Phẩm Phạm hạnh (lối sống và tu hành trong sạch của người tu đạo), thứ tư
Lúc ấy, ở thành lớn Vương Xá (kinh đô nước Ma-già-đà ở Ấn Độ xưa) có vua A-xà-thế. Tính vua hung ác, thích giết chóc. Miệng vua đủ bốn điều ác (nói dối, nói hai lưỡi gây chia rẽ, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt vô ích). Lòng vua đầy tham lam, giận dữ, ngu si, và cái tâm ác ấy bừng bừng như lửa. Vua chỉ thấy hiện tại mà không thấy tương lai, người thân cận quanh mình toàn là kẻ ác. Vì ham đắm năm thứ dục lạc ở đời (sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm giác xúc chạm), vua đã ngang ngược hãm hại vua cha vô tội.
Hại cha xong, lòng vua sinh hối hận, nóng nảy như bị thiêu đốt. Vua cởi bỏ chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo trang sức) và không nghe ca nhạc nữa. Vì lòng hối hận nung đốt nên khắp người vua nổi mụn nhọt. Nhọt hôi thối, không ai đến gần được. Vua bèn tự nghĩ: "Thân ta nay đã chịu hoa báo (quả báo nhỏ đến trước ngay trong đời này, như hoa nở trước khi kết trái), còn quả báo ở địa ngục cũng sắp đến, không còn xa." Khi ấy mẹ vua là bà Vi-đề-hy lấy đủ thứ thuốc thoa cho vua, nhưng nhọt càng thêm nặng chứ không bớt. Vua liền thưa với mẹ: "Nhọt như thế này sinh ra từ tâm, không phải do tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân thể) gây ra. Nếu nói trong chúng sinh có người chữa được thì không có lẽ ấy."
Lúc ấy có vị đại thần tên Nguyệt Xưng đến chỗ vua, đứng một bên, thưa: "Đại vương, vì sao ngài buồn rầu tiều tụy, nét mặt không vui? Ngài đau thân hay đau lòng?" Vua đáp: "Thân và lòng ta nay sao lại không đau được? Cha ta vô tội mà ta ngang ngược hãm hại. Ta từng nghe người trí nói: đời có năm hạng người không thoát khỏi địa ngục, tức là những kẻ phạm tội ngũ nghịch (năm tội cực nặng: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán – bậc thánh đã dứt sạch phiền não, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn). Nay ta đã mang tội nhiều đến vô lượng vô biên a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm xuể), thân và lòng sao khỏi đau được? Lại không có thầy thuốc giỏi chữa được thân tâm ta." Vị quan nói: "Đại vương, xin đừng quá sầu khổ." Rồi ông nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh):
Nếu cứ mãi sầu khổ,
Sầu càng thêm lớn lên.
Như người ham ngủ nghỉ,
Càng ngủ lại càng nhiều.
Tham dâm và mê rượu
Cũng lại đúng như vậy.
"Đại vương nói đời có năm hạng người không thoát khỏi địa ngục. Vậy ai đã đến đó thấy tận mắt rồi về kể lại cho vua? Cái gọi là địa ngục chẳng qua chỉ là lời những kẻ lắm khôn ngoan ở đời bày ra mà thôi. Đại vương nói đời không có thầy thuốc giỏi chữa được thân tâm. Nay có vị đại y tên Phú-lan-na. Ông biết hết, thấy hết, đã đạt định tự tại (trạng thái tâm tập trung vững chắc, làm chủ được mình), và tu tập trọn vẹn phạm hạnh thanh tịnh. Ông thường vì vô lượng vô biên chúng sinh mà giảng con đường đến niết-bàn (cảnh giới giải thoát, dứt hết khổ đau) cao tột. Ông dạy các đệ tử như sau: 'Không có nghiệp đen (nghiệp là hành động của thân, miệng, ý, sẽ đem lại quả báo; nghiệp đen là việc làm xấu ác), không có quả báo của nghiệp đen. Không có nghiệp trắng (việc làm thiện), không có quả báo của nghiệp trắng. Không có nghiệp vừa đen vừa trắng, cũng không có quả báo của nghiệp ấy. Không có nghiệp cao, cũng không có nghiệp thấp.' Vị thầy ấy nay đang ở trong thành Vương Xá. Cúi mong đại vương hạ mình đến đó để thầy ấy chữa trị thân tâm cho ngài." Vua đáp: "Nếu thật sự diệt trừ được tội cho ta như vậy, ta sẽ quy y (nương theo làm thầy)."
Lại có một vị quan tên Tạng Đức cũng đến chỗ vua, nói: "Đại vương, vì sao dung mạo ngài tiều tụy, môi miệng khô héo, tiếng nói yếu ớt, như kẻ nhút nhát gặp kẻ thù lớn? Sắc mặt ngài xám xịt, biến đổi, chẳng hay khổ vì điều gì? Ngài đau thân hay đau lòng?" Vua liền đáp: "Thân tâm ta nay sao không đau? Ta ngu si mù quáng, không có mắt trí tuệ, lại gần gũi, kết thân với bạn ác. Ta nghe theo lời kẻ ác Đề-bà-đạt (tức Đề-bà-đạt-đa, em họ của đức Phật, kẻ chống phá Phật), ngang ngược hãm hại vị vua trị nước theo chánh pháp. Xưa ta từng nghe người trí nói bài kệ:
Nếu đối với cha mẹ,
Đức Phật và đệ tử
Mà sinh lòng bất thiện,
Gây ra những việc ác,
Thì quả báo như thế
Ở trong ngục A-tỳ (địa ngục nặng nhất, khổ đau không lúc nào ngừng).
Vì việc ấy nên nay lòng ta sợ hãi, khổ não vô cùng, lại không có thầy thuốc giỏi đến cứu chữa." Vị đại thần lại nói: "Cúi mong đại vương tạm đừng buồn sợ. Phép tắc có hai loại: một là phép của người xuất gia (người rời bỏ gia đình đi tu), hai là phép của vua. Theo phép của vua thì giết cha để lên làm vua cai trị đất nước, tuy gọi là nghịch nhưng thật ra không có tội. Như loài trùng ca-la-la phải phá bụng mẹ rồi mới ra đời; cách sinh của nó vốn như vậy, tuy phá thân mẹ nhưng thật cũng không có tội. Con la mang thai cũng như vậy (?). Phép trị nước lẽ ra phải như thế: tuy giết cha anh, thật ra cũng không có tội. Còn theo phép của người xuất gia thì giết đến con muỗi, con kiến cũng có tội. Cúi mong đại vương rộng lòng, đừng buồn nữa. Vì sao vậy?
Nếu cứ mãi sầu khổ,
Sầu càng thêm lớn lên.
Như người ham ngủ nghỉ,
Càng ngủ lại càng nhiều.
Tham dâm và mê rượu
Cũng lại đúng như vậy.
Đại vương nói đời không có thầy thuốc giỏi chữa được thân tâm. Nay có vị đại sư tên Mạt-già-lê Câu-xá-ly tử. Ông biết hết, thấy hết, thương xót chúng sinh như thương con đỏ. Ông đã lìa phiền não (những trạng thái tâm xấu gây rối loạn và khổ đau, như tham, giận, si mê), nhổ được cho chúng sinh những mũi tên độc của tam độc (ba thứ độc: tham lam, giận dữ, ngu si). Mọi chúng sinh đối với mọi pháp (mọi sự vật, sự việc) đều không biết, không thấy, không hiểu; chỉ một mình ông là biết, thấy và hiểu. Vị đại sư ấy thường dạy đệ tử như sau: 'Thân của mọi chúng sinh có bảy phần. Bảy phần ấy là gì? Là đất, nước, lửa, gió, khổ, vui và mạng sống. Bảy pháp ấy không do biến hóa mà có, không do ai tạo ra, không thể bị phá hủy, giống như cỏ y-sư-ca (một loại cỏ, ví cho thứ bền vững không đổi). Chúng đứng yên bất động như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Ấn Độ xưa), không mất đi cũng không tạo tác, giống như sữa và váng sữa (?). Chúng không tranh chấp nhau, dù là khổ hay vui, thiện hay bất thiện. Dù đâm dao bén vào, chúng cũng không bị tổn hại. Vì sao? Vì bảy phần ấy nằm trong khoảng trống, không bị ngăn ngại, nên mạng sống cũng không bị hại. Vì sao? Vì không có người giết cũng không có người chết, không có người làm cũng không có người chịu, không có người nói cũng không có người nghe, không có người nghĩ cũng không có người dạy.' Ông thường giảng pháp ấy, có thể giúp chúng sinh diệt trừ hết thảy vô lượng tội nặng. Vị thầy ấy nay đang ở thành lớn Vương Xá. Cúi mong đại vương đến chỗ ông. Nếu vua gặp ông thì mọi tội đều tiêu diệt." Vua đáp: "Nếu thật diệt trừ được tội cho ta như vậy, ta sẽ quy y."
