@@THIEN 1@@
Phẩm Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương, phần thứ hai
Bấy giờ, Bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài) Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương thưa với Phật rằng: “Thưa Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Nếu những kẻ phạm trọng cấm (các giới nặng nhất của người xuất gia, phạm thì mất tư cách tu sĩ), những kẻ phỉ báng kinh Phương đẳng (kinh điển Đại thừa, giáo lý rộng lớn bình đẳng), những kẻ gây tội ngũ nghịch (năm tội cực nặng: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp tăng đoàn), những kẻ nhất-xiển-đề (người đã cắt đứt hết mọi gốc lành, không còn tin nhân quả) đều có Phật tính (bản tính có thể thành Phật sẵn có trong mỗi chúng sinh), thì vì sao họ lại còn rơi vào địa ngục?
Thưa Thế Tôn! Nếu những người ấy có Phật tính, thì sao lại nói họ không có thường, lạc, ngã, tịnh (bốn đức của Niết-bàn: thường còn, an vui, tự tại chân thật, trong sạch)? Thưa Thế Tôn! Nếu kẻ đã cắt đứt thiện căn (gốc lành, những hạt giống tốt sinh ra việc thiện) thì gọi là nhất-xiển-đề, vậy khi cắt đứt thiện căn, Phật tính vốn có sao lại không bị đứt? Nếu Phật tính bị đứt, sao còn nói là thường, lạc, ngã, tịnh? Nếu Phật tính không bị đứt, thì vì sao lại gọi là nhất-xiển-đề?
Thưa Thế Tôn! Người phạm bốn trọng cấm (bốn giới nặng nhất: giết người, trộm cắp, dâm dục, nói dối đã chứng thánh) được gọi là không cố định; kẻ phỉ báng kinh Phương đẳng, kẻ gây tội ngũ nghịch, cùng kẻ nhất-xiển-đề đều gọi là không cố định. Nếu hạng người ấy là cố định, thì làm sao thành tựu được a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp của chư Phật)? Từ Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, bậc vừa dự vào dòng thánh) cho đến Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy chỉ dạy, không đi giáo hóa rộng) cũng đều gọi là không cố định. Nếu từ Tu-đà-hoàn đến Bích-chi Phật là cố định, thì cũng không thể thành tựu a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Thưa Thế Tôn! Nếu người phạm bốn trọng cấm là không cố định, thì từ Tu-đà-hoàn cho đến Bích-chi Phật cũng không cố định. Không cố định như thế thì chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) cũng không cố định. Nếu Phật không cố định, thì thể tính của Niết-bàn (cảnh giới giải thoát hoàn toàn, dứt hết khổ đau và sinh tử) cũng không cố định, cho đến hết thảy các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng không cố định. Không cố định là thế nào? Nếu kẻ nhất-xiển-đề bỏ được tính nhất-xiển-đề thì thành Phật đạo; vậy chư Phật Như Lai cũng phải như thế: đã vào Niết-bàn rồi cũng lại có thể ra khỏi, không còn ở trong Niết-bàn. Nếu như vậy thì tính của Niết-bàn là không cố định. Vì không cố định, nên biết rằng không có thường, lạc, ngã, tịnh. Vậy sao lại nói kẻ nhất-xiển-đề v.v. sẽ đạt Niết-bàn?”
Bấy giờ, Thế Tôn bảo Bồ-tát ma-ha-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương rằng: “Hay thay, hay thay! Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu theo đạo)! Ông vì muốn làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh, khiến họ được an vui, vì thương xót, nghĩ đến các thế gian, vì muốn làm lớn thêm các Bồ-tát đã phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh), nên mới hỏi như thế.
Này thiện nam tử! Ông đã từng gần gũi vô lượng chư Phật Thế Tôn trong quá khứ, đã gieo các thiện căn nơi chư Phật, từ lâu đã thành tựu công đức bồ-đề, đã hàng phục các ma (những thế lực phá hoại việc tu hành), khiến chúng lui tan; đã dạy vô lượng vô biên chúng sinh, khiến tất cả đều đạt đến a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; từ lâu đã thông suốt kho tàng bí mật rất sâu của chư Phật Như Lai; đã từng hỏi vô lượng vô biên chư Phật Thế Tôn nhiều như cát sông Hằng (ví số lượng nhiều không đếm xuể như cát sông Hằng ở Ấn Độ) trong quá khứ về nghĩa lý rất sâu kín vi diệu như thế này. Ta không thấy trong khắp thế gian, dù là người hay trời, sa-môn (người xuất gia tu hành) hay Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế trong xã hội Ấn Độ xưa), dù là ma hay Phạm (Phạm thiên, vị trời ở cõi trời Sắc giới), có ai hỏi được Như Lai về nghĩa này. Nay ông hãy thành tâm lắng nghe, lắng nghe kỹ! Ta sẽ vì ông mà phân biệt giảng nói.
Này thiện nam tử! Kẻ nhất-xiển-đề cũng không cố định. Nếu cố định thì kẻ nhất-xiển-đề ấy rốt cuộc không thể đạt a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; vì không cố định nên mới đạt được. Như ông nói: Phật tính không đứt, vậy sao kẻ nhất-xiển-đề lại cắt đứt thiện căn? Này thiện nam tử! Thiện căn có hai loại: một là bên trong, hai là bên ngoài; Phật tính không phải trong cũng không phải ngoài, vì nghĩa ấy nên Phật tính không đứt. Lại có hai loại: một là hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dính mắc vào sinh tử), hai là vô lậu (không còn phiền não, ra khỏi sinh tử); Phật tính không phải hữu lậu cũng không phải vô lậu, cho nên không đứt. Lại có hai loại: một là thường, hai là vô thường; Phật tính không phải thường cũng không phải vô thường, cho nên không đứt. Nếu là thứ bị đứt thì lẽ ra phải có thể được lại; nếu không được lại thì gọi là không đứt. Nếu đã đứt rồi mà được lại thì gọi là nhất-xiển-đề (?).
Người phạm bốn trọng cấm cũng không cố định. Nếu cố định thì người phạm bốn trọng cấm rốt cuộc không thể đạt a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Kẻ phỉ báng kinh Phương đẳng cũng không cố định; nếu cố định thì người phỉ báng chính pháp rốt cuộc không thể đạt a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Kẻ gây tội ngũ nghịch cũng không cố định; nếu cố định thì người phạm năm tội nghịch rốt cuộc không thể đạt a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Sắc (hình chất vật chất) và tướng của sắc, cả hai đều không cố định. Tướng của hương, vị, xúc, tướng sinh, cho đến tướng vô minh (si mê, không thấy rõ sự thật), tướng của ấm, nhập, giới (các nhóm phân loại thân tâm: năm uẩn, mười hai xứ, mười tám giới), tướng của hai mươi lăm hữu (hai mươi lăm cảnh giới tồn tại trong ba cõi luân hồi), bốn loài sinh (sinh từ thai, từ trứng, từ ẩm ướt, do hóa hiện) cho đến hết thảy các pháp, đều cũng không cố định.
Này thiện nam tử! Ví như nhà ảo thuật ở giữa đám đông, biến ra bốn loại binh (quân xe, quân bộ, quân voi, quân ngựa), biến ra các thứ chuỗi ngọc trang sức thân, thành ấp, xóm làng, núi rừng cây cối, suối ao sông giếng. Trong đám đông ấy có những đứa trẻ không có trí khôn, khi trông thấy đều cho là thật; còn người có trí thì biết đó là giả dối, chỉ do sức ảo thuật làm mê hoặc mắt người. Này thiện nam tử! Hết thảy phàm phu cho đến Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, mục đích là tự giải thoát), Bích-chi Phật v.v. thấy các pháp có tướng cố định cũng như thế. Chư Phật và Bồ-tát thì đối với các pháp không thấy tướng cố định.
Này thiện nam tử! Ví như đứa trẻ vào giữa mùa hè nóng nực, thấy hơi nóng bốc lên lấp loáng (ảo ảnh) thì cho là nước. Người có trí đối với hơi nóng ấy rốt cuộc không hề nghĩ đó là nước thật, chỉ là ảo ảnh giả dối lừa mắt người, chẳng thật là nước. Hết thảy phàm phu, Thanh văn, Duyên giác (cũng tức là Bích-chi Phật) thấy các pháp cũng như thế, đều cho là thật. Chư Phật và Bồ-tát thì đối với các pháp không thấy tướng cố định.
Này thiện nam tử! Ví như trong khe núi, nhân có tiếng mà có tiếng vọng; đứa trẻ nghe thấy thì cho là tiếng thật. Người có trí hiểu rằng nó không có gì cố định chân thật, chỉ có dáng vẻ của tiếng lừa gạt cái biết của tai. Này thiện nam tử! Hết thảy phàm phu, Thanh văn, Duyên giác đối với các pháp cũng như thế, thấy có tướng cố định. Các Bồ-tát thì hiểu rõ các pháp đều không có tướng cố định, thấy tướng vô thường, tướng trống không vắng lặng, tướng không sinh không diệt. Vì nghĩa ấy, Bồ-tát ma-ha-tát thấy hết thảy các pháp là tướng vô thường.
Này thiện nam tử! Cũng có tướng cố định. Thế nào là cố định? Là thường, lạc, ngã, tịnh. Ở nơi nào? Đó là Niết-bàn.
Này thiện nam tử! Quả Tu-đà-hoàn cũng không cố định; vì không cố định nên trải qua tám vạn kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) thì được tâm a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần) cũng không cố định; vì không cố định nên trải qua sáu vạn kiếp thì được tâm a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục) cũng không cố định; vì không cố định nên trải qua bốn vạn kiếp thì được tâm a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Quả A-la-hán (quả thánh thứ tư, cao nhất của Thanh văn, đã dứt hết phiền não) cũng không cố định; vì không cố định nên trải qua hai vạn kiếp thì được tâm a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đạo Bích-chi Phật cũng không cố định; vì không cố định nên trải qua mười nghìn kiếp thì được tâm a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Này thiện nam tử! Như Lai nay ở giữa hai hàng cây sa-la (loại cây lớn ở Ấn Độ; Phật nhập diệt giữa hai cặp cây này) tại thành Câu-thi-na (nơi Phật nhập Niết-bàn, thuộc Ấn Độ xưa), thị hiện nằm nghiêng trên giường sư tử (chỗ nằm, chỗ ngồi của Phật, ví Phật như sư tử chúa) sắp vào Niết-bàn, khiến các đệ tử chưa đắc quả A-la-hán cùng các lực sĩ sinh lòng buồn khổ lớn; cũng khiến trời, người, A-tu-la (loài thần hay giận dữ, hiếu chiến), Càn-thát-bà (thần âm nhạc), Ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), Khẩn-na-la (thần ca hát), Ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) v.v. bày đặt cúng dường lớn. Như Lai muốn cho mọi người dùng nghìn tấm vải bông (?) quấn bọc thân mình, dùng bảy thứ báu làm quan tài, đổ đầy dầu thơm, chất các thứ gỗ thơm rồi dùng lửa thiêu. Chỉ trừ hai tấm vải không thể cháy: một là tấm sát thân, hai là tấm ngoài cùng. Rồi vì chúng sinh mà chia xá-lợi (phần di cốt còn lại sau khi thiêu thân Phật) làm tám phần. Hết thảy đệ tử Thanh văn đều nói Như Lai đã vào Niết-bàn. Nên biết Như Lai cũng không nhất định vào Niết-bàn. Vì sao? Vì Như Lai thường còn, không biến đổi. Vì nghĩa ấy, sự Niết-bàn của Như Lai cũng không cố định.
Này thiện nam tử! Nên biết Như Lai cũng không cố định. Như Lai không phải là trời. Vì sao? Có bốn loại trời: một là trời thế gian, hai là trời do sinh ra, ba là trời thanh tịnh, bốn là trời nghĩa lý. Trời thế gian là như các vị quốc vương. Trời do sinh ra là từ cõi trời Tứ Thiên vương (cõi trời thấp nhất, do bốn vị vua trời cai quản bốn phương) cho đến cõi trời Phi hữu tưởng phi vô tưởng (cõi trời cao nhất trong ba cõi, nơi tâm tưởng cực kỳ vi tế, chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng). Trời thanh tịnh là từ Tu-đà-hoàn đến Bích-chi Phật. Trời nghĩa lý là các Bồ-tát ma-ha-tát Thập trụ (Bồ-tát đã đạt mười bậc tu cao, gần với Phật quả). Vì sao Bồ-tát Thập trụ gọi là trời nghĩa lý? Vì có thể hiểu khéo nghĩa lý của các pháp. Thế nào là nghĩa? Là vì thấy hết thảy các pháp đều mang nghĩa không (không có tự tính cố định).
Này thiện nam tử! Như Lai không phải vua, cũng không phải Tứ Thiên vương, cho đến không phải trời Phi hữu tưởng phi vô tưởng, không phải từ Tu-đà-hoàn đến Bích-chi Phật, không phải Bồ-tát Thập trụ. Vì nghĩa ấy nên Như Lai không phải là trời. Thế nhưng chúng sinh cũng tôn xưng Phật là Thiên trung thiên (trời của các trời, bậc cao quý nhất trong các bậc trời). Cho nên Như Lai không phải trời mà cũng không phải chẳng phải trời; không phải người cũng không phải chẳng phải người; không phải quỷ cũng không phải chẳng phải quỷ; không phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (quỷ đói) cũng không phải chẳng phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ; không phải chúng sinh cũng không phải chẳng phải chúng sinh; không phải pháp cũng không phải chẳng phải pháp; không phải sắc cũng không phải chẳng phải sắc; không phải dài cũng không phải chẳng phải dài, không phải ngắn cũng không phải chẳng phải ngắn; không phải tướng cũng không phải chẳng phải tướng; không phải tâm cũng không phải chẳng phải tâm; không phải hữu lậu cũng không phải vô lậu; không phải hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt) cũng không phải vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt); không phải thường cũng không phải vô thường; không phải huyễn cũng không phải chẳng phải huyễn; không phải danh cũng không phải chẳng phải danh; không phải cố định cũng không phải chẳng cố định; không phải có cũng không phải không; không phải nói cũng không phải chẳng phải nói; không phải Như Lai cũng không phải chẳng phải Như Lai. Vì nghĩa ấy nên Như Lai không cố định.
Này thiện nam tử! Vì sao Như Lai không gọi là trời thế gian? Trời thế gian chính là các vị vua. Như Lai từ lâu trong vô lượng kiếp đã bỏ ngôi vua, cho nên không phải vua. Còn không phải chẳng phải vua, là vì Như Lai sinh ra trong hoàng gia vua Tịnh Phạn ở thành Ca-tì-la (kinh đô dòng họ Thích, quê hương của Phật), cho nên không phải chẳng phải vua. Không phải trời do sinh ra, vì Như Lai từ lâu đã lìa các cõi hữu (các cảnh giới tồn tại trong luân hồi), cho nên không phải trời do sinh ra. Cũng không phải chẳng phải trời do sinh ra. Vì sao? Vì Như Lai đã lên cõi trời Đâu-suất (cõi trời nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật) rồi giáng xuống Diêm-phù-đề (cõi đất loài người chúng ta ở), cho nên Như Lai không phải chẳng phải trời do sinh ra.
Cũng không phải trời thanh tịnh. Vì sao? Vì Như Lai không phải là Tu-đà-hoàn, cho đến không phải Bích-chi Phật, cho nên Như Lai không phải trời thanh tịnh. Không phải chẳng phải trời thanh tịnh. Vì sao? Vì tám pháp thế gian (được, mất, khen, chê, tiếng tốt, tiếng xấu, khổ, vui) không thể làm nhiễm, như hoa sen không dính bùn nước, cho nên Như Lai không phải chẳng phải trời thanh tịnh. Cũng không phải trời nghĩa lý. Vì sao? Vì Như Lai không phải Bồ-tát Thập trụ, cho nên Như Lai không phải trời nghĩa lý. Không phải chẳng phải trời nghĩa lý. Vì sao? Vì Như Lai thường tu nghĩa của mười tám không (mười tám cách quán xét để thấy các pháp đều không có tự tính), cho nên Như Lai không phải chẳng phải trời nghĩa lý.
Như Lai không phải người. Vì sao? Vì Như Lai từ lâu trong vô lượng kiếp đã lìa cõi người, cho nên không phải người. Cũng không phải chẳng phải người. Vì sao? Vì sinh ở thành Ca-tì-la, cho nên không phải chẳng phải người. Như Lai không phải quỷ. Vì sao? Vì không làm hại hết thảy chúng sinh, cho nên không phải quỷ. Cũng không phải chẳng phải quỷ. Vì sao? Vì cũng dùng hình quỷ để giáo hóa chúng sinh, cho nên không phải chẳng phải quỷ. Như Lai cũng không phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Vì sao? Vì Như Lai từ lâu đã lìa các nghiệp ác, cho nên không phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Cũng không phải chẳng phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Vì sao? Vì Như Lai cũng hiện ra mang thân trong ba đường ác (địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ) để giáo hóa chúng sinh, cho nên không phải chẳng phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ.
Cũng không phải chúng sinh. Vì sao? Vì từ lâu đã xa lìa tính chúng sinh, cho nên Như Lai không phải chúng sinh. Cũng không phải chẳng phải chúng sinh. Vì sao? Vì có lúc giảng nói về tướng chúng sinh, cho nên Như Lai không phải chẳng phải chúng sinh. Như Lai không phải pháp. Vì sao? Vì các pháp mỗi thứ có tướng khác nhau, Như Lai không như thế, chỉ có một tướng, cho nên không phải pháp. Cũng không phải chẳng phải pháp. Vì sao? Vì Như Lai chính là pháp giới (toàn thể chân lý, bản thể của mọi pháp), cho nên không phải chẳng phải pháp.
Như Lai không phải sắc. Vì sao? Vì mười sắc nhập (mười thứ thuộc vật chất: năm giác quan và năm đối tượng của chúng) không bao gồm được, cho nên không phải sắc. Cũng không phải chẳng phải sắc. Vì sao? Vì thân có ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (các đặc điểm hình thể tốt đẹp riêng có của Phật), cho nên không phải chẳng phải sắc. Như Lai không phải dài. Vì sao? Vì đã dứt các sắc, cho nên không phải dài. Cũng không phải chẳng phải dài. Vì sao? Vì cả thế gian không ai thấy được đỉnh của tướng nhục kế (khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu Phật), cho nên không phải chẳng phải dài. Như Lai không phải ngắn. Vì sao? Vì từ lâu đã xa lìa trói buộc của kiêu mạn (tâm kiêu căng, ngạo mạn), cho nên không phải ngắn. Cũng không phải chẳng phải ngắn. Vì sao? Vì đã vì trưởng giả Cù-sư-la mà hiện thân cao ba thước, cho nên không phải chẳng phải ngắn.
Như Lai không phải tướng. Vì sao? Vì từ lâu đã xa lìa sự chấp vào các tướng, cho nên không phải tướng. Cũng không phải chẳng phải tướng. Vì sao? Vì biết rõ khéo léo các tướng, cho nên không phải chẳng phải tướng. Như Lai không phải tâm. Vì sao? Vì có tướng như hư không, cho nên không phải tâm. Cũng không phải chẳng phải tâm. Vì sao? Vì có tâm pháp mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), cũng có thể biết tâm của chúng sinh khác, cho nên không phải chẳng phải tâm.
Như Lai không phải hữu vi. Vì sao? Vì thường, lạc, ngã, tịnh, cho nên không phải hữu vi. Cũng không phải vô vi. Vì sao? Vì có đến, đi, ngồi, nằm, thị hiện Niết-bàn, cho nên không phải vô vi.
Như Lai không phải thường. Vì sao? Vì thân có các phần, cho nên không phải thường. Sao lại không phải thường? Vì có hiểu biết. Pháp thường thì không có hiểu biết, như hư không; Như Lai có hiểu biết, cho nên không phải thường. Sao lại không phải thường? Vì có lời nói. Pháp thường thì không có lời nói, cũng như hư không; Như Lai có lời nói, cho nên là vô thường. Có họ tên nên gọi là vô thường; pháp không có họ mới gọi là thường. Hư không thường nên không có họ; Như Lai có họ, họ Cù-đàm (họ của Phật thuộc dòng Thích-ca), cho nên là vô thường. Có cha mẹ nên gọi là vô thường; không có cha mẹ mới gọi là thường. Hư không thường nên không có cha mẹ; Phật có cha mẹ, cho nên là vô thường. Có bốn oai nghi (bốn dáng vẻ sinh hoạt: đi, đứng, ngồi, nằm) nên gọi là vô thường; không có bốn oai nghi mới gọi là thường. Hư không thường nên không có bốn oai nghi; Phật có bốn oai nghi, cho nên là vô thường. Pháp thường còn thì không có phương hướng, chỗ chốn; hư không thường nên không có phương hướng, chỗ chốn. Như Lai xuất hiện ở đất Đông Thiên Trúc (miền đông Ấn Độ), ở tại Xá-bà-đề (thành Xá-vệ) hoặc thành Vương Xá (hai thành lớn nơi Phật thường thuyết pháp), cho nên là vô thường. Vì nghĩa ấy nên Như Lai không phải thường.
Cũng không phải chẳng phải thường. Vì sao? Vì sự sinh đã dứt hẳn. Pháp có sinh thì gọi là vô thường, pháp không sinh mới gọi là thường. Như Lai không sinh, cho nên là thường. Pháp thường thì không có tính riêng; pháp có tính riêng thì gọi là vô thường. Như Lai không sinh, không tính riêng; vì không sinh, không tính riêng nên là thường. Pháp thường thì có khắp mọi nơi, như hư không không chỗ nào không có; Như Lai cũng vậy, có khắp mọi nơi, cho nên là thường. Pháp vô thường thì hoặc nói chỗ này có, hoặc nói chỗ kia không; Như Lai không như thế, không thể nói chỗ này có, chỗ kia không, cho nên là thường. Pháp vô thường thì có lúc có, có lúc không; Như Lai không như thế mà có lúc có, có lúc không, cho nên là thường. Pháp thường còn thì không danh không sắc (không có phần tinh thần hay phần vật chất); hư không thường nên không danh không sắc; Như Lai cũng vậy, không danh không sắc, cho nên là thường. Pháp thường còn thì không nhân không quả; hư không thường nên không nhân không quả; Như Lai cũng vậy, không nhân không quả, cho nên là thường. Pháp thường còn thì ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) không bao gồm được; Như Lai cũng vậy, ba đời không bao gồm được, cho nên là thường.
Như Lai không phải huyễn (ảo, không thật). Vì sao? Vì đã dứt hẳn mọi tâm dối trá, cho nên không phải huyễn. Cũng không phải chẳng phải huyễn. Vì sao? Vì Như Lai có lúc chia một thân này thành vô lượng thân, rồi vô lượng thân lại hợp làm một thân; đi xuyên qua vách tường không bị ngăn ngại; đi trên nước như đi trên đất, vào trong đất như vào trong nước, đi giữa hư không như đi trên đất; thân phát ra khói lửa như một đống lửa lớn; như mây sấm vang động, tiếng đáng sợ; hoặc hóa làm thành ấp, xóm làng, nhà cửa, núi sông, cây cối; hoặc hóa thân lớn, hoặc hóa thân nhỏ, thân nam, thân nữ, thân bé trai, thân bé gái. Cho nên Như Lai cũng không phải chẳng phải huyễn.
Như Lai không phải cố định. Vì sao? Vì Như Lai ở giữa hai hàng cây sa-la tại thành Câu-thi-na này, thị hiện vào bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, sự diệt độ hoàn toàn), cho nên không phải cố định. Cũng không phải chẳng cố định. Vì sao? Vì là thường, lạc, ngã, tịnh, cho nên Như Lai cũng không phải chẳng cố định.
Như Lai không phải hữu lậu. Vì sao? Vì đã dứt ba lậu, nên không phải hữu lậu. Ba lậu là: hết thảy phiền não ở cõi Dục (cõi còn ham muốn dục lạc, gồm người, súc sinh, các tầng trời thấp…) trừ vô minh, gọi là dục lậu; hết thảy phiền não ở cõi Sắc (cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) và cõi Vô sắc (cõi trời không còn thân hình, chỉ còn tâm) trừ vô minh, gọi là hữu lậu; vô minh trong ba cõi gọi là vô minh lậu. Như Lai đã dứt hẳn, cho nên không phải lậu.
Lại nữa, hết thảy phàm phu không thấy được hữu lậu. Vì sao phàm phu không thấy được hữu lậu? Hết thảy phàm phu đối với đời vị lai đều có tâm nghi ngờ: “Ở đời vị lai ta sẽ có thân hay không có thân? Ở đời quá khứ thân này vốn có hay vốn không? Ở đời hiện tại thân này là có hay là không? Nếu có ta, thì ta là sắc, chẳng phải sắc, vừa sắc vừa chẳng sắc, hay chẳng phải sắc chẳng phải không sắc? Là tưởng, chẳng phải tưởng, vừa tưởng vừa chẳng tưởng, hay chẳng phải tưởng chẳng phải không tưởng? Thân này thuộc về người khác, không thuộc về người khác, vừa thuộc vừa không thuộc, hay chẳng thuộc chẳng phải không thuộc? Có mạng mà không có thân, có thân mà không có mạng, có thân có mạng, hay không thân không mạng? Thân và mạng là thường, vô thường, vừa thường vừa vô thường, hay chẳng thường chẳng vô thường?
Thân và mạng do đấng Tự Tại (vị thần sáng tạo theo ngoại đạo) làm ra, do thời tiết làm ra, không do nguyên nhân gì làm ra, do thế tính (bản chất nguyên sơ của thế giới theo ngoại đạo) làm ra, do vi trần (hạt vật chất cực nhỏ) làm ra, do pháp và phi pháp làm ra, do sĩ phu (cái ‘ta’ chủ thể, linh hồn theo ngoại đạo) làm ra, do phiền não làm ra, hay do cha mẹ làm ra? Cái ta ở trong tâm, ở trong mắt, hay đầy khắp trong thân? Từ đâu đến? Đi đến đâu? Ai sinh? Ai chết? Ta trong quá khứ là thuộc dòng Bà-la-môn, dòng Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng), dòng Tì-xá (giai cấp buôn bán, làm ruộng), hay dòng Thủ-đà-la (giai cấp nô lệ, làm thuê)? Ở vị lai sẽ được dòng gì? Thân ta lúc quá khứ là thân nam, thân nữ, hay thân súc sinh? Nếu ta giết hại sinh vật thì có tội hay không có tội? Cho đến uống rượu thì có tội hay không có tội? Ta tự làm hay do người khác làm? Ta chịu quả báo hay thân chịu quả báo?”
Những nghi ngờ, kiến chấp như vậy cùng vô lượng phiền não che phủ tâm chúng sinh. Vì những nghi ngờ, kiến chấp ấy mà sinh ra sáu loại tâm: nhất định có ta; nhất định không có ta; lấy ta thấy ta; lấy ta thấy không có ta; lấy cái không ta thấy ta; ta làm, ta chịu, ta biết. Đó gọi là tà kiến (cái thấy sai lệch). Như Lai đã nhổ hẳn gốc rễ của vô lượng kiến lậu (phiền não do thấy sai) như thế, cho nên không phải lậu.
Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu thánh hạnh (hạnh tu của bậc thánh: giữ giới, thiền định, trí tuệ) trong Đại Niết-bàn cũng dứt hẳn được các lậu như thế. Chư Phật Như Lai thường tu thánh hạnh, cho nên vô lậu.
Này thiện nam tử! Phàm phu không khéo giữ gìn năm căn (năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) thì có ba lậu, bị điều ác lôi kéo đến chỗ chẳng lành. Này thiện nam tử! Ví như con ngựa dữ, tính bướng bỉnh hung hăng, có thể đưa người cưỡi đến chỗ hiểm nguy. Người không khéo giữ gìn năm căn này cũng như thế, khiến người xa rời con đường lành Niết-bàn mà đến các chỗ ác. Ví như con voi dữ, tâm chưa thuần phục, có người cưỡi nó, nó không đi theo ý người, rời xa thành ấp mà đến chỗ đồng không hoang vắng. Người không khéo giữ gìn năm căn này cũng như thế, dẫn người rời xa thành ấp Niết-bàn mà đến đồng hoang sinh tử.
Này thiện nam tử! Ví như bề tôi gian nịnh xúi vua làm điều ác; bề tôi gian nịnh là năm căn cũng như thế, thường xúi chúng sinh gây vô lượng điều ác. Này thiện nam tử! Ví như đứa con hư không nghe lời dạy bảo của thầy và cha mẹ thì không điều ác nào không làm; năm căn không được điều phục cũng như thế, không nghe lời dạy tốt lành của thầy, không điều ác nào không làm. Này thiện nam tử! Người phàm phu không giữ gìn năm căn thì thường bị địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ làm hại, cũng như kẻ cướp thù oán làm hại người lương thiện.
Này thiện nam tử! Người phàm phu không giữ gìn năm căn, để chúng chạy theo năm trần (năm đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cảm xúc chạm); ví như người chăn bò không khéo trông giữ, để bò phá lúa mạ của người khác. Người phàm phu không giữ gìn năm căn thì thường ở trong các cõi luân hồi chịu nhiều khổ não. Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát khi tu Đại Niết-bàn, thực hành thánh hạnh, thường khéo điều phục, giữ gìn năm căn, sợ hãi tham dục, sân giận, ngu si, kiêu mạn, ganh ghét, để đạt được hết thảy các pháp lành.
Này thiện nam tử! Nếu khéo giữ năm căn này thì giữ được tâm; nếu giữ được tâm thì giữ được năm căn. Ví như người bảo vệ nhà vua thì bảo vệ được đất nước, bảo vệ đất nước là bảo vệ nhà vua. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như thế: nếu được nghe kinh Đại Niết-bàn này thì được trí tuệ; được trí tuệ thì được chuyên niệm (sự tập trung tâm ý vào điều đúng). Năm căn nếu tán loạn thì niệm có thể ngăn lại. Vì sao? Vì đó là niệm và tuệ. Này thiện nam tử! Như người chăn giỏi, nếu bò chạy đông chạy tây ăn lúa mạ người khác thì liền ngăn lại, không để phá phách. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như thế, nhờ nhân duyên niệm tuệ mà giữ gìn năm căn, không để chúng rong ruổi tán loạn.
Bồ-tát ma-ha-tát có niệm tuệ thì không thấy tướng “ta”, không thấy tướng “của ta”, không thấy chúng sinh và những thứ chúng sinh thụ dụng; thấy hết thảy các pháp cùng một tướng pháp tính (bản tính chân thật chung của mọi pháp), xem như đất, đá, ngói, sỏi. Ví như nhà cửa do nhiều duyên hợp lại mà thành, không có tính cố định. Thấy các chúng sinh do bốn đại (bốn yếu tố vật chất: đất, nước, lửa, gió) và năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) tạo thành, xét kỹ thì không có tính cố định; vì không có tính cố định nên Bồ-tát không sinh tham luyến trong đó. Hết thảy phàm phu thấy có chúng sinh nên khởi phiền não. Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn, nhờ có niệm tuệ nên không sinh tham luyến đối với các chúng sinh.
Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh Đại Niết-bàn thì không chấp vào tướng chúng sinh mà tạo ra đủ thứ tướng các pháp. Này thiện nam tử! Ví như người thợ vẽ dùng nhiều màu sắc vẽ ra các hình tượng, hoặc nam, hoặc nữ, hoặc bò, hoặc ngựa. Phàm phu không hiểu biết, thấy vậy liền sinh ra ý tưởng là nam, là nữ v.v.; còn người thợ vẽ thì biết rõ không có nam nữ gì cả. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như thế, đối với các tướng khác nhau của pháp mà quán thành một tướng, rốt cuộc không sinh ra tướng chúng sinh. Vì sao? Vì có niệm tuệ. Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn, có khi thấy người nữ xinh đẹp, rốt cuộc không sinh tâm tham luyến. Vì sao? Vì khéo quán xét các tướng.
Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết rằng năm dục (năm thứ ham muốn: tiền của, sắc đẹp, danh tiếng, ăn uống, ngủ nghỉ; hoặc ham muốn theo năm trần) không có niềm vui thật, không dừng được chốc lát: như chó gặm xương khô; như người cầm đuốc đi ngược gió; như rắn độc trong hộp; như của cải có được trong mộng; như cây ăn quả bên đường bị nhiều người ném đá; cũng như miếng thịt bị bầy quạ tranh giành; như bọt trên mặt nước, như vết vẽ trên nước; như sợi dọc trên khung cửi dệt sắp hết; như tù nhân bị dẫn ra chợ (để chịu hình); như đồ đi mượn, thế không giữ được lâu. Quán sát dục như thế, thấy có nhiều lỗi lầm tai hại.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát quán sát thấy các chúng sinh vì nhân duyên sắc, hương, vị, xúc mà từ vô số vô lượng kiếp đến nay thường chịu khổ não. Mỗi một chúng sinh trong một kiếp, xương thân chất lại cao như núi Tì-phú-la ở thành Vương Xá; sữa đã bú nhiều như nước bốn biển; máu thân chảy ra còn nhiều hơn nước bốn biển; cha mẹ, anh em, vợ con, quyến thuộc lúc chết khóc lóc, nước mắt chảy ra nhiều hơn bốn biển lớn. Lấy hết cây cỏ trên mặt đất chặt làm que đếm để đếm số cha mẹ, cũng không đếm hết. Từ vô lượng kiếp đến nay, hoặc ở địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, những nỗi khổ của sự biến đổi trôi chảy đã chịu không thể kể xiết. Vo đất lớn này thành viên như hạt táo, còn dễ đếm hết; sinh tử thì vô lượng, không thể đếm hết. Bồ-tát ma-ha-tát quán sâu như thế, thấy hết thảy chúng sinh vì nhân duyên dục mà chịu khổ vô lượng. Bồ-tát quán sát nỗi khổ trôi lăn trong sinh tử ấy nên không mất niệm tuệ.
Này thiện nam tử! Ví như ở thế gian có đám đông người đứng chật suốt hai mươi lăm dặm. Vua sai một viên quan cầm một bát dầu đầy đi xuyên qua giữa đám đông, đừng để đổ, nói: “Nếu làm rơi một giọt, sẽ chém đầu ngươi.” Lại sai một người tuốt gươm đi theo sau để dọa. Viên quan nhận lệnh vua, hết lòng giữ chặt, đi qua giữa đám đông chừng ấy. Dù thấy năm thứ dục tà hấp dẫn vừa ý, trong lòng vẫn luôn nghĩ: “Nếu ta buông lung, mê đắm những dục tà kia, sẽ làm đổ dầu đang cầm, mạng sống khó toàn.” Người ấy vì nhân duyên sợ hãi đó mà không làm rơi đến một giọt dầu. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như thế, ở trong sinh tử không mất niệm tuệ; vì không mất nên dù thấy năm dục, tâm không tham đắm. Nếu thấy sắc đẹp thì không khởi tướng sắc, chỉ quán tướng khổ; cho đến tướng thức cũng như thế. Không tạo tướng sinh, không tạo tướng diệt, không tạo tướng nhân, chỉ quán tướng hòa hợp. Bồ-tát lúc ấy năm căn thanh tịnh; vì căn thanh tịnh nên giới giữ gìn các căn được đầy đủ. Hết thảy phàm phu năm căn không thanh tịnh, không khéo giữ gìn, gọi là căn lậu (phiền não rỉ ra qua các giác quan). Bồ-tát đã dứt hẳn, cho nên vô lậu. Như Lai đã nhổ ra, dứt hẳn tận gốc, cho nên không phải lậu.
Lại nữa, này thiện nam tử! Lại có việc lìa lậu. Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn đạt quả Phật cam lộ vô thượng (quả Phật cao nhất, ví như nước cam lộ – thứ nước thần làm bất tử) nên lìa các lậu ác. Thế nào là lìa? Nếu tu hành kinh Đại Niết-bàn, chép viết, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng, giảng giải, suy nghĩ nghĩa lý của kinh, thì gọi là lìa. Vì sao? Này thiện nam tử! Ta không thấy trong mười hai bộ kinh (toàn bộ kinh điển Phật giáo chia làm mười hai thể loại) có kinh nào lìa được lậu ác như kinh Phương đẳng Đại Niết-bàn này. Này thiện nam tử! Ví như người thầy giỏi dạy các đệ tử, trong số đệ tử ấy ai nghe lời dạy thì tâm không làm ác. Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn cũng như thế, tâm không làm ác.
Này thiện nam tử! Ví như ở thế gian có bài chú thuật (câu thần chú) hay, nếu ai nghe qua một lần thì từ đó về sau bảy năm không bị bất cứ thuốc độc nào làm hại, rắn không cắn được; nếu ai tụng niệm thì cho đến hết đời không gặp điều dữ. Này thiện nam tử! Đại Niết-bàn này cũng như thế. Nếu có chúng sinh nào nghe qua tai một lần, thì từ đó về sau bảy kiếp không rơi vào đường ác. Nếu ai chép viết, đọc tụng, giảng giải, suy nghĩ nghĩa lý, thì nhất định đạt a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thấy Phật tính trong sáng, như vị thánh vương kia được vị cam lộ. Này thiện nam tử! Đại Niết-bàn này có vô lượng công đức như thế.
Này thiện nam tử! Nếu có người nào chép viết kinh này, đọc tụng, giảng giải, vì người khác mà diễn nói, suy nghĩ nghĩa lý, thì nên biết người ấy là đệ tử chân thật của ta, khéo nhận lời dạy của ta, là người ta thấy và ta ghi nhớ. Người ấy biết chắc rằng ta không vào Niết-bàn. Tùy theo chỗ người ấy ở, dù là thành ấp, xóm làng, núi rừng, đồng hoang, phòng xá, ruộng vườn, lầu gác, điện đường, ta cũng ở trong đó, thường trụ không dời đi. Ta đối với người ấy thường làm người nhận sự bố thí, hoặc hiện làm tỉ-khưu (tăng nam xuất gia), tỉ-khưu-ni (tăng nữ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới), Bà-la-môn, Phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), người nghèo khó ăn xin.
Làm sao khiến người ấy biết được Như Lai đã nhận vật bố thí của mình? Này thiện nam tử! Người ấy hoặc trong giấc ngủ ban đêm mộng thấy hình Phật, hoặc thấy hình trời, hình sa-môn, vua nước, thánh vương, hình sư tử chúa, hình hoa sen, hình hoa ưu-đàm (loài hoa hiếm, tương truyền ba nghìn năm mới nở một lần), hoặc thấy núi lớn, hoặc nước biển lớn, hoặc thấy mặt trời mặt trăng, hoặc thấy hình voi trắng và ngựa trắng, hoặc thấy cha mẹ, được hoa, được quả, vàng bạc, lưu li, pha lê cùng các báu vật, năm vị từ sữa bò (sữa, váng sữa, bơ sống, bơ chín, đề hồ). Lúc ấy nên biết đó chính là Như Lai đã nhận sự bố thí của người ấy. Thức dậy, người ấy vui mừng, liền có được đủ thứ vật cần dùng, tâm không nghĩ điều ác, vui thích tu các pháp lành. Này thiện nam tử! Đại Niết-bàn này thành tựu được vô lượng a-tăng-kì (con số cực lớn, không đếm được) công đức vô biên không thể nghĩ bàn như thế.
Này thiện nam tử! Nay ông nên tin nhận lời ta. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào muốn thấy ta, muốn cung kính ta, muốn thấy ta trong pháp tính đồng nhất, muốn được không định (thiền định quán chiếu tính không), muốn thấy thực tướng (bộ mặt chân thật của các pháp), muốn tu tập định Thủ-lăng-nghiêm (loại thiền định kiên cố mạnh mẽ của Bồ-tát bậc cao) và định Sư tử vương (thiền định uy lực như sư tử chúa), muốn phá tám ma – tám ma là bốn ma (phiền não ma, ngũ ấm ma, tử ma, thiên ma) cùng vô thường, vô lạc, vô ngã, vô tịnh (bốn cái thấy sai về Niết-bàn) – muốn được niềm vui trong cõi người, trên cõi trời, thì khi thấy có người thọ trì kinh Đại Niết-bàn, chép viết, đọc tụng, giảng giải cho người khác, suy nghĩ nghĩa lý, nên đến gần gũi, nương theo, thưa hỏi, thọ nhận, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen; rửa tay chân cho người ấy, sắp đặt giường chiếu, cung cấp bốn thứ (y phục, đồ ăn uống, giường nằm, thuốc men) không để thiếu thốn. Nếu người ấy từ xa đến, nên ra đón dọc đường mười do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần ước chừng mười mấy cây số). Vì kinh này, vật gì quý trọng nên đem dâng hiến; nếu không có gì thì nên tự bán thân. Vì sao? Vì kinh này khó gặp hơn cả hoa ưu-đàm.
Này thiện nam tử! Ta nhớ quá khứ vô lượng vô biên na-do-tha (con số cực lớn, ước chừng trăm nghìn ức) kiếp, khi ấy thế giới tên là Ta-bà (cõi thế giới đầy khổ đau mà chúng ta đang ở), có Phật Thế Tôn hiệu là Thích-ca Mâu-ni Như Lai, Ứng Cúng, Chính Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (mười danh hiệu của Phật: bậc đáng được cúng dường, biết khắp đúng đắn, đủ trí tuệ và đức hạnh, khéo đi đến giải thoát, hiểu rõ thế gian, bậc cao nhất, bậc khéo điều phục người, thầy của trời và người, bậc giác ngộ được tôn kính), vì đại chúng mà giảng nói kinh Đại Niết-bàn như thế này. Lúc ấy ta nghe bạn lành kể lại rằng vị Phật ấy sẽ vì đại chúng mà nói kinh Đại Niết-bàn. Nghe xong, lòng ta vui mừng, muốn bày cúng dường nhưng nghèo khó không có gì; muốn tự bán thân nhưng phúc mỏng không ai mua. Ta liền định về nhà, giữa đường gặp một người, bèn nói: “Tôi muốn bán thân, ông có mua không?” Người ấy đáp: “Việc nhà tôi không ai làm nổi; nếu anh làm được, tôi sẽ mua anh.” Ta liền hỏi: “Có việc gì mà không ai làm nổi?” Người ấy đáp: “Tôi có bệnh dữ, thầy thuốc giỏi kê đơn rằng mỗi ngày phải ăn ba lạng thịt người. Nếu anh mỗi ngày có thể đưa ba lạng thịt thân mình cho tôi, tôi sẽ trả anh năm đồng tiền vàng.” Ta nghe xong, trong lòng vui mừng, lại nói: “Ông đưa tiền cho tôi, cho tôi hoãn bảy ngày, đợi tôi xong việc sẽ trở lại với ông.” Người ấy đáp: “Bảy ngày thì không được; nếu thật làm được, ta cho một ngày.”
Này thiện nam tử! Lúc ấy ta liền nhận tiền, trở về chỗ Phật, cúi đầu lạy sát chân, đem hết những gì mình có dâng hiến, rồi thành tâm nghe nhận kinh này. Lúc ấy ta tối dạ, dù được nghe kinh nhưng chỉ nhớ giữ được câu chữ của một bài kệ (bài thơ trong kinh Phật):
Như Lai chứng Niết-bàn, dứt hẳn vòng sinh tử;
Nếu ai hết lòng nghe, luôn được vui vô lượng.
Nhận bài kệ ấy xong, ta liền trở về nhà người bệnh kia. Này thiện nam tử! Lúc ấy dù ngày nào ta cũng cắt ba lạng thịt, nhưng nhờ nhân duyên nhớ niệm bài kệ nên không thấy đau. Ngày nào cũng không bỏ, tròn đủ một tháng. Này thiện nam tử! Nhờ nhân duyên ấy mà bệnh người kia khỏi, thân ta cũng lành lặn trở lại, không có vết thương. Lúc ấy ta thấy thân mình đầy đủ nguyên vẹn, liền phát tâm a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Sức của một bài kệ còn như thế, huống gì là thọ trì, đọc tụng trọn đủ! Ta thấy kinh này có lợi ích như thế, lại càng phát tâm mạnh gấp bội, nguyện ở vị lai thành Phật đạo, hiệu là Thích-ca Mâu-ni. Này thiện nam tử! Nhờ sức nhân duyên của một bài kệ ấy, khiến ta hôm nay ở giữa đại chúng vì các trời và người mà giảng nói đầy đủ. Này thiện nam tử! Vì nhân duyên ấy, Đại Niết-bàn này không thể nghĩ bàn, thành tựu vô lượng vô biên công đức, là kho tàng bí mật rất sâu của chư Phật Như Lai.
Vì nghĩa ấy, người thọ trì được kinh này thì dứt lìa các lậu ác. Cái gọi là ác là: voi dữ, ngựa dữ, bò dữ, chó dữ, chỗ ở của rắn độc, đất đầy gai góc, vách núi bờ hiểm, nước dữ xoáy cuộn, người ác, nước ác, thành ác, nhà ác, bạn ác (người dẫn dắt sai đường) v.v. Những thứ như thế, nếu làm nhân sinh ra lậu thì Bồ-tát liền lìa xa; nếu không làm được như thế thì không cần lìa xa. Nếu làm tăng thêm hữu lậu thì liền lìa xa; nếu không làm tăng thêm thì không cần lìa xa. Nếu làm pháp ác thì liền lìa xa; nếu có thể làm điều lành thì không cần lìa xa. Lìa xa thế nào? Không cầm dao gậy, thường dùng trí tuệ chân chính và phương tiện khéo léo mà lìa xa. Vì thế gọi là lìa xa bằng trí tuệ chân chính; vì để sinh pháp lành mà lìa pháp ác.
Bồ-tát ma-ha-tát tự quán thân mình như bệnh tật, như vết lở, như mụn nhọt, như kẻ thù, như mũi tên cắm vào thân, là khối khổ lớn, là gốc rễ của mọi điều thiện ác. Thân này dù bất tịnh như thế, Bồ-tát vẫn chăm nom nuôi dưỡng. Vì sao? Không phải vì tham thân mà vì pháp lành; vì Niết-bàn chứ không vì sinh tử; vì thường, lạc, ngã, tịnh chứ không vì vô thường, vô lạc, vô ngã, vô tịnh; vì đạo bồ-đề chứ không vì đạo của các cõi hữu; vì nhất thừa (con đường duy nhất đưa tất cả đến thành Phật) chứ không vì tam thừa (ba con đường: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát); vì thân vi diệu có ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp, chứ không vì thân cho đến cõi Phi hữu tưởng phi vô tưởng; vì làm Pháp luân vương (vua chuyển bánh xe chính pháp, tức Phật) chứ không vì làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng đạo đức).
Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát thường phải giữ gìn thân. Vì sao? Nếu không giữ gìn thân thì mạng không toàn; mạng nếu không toàn thì không thể chép viết kinh này, thọ trì, đọc tụng, vì người khác mà nói rộng, suy nghĩ nghĩa lý. Cho nên Bồ-tát nên khéo giữ gìn thân. Vì nghĩa ấy, Bồ-tát lìa được hết thảy các lậu ác. Này thiện nam tử! Như người muốn qua sông thì khéo giữ thuyền bè; người đi đường xa thì khéo giữ ngựa tốt; nhà nông trồng trọt thì khéo giữ phân bón; như người muốn chữa độc thì khéo giữ rắn độc (để lấy nọc làm thuốc); như người vì tiền của mà che chở chiên-đà-la (hạng người hạ tiện, chuyên nghề giết mổ); vì để phá giặc mà nuôi giữ tướng mạnh; cũng như người lạnh thì quý giữ lửa; như người bệnh hủi tìm thuốc độc (để trị bệnh). Bồ-tát ma-ha-tát cũng như thế, dù thấy thân này đầy dẫy vô lượng điều bất tịnh, nhưng vì muốn thọ trì kinh Đại Niết-bàn nên vẫn khéo nuôi giữ, không để thiếu thốn.
Bồ-tát ma-ha-tát quán voi dữ và bạn ác v.v. là như nhau, không có hai. Vì sao? Vì đều phá hoại thân. Bồ-tát ma-ha-tát đối với voi dữ v.v. thì lòng không sợ hãi, đối với bạn ác thì sinh lòng sợ hãi. Vì sao? Voi dữ v.v. chỉ phá được thân chứ không phá được tâm; bạn ác thì phá cả hai. Voi dữ v.v. chỉ phá một thân; bạn ác thì phá vô lượng thân lành, vô lượng tâm lành. Voi dữ v.v. chỉ phá được thân hôi nhơ bất tịnh; bạn ác thì phá được thân thanh tịnh và tâm thanh tịnh. Voi dữ v.v. phá được thân xác thịt; bạn ác thì phá pháp thân (thân chân thật của chân lý, phẩm chất giác ngộ). Bị voi dữ giết thì không rơi vào ba đường ác; bị bạn ác giết thì nhất định rơi vào ba đường ác. Voi dữ v.v. chỉ là kẻ thù của thân; bạn ác là kẻ thù của pháp lành. Cho nên Bồ-tát thường phải xa lìa các bạn ác. Những lậu như thế, phàm phu không lìa được, cho nên sinh lậu; Bồ-tát lìa được thì không sinh lậu. Bồ-tát như thế còn không có lậu, huống gì là Như Lai! Cho nên Như Lai không phải lậu.
Thế nào là lậu do gần gũi (thân cận)? Hết thảy phàm phu nhận lấy áo mặc, đồ ăn, giường nằm, thuốc men; vì niềm vui của thân tâm mà tìm cầu những thứ ấy, gây đủ thứ điều ác, không biết lỗi lầm của mùi vị (hưởng thụ), nên luân hồi trong ba đường ác. Cho nên gọi là lậu. Bồ-tát ma-ha-tát thấy lỗi lầm như thế thì liền xa lìa. Khi cần áo mặc thì nhận lấy, không vì thân mà chỉ vì pháp; không tăng kiêu mạn, tâm luôn khiêm hạ; không vì trang sức mà chỉ để che thân khỏi xấu hổ, ngăn rét nóng, gió dữ, mưa dữ, côn trùng độc, muỗi mòng, ruồi, bọ chét, rắn rết cắn đốt. Dù nhận đồ ăn uống, tâm không tham đắm, không vì thân mà luôn vì chính pháp, không vì da thịt mà chỉ vì chúng sinh, không vì kiêu mạn; vì sức lực của thân chứ không vì để hại người; vì chữa vết lở của cơn đói. Dù được món ngon, tâm không tham đắm. Nhận nhà cửa cũng như thế: không để trói buộc của tham lam, kiêu mạn ở trong lòng; xem đó như ngôi nhà bồ-đề để ngăn giặc phiền não, nhận nhà cửa để ngăn gió mưa dữ. Tìm thuốc men thì tâm không tham, không kiêu mạn, chỉ vì chính pháp, không vì tuổi thọ, mà vì mạng sống thường còn.
Này thiện nam tử! Như người bị vết lở, lấy bơ và bột rang đắp lên rồi lấy vải bọc lại; để mủ máu chảy ra thì đắp bơ và bột rang; để vết lở lành thì rắc thuốc lên; vì sợ gió độc nên ở trong nhà sâu kín. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như thế: quán thân là vết lở nên lấy áo che lại; vì mủ từ chín lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, hai đường đại tiểu tiện) nên tìm thức ăn uống; vì gió mưa dữ nên nhận nhà cửa; vì bốn con rắn độc (ví bốn đại trong thân mất điều hòa gây bệnh) phát tác nên tìm thuốc men. Bồ-tát nhận bốn thứ cúng dường là vì đạo bồ-đề, không phải vì tuổi thọ. Vì sao? Bồ-tát ma-ha-tát suy nghĩ thế này: “Nếu ta không nhận bốn thứ cúng dường này thì thân sẽ hao mòn, không bền chắc; nếu không bền chắc thì không chịu được khổ; nếu không chịu được khổ thì không thể tu tập pháp lành; nếu chịu được khổ thì có thể tu tập vô lượng pháp lành. