâm vô lượng của Bồ-tát là sự suy niệm chân thật, không phải không thật. Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào gọi là suy niệm chân thật? Là vì dứt trừ được các phiền não. Này thiện nam tử! Người tu từ dứt được tham dục; người tu bi dứt được giận dữ; người tu hỷ dứt được sự không vui; người tu xả dứt được tham, giận và ý tưởng về chúng sinh. Vì thế gọi là suy niệm chân thật.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bốn tâm vô lượng của Bồ-tát ma-ha-tát là gốc rễ của mọi điều lành. Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát nếu không thấy chúng sinh nghèo khổ thì không có cớ sinh lòng từ; nếu không sinh lòng từ thì không thể khởi tâm bố thí. Nhờ nhân duyên bố thí mà khiến chúng sinh được an ổn vui vẻ, tức là cho thức ăn, đồ uống, xe cộ, áo mặc, hoa hương, giường nằm, nhà cửa, đèn đuốc. Khi bố thí như thế, tâm không bị trói buộc, không sinh tham đắm, nhất định hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Khi ấy tâm không nương tựa vào đâu, vọng tưởng dứt hẳn; không vì sợ hãi, không vì danh tiếng, lợi lộc; không cầu niềm vui hưởng ở cõi người, cõi trời; không sinh kiêu mạn; không mong được báo đáp; không vì bị người lừa gạt mà bố thí; không cầu giàu sang. Phàm khi bố thí, không thấy người nhận là giữ giới hay phá giới, là ruộng phước (người xứng đáng được cúng dường để gieo phước) hay không phải ruộng phước, đây là bạn lành hay đây không phải bạn lành. Khi bố thí không thấy người nhận là xứng đáng hay không xứng đáng; không chọn ngày giờ, nơi đúng hay không đúng; cũng không tính lúc mất mùa đói kém hay được mùa no đủ; không thấy nhân và quả, đây là chúng sinh hay đây không phải chúng sinh, là phước hay không phải phước. Tuy không thấy người cho, người nhận và của cải, cho đến không thấy sự dứt và quả báo, mà vẫn thường bố thí không gián đoạn. Này thiện nam tử! Bồ-tát nếu thấy giữ giới, phá giới, cho đến quả báo, thì rốt cuộc không thể bố thí được. Nếu không bố thí thì không đầy đủ đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn đưa sang bờ giải thoát). Nếu không đầy đủ đàn ba-la-mật thì không thể thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Này thiện nam tử! Ví như có người thân bị trúng tên độc, người nhà muốn cho người ấy được yên ổn, muốn trừ chất độc, liền mời thầy thuốc giỏi đến nhổ tên. Người ấy lại nói: 'Hãy khoan, đừng đụng vào! Nay ta phải xem mũi tên độc này từ phương nào đến, ai bắn, là người thuộc giai cấp Sát-lợi, Bà-la-môn, Tỳ-xá (giai cấp buôn bán, làm ruộng) hay Thủ-đà (giai cấp lao động, tôi tớ).' Rồi lại nghĩ: 'Thân tên làm bằng gỗ, bằng tre hay bằng liễu? Mũi tên bằng sắt thì do lò rèn nào làm ra, cứng hay mềm? Lông đuôi tên là cánh của loài chim nào, quạ, cú hay kên kên? Chất độc là do người chế ra hay tự nhiên mà có? Là độc của người hay độc rắn?' Người ngu như thế rốt cuộc chưa biết được gì thì đã chết ngay. Này thiện nam tử! Bồ-tát cũng vậy, nếu khi bố thí mà phân biệt người nhận giữ giới hay phá giới, cho đến quả báo, thì rốt cuộc không thể bố thí được. Nếu không bố thí được thì không đầy đủ đàn ba-la-mật. Nếu không đầy đủ đàn ba-la-mật thì không thể thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát khi bố thí thì đối với chúng sinh, lòng từ bình đẳng, xem họ như con. Lại khi bố thí thì đối với chúng sinh khởi lòng xót thương, ví như cha mẹ chăm nom đứa con bệnh. Khi bố thí thì lòng vui mừng, như cha mẹ thấy con khỏi bệnh. Bố thí xong rồi thì lòng buông xả, như cha mẹ thấy con khôn lớn, tự sống được.

 Bồ-tát ma-ha-tát này ở trong tâm từ, khi bố thí thức ăn thường phát nguyện rằng: 'Những gì ta bố thí hôm nay, xin cùng chung với tất cả chúng sinh. Nhờ nhân duyên này, xin cho chúng sinh được thức ăn trí tuệ lớn, siêng năng tiến tới hướng về Đại thừa cao tột. Nguyện chúng sinh được thức ăn trí tuệ lành, không cầu thức ăn của hàng Thanh văn, Duyên giác. Nguyện chúng sinh được thức ăn là niềm vui của chánh pháp, không cầu thức ăn của tham ái. Nguyện chúng sinh đều được thức ăn bát-nhã ba-la-mật, đều được no đủ, thu nhận không trở ngại, tăng thêm gốc lành. Nguyện chúng sinh hiểu được tướng không (tính chất không có thực thể cố định của mọi sự vật), được thân không chướng ngại như hư không. Nguyện chúng sinh thường làm người nhận, thương xót tất cả, làm ruộng phước cho mọi người.' Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát khi tu tâm từ, phàm bố thí thức ăn, nên phát vững chắc những lời nguyện như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ, khi bố thí nước uống nên phát nguyện rằng: 'Những gì ta bố thí hôm nay, xin cùng chung với tất cả chúng sinh. Nhờ nhân duyên này, xin cho chúng sinh đến được dòng sông Đại thừa, uống nước có tám vị, mau vượt qua con đường giác ngộ cao tột, lìa xa sự khô cạn của hàng Thanh văn, Duyên giác, khao khát quyết chí cầu Phật thừa (cỗ xe đưa đến quả Phật) cao tột; dứt cơn khát phiền não, khát khao vị ngọt của chánh pháp; lìa lòng ham mê sinh tử, ưa thích Đại thừa Đại Bát-niết-bàn; đầy đủ pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chính chân lý), được các tam-muội, vào biển lớn trí tuệ thâm sâu. Nguyện chúng sinh được các vị như vị cam lộ, vị giác ngộ, vị ra khỏi thế gian, vị lìa dục, vị lặng yên. Nguyện chúng sinh có đủ vô lượng trăm nghìn vị của chánh pháp; có đủ vị chánh pháp rồi thì thấy được Phật tính (bản tính có thể thành Phật sẵn có nơi mọi chúng sinh); thấy Phật tính rồi thì có thể tuôn mưa pháp; tuôn mưa pháp rồi thì Phật tính che phủ khắp nơi như hư không; lại khiến vô lượng chúng sinh khác được một vị pháp, tức là Đại thừa, chứ không phải vị của hàng Thanh văn, Bích-chi-Phật (tức Duyên giác). Nguyện chúng sinh được một vị ngọt duy nhất, không có sáu vị sai khác nhau. Nguyện chúng sinh chỉ cầu vị pháp, vị của chỗ thực hành Phật pháp không chướng ngại, không cầu vị nào khác.' Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ khi bố thí nước uống, nên phát vững chắc những lời nguyện như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ, khi bố thí xe cộ nên phát nguyện rằng: 'Những gì ta bố thí hôm nay, xin cùng chung với tất cả chúng sinh. Nhờ nhân duyên này, xin cho khắp chúng sinh thành tựu Đại thừa, được an trú trong Đại thừa: cỗ xe không thoái lui, cỗ xe không lay chuyển, cỗ xe tòa kim cương (tòa ngồi vững chắc như kim cương nơi Phật thành đạo); không cầu cỗ xe Thanh văn, Bích-chi-Phật; hướng về cỗ xe Phật, cỗ xe không gì khuất phục được, cỗ xe không mỏi mệt, cỗ xe không chìm lùi, cỗ xe cao tột, cỗ xe mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), cỗ xe công đức lớn, cỗ xe chưa từng có, cỗ xe hiếm có, cỗ xe khó được, cỗ xe vô biên, cỗ xe biết tất cả.' Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ khi bố thí xe cộ, thường nên phát vững chắc những lời thề nguyện như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ, khi bố thí áo mặc nên phát nguyện rằng: 'Những gì ta bố thí hôm nay, xin cùng chung với tất cả chúng sinh. Nhờ nhân duyên này, xin cho chúng sinh được áo biết hổ thẹn, lấy pháp giới (toàn thể chân lý, mọi sự vật) che thân, xé bỏ chiếc áo của các kiến chấp sai lầm; áo mặc cách thân một thước sáu tấc, được thân sắc vàng; những gì tiếp xúc đều mềm mại không trở ngại; sắc thân sáng bóng, da dẻ mịn màng; ánh sáng thường chiếu vô lượng, không có sắc, lìa sắc. Nguyện chúng sinh đều được thân không hình sắc, vượt hơn mọi hình sắc, được vào Đại Bát-niết-bàn không hình sắc.' Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát khi bố thí áo mặc nên phát vững chắc những lời thề nguyện như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát trong khi tu từ, lúc bố thí hoa, hương, dầu thơm xoa thân, bột hương và các thứ hương khác, nên phát nguyện rằng: 'Những gì ta bố thí hôm nay, xin cùng chung với tất cả chúng sinh. Nhờ nhân duyên này, xin cho tất cả chúng sinh đều được tam-muội Hoa Phật, lấy tràng hoa đẹp của bảy giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) buộc trên đầu. Nguyện chúng sinh hình dáng như trăng tròn, những hình sắc được thấy đều vi diệu bậc nhất. Nguyện chúng sinh đều thành tựu tướng tốt, mỗi tướng được trăm phước trang nghiêm. Nguyện chúng sinh tùy ý được thấy những hình sắc vừa lòng. Nguyện chúng sinh thường gặp bạn lành, được mùi hương không trở ngại, lìa mọi thứ hôi thối dơ bẩn. Nguyện chúng sinh có đủ châu báu vô thượng là các gốc lành. Nguyện chúng sinh nhìn nhau hòa vui, không có lo khổ, mọi điều lành đều đủ, không phải lo nghĩ cho nhau. Nguyện chúng sinh có đủ hương giới đức. Nguyện chúng sinh giữ giới không trở ngại, hương thơm ngào ngạt đầy khắp mười phương. Nguyện chúng sinh được giới bền chắc, giới không hối hận, giới của bậc biết tất cả, lìa mọi sự phá giới; đều được giới vượt ngoài hình thức giới, giới chưa từng có, giới không cần thầy, giới không do tạo tác, giới không nhơ, giới không ô nhiễm, giới đã hoàn tất, giới rốt ráo; được giới bình đẳng, đối với người xoa hương lên thân mình và kẻ chặt chém mình đều không ghét không thương. Nguyện chúng sinh được giới vô thượng, giới Đại thừa, không phải giới Tiểu thừa. Nguyện chúng sinh đều đầy đủ thi ba-la-mật (hạnh giữ giới trọn vẹn đưa sang bờ giải thoát), như giới mà chư Phật đã thành tựu. Nguyện chúng sinh đều được các hạnh bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ xông ướp tu luyện. Nguyện chúng sinh đều thành tựu hoa sen vi diệu là Đại Bát-niết-bàn, hương hoa ấy đầy khắp mười phương. Nguyện chúng sinh chỉ ăn món ăn thơm vô thượng là Đại thừa Đại Bát-niết-bàn, như con ong hút hoa chỉ lấy hương vị. Nguyện chúng sinh đều thành tựu tấm thân được vô lượng công đức xông ướp.' Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ khi bố thí hoa hương, thường nên phát vững chắc những lời thề nguyện như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ, khi bố thí giường chiếu nên phát nguyện rằng: 'Những gì ta bố thí hôm nay, xin cùng chung với tất cả chúng sinh. Nhờ nhân duyên này, xin cho chúng sinh được chiếc giường mà Thiên Trung Thiên (trời của các trời, tôn hiệu của Phật) nằm; được trí tuệ lớn, ngồi nơi tứ thiền (bốn tầng thiền định); nằm chiếc giường Bồ-tát nằm, không nằm giường của Thanh văn, Bích-chi-Phật, lìa bỏ giường xấu ác. Nguyện chúng sinh được nằm an vui, lìa giường sinh tử, thành tựu giường nằm sư tử (tư thế nằm nghiêng bên phải, uy nghi như sư tử, của Phật) là Đại Niết-bàn. Nguyện chúng sinh ngồi trên giường này rồi, lại vì vô lượng chúng sinh khác mà hiện thần thông, tự tại dạo chơi như sư tử. Nguyện chúng sinh ở trong cung điện lớn Đại thừa này, vì chúng sinh mà giảng nói Phật tính. Nguyện chúng sinh ngồi giường vô thượng, không bị pháp thế gian khuất phục. Nguyện chúng sinh được giường nhẫn nhục, lìa đói khát, rét buốt của sinh tử. Nguyện chúng sinh được giường không sợ hãi, lìa hẳn mọi giặc thù phiền não. Nguyện chúng sinh được giường thanh tịnh, chuyên cầu đạo chân chính cao tột. Nguyện chúng sinh được giường pháp lành, thường được bạn lành che chở. Nguyện chúng sinh được giường nằm nghiêng bên phải, nương theo pháp mà chư Phật đã thực hành.' Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ khi bố thí giường chiếu, nên phát vững chắc những lời thề nguyện như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ, khi bố thí nhà cửa nên phát nguyện rằng: 'Những gì ta bố thí hôm nay, xin cùng chung với tất cả chúng sinh. Nhờ nhân duyên này, xin cho chúng sinh ở trong ngôi nhà Đại thừa, tu hành những hạnh mà bạn lành đã làm, tu hạnh đại bi, hạnh sáu ba-la-mật, hạnh đại chánh giác, hạnh của tất cả Bồ-tát, hạnh đạo vô biên rộng lớn như hư không. Nguyện chúng sinh đều được chánh niệm, xa lìa ý nghĩ xấu ác. Nguyện chúng sinh đều được an trú nơi thường, lạc, ngã, tịnh (bốn đức của Niết-bàn: thường còn, an vui, cái tôi chân thật tự tại, trong sạch), lìa hẳn bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là ngã, nhơ là sạch). Nguyện chúng sinh đều thọ trì văn tự xuất thế gian. Nguyện chúng sinh nhất định thành bậc chứa đựng nhất thiết trí (trí biết tất cả) vô thượng. Nguyện chúng sinh đều được vào ngôi nhà cam lộ. Nguyện chúng sinh từ tâm ban đầu, tâm giữa đến tâm sau, thường vào ngôi nhà Đại thừa Niết-bàn. Nguyện chúng sinh trong đời vị lai thường ở cung điện của Bồ-tát.' Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ khi bố thí nhà cửa, thường nên phát vững chắc những lời thề nguyện như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ, khi bố thí đèn đuốc nên phát nguyện rằng: 'Những gì ta bố thí hôm nay, xin cùng chung với tất cả chúng sinh. Nhờ nhân duyên này, xin cho chúng sinh có ánh sáng vô lượng, an trú trong Phật pháp. Nguyện chúng sinh thường được soi sáng. Nguyện chúng sinh được sắc thân vi diệu, sáng bóng bậc nhất. Nguyện chúng sinh mắt trong sạch, không có màng mộng che. Nguyện chúng sinh được ngọn đuốc trí tuệ lớn, khéo hiểu vô ngã (không có cái tôi thật), không có tướng chúng sinh, không có người, không có mạng sống riêng. Nguyện chúng sinh đều được thấy Phật tính thanh tịnh như hư không. Nguyện chúng sinh mắt thịt trong sạch, thấy suốt các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương. Nguyện chúng sinh được ánh sáng Phật soi khắp mười phương. Nguyện chúng sinh được con mắt không chướng ngại, đều thấy được Phật tính thanh tịnh. Nguyện chúng sinh được ánh sáng trí tuệ lớn, phá tan mọi tối tăm và cả nhất-xiển-đề. Nguyện chúng sinh được ánh sáng vô lượng, soi khắp vô lượng thế giới chư Phật. Nguyện chúng sinh thắp ngọn đèn Đại thừa, lìa ngọn đèn hai thừa (Thanh văn và Duyên giác). Nguyện chúng sinh được ánh sáng diệt tối tăm vô minh, hơn cả công năng nghìn mặt trời cùng chiếu. Nguyện chúng sinh được ánh sáng lớn, diệt hết mọi bóng tối trong tam thiên đại thiên thế giới (một hệ thế giới lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ). Nguyện chúng sinh đầy đủ năm loại mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), ngộ được tướng chân thật của các pháp, thành tựu giác ngộ không cần thầy. Nguyện chúng sinh không có tà kiến, không có vô minh. Nguyện chúng sinh đều được ánh sáng vi diệu của Đại thừa Đại Bát-niết-bàn, chỉ bày cho chúng sinh ngộ được Phật tính chân thật.' Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát ở trong tâm từ khi bố thí đèn đuốc, thường nên siêng phát những lời thề nguyện như thế.

 Này thiện nam tử! Tất cả gốc lành của hàng Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát và chư Phật Như Lai đều lấy lòng từ làm gốc. Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu tập tâm từ sinh ra được vô lượng gốc lành như thế, đó là: quán bất tịnh, quán hơi thở ra vào, quán vô thường, quán sinh diệt, bốn niệm xứ (bốn chỗ đặt tâm quán xét: thân, cảm giác, tâm, pháp), bảy phương tiện (bảy giai đoạn tu chuẩn bị trước khi chứng quả), ba chỗ quán (?), mười hai nhân duyên, quán vô ngã v.v.; noãn pháp, đảnh pháp, nhẫn pháp, thế đệ nhất pháp (bốn bậc gốc lành tu chứng trước khi thấy đạo); kiến đạo (giai đoạn bắt đầu thấy chân lý), tu đạo (giai đoạn tu tập tiếp sau khi thấy chân lý); chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính), như ý (bốn nền tảng thần thông), các căn (năm căn lành), các lực (năm sức mạnh), bảy bồ-đề phần (bảy yếu tố giác ngộ), tám đạo (tám con đường chân chính); bốn thiền, bốn tâm vô lượng; tám giải thoát (tám phép thiền đưa đến giải thoát), tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ cảnh giới), mười nhất thiết nhập (mười phép quán một thứ biến khắp tất cả); không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát); vô tranh tam-muội (định không tranh cãi với ai), tha tâm trí, các thần thông, trí biết gốc ban đầu (biết quá khứ xa xưa); trí Thanh văn, trí Duyên giác, trí Bồ-tát, trí Phật. Này thiện nam tử! Những pháp như thế đều lấy lòng từ làm gốc. Này thiện nam tử! Vì lẽ ấy, lòng từ là chân thật, không phải hư dối. Nếu có người hỏi: 'Ai là gốc của mọi điều lành?' thì nên đáp: 'Lòng từ là gốc.' Vì lẽ ấy, lòng từ là chân thật, không phải hư dối.

 Này thiện nam tử! Cái làm ra điều lành gọi là suy niệm chân thật. Suy niệm chân thật tức gọi là từ. Từ tức là Như Lai. Từ tức là Đại thừa, Đại thừa tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ tức là đạo bồ-đề (con đường giác ngộ), đạo bồ-đề tức là Như Lai, Như Lai tức là từ. Này thiện nam tử! Từ tức là Đại Phạm (bậc thanh tịnh lớn), Đại Phạm tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ có thể làm cha mẹ cho tất cả chúng sinh; cha mẹ tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ chính là cảnh giới không thể nghĩ bàn của chư Phật; cảnh giới không thể nghĩ bàn của chư Phật chính là từ. Nên biết từ chính là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ chính là Phật tính của chúng sinh. Phật tính ấy từ lâu bị phiền não che lấp, nên khiến chúng sinh không thấy được. Phật tính tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ tức là đại không (cái không rộng lớn, tính không tuyệt đối của mọi sự vật), đại không tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ tức là hư không, hư không tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ tức là thường, thường tức là Pháp (chân lý, giáo pháp), Pháp tức là Tăng (đoàn thể người tu), Tăng tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ tức là lạc (an vui), lạc tức là Pháp, Pháp tức là Tăng, Tăng tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ tức là tịnh (trong sạch), tịnh tức là Pháp, Pháp tức là Tăng, Tăng tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ tức là ngã (cái tôi chân thật), ngã tức là Pháp, Pháp tức là Tăng, Tăng tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ tức là cam lộ, cam lộ tức là từ, từ tức là Phật tính, Phật tính tức là Pháp, Pháp tức là Tăng, Tăng tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ chính là đạo vô thượng của tất cả Bồ-tát; đạo tức là từ, từ tức là Như Lai. Này thiện nam tử! Từ chính là cảnh giới vô lượng của chư Phật Thế Tôn; cảnh giới vô lượng chính là từ. Nên biết từ này chính là Như Lai.

 Này thiện nam tử! Lòng từ nếu là vô thường, vô thường tức là từ, thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu là khổ, khổ tức là từ, thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu không trong sạch, không trong sạch tức là từ, thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu là vô ngã, vô ngã tức là từ, thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu là vọng tưởng, vọng tưởng tức là từ, thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu không gọi là đàn ba-la-mật, là lòng từ không phải bố thí trọn vẹn, thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn; cho đến bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu không làm lợi ích được cho chúng sinh, lòng từ như thế là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu không vào được con đường nhất tướng (một tướng duy nhất, chân lý bình đẳng không phân hai), thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu không hiểu thấu được các pháp, thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu không thấy được tính Như Lai, thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu thấy các pháp đều là có tướng, thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu là hữu lậu (còn rò rỉ phiền não, chưa thoát khỏi vòng luân hồi), lòng từ hữu lậu là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu là hữu vi, lòng từ hữu vi là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu không an trú được ở sơ trụ (bậc đầu tiên trong các bậc tu của Bồ-tát), là lòng từ không phải của sơ trụ, thì nên biết đó chính là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu không đạt được mười lực, bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin vững chắc của Phật khi thuyết pháp) của Phật, thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu chỉ đạt được bốn quả sa-môn (bốn quả vị chứng đắc của hàng Thanh văn, cao nhất là A-la-hán), thì nên biết lòng từ ấy là lòng từ của Thanh văn.

 Này thiện nam tử! Lòng từ nếu là có, là không, là chẳng phải có chẳng phải không, thì lòng từ như thế không phải điều hàng Thanh văn, Bích-chi-Phật có thể nghĩ bàn được. Này thiện nam tử! Lòng từ nếu không thể nghĩ bàn, thì Pháp không thể nghĩ bàn, Phật tính không thể nghĩ bàn, Như Lai cũng không thể nghĩ bàn.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong Đại thừa Đại Bát-niết-bàn tu lòng từ như thế, tuy ở trong giấc ngủ mà không ngủ, vì siêng năng tinh tấn; tuy thường tỉnh thức mà cũng không có tỉnh thức, vì không có ngủ. Trong giấc ngủ tuy các vị trời che chở mà cũng không có ai che chở, vì không làm điều ác. Ngủ không mộng dữ, không có điều chẳng lành, vì đã lìa giấc ngủ. Sau khi chết tuy sinh lên Phạm thiên mà cũng không có chỗ sinh, vì đã được tự tại. Này thiện nam tử! Người tu lòng từ thành tựu được vô lượng vô biên công đức như thế. Này thiện nam tử! Kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này cũng thành tựu được vô lượng vô biên công đức như thế. Chư Phật Như Lai cũng thành tựu được vô lượng vô biên công đức như thế.

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Mọi suy niệm của Bồ-tát ma-ha-tát đều chân thật, còn của Thanh văn, Duyên giác thì không chân thật; vậy vì sao tất cả chúng sinh không nhờ uy lực của Bồ-tát mà đều được hưởng vui như nhau? Nếu chúng sinh thật không được vui, thì nên biết tâm từ mà Bồ-tát tu là không có lợi ích." Phật nói: "Này thiện nam tử! Lòng từ của Bồ-tát không phải không lợi ích. Này thiện nam tử! Có những chúng sinh hoặc nhất định phải chịu khổ, hoặc không nhất định phải chịu. Nếu có chúng sinh nhất định phải chịu khổ, thì lòng từ của Bồ-tát không có lợi ích, đó là nhất-xiển-đề. Nếu có chúng sinh chịu khổ mà không nhất định, thì lòng từ của Bồ-tát có lợi ích, khiến những chúng sinh ấy đều được hưởng vui. Này thiện nam tử! Ví như có người từ xa thấy sư tử, cọp, beo, chó sói, la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người) v.v., tự nhiên sinh sợ; đi đêm thấy gốc cây cụt cũng sinh sợ hãi. Này thiện nam tử! Những người như thế tự nhiên sợ hãi; chúng sinh cũng vậy, thấy người tu từ thì tự nhiên được vui. Này thiện nam tử! Vì lẽ ấy, Bồ-tát tu từ là suy niệm chân thật, không phải không lợi ích.

 Này thiện nam tử! Ta nói lòng từ này có vô lượng cửa, đó là thần thông. Này thiện nam tử! Như Đề-bà-đạt (Đề-bà-đạt-đa, em họ của Phật, nhiều lần mưu hại Phật) xúi A-xà-thế (vua nước Ma-kiệt-đà) muốn hại Như Lai. Khi ấy ta vào thành lớn Vương Xá, theo thứ lớp đi khất thực. Vua A-xà-thế liền thả con voi tên Hộ Tài đang say cuồng, muốn cho nó hại ta và các đệ tử. Lúc ấy con voi giẫm chết vô số trăm nghìn chúng sinh. Chúng sinh chết rồi, mùi máu nồng nặc; con voi ngửi thấy thì càng cuồng say hơn thường. Nó thấy đoàn người theo ta mặc áo màu đỏ, tưởng là máu, lại xông vào giữa các đệ tử của ta. Những người chưa lìa dục đều sợ hãi chạy tán loạn bốn phía, chỉ trừ A-nan (thị giả của Phật). Khi ấy tất cả dân chúng trong thành lớn Vương Xá đồng thời cất tiếng khóc than kêu gào, nói rằng: 'Lạ thay! Như Lai hôm nay sẽ chết mất! Sao bậc Chánh Giác lại một sớm tan hoại như vậy?' Lúc ấy Điều-đạt (tức Đề-bà-đạt) trong lòng vui mừng: 'Sa-môn Cù-đàm (Cù-đàm: họ của Phật, cách người ngoài gọi Phật) chết đi thì tốt lắm! Từ nay về sau hắn thật không còn xuất hiện nữa. Sướng thay mưu kế này, nguyện của ta đã thành!' Này thiện nam tử! Lúc ấy ta vì muốn hàng phục con voi Hộ Tài, liền nhập từ định (thiền định an trú trong lòng từ), duỗi tay chỉ cho nó thấy; liền từ năm ngón tay hiện ra năm con sư tử. Con voi thấy vậy, trong lòng sợ hãi, liền vãi phân ra, cả thân phục xuống đất, kính lạy dưới chân ta. Này thiện nam tử! Lúc ấy nơi đầu năm ngón tay ta thật không có sư tử; chính nhờ sức gốc lành của sự tu từ mà khiến con voi kia được điều phục.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Khi ta sắp nhập Niết-bàn, mới bắt đầu cất bước đi về thành Câu-thi-na (nơi Phật nhập Niết-bàn), có năm trăm lực sĩ đang sửa sang, quét dọn, tưới nước giữa đường. Trên đường có một tảng đá, họ muốn khiêng đi bỏ mà dốc hết sức vẫn không được. Lúc ấy ta thương xót, liền khởi tâm từ. Các lực sĩ ấy liền thấy ta dùng ngón chân cái nhấc tảng đá lớn này lên, ném vào hư không, rồi lấy tay đón lại, đặt trên lòng bàn tay phải, thổi cho nát vụn, rồi lại gom hợp như cũ, khiến lòng kiêu ngạo của các lực sĩ lắng xuống. Ta liền vì họ nói sơ lược các pháp quan trọng, khiến tất cả đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử! Lúc ấy Như Lai thật không dùng ngón chân nhấc tảng đá lớn này lên giữa hư không, rồi đặt lại trên bàn tay phải, thổi cho nát vụn rồi hợp lại như cũ. Này thiện nam tử! Nên biết đó chính là sức gốc lành của lòng từ, khiến các lực sĩ thấy việc như vậy.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ở miền Nam Thiên-trúc (miền nam Ấn Độ) có một thành lớn tên là Thủ-ba-la. Trong thành ấy có một vị trưởng giả (người giàu có, có uy tín trong xã hội) tên là Lư-chí, là người đứng đầu dẫn dắt dân chúng, đã từng gieo trồng các gốc lành nơi vô lượng đức Phật quá khứ. Này thiện nam tử! Tất cả dân chúng trong thành lớn ấy đều tin theo tà đạo, thờ phụng các Ni-kiền (các đạo sĩ tu khổ hạnh lõa thể). Lúc ấy ta muốn độ vị trưởng giả kia, nên từ thành Vương Xá đi đến thành ấy, khoảng đường cách nhau sáu mươi lăm do-tuần (đơn vị đo đường của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), đi bộ mà đến, vì muốn hóa độ những người ấy. Các Ni-kiền nghe ta sắp đến thành Thủ-ba-la, liền nghĩ: 'Nếu sa-môn Cù-đàm đến đây, thì dân chúng nơi này sẽ bỏ chúng ta, không cung cấp nữa; chúng ta nghèo khốn, làm sao sống nổi?' Các Ni-kiền liền chia nhau đi báo với người trong thành: 'Sa-môn Cù-đàm nay sắp đến đây. Tên sa-môn ấy bỏ cha mẹ, rong ruổi đông tây; hắn đến đâu thì làm cho đất đai ở đó lúa gạo mất mùa, dân chúng đói kém, chết chóc rất nhiều, bệnh tật gầy mòn nối nhau không cứu được. Cù-đàm là kẻ vô lại, toàn dẫn theo các la-sát, quỷ thần độc ác làm kẻ hầu; những người không cha không mẹ, cô độc nghèo khổ đến xin làm môn đồ. Những gì hắn dạy toàn nói chuyện hư không. Hắn đến nơi nào thì nơi ấy không hề có an vui.' Những người kia nghe vậy liền sinh sợ hãi, cúi đầu lạy dưới chân các Ni-kiền mà thưa: 'Thưa đại sư, nay chúng con phải bày kế gì?' Ni-kiền đáp: 'Sa-môn Cù-đàm tính thích rừng cây, suối chảy, nước trong. Bên ngoài thành nếu có những thứ ấy thì nên phá hủy đi. Các ngươi hãy cùng nhau ra khỏi thành, chỗ nào có cây thì chặt cho hết, đừng để sót; suối chảy, giếng, ao đều bỏ phân và xác chết vào; đóng chặt cửa thành, ai nấy sắm sửa binh khí, đứng trên tường thành mà phòng giữ, siêng năng tự canh giữ cho vững. Nếu hắn đến thì đừng để hắn tiến tới được. Nếu hắn không tiến tới được thì các ngươi sẽ được yên ổn. Chúng ta cũng sẽ làm đủ thứ bùa phép khiến tên Cù-đàm ấy quay về đường cũ mà đi.' Dân chúng nghe lời ấy, kính cẩn vâng làm: chặt phá cây cối, làm dơ bẩn các nguồn nước, sắm sửa binh khí, tự phòng giữ chặt chẽ.

 Này thiện nam tử! Lúc ấy ta đến thành kia, không thấy cây cối rừng rậm nào, chỉ thấy mọi người sắm sửa binh khí đứng trên tường thành tự canh giữ. Thấy việc ấy rồi, ta liền sinh lòng thương xót, hướng tâm từ về họ. Mọi cây cối liền mọc lại như cũ, lại còn mọc thêm vô số cây khác không đếm xuể. Sông, ao, suối, giếng nước trong sạch đầy tràn như ngọc lưu ly xanh (loại ngọc quý màu xanh trong), các thứ hoa mọc phủ kín mặt nước. Tường thành biến thành ngọc lưu ly xanh biếc; dân chúng trong thành đều thấy suốt ta và đại chúng. Cửa thành tự mở, không ai ngăn được. Binh khí họ sắm sửa đều biến thành các thứ hoa. Trưởng giả Lư-chí dẫn đầu, cùng dân chúng theo nhau đến chỗ Phật. Ta liền vì họ nói đủ các pháp quan trọng, khiến tất cả những người ấy đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử! Lúc ấy ta thật không hóa ra các thứ cây cối, nước trong sạch đầy tràn sông ao, không biến thành ấy thành lưu ly xanh biếc, không làm cho dân chúng thấy suốt ta, không mở cửa thành, không biến binh khí thành hoa. Này thiện nam tử! Nên biết tất cả đều là sức gốc lành của lòng từ, khiến những người ấy thấy việc như vậy.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Trong thành Xá-vệ có một người đàn bà dòng Bà-la-môn, họ Bà-tư-tra, chỉ có một đứa con, thương yêu rất mực; đứa con mắc bệnh mà chết. Khi ấy người đàn bà sầu khổ thấm vào tim, điên loạn mất trí, trần truồng không biết xấu hổ, đi khắp các ngã tư đường, khóc đến lạc giọng, kêu lên: 'Con ơi, con ơi, con đi đâu rồi?' Đi khắp thành không biết mệt mỏi. Nhưng người đàn bà này đã từng gieo nhiều gốc đức nơi các đức Phật trước. Này thiện nam tử! Ta khởi lòng từ thương xót người đàn bà ấy. Khi ấy người đàn bà liền thấy ta, tưởng là con mình, liền tỉnh lại, chạy đến ôm lấy thân ta như ôm đứa con yêu. Ta liền bảo thị giả A-nan: 'Ông hãy lấy áo đưa cho người đàn bà này.' Đưa áo rồi, ta liền vì bà nói đủ các pháp quan trọng. Người đàn bà nghe pháp vui mừng hớn hở, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử! Lúc ấy ta thật không phải con bà, bà không phải mẹ ta, cũng không có ôm giữ. Này thiện nam tử! Nên biết tất cả đều là sức gốc lành của lòng từ, khiến người đàn bà ấy thấy việc như vậy.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ở thành Ba-la-nại có một vị ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia đã quy y, giữ giới) tên là Ma-ha-tư-na-đạt-đa, đã từng gieo các gốc lành nơi vô lượng đức Phật quá khứ. Vị ưu-bà-di này trong chín mươi ngày mùa hạ (mùa an cư, chư tăng ở yên một chỗ tu tập) thỉnh chúng tăng, dâng cúng thuốc men. Khi ấy trong chúng có một tỳ-kheo mắc bệnh nặng; thầy thuốc giỏi xem bệnh nói cần phải dùng thịt làm thuốc, nếu có thịt thì bệnh sẽ khỏi, nếu không có thịt thì tính mạng khó giữ. Bấy giờ vị ưu-bà-di nghe thầy thuốc nói vậy, liền cầm vàng đi khắp chợ búa, rao lên rằng: 'Ai có thịt bán, tôi xin mua.

 Ai có thịt, tôi sẽ trả bằng vàng nặng ngang như thế.' Đi khắp thành, khắp chợ tìm mà không được. Vị ưu-bà-di liền tự lấy dao cắt thịt đùi mình, thái ra nấu canh, bỏ các thứ hương liệu vào, đem dâng vị tỳ-kheo bệnh. Tỳ-kheo dùng xong thì bệnh liền khỏi. Còn vị ưu-bà-di bị vết thương hành hạ, đau đớn không chịu nổi, liền cất tiếng kêu: 'Nam-mô Phật-đà (con xin kính lạy Phật)! Nam-mô Phật-đà!' Lúc ấy ta đang ở thành Xá-vệ, nghe tiếng kêu ấy, liền khởi lòng đại từ đối với người phụ nữ ấy. Người phụ nữ liền thấy ta cầm thuốc hay bôi lên vết thương, vết thương liền lành lại như cũ. Ta liền vì bà nói đủ các pháp; bà nghe pháp vui mừng, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử! Lúc ấy ta thật không đến thành Ba-la-nại cầm thuốc bôi vết thương cho vị ưu-bà-di ấy. Này thiện nam tử! Nên biết tất cả đều là sức gốc lành của lòng từ, khiến người phụ nữ ấy thấy việc như vậy.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Điều-đạt là kẻ ác, tham lam không biết đủ, vì ăn quá nhiều tô (bơ, váng sữa) nên đau đầu, bụng trướng, chịu khổ não lớn không chịu nổi, liền kêu lên: 'Nam-mô Phật-đà! Nam-mô Phật-đà!' Lúc ấy ta đang ở thành Ưu-thiền-ni, nghe tiếng kêu ấy liền sinh lòng từ. Khi ấy Điều-đạt liền thấy ta đến chỗ ông, lấy tay xoa đầu và bụng, đưa nước muối cho uống; uống xong thì bình phục. Này thiện nam tử! Ta thật không đến chỗ Điều-bà-đạt, xoa đầu, xoa bụng, đưa nước cho uống. Này thiện nam tử! Nên biết tất cả đều là sức gốc lành của lòng từ, khiến Điều-bà-đạt thấy việc như vậy.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Nước Kiều-tát-la có một bọn cướp, số đến năm trăm người, kéo bè kết đảng cướp bóc, gây hại ngày càng nặng. Vua Ba-tư-nặc (vua nước Kiều-tát-la) lo vì sự hung bạo của chúng, sai quân rình bắt; bắt được rồi thì móc mắt, đem bỏ dưới khu rừng rậm tối tăm. Bọn cướp này đã từng gieo nhiều gốc đức nơi các đức Phật trước. Mất mắt rồi, chịu khổ não lớn, ai nấy đều kêu: 'Nam-mô Phật-đà! Nam-mô Phật-đà! Nay chúng con không có ai cứu giúp che chở!' rồi khóc lóc gào thét. Lúc ấy ta đang ở tinh xá Kỳ-hoàn (Kỳ Viên, nơi Phật thường ở tại thành Xá-vệ), nghe tiếng kêu ấy liền sinh lòng từ. Khi ấy có làn gió mát thổi các thứ thuốc thơm trong núi Hương Sơn đến lấp đầy hốc mắt họ; liền đó mắt họ lành lại như cũ, không khác gì. Bọn cướp mở mắt liền thấy Như Lai đứng trước mặt thuyết pháp cho họ. Bọn cướp nghe pháp xong, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử! Lúc ấy ta thật không làm gió thổi các thứ thuốc thơm trong núi Hương Sơn, cũng không đứng trước mặt những người ấy mà thuyết pháp. Này thiện nam tử! Nên biết tất cả đều là sức gốc lành của lòng từ, khiến bọn cướp ấy thấy việc như vậy.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Thái tử Lưu Ly (con vua Ba-tư-nặc) vì ngu si nên phế truất vua cha, tự lập làm vua. Lại nhớ mối hận cũ, giết hại nhiều người dòng họ Thích (dòng tộc của Phật), bắt một vạn hai nghìn người con gái dòng họ Thích, xẻo tai mũi, chặt tay chân rồi xô xuống hố sâu. Khi ấy những người con gái ấy thân chịu khổ não, kêu rằng: 'Nam-mô Phật-đà! Nam-mô Phật-đà! Nay chúng con không có ai cứu giúp che chở!' rồi lại gào khóc thảm thiết. Những người con gái này đã từng gieo các gốc lành nơi các đức Phật trước. Lúc ấy ta đang ở Trúc Lâm (tinh xá Rừng Trúc), nghe tiếng kêu ấy liền khởi lòng từ. Các cô gái khi ấy thấy ta đến thành Ca-tỳ-la (Ca-tỳ-la-vệ, quê hương của Phật), lấy nước rửa vết thương, lấy thuốc đắp lên; đau đớn liền hết, tai mũi tay chân trở lại như cũ. Ta liền vì họ nói sơ lược các pháp quan trọng, khiến tất cả đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, rồi đến chỗ tỳ-kheo-ni Đại Ái Đạo (dì ruột và mẹ nuôi của Phật, vị nữ tu đầu tiên) xuất gia, thọ giới cụ túc (giới đầy đủ của người xuất gia). Này thiện nam tử! Lúc ấy Như Lai thật không đến thành Ca-tỳ-la lấy nước rửa vết thương, đắp thuốc giảm đau. Này thiện nam tử! Nên biết tất cả đều là sức gốc lành của lòng từ, khiến những người con gái ấy được việc như vậy. Tâm bi và tâm hỷ cũng như vậy. Này thiện nam tử! Vì lẽ ấy, Bồ-tát ma-ha-tát tu từ suy niệm chính là chân thật, không phải hư dối. Này thiện nam tử! Tâm vô lượng không thể nghĩ bàn, chỗ thực hành của Bồ-tát không thể nghĩ bàn, chỗ thực hành của chư Phật cũng không thể nghĩ bàn, kinh Đại Niết-bàn, kinh điển Đại thừa này cũng không thể nghĩ bàn."

 Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ mười bốn.

 Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ mười lăm.

 Sa-môn Tuệ Nghiêm cùng những người khác đời Tống (triều Lưu Tống ở Trung Hoa) dựa theo kinh Nê-hoàn (một bản dịch kinh Niết-bàn có trước) mà bổ sung vào.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video