Lại có một vị quan tên Thật Đắc cũng đến chỗ vua, liền nói bài kệ:
Đại vương vì cớ sao
Cởi bỏ chuỗi anh lạc,
Đầu tóc rối bù xù,
Đến nông nỗi thế này?
Thân vua vì cớ sao
Run rẩy chẳng yên ổn,
Như bị cơn gió mạnh
Thổi lay cây đầy hoa?
"Vì sao nay vẻ mặt vua buồn rầu tiều tụy, như người nông phu gieo giống xong mà trời không mưa, sầu khổ đến thế? Ngài đau lòng hay đau thân?" Vua liền đáp: "Thân tâm ta nay sao khỏi đau? Phụ vương ta trước đây hết lòng thương yêu, đặc biệt đoái thương ta, thật không có lỗi gì. Người từng đến hỏi thầy xem tướng. Thầy tướng đáp: 'Đứa trẻ này sinh ra rồi nhất định sẽ hại cha.' Tuy nghe lời ấy, người vẫn chăm nuôi ta. Ta từng nghe người trí nói: 'Người nào thông dâm với mẹ hoặc với tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ Phật giáo đã thọ giới đầy đủ), trộm của chung của tăng chúng, giết người đã phát tâm bồ-đề vô thượng (lòng quyết cầu giác ngộ cao nhất, tức thành Phật), hoặc hại cha mình, thì người như thế nhất định sẽ đọa vào địa ngục A-tỳ.' Thân tâm ta nay sao khỏi đau?"
Vị đại thần lại nói: "Cúi mong đại vương tạm đừng sầu khổ. Nếu phụ vương là người tu giải thoát (tu để thoát khỏi vòng sống chết) thì hại người mới có tội; còn theo phép trị nước mà giết thì không có tội. Đại vương, cái trái pháp gọi là 'không có pháp'; mà 'không có pháp' thì gọi là không có pháp (?). Ví như người không có con gọi là không con; người có con hư cũng gọi là không con. Tuy nói là không con, nhưng thật ra không phải không có con. Như món ăn không có muối gọi là không muối; món ăn ít muối cũng gọi là không muối. Như sông không có nước gọi là không nước; sông có ít nước cũng gọi là không nước. Như cái gì mất đi trong từng khoảnh khắc thì gọi là vô thường (không thường còn, luôn biến đổi); cái gì tồn tại suốt một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) cũng vẫn gọi là vô thường. Như người chịu khổ gọi là không vui; người được chút ít vui cũng gọi là không vui. Như kẻ không được tự chủ gọi là vô ngã (không có cái 'ta' tự làm chủ); kẻ được tự chủ chút ít cũng gọi là vô ngã. Như lúc đêm tối gọi là không có mặt trời; lúc mây mù che phủ cũng gọi là không có mặt trời. Đại vương, tuy nói pháp ít thì gọi là không có pháp, nhưng thật ra không phải không có pháp.
Xin vua để tâm nghe lời thần nói. Mọi chúng sinh đều có dư nghiệp (nghiệp còn sót lại từ trước, chưa trả hết). Do nghiệp làm duyên nên chúng sinh nhiều lần chịu sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt). Nếu tiên vương còn dư nghiệp thì nay vua giết người, rốt cuộc có tội gì? Cúi mong đại vương rộng lòng, đừng buồn nữa. Vì sao vậy?
Nếu cứ mãi sầu khổ,
Sầu càng thêm lớn lên.
Như người ham ngủ nghỉ,
Càng ngủ lại càng nhiều.
Tham dâm và mê rượu
Cũng lại đúng như vậy.
Đại vương nói đời không có thầy thuốc giỏi chữa được thân tâm. Nay có vị đại sư tên San-xà-da Tỳ-la-chi tử. Ông biết hết, thấy hết, trí tuệ sâu thẳm như biển lớn. Ông có uy đức lớn, đủ thần thông (năng lực siêu phàm) lớn, giúp được chúng sinh thoát khỏi lưới nghi ngờ. Mọi chúng sinh đều không biết, không thấy, không hiểu; chỉ một mình ông là biết, thấy và hiểu. Nay ông đang ở gần đây, trong thành Vương Xá. Ông dạy các đệ tử như sau: 'Trong mọi người, ai là vua thì được tự do làm thiện làm ác theo ý mình. Dù làm đủ điều ác cũng đều không có tội. Như lửa đốt vật, không phân biệt sạch hay dơ; vua cũng như vậy, cùng một tính với lửa. Ví như mặt đất chở hết mọi thứ sạch lẫn dơ, tuy làm việc ấy mà chẳng hề giận hay mừng; vua cũng như vậy, cùng một tính với đất. Ví như tính của nước rửa cả thứ sạch lẫn thứ dơ, tuy làm việc ấy cũng chẳng buồn hay mừng; vua cũng như vậy, cùng một tính với nước. Ví như tính của gió thổi đều mọi thứ sạch lẫn dơ, tuy làm việc ấy cũng chẳng buồn hay mừng; vua cũng như vậy, cùng một tính với gió. Như cây bị chặt trụi vào mùa thu, đến mùa xuân lại mọc lên; tuy chặt đốn nhưng thật không có tội. Mọi chúng sinh cũng như vậy: chết ở đây thì lại sinh ra ở đây. Đã lại sinh ra thì có tội gì? Quả báo khổ vui của mọi chúng sinh đều không do nghiệp đời hiện tại. Nhân gieo ở quá khứ thì hiện tại chịu quả; hiện tại không gieo nhân thì tương lai không có quả. Vì có quả ở hiện tại nên chúng sinh giữ giới, siêng năng tinh tấn để ngăn quả ác hiện tại (?). Nhờ giữ giới mà được vô lậu (trong sạch, không còn phiền não rỉ chảy). Được vô lậu thì dứt hết nghiệp hữu lậu (nghiệp còn phiền não, còn trói buộc trong sống chết). Dứt hết nghiệp thì mọi khổ đều hết. Mọi khổ đã hết thì được giải thoát.' Cúi mong đại vương mau đến chỗ ông, để ông chữa trị nỗi khổ đau của thân tâm ngài. Nếu vua gặp ông thì mọi tội đều được trừ." Vua liền đáp: "Nếu thật có vị thầy trừ được tội cho ta, ta sẽ quy y."
Lại có một vị quan tên Tất Tri Nghĩa đến chỗ vua, nói: "Vì sao nay dáng vẻ vua không được đoan trang, như người mất nước? Như suối khô cạn, như ao không có sen, như cây không hoa lá, như vị tỳ-kheo (tăng sĩ nam đã thọ giới đầy đủ) phạm giới thì thân không còn uy đức. Ngài đau thân hay đau lòng?" Vua liền đáp: "Thân tâm ta nay sao không đau? Phụ vương ta trước đây hết lòng thương xót, nghĩ đến ta. Vậy mà ta bất hiếu, không biết báo ân. Người luôn đem an vui cho ta, còn ta phụ ơn, lại cắt đứt niềm vui của người. Tiên vương vô tội mà ta ngang ngược hãm hại. Ta cũng từng nghe người trí nói: 'Ai hại cha thì sẽ chịu khổ não lớn trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp.' Ta chẳng bao lâu nữa nhất định sẽ đọa địa ngục, lại không có thầy thuốc giỏi cứu chữa tội ta."
Vị đại thần liền nói: "Cúi mong đại vương buông bỏ sầu khổ. Vua chưa nghe sao? Xưa có vua tên La-ma, hại cha rồi được nối ngôi vua. Các vua Bạt-đề, Tỳ-lâu-chân, Na-hầu-sa, Ca-đế-ca, Tỳ-xá-khư, Nguyệt Quang Minh, Nhật Quang Minh, Ái, Trì Đa Nhân — những vị vua ấy đều hại cha mà được nối ngôi, thế nhưng không vua nào vào địa ngục. Ngay bây giờ, các vua Tỳ-lưu-ly, Ưu-đà-na, Ác Tính, Thử, Liên Hoa — những vị vua ấy đều hại cha, mà không vua nào phải buồn rầu khổ não. Tuy nói có địa ngục, ngạ quỷ (loài quỷ đói), cõi trời, nhưng có ai thấy được? Đại vương, chỉ có hai cõi tồn tại: một là cõi người, hai là loài súc sinh. Tuy có hai cõi ấy, nhưng chúng không do nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện) mà sinh, không do nhân duyên mà chết. Đã không do nhân duyên thì lấy đâu ra thiện ác? Cúi mong đại vương đừng ôm lòng sầu sợ. Vì sao vậy?
Nếu cứ mãi sầu khổ,
Sầu càng thêm lớn lên.
Như người ham ngủ nghỉ,
Càng ngủ lại càng nhiều.
Tham dâm và mê rượu
Cũng lại đúng như vậy.
Đại vương nói đời không có thầy thuốc giỏi chữa được thân tâm. Nay có vị đại sư tên A-kỳ-đa Sí-xá Khâm-bà-la. Ông biết hết, thấy hết. Ông nhìn vàng và đất như nhau, không khác gì. Có người lấy dao chém vào sườn phải ông, có người lấy gỗ chiên-đàn (loại gỗ thơm quý) thoa vào sườn trái, ông đối với hai người ấy lòng không phân biệt. Ông nhìn kẻ thù và người thân như nhau, lòng không có hai. Vị thầy ấy thật là thầy thuốc giỏi ở đời. Dù đi, đứng, ngồi hay nằm, ông luôn ở trong tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú một chỗ), tâm không tán loạn. Ông bảo các đệ tử như sau: 'Dù tự mình làm hay bảo người khác làm, dù tự mình chém hay bảo người khác chém, dù tự mình nướng đốt hay bảo người khác nướng đốt, dù tự mình hại hay bảo người khác hại, dù tự mình trộm hay bảo người khác trộm, dù tự mình dâm dục hay bảo người khác dâm dục, dù tự mình nói dối hay bảo người khác nói dối, dù tự mình uống rượu hay bảo người khác uống rượu; dù giết cả một làng, một thành, một nước; dù dùng bánh xe gắn lưỡi dao mà giết sạch mọi chúng sinh; dù ở phía nam sông Hằng (con sông lớn ở Ấn Độ) bố thí cho chúng sinh, hay ở phía bắc sông Hằng giết hại chúng sinh — tất cả đều không có tội cũng không có phước. Không có bố thí, không có giữ giới, không có thiền định.' Nay ông đang ở gần đây, trong thành Vương Xá. Xin vua mau đến. Nếu vua gặp ông thì mọi tội đều được trừ diệt." Vua nói: "Đại thần, nếu thật diệt trừ được tội cho ta như vậy, ta sẽ quy y."
Lại có một vị đại thần tên Cát Đức cũng đến chỗ vua, nói: "Vì sao nay mặt vua không còn tươi sáng, như ngọn đèn giữa trưa, như mặt trăng ban ngày, như vị vua mất nước, như vùng đất hoang tàn? Đại vương, nay bốn phương yên bình, không có kẻ thù nào, vậy mà vì sao vua sầu khổ đến thế? Ngài khổ thân hay khổ lòng? Có những vị vương tử luôn nghĩ: 'Bao giờ ta mới được tự do làm chủ?' Đại vương, nay ngài đã toại nguyện, được tự do làm vua cai quản nước Ma-già-đà, kho báu của tiên vương ngài đều có đủ. Ngài chỉ nên thỏa ý, buông lòng hưởng vui. Ôm nỗi sầu khổ như thế để làm gì?"
Vua liền đáp: "Ta nay sao khỏi sầu não được? Này đại thần, ví như kẻ ngu chỉ ham vị ngọt mà không thấy lưỡi dao bén, như người ăn đồ có lẫn độc mà không thấy cái hại của nó — ta cũng như vậy. Như con nai thấy cỏ mà không thấy hố sâu, như con chuột tham ăn mà không thấy mèo — ta cũng như vậy, chỉ thấy niềm vui hiện tại mà không thấy quả khổ của điều bất thiện ở tương lai. Ta từng nghe người trí nói: 'Thà một ngày chịu ba trăm mũi giáo đâm (?) còn hơn sinh một ý nghĩ ác đối với cha mẹ.' Nay ta đã gần kề lửa dữ địa ngục, sao có thể không sầu não?"
Vị đại thần lại nói: "Ai đã đến lừa vua rằng có địa ngục? Như mũi gai nhọn, ai làm ra? Chim bay đủ màu, lại ai tạo nên? Tính nước thì thấm ướt, tính đá thì cứng rắn, như gió có tính động, như lửa có tính nóng. Mọi vật đều tự chết, tự sinh, ai làm ra? Cái gọi là địa ngục chẳng qua là văn chương do người trí đặt ra. Gọi là 'địa ngục' thì có nghĩa gì? Thần xin nói: chữ 'địa' nghĩa là đất, chữ 'ngục' nghĩa là phá; phá được địa ngục thì không có tội báo, ấy gọi là địa ngục. Lại nữa, 'địa' nghĩa là người, 'ngục' nghĩa là trời; vì hại cha mình nên đến được cõi người, cõi trời. Do nghĩa ấy nên tiên nhân Bà-tẩu (một vị đạo sĩ tu khổ hạnh) tuyên bố rằng giết dê thì được hưởng vui ở cõi người, cõi trời; ấy gọi là địa ngục. Lại nữa, 'địa' nghĩa là mạng sống, 'ngục' nghĩa là dài; vì giết hại sinh mạng mà được sống lâu, nên gọi là địa ngục. Đại vương, vì vậy nên biết thật ra không có địa ngục.
Đại vương, như trồng lúa mì thì được lúa mì, trồng lúa thì được lúa; giết (chúng sinh ở) địa ngục thì lại được địa ngục, giết người thì lẽ ra lại được làm người. Đại vương, nay xin nghe thần nói: thật ra không có việc giết hại. Nếu có ngã (cái 'ta' thường còn, chân thật) thì thật cũng không có việc hại; nếu không có ngã thì cũng chẳng có gì để hại. Vì sao? Nếu có ngã thì ngã ấy thường còn, không thay đổi. Vì thường còn nên không thể giết hại. Nó không vỡ, không hoại, không bị trói, không bị buộc, không giận, không mừng, giống như hư không, thì sao lại có tội giết hại? Nếu không có ngã thì mọi pháp đều vô thường. Vì vô thường nên trong từng khoảnh khắc đều hoại diệt. Vì trong từng khoảnh khắc đều diệt, nên kẻ giết và người chết đều diệt trong từng khoảnh khắc. Nếu đều diệt trong từng khoảnh khắc thì ai có tội? Đại vương, như lửa đốt củi thì lửa không có tội; như búa chặt cây thì búa cũng không có tội; như liềm cắt cỏ thì liềm thật không có tội; như dao giết người thì dao thật không phải người, dao đã không có tội thì người sao lại có tội? Như thuốc độc giết người thì thuốc độc thật không phải người, thuốc độc không có tội thì người sao lại có tội? Mọi vật đều như vậy. Thật ra không có giết hại, sao lại có tội? Cúi mong đại vương đừng sinh sầu khổ. Vì sao vậy?
Nếu cứ mãi sầu khổ,
Sầu càng thêm lớn lên.
Như người ham ngủ nghỉ,
Càng ngủ lại càng nhiều.
Tham dâm và mê rượu
Cũng lại đúng như vậy.
Đại vương nói đời không có thầy thuốc giỏi chữa được nghiệp ác. Nay có vị đại sư tên Ca-la-cưu-đà Ca-chiên-diên. Ông biết hết, thấy hết, hiểu rõ ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Trong khoảnh khắc một ý nghĩ, ông thấy được vô lượng vô biên thế giới, nghe âm thanh cũng vậy. Ông giúp được chúng sinh lìa xa lỗi lầm. Như sông Hằng làm sạch hết mọi tội lỗi cả trong lẫn ngoài, vị thầy giỏi ấy cũng như vậy, trừ được mọi tội trong lẫn ngoài của chúng sinh. Ông dạy các đệ tử như sau: 'Nếu người nào giết hại mọi chúng sinh mà lòng không hổ thẹn thì rốt cuộc không đọa vào đường ác, như hư không không dính bụi và nước. Còn ai có lòng hổ thẹn thì liền vào địa ngục, như nước lớn thấm ướt mặt đất. Mọi chúng sinh đều do Tự Tại Thiên (vị thần tối cao theo đạo Bà-la-môn, được xem là đấng tạo ra muôn vật) tạo ra. Tự Tại Thiên vui thì chúng sinh an lạc, Tự Tại Thiên giận thì chúng sinh khổ não. Tội hay phước của mọi chúng sinh đều do Tự Tại Thiên làm ra, sao lại nói người có tội có phước? Ví như người thợ làm ra người gỗ có máy, biết đi, đứng, ngồi, nằm, chỉ không biết nói. Chúng sinh cũng vậy: Tự Tại Thiên ví như người thợ, người gỗ ví như thân chúng sinh. Tạo hóa như thế thì ai có tội?' Vị đại sư ấy nay đang ở gần đây, trong thành Vương Xá. Cúi mong vua mau đến; nếu gặp ông thì mọi tội đều tiêu diệt." Vua liền đáp: "Nếu thật có người ấy diệt được tội cho ta, ta sẽ quy y."
Lại có một vị quan tên Vô Sở Úy đến chỗ vua, nói như sau: "Đại vương, đời có kẻ ngu, trong một ngày trăm lần mừng, trăm lần buồn, trăm lần ngủ, trăm lần thức, trăm lần hoảng sợ, trăm lần khóc. Người có trí thì không như vậy. Vì sao đại vương buồn rầu đến thế, như người khách đi đường lạc bạn, như người sa vào bùn sâu không ai cứu kéo lên, như người khát khô không có nước uống, như người lạc đường không ai dẫn lối, như người bệnh nặng không có thầy thuốc chữa, như thuyền vỡ giữa biển không ai cứu vớt? Đại vương, nay ngài đau thân hay đau lòng?" Vua liền đáp: "Thân tâm ta nay sao khỏi đau? Ta gần bạn ác, không xét lỗi lời nói của họ, ngang ngược hãm hại tiên vương vô tội. Nay ta biết chắc sẽ vào địa ngục, lại không có thầy thuốc giỏi đến cứu giúp."
Vị quan liền thưa: "Cúi mong đại vương đừng sinh sầu muộn đau đớn. Sát-lợi (dòng dõi vua chúa và chiến sĩ, giai cấp cai trị ở Ấn Độ xưa) là dòng giống làm vua. Vì đất nước, vì sa-môn (người xuất gia tu hành) và bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ của đạo Bà-la-môn), vì yên ổn cho nhân dân, thì dù có giết hại cũng không có tội. Tiên vương tuy kính trọng sa-môn nhưng không phụng sự các bà-la-môn, lòng không công bằng. Vì không công bằng nên không xứng là sát-lợi. Đại vương nay vì muốn cúng dường các bà-la-môn mà giết tiên vương thì có tội gì? Đại vương, thật ra không có giết hại. Giết hại tức là giết hại mạng sống; mà mạng sống gọi là hơi gió, tính của hơi gió thì không thể giết hại. Sao hại mạng sống lại có tội được? Cúi mong đại vương đừng sầu khổ nữa. Vì sao vậy?
Nếu cứ mãi sầu khổ,
Sầu càng thêm lớn lên.
Như người ham ngủ nghỉ,
Càng ngủ lại càng nhiều.
Tham dâm và mê rượu
Cũng lại đúng như vậy.
Đại vương nói đời không có thầy thuốc giỏi để chữa trị. Nay có vị đại sư tên Ni-kiền-đà Nhã-đề tử. Ông biết hết, thấy hết, thương xót chúng sinh. Ông biết rõ căn (năng lực tiếp nhận đạo của mỗi người) của chúng sinh lanh lợi hay chậm lụt, thông suốt mọi phương tiện (cách khéo léo, thích hợp với từng người). Tám pháp thế gian (được, mất, khen, chê, vinh, nhục, khổ, vui) không làm ông vấy nhiễm được. Ông sống lặng lẽ, tu tập phạm hạnh thanh tịnh. Ông dạy các đệ tử như sau: 'Không có bố thí, không có thiện, không có cha, không có mẹ, không có đời này, không có đời sau, không có A-la-hán, không có tu, không có đạo. Mọi chúng sinh trải qua tám vạn kiếp thì tự nhiên thoát khỏi bánh xe sống chết. Có tội hay không có tội cũng đều như vậy. Như bốn con sông lớn là sông Tân-đầu, sông Hằng, sông Bác-xoa và sông Tư-đà, đều chảy vào biển lớn, không có gì khác nhau. Mọi chúng sinh cũng như vậy: khi được giải thoát thì đều không có gì khác nhau.' Vị thầy ấy nay đang ở thành Vương Xá. Cúi mong đại vương mau đến chỗ ông. Nếu được gặp ông thì mọi tội đều tiêu trừ." Vua liền đáp: "Nếu thật có vị thầy trừ được tội cho ta, ta sẽ quy y."
Lúc ấy có vị đại y (thầy thuốc lớn, danh y) tên Kỳ-bà đến chỗ vua, thưa: "Đại vương ngủ có yên không?" Vua đáp bằng bài kệ:
Nếu ai dứt hẳn được
Mọi phiền não ở đời,
Không tham đắm tam giới (ba cõi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới sống chết),
Mới được ngủ yên ổn.
Nếu ai được đại niết-bàn (cảnh giới giải thoát trọn vẹn, dứt hết khổ đau),
Giảng nói nghĩa sâu xa,
Gọi là bà-la-môn chân thật,
Mới được ngủ yên ổn.
Thân không làm việc ác,
Miệng lìa bốn lỗi lầm (nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói thêu dệt),
Lòng không vướng lưới nghi,
Mới được ngủ yên ổn.
Thân tâm không nóng bức,
Ở yên chốn lặng lẽ,
Đạt được niềm vui tột bậc,
Mới được ngủ yên ổn.
Lòng không bám chấp gì,
Lìa xa mọi oán thù,
Luôn hòa, không tranh cãi,
Mới được ngủ yên ổn.
Nếu không làm việc ác,
Lòng luôn biết thẹn xấu hổ,
Tin ác có quả báo,
Mới được ngủ yên ổn.
Kính dưỡng cha và mẹ,
Không hại một mạng sống,
Không trộm của người khác,
Mới được ngủ yên ổn.
Chế ngự các căn (các giác quan mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý),
Gần gũi thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt tu đạo),
Phá tan bốn loài ma (bốn thứ ngăn trở người tu: ma phiền não, ma thân tâm, ma chết, ma trời),
Mới được ngủ yên ổn.
Không thấy tốt hay xấu,
Cùng với khổ, vui thảy,
Vì các loài chúng sinh
Mà xoay vần sống chết,
Nếu làm được như thế,
Mới được ngủ yên ổn.
Ai được ngủ yên ổn?
Ấy là chư Phật vậy,
Quán sâu không tam-muội (thiền định quán chiếu lẽ mọi vật đều không có tự tính cố định),
Thân tâm yên, bất động.
Ai được ngủ yên ổn?
Ấy là người từ bi,
Luôn tu, không buông lung,
Nhìn chúng sinh như con một.
Chúng sinh trong tối tăm vô minh (mê muội, không thấy rõ sự thật),
Không thấy quả phiền não,
Luôn làm các việc ác,
Không được ngủ yên ổn.
Nếu vì thân chính mình
Hay vì thân người khác
Làm mười điều ác (giết, trộm, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói ác, nói thêu dệt, tham lam, giận dữ, thấy biết sai lệch),
Không được ngủ yên ổn.
Nếu nói vì vui sướng
Hại cha cũng không lỗi,
Nghe theo ác tri thức (bạn xấu, thầy tà dẫn dắt vào đường sai),
Không được ngủ yên ổn.
Nếu ăn quá chừng mực,
Uống lạnh quá độ vừa,
Như thế thì bệnh khổ,
Không được ngủ yên ổn.
Nếu có lỗi với vua,
Tà niệm vợ con người,
Và kẻ đi đường hoang,
Không được ngủ yên ổn.
Giữ giới, quả chưa chín,
Thái tử chưa nối ngôi,
Kẻ trộm chưa được của,
Không được ngủ yên ổn.
"Này Kỳ-bà, nay ta bệnh nặng. Ta đã gây việc ác nghịch, hãm hại vị vua theo chánh pháp. Mọi thầy thuốc giỏi, thuốc hay, bùa chú, người chăm bệnh khéo léo đều không chữa được. Vì sao? Cha ta là vị vua theo pháp, cai trị đất nước đúng pháp, thật không có lỗi gì, vậy mà ta ngang ngược hãm hại. Ta như cá nằm trên cạn, còn vui gì nữa; như nai mắc bẫy, chẳng chút vui lòng; như người tự biết mình không sống qua ngày; như vua mất nước, trốn chạy sang đất khác; như người nghe nói bệnh mình không chữa được; như kẻ phạm giới nghe kể tội lỗi của mình. Xưa ta từng nghe người trí nói: 'Nếu việc làm của thân, miệng, ý không trong sạch, nên biết người ấy nhất định đọa địa ngục.' Ta cũng như vậy, sao ngủ yên được? Nay ta lại không có vị đại y cao tột nào giảng thuốc pháp để trừ bệnh khổ cho ta."
Kỳ-bà đáp: "Lành thay, lành thay! Vua tuy đã gây tội, nhưng lòng sinh hối hận sâu nặng, lại biết tàm quý (biết hổ thẹn, xấu hổ). Đại vương, chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật) thường nói: 'Có hai bạch pháp (pháp trong sạch, lành) cứu được chúng sinh: một là tàm, hai là quý. Tàm là tự mình không làm tội; quý là không bảo người khác làm tội. Tàm là tự thẹn trong lòng; quý là bày tỏ tội mình ra với người. Tàm là thẹn với người; quý là thẹn với trời. Ấy gọi là tàm quý. Kẻ không có tàm quý thì không gọi là người, mà gọi là súc sinh. Có tàm quý nên mới biết cung kính cha mẹ, thầy dạy, bậc trên. Có tàm quý nên mới nói có cha mẹ, anh em, chị em.' Lành thay đại vương, ngài có đủ tàm quý!
Đại vương hãy nghe: thần nghe Phật nói, người trí có hai hạng: một là không làm điều ác, hai là làm rồi thì sám hối. Kẻ ngu cũng có hai hạng: một là làm tội, hai là che giấu tội. Tuy trước đã làm ác, nhưng sau biết bày tỏ ra, hối hận rồi biết hổ thẹn, không dám làm nữa — giống như nước đục, bỏ viên ngọc sáng vào thì nhờ sức của ngọc, nước liền trong lại; như mây khói tan đi thì trăng sáng trong. Làm ác mà biết hối hận cũng như vậy. Nếu vua sám hối và biết tàm quý thì tội liền được trừ diệt, trong sạch như cũ.
Đại vương, giàu có hai loại: một là voi, ngựa và các thứ súc vật; hai là vàng bạc và các thứ châu báu. Voi ngựa tuy nhiều cũng không bằng một viên ngọc. Đại vương, chúng sinh cũng vậy: một là giàu điều ác, hai là giàu điều thiện. Làm nhiều điều ác không bằng một điều thiện. Thần nghe Phật nói: tu một tâm thiện phá được trăm thứ ác. Đại vương, như một chút kim cương (thứ cứng nhất, phá được mọi vật) cũng phá được núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Ấn Độ xưa), như một chút lửa cũng đốt cháy được mọi thứ, như một chút thuốc độc cũng giết được chúng sinh — chút thiện cũng vậy, phá được điều ác lớn. Tuy gọi là thiện nhỏ, nhưng thật ra là lớn. Vì sao? Vì phá được điều ác lớn.
Đại vương, như Phật đã nói: che giấu thì rỉ chảy, không che giấu thì không rỉ chảy. Bày tỏ, hối lỗi nên không rỉ chảy. Nếu làm các tội mà không che giấu thì vì không che giấu, tội sẽ nhẹ bớt; nếu biết tàm quý thì tội tiêu diệt. Đại vương, như giọt nước tuy nhỏ nhưng dần dần làm đầy được đồ chứa lớn; tâm thiện cũng vậy, mỗi một tâm thiện đều phá được điều ác lớn. Nếu che giấu tội thì tội càng tăng lên; bày tỏ và biết tàm quý thì tội tiêu diệt. Vì thế chư Phật nói người có trí không che giấu tội. Lành thay đại vương, ngài tin được nhân quả, tin nghiệp, tin quả báo. Cúi mong đại vương đừng ôm lòng sầu sợ.
Nếu có chúng sinh làm các tội mà che giấu, không hối hận, lòng không tàm quý, không thấy nhân quả và nghiệp báo, không chịu thưa hỏi người có trí, không gần bạn lành, thì người như thế mọi thầy thuốc giỏi cho đến người chăm bệnh đều không chữa được. Như bệnh ca-ma-la (bệnh vàng da rất nặng, xem là bệnh nan y) thì thầy thuốc thế gian đành khoanh tay; người che giấu tội cũng như vậy. Thế nào là người có tội ấy? Tức là nhất-xiển-đề (kẻ đã đứt hết căn lành, không tin Phật pháp). Nhất-xiển-đề là kẻ không tin nhân quả, không có tàm quý, không tin nghiệp báo, không thấy đời hiện tại và đời vị lai, không gần bạn lành, không làm theo lời dạy răn của chư Phật. Người như thế gọi là nhất-xiển-đề, chư Phật Thế Tôn cũng không chữa được. Vì sao? Như xác chết ở đời thì thầy thuốc không chữa được; nhất-xiển-đề cũng như vậy, chư Phật Thế Tôn không chữa được. Đại vương nay không phải là nhất-xiển-đề, sao lại nói là không thể cứu chữa?
Đại vương nói không ai chữa được. Đại vương nên biết: ở thành Ca-tỳ-la có vị vương tử con vua Tịnh Phạn, họ Cù-đàm, tên Tất-đạt-đa. Ngài không có thầy mà tự giác ngộ, tự nhiên chứng được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, cao nhất, tức quả vị Phật). Ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ (những đặc điểm hình tướng tốt đẹp riêng của bậc Phật) trang nghiêm thân ngài. Ngài có đủ thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi khi giảng pháp), biết hết, thấy hết, có lòng đại từ đại bi, thương xót mọi người như thương La-hầu-la (con trai ruột của ngài). Ngài đi theo những chúng sinh lành như con bê theo mẹ. Ngài biết đúng lúc mới nói, chưa đúng lúc thì không nói. Ngài nói lời chân thật, lời trong sạch, lời vi diệu, lời có ý nghĩa, lời đúng pháp, lời trước sau như một. Ngài giúp chúng sinh lìa hẳn phiền não. Ngài biết rõ căn cơ và tâm tính của chúng sinh, thông suốt mọi phương tiện thích hợp. Trí tuệ của ngài cao lớn như núi Tu-di, sâu rộng như biển cả. Đức Phật Thế Tôn ấy có trí tuệ kim cương, phá được mọi tội ác của chúng sinh; nếu nói ngài không làm được thì không có lẽ ấy.
Nay ngài ở cách đây mười hai do-tuần (đơn vị đo đường dài Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng hơn mười cây số), tại thành Câu-thi-na, giữa hai cặp cây sa-la, đang vì vô lượng a-tăng-kỳ chúng bồ-tát (những người tu cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) mà giảng đủ loại pháp: có và không; hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt); hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy) và vô lậu (không còn phiền não); quả của phiền não và quả của pháp lành; sắc pháp (pháp có hình chất vật chất), phi sắc pháp, và pháp chẳng phải sắc chẳng phải phi sắc; ngã, phi ngã, và chẳng phải ngã chẳng phải phi ngã; thường, phi thường, và chẳng phải thường chẳng phải phi thường; vui, chẳng vui, và chẳng phải vui chẳng phải chẳng vui; tướng, phi tướng, và chẳng phải tướng chẳng phải phi tướng; đoạn, phi đoạn, và chẳng phải đoạn chẳng phải phi đoạn; thế gian, xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian), và chẳng phải thế gian chẳng phải xuất thế gian; thừa (cỗ xe, ví cho giáo pháp đưa người đến giải thoát), phi thừa, và chẳng phải thừa chẳng phải phi thừa; tự làm tự chịu, tự làm người khác chịu, và không làm không chịu. Đại vương, nếu ở chỗ Phật được nghe pháp 'không làm không chịu' thì mọi tội nặng đều tiêu diệt ngay.
Nay xin vua hãy nghe. Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) khi sắp hết mạng thì có năm tướng hiện ra: một là áo quần dơ bẩn; hai là hoa trên đầu héo úa; ba là thân thể hôi hám; bốn là dưới nách ra mồ hôi; năm là không thích chỗ ngồi của mình. Khi ấy, Thiên đế Thích hễ ở chỗ vắng mà thấy sa-môn hay bà-la-môn thì liền đến chỗ họ, tưởng là Phật. Bấy giờ sa-môn và bà-la-môn thấy Đế Thích đến thì rất mừng, liền nói: 'Thưa thiên chủ, nay tôi xin quy y ngài.' Đế Thích nghe vậy mới biết họ không phải Phật, lại tự nghĩ: 'Họ không phải Phật thì không trừ được năm tướng suy tàn của ta.'
Lúc ấy có người quan đánh xe tên Ban-già-thi nói với Đế Thích: 'Thưa Kiều-thi-ca (tên khác của Đế Thích), vua càn-thát-bà (loài thần âm nhạc ở cõi trời) tên Đôn-phù-lâu có cô con gái tên Tu-bạt-đà. Nếu ngài đem cô ấy cho tôi, tôi sẽ chỉ cho ngài chỗ trừ được tướng suy tàn.' Đế Thích liền đáp: 'Này thiện nam tử (người đàn ông lành, cách gọi thân mật), vua a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên) Tỳ-ma-chất-đa có con gái là Xá-chi, là người ta quý trọng. Nếu khanh thật chỉ được cho ta chỗ trừ diệt tướng xấu thì ta còn cho cả nàng ấy, huống gì Tu-bạt-đà.' — 'Thưa Kiều-thi-ca, có đức Phật Thế Tôn hiệu là Thích-ca Mâu-ni, nay đang ở thành lớn Vương Xá. Nếu ngài đến đó thưa hỏi những điều chưa được nghe thì tướng suy tàn nhất định được trừ diệt.' — 'Này thiện nam tử, nếu đức Phật Thế Tôn thật trừ được thì hãy quay xe đến chỗ ngài ở.' Người đánh xe vâng lệnh, liền quay xe đến núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu, gần thành Vương Xá) thuộc thành Vương Xá.
Đế Thích đến chỗ Phật, cúi đầu lạy sát chân Phật, rồi lui ngồi một bên, thưa: 'Bạch Thế Tôn, trong cõi trời và cõi người, cái gì là sự trói buộc?' — 'Kiều-thi-ca, là keo kiệt, tham lam và ghen ghét.' Lại hỏi: 'Keo kiệt, tham lam, ghen ghét do đâu mà sinh?' Đáp: 'Do vô minh mà sinh.' Lại hỏi: 'Vô minh do đâu mà sinh?' Đáp: 'Do phóng dật (buông lung, lơ là) mà sinh.' Lại hỏi: 'Phóng dật do đâu mà sinh?' Đáp: 'Do điên đảo (thấy biết sai lệch, ngược với sự thật) mà sinh.' Lại hỏi: 'Điên đảo do đâu mà sinh?' Đáp: 'Do lòng nghi mà sinh.' — 'Bạch Thế Tôn, điên đảo do nghi mà sinh, thật đúng như lời bậc thánh dạy. Vì sao? Con có lòng nghi, vì lòng nghi nên sinh điên đảo, đối với người không phải Thế Tôn lại tưởng là Thế Tôn. Nay con gặp Phật, lưới nghi liền được trừ; lưới nghi đã trừ thì điên đảo cũng hết; điên đảo đã hết thì không còn lòng keo kiệt cho đến lòng ghen ghét.'
Phật nói: 'Ông nói không còn lòng keo kiệt, ghen ghét, vậy nay ông đã chứng A-na-hàm (bậc thánh quả thứ ba, không còn trở lại cõi dục) rồi sao? A-na-hàm thì không có lòng tham. Nếu không có lòng tham thì sao vì mạng sống mà đến chỗ ta? Bậc A-na-hàm thật không cầu mạng sống.' — 'Bạch Thế Tôn, kẻ có điên đảo thì mới cầu mạng sống; kẻ không có điên đảo thì không cầu mạng sống. Nhưng con nay thật không cầu mạng sống; điều con muốn cầu chỉ là pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) và trí tuệ của Phật.' — 'Kiều-thi-ca, ông cầu pháp thân và trí tuệ của Phật thì đời sau nhất định sẽ được.' Lúc ấy Đế Thích nghe Phật nói xong, năm tướng suy tàn liền tiêu mất. Ông đứng dậy làm lễ, đi quanh Phật ba vòng, cung kính chắp tay thưa: 'Bạch Thế Tôn, nay con vừa chết vừa sống, mất mạng rồi lại được mạng. Lại được nghe Phật thọ ký (lời Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) rằng con sẽ chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, ấy là được sống lại, được mạng sống lần nữa. Bạch Thế Tôn, mọi người và chư thiên do đâu mà được tăng thêm, lại do duyên gì mà bị giảm sút?' — 'Kiều-thi-ca, do tranh đấu mà người và chư thiên bị giảm sút; khéo tu hòa hợp, kính trọng nhau thì được tăng thêm.' — 'Bạch Thế Tôn, nếu do tranh đấu mà bị giảm sút, thì từ nay con không còn đánh nhau với a-tu-la nữa.' Phật nói: 'Lành thay, lành thay, Kiều-thi-ca! Chư Phật Thế Tôn dạy rằng pháp nhẫn nhục (nhẫn chịu, không giận không oán) là nhân để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân liền tiến đến lạy Phật rồi trở về. Đại vương, Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) trừ được mọi tướng xấu, vì thế gọi Phật là bất khả tư nghị (không thể nghĩ bàn). Nếu vua đến thì mọi tội nặng nhất định sẽ được trừ.
Đại vương hãy nghe: có người con của một bà-la-môn tên là Bất Hại, vì giết vô số chúng sinh nên bị gọi là Ương-quật-ma. Hắn còn muốn hại mẹ. Khi lòng ác nổi lên thì thân cũng động theo; thân tâm động là nhân của tội ngũ nghịch (năm tội cực nặng: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán – bậc thánh đã dứt sạch phiền não, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn); vì nhân ngũ nghịch nên nhất định đọa địa ngục. Sau đó, khi gặp Phật, thân tâm hắn đều động, lại muốn giết hại; thân tâm động là nhân ngũ nghịch, vì nhân ngũ nghịch nên sẽ vào địa ngục. Người ấy được gặp bậc đại sư Như Lai, liền diệt được nhân duyên địa ngục, phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì thế gọi Phật là thầy thuốc vô thượng, chứ không phải sáu vị thầy kia.
Đại vương, lại có vương tử Tu-tỳ-la, bị cha giận, chặt tay chân rồi xô xuống giếng sâu. Mẹ chàng thương xót, sai người kéo lên, đưa đến chỗ Phật. Vừa gặp Phật, tay chân chàng liền lành lặn như cũ, chàng liền phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đại vương, nhờ gặp Phật mà được quả báo ngay hiện đời, vì thế gọi Phật là thầy thuốc vô thượng, chứ không phải sáu vị thầy kia.
Đại vương, như bên bờ sông Hằng (con sông lớn ở Ấn Độ) có năm trăm ngạ quỷ (loài quỷ đói), suốt vô số năm chưa từng thấy nước. Dù đến tận bờ sông, chúng chỉ thấy toàn lửa chảy. Bị đói khát dày vò, chúng gào khóc. Lúc ấy Như Lai đang ngồi dưới một gốc cây trong rừng ưu-đàm-bát (một loài cây quý hiếm) bên bờ sông ấy. Bấy giờ các ngạ quỷ đến chỗ Phật, thưa: 'Bạch Thế Tôn, chúng con đói khát, mạng sắp không còn bao lâu.' Phật nói: 'Nước sông Hằng chảy đó, sao các ngươi không uống?' Quỷ đáp: 'Như Lai thấy là nước, còn chúng con thấy là lửa.' Phật nói: 'Dòng sông Hằng trong mát, thật không có lửa. Do nghiệp ác nên tâm các ngươi tự điên đảo, cho là lửa. Ta sẽ vì các ngươi trừ điên đảo, cho các ngươi thấy nước.' Lúc ấy Thế Tôn giảng rộng cho các quỷ về cái hại của keo kiệt, tham lam. Các quỷ liền nói: 'Nay chúng con khát quá, tuy nghe lời pháp mà chẳng vào lòng được.' Phật nói: 'Nếu các ngươi khát thì hãy xuống sông uống cho thỏa trước đã.' Nhờ sức Phật, các quỷ ấy liền uống được nước. Uống nước xong, Như Lai lại giảng đủ loại pháp cho chúng. Nghe pháp xong, tất cả đều phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, bỏ thân ngạ quỷ, được thân chư thiên. Đại vương, vì thế gọi Phật là thầy thuốc vô thượng, chứ không phải sáu vị thầy kia.
Đại vương, ở nước Xá-bà-đề (thành Xá-vệ, kinh đô nước Kiều-tát-la) có năm trăm tên giặc bị vua Ba-tư-nặc móc mắt. Họ mù lòa, không người dẫn đường, không thể đến chỗ Phật. Phật thương xót nên tự đến chỗ bọn giặc, an ủi rằng: 'Này các thiện nam tử (những người đàn ông lành), hãy khéo giữ gìn thân và miệng, đừng làm ác nữa.' Bọn giặc vừa nghe tiếng Như Lai vi diệu trong trẻo, liền sáng mắt lại. Họ liền chắp tay trước Phật, làm lễ và thưa: 'Bạch Thế Tôn, nay chúng con biết lòng từ của Phật trùm khắp mọi chúng sinh, không riêng gì người và chư thiên.' Lúc ấy Như Lai liền giảng pháp cho họ. Nghe pháp xong, tất cả đều phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì thế Như Lai thật là thầy thuốc giỏi vô thượng ở đời, chứ không phải sáu vị thầy kia.
Đại vương, ở nước Xá-bà-đề có một người chiên-đà-la (giai cấp thấp nhất ở Ấn Độ xưa, làm nghề giết mổ, bị coi là hạ tiện) tên Khí Hư, đã giết vô số người. Khi gặp Đại Mục-kiền-liên (đệ tử lớn của Phật, thần thông bậc nhất), hắn liền phá được nhân duyên địa ngục, được sinh lên cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, nơi Đế Thích làm chủ). Vì có những đệ tử thánh như vậy nên gọi Phật Như Lai là thầy thuốc vô thượng, chứ không phải sáu vị thầy kia.
Đại vương, ở thành Ba-la-nại có người con trai nhà trưởng giả (người giàu có, có địa vị) tên A-dật-đa, lén lút dâm loạn với mẹ mình, vì thế mà giết cha. Mẹ hắn lại tư thông với người ngoài, hắn biết được bèn giết luôn mẹ. Có một vị A-la-hán là người quen của hắn; vì xấu hổ với người quen ấy, hắn liền giết luôn vị ấy. Giết xong, hắn đến tinh xá Kỳ Hoàn (tu viện nổi tiếng ở thành Xá-vệ) xin xuất gia. Bấy giờ các tỳ-kheo (tăng sĩ nam đã thọ giới đầy đủ) đều biết người này phạm ba tội nghịch, nên không ai dám nhận. Vì không được nhận, hắn càng giận dữ, ngay đêm ấy phóng lửa lớn đốt tăng phường (nơi ở của chư tăng), giết nhiều người vô tội. Sau đó hắn lại đến thành Vương Xá, tới chỗ Như Lai, khẩn thiết xin xuất gia. Như Lai liền nhận, giảng pháp cốt yếu cho hắn, khiến tội nặng của hắn dần dần nhẹ bớt, và hắn phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì thế gọi Phật là thầy thuốc giỏi ở đời, chứ không phải sáu vị thầy kia.
Đại vương, bản tính vua hung ác, tin theo kẻ ác Đề-bà-đạt-đa (em họ của Phật, kẻ chống phá Phật), thả con voi lớn say rượu ra để giẫm Phật. Voi vừa thấy Phật liền tỉnh ngộ. Phật bèn đưa tay xoa đầu voi, lại giảng pháp cho nó, khiến nó phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đại vương, súc sinh gặp Phật còn phá được quả của nghiệp súc sinh, huống gì là người. Đại vương nên biết: nếu gặp Phật thì mọi tội nặng nhất định sẽ được diệt.
Đại vương, khi Thế Tôn chưa chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, ma vương cùng vô lượng vô biên quyến thuộc đến chỗ bồ-tát (lúc ấy ngài còn là bồ-tát, người đang tu cầu thành Phật). Khi đó bồ-tát dùng sức nhẫn nhục phá tan tâm ác của ma, khiến ma tiếp nhận pháp, rồi phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Phật có sức công đức lớn như vậy.
Đại vương, có con quỷ đồng hoang hay giết hại chúng sinh. Lúc ấy Như Lai vì trưởng giả Thiện Hiền mà đến làng đồng hoang giảng pháp cho quỷ. Quỷ đồng hoang nghe pháp vui mừng, liền đem trưởng giả trao cho Như Lai, rồi phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Đại vương, ở nước Ba-la-nại có người đồ tể tên Quảng Ngạch, ngày nào cũng giết vô số dê. Khi gặp Xá-lợi-phất (đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật), hắn liền thọ tám giới (tám điều răn người tại gia giữ trong một ngày một đêm) trong một ngày đêm. Nhờ nhân duyên ấy, khi chết hắn được làm con của Tỳ-sa-môn, vị Thiên vương phương Bắc. Đệ tử của Như Lai còn có quả công đức lớn như vậy, huống gì là Phật.
Đại vương, ở Bắc Thiên Trúc (miền bắc Ấn Độ) có thành tên Tế Thạch, vua thành ấy tên Long Ấn. Vì tham ngôi vị trọng yếu của đất nước, vua giết hại cha mình. Hại cha xong, lòng sinh hối hận, liền bỏ việc nước, đến chỗ Phật khẩn thiết xin xuất gia. Phật nói: 'Thiện lai!' (Lành thay, hãy đến đây — lời Phật nhận người xuất gia). Ông liền thành tỳ-kheo, tội nặng tiêu diệt, phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đại vương nên biết, Phật có quả công đức lớn vô lượng vô biên như vậy.
Đại vương, Như Lai có người em là Đề-bà-đạt-đa, phá sự hòa hợp của tăng chúng, làm thân Phật chảy máu, giết tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ đã thọ giới đầy đủ) Liên Hoa, phạm ba tội nghịch. Như Lai giảng đủ loại pháp cốt yếu cho ông, khiến tội nặng của ông liền nhẹ bớt. Vì thế Như Lai là thầy thuốc giỏi lớn, chứ không phải sáu vị thầy kia.
Đại vương, nếu ngài tin lời thần thì cúi mong ngài mau đến chỗ Như Lai; nếu không tin thì xin hãy suy nghĩ cho kỹ. Đại vương, lòng đại bi của chư Phật Thế Tôn trùm khắp, không giới hạn ở một người. Chánh pháp rộng lớn, không gì không bao gồm. Ngài nhìn kẻ thù và người thân bình đẳng, lòng không ghét không thương riêng. Ngài không bao giờ thiên vị riêng cho một người được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà người khác không được. Như Lai không chỉ là thầy của tứ bộ (bốn chúng đệ tử: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ), mà là thầy của khắp tất cả chư thiên, loài người, loài rồng, loài quỷ, chúng sinh địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Mọi chúng sinh cũng nên xem Phật như cha mẹ.
Đại vương nên biết: Như Lai không chỉ giảng pháp riêng cho người sang giàu như vua Bạt-đề-ca, mà cũng giảng cho người hèn kém như Ưu-ba-li (người thợ cạo xuất thân thấp hèn). Ngài không chỉ nhận đồ ăn cúng dường của trưởng giả Tu-đạt-đa A-na-bân-để (người giàu có nổi tiếng hay giúp kẻ nghèo khó), mà cũng nhận đồ ăn của người nghèo tên Tu-đạt-đa. Ngài không chỉ giảng pháp cho những người căn tính lanh lợi như Xá-lợi-phất, mà cũng giảng cho người căn tính chậm lụt như Chu-lợi-bàn-đặc. Ngài không chỉ cho người có tính không tham như Đại Ca-diếp xuất gia cầu đạo, mà cũng cho người rất tham như Nan-đà xuất gia. Ngài không chỉ cho người phiền não mỏng như Ưu-lâu-tần-loa Ca-diếp xuất gia cầu đạo, mà cũng cho người phiền não sâu dày, phạm tội nặng như Ưu-đà-da, em vua Ba-tư-nặc, xuất gia cầu đạo. Ngài không vì người ta cung kính cúng dường mới nhổ gốc sân hận cho họ (?); với Ương-quật-ma-la có tâm ác muốn hại ngài, ngài cũng không bỏ mà không cứu.
Ngài không chỉ giảng pháp cho người đàn ông có trí, mà cũng giảng pháp cho người đàn bà cực kỳ ngu muội (?). Ngài không chỉ cho người xuất gia chứng bốn quả đạo (bốn bậc thánh quả từ thấp đến cao, cao nhất là A-la-hán), mà cũng cho người tại gia chứng ba quả đạo. Ngài không chỉ giảng pháp cốt yếu cho những người như Phú-đa-la, đã bỏ mọi việc bận rộn, sống thanh nhàn tĩnh lặng mà suy ngẫm, mà cũng giảng pháp cốt yếu cho những người như vua Tần-bà-sa-la (cha vua A-xà-thế), đang cai quản việc nước, lo việc triều chính. Ngài không chỉ giảng cho người đã bỏ rượu, mà cũng giảng cho kẻ say sưa như trưởng giả Uất-già, người mê rượu. Ngài không chỉ giảng cho người đang nhập thiền định như Ly-bà-đa, mà cũng giảng cho người đàn bà bà-la-môn Bà-tư-tra, vì mất con mà loạn trí. Ngài không chỉ giảng cho đệ tử của mình, mà cũng giảng cho Ni-kiền tử, người theo ngoại đạo (đạo khác ngoài Phật giáo). Ngài không chỉ giảng cho người đang tuổi sung sức hai mươi lăm, mà cũng giảng cho người già yếu tám mươi tuổi. Ngài không chỉ giảng cho người căn lành đã chín, mà cũng giảng cho người căn lành chưa chín. Ngài không chỉ giảng cho phu nhân Mạt-lợi (hoàng hậu của vua Ba-tư-nặc), mà cũng giảng cho kỹ nữ Liên Hoa. Ngài không chỉ nhận món ngon thượng hạng của vua Ba-tư-nặc, mà cũng nhận đồ ăn có lẫn thuốc độc của trưởng giả Thi-lợi-cúc-đa. Đại vương nên biết, Thi-lợi-cúc-đa xưa kia cũng gây nhân tội nghịch, nhờ gặp Phật nghe pháp mà liền phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Đại vương, giả sử suốt một tháng thường đem áo mặc, đồ ăn cúng dường, cung kính mọi chúng sinh, thì công đức (phước lành có được do làm việc thiện) ấy không bằng một phần mười sáu công đức của người niệm Phật (nhớ nghĩ đến Phật) trong một khoảnh khắc. Đại vương, giả sử đúc vàng thành tượng người, xe ngựa chở đầy của báu, mỗi thứ một trăm, đem ra bố thí, cũng không bằng người phát tâm hướng về Phật mà cất chân bước một bước. Đại vương, giả sử lại dùng một trăm cỗ xe voi chở đủ thứ châu báu của nước Đại Tần (tên gọi xưa chỉ vùng đất phía tây xa xôi, tức đế quốc La Mã), cùng với một trăm người con gái đeo chuỗi anh lạc, đem ra bố thí, vẫn không bằng phát tâm hướng về Phật mà cất chân bước một bước. Chưa kể việc ấy, nếu đem bốn thứ cúng dường (áo mặc, đồ ăn uống, giường nằm, thuốc men) mà cúng dường mọi chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một tỷ thế giới, chỉ vũ trụ vô cùng rộng lớn), cũng vẫn không bằng phát tâm hướng về Phật mà cất chân bước một bước. Chưa kể việc ấy, nếu đại vương cúng dường, cung kính vô lượng chúng sinh nhiều như cát sông Hằng, cũng không bằng một lần đến chỗ cây sa-la song thọ, tới chỗ Như Lai, thành tâm nghe pháp."
Bấy giờ đại vương đáp Kỳ-bà: "Như Lai Thế Tôn tính đã điều hòa nhu thuận, nên được những người điều hòa nhu thuận làm quyến thuộc, như rừng chiên-đàn thì toàn cây chiên-đàn vây quanh. Như Lai thanh tịnh nên mọi quyến thuộc cũng thanh tịnh, như rồng lớn thì toàn các rồng làm quyến thuộc. Như Lai vắng lặng nên mọi quyến thuộc cũng vắng lặng. Như Lai không tham nên mọi quyến thuộc cũng không tham. Phật không có phiền não nên mọi quyến thuộc cũng không có phiền não. Còn ta nay là kẻ cực ác, nghiệp ác quấn chặt lấy thân, hôi hám nhơ nhớp, đã thuộc về địa ngục, sao có thể đến chỗ Như Lai được? Nếu ta có đến, e rằng ngài chẳng đoái hoài, chẳng tiếp đón chuyện trò. Khanh tuy khuyên ta đến chỗ Phật, nhưng hôm nay ta tự thấy mình hèn mọn, đau buồn, chẳng còn lòng nào muốn đi."
Bấy giờ giữa hư không liền vang lên tiếng nói: "Phật pháp vô thượng sắp suy tàn. Dòng sông pháp sâu thẳm sắp khô cạn. Ngọn đèn pháp lớn sắp tắt. Chẳng bao lâu nữa núi pháp sẽ sụp, thuyền pháp sẽ chìm, cầu pháp sẽ gãy, điện pháp sẽ đổ, cờ pháp sẽ ngã, cây pháp sẽ gãy. Bạn lành sắp ra đi, nỗi sợ lớn sắp đến. Chẳng bao lâu nữa chúng sinh sẽ đói pháp. Bệnh dịch phiền não sắp lan tràn. Thời tối tăm lớn đã đến, thời khát pháp đã tới. Ma vương vui mừng, cởi bỏ áo giáp mũ trụ. Mặt trời Phật sắp lặn vào núi đại niết-bàn. Đại vương, nếu Phật qua đời thì tội ác nặng của vua không ai chữa được nữa. Đại vương, nay ngươi đã tạo nghiệp cực nặng của địa ngục A-tỳ; do nghiệp ấy làm duyên, chắc chắn sẽ phải chịu, không còn nghi ngờ gì.
Đại vương, chữ 'A' nghĩa là không, chữ 'tỳ' nghĩa là khoảng hở; khổ liên miên không có chút vui nào xen vào, nên gọi là vô gián (không gián đoạn). Đại vương, giả sử chỉ một người đọa vào ngục ấy, thân người ấy cao lớn tám vạn do-tuần, đầy khắp trong ngục, không còn chỗ trống, khắp quanh thân chịu đủ thứ khổ. Nếu có nhiều người thì thân mỗi người cũng đầy khắp mà không ngăn ngại nhau. Đại vương, trong địa ngục lạnh, thỉnh thoảng gặp gió nóng thì cho là vui; trong địa ngục nóng, thỉnh thoảng gặp gió lạnh cũng gọi là vui. Có những địa ngục, người ta chết rồi, nếu nghe tiếng 'sống lại' thì liền sống lại. Còn ở địa ngục A-tỳ thì không hề có những điều ấy. Đại vương, địa ngục A-tỳ bốn phía có cửa, ngoài mỗi cửa đều có lửa dữ, đông tây nam bắc lửa đan chéo xuyên suốt. Tường sắt bao quanh tám vạn do-tuần, lưới sắt phủ kín bên trên, đất cũng bằng sắt. Lửa trên xuyên xuống dưới, lửa dưới xuyên lên trên. Đại vương, như cá trên chảo, mỡ cháy khét lẹt, tội nhân trong ấy cũng như vậy. Đại vương, phạm một tội nghịch thì chịu đủ một phần tội như thế; phạm hai tội nghịch thì tội gấp đôi; phạm đủ năm tội nghịch thì tội cũng gấp năm. Đại vương, nay ta biết chắc nghiệp ác của vua nhất định không tránh khỏi. Cúi mong đại vương mau đến chỗ Phật. Ngoài Phật Thế Tôn ra, không ai cứu được. Nay ta thương ngươi nên khuyên bảo như vậy."
Bấy giờ đại vương nghe lời ấy xong, lòng kinh sợ, toàn thân run rẩy, tay chân đầu mình lay động như cây chuối trước gió. Vua ngẩng lên đáp: "Ngài là ai mà không hiện hình, chỉ có tiếng nói?" — "Đại vương, ta là cha ngươi, Tần-bà-sa-la. Nay ngươi nên làm theo lời Kỳ-bà nói, đừng nghe theo lời sáu vị quan mang tà kiến (hiểu biết sai lệch)." Vua nghe xong ngất xỉu, ngã nhào xuống đất. Nhọt trên thân càng nặng thêm, hôi thối gấp bội lúc trước. Dù lấy thuốc mát thoa chữa, nhọt vẫn nung nấu, độc nóng chỉ tăng chứ không giảm.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ mười bảy
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ mười tám
Sa-môn (vị tăng) Tuệ Nghiêm cùng những người khác đời Tống dựa theo kinh Nê-hoàn (một bản dịch khác của kinh Niết-bàn) mà bổ sung, chỉnh lý.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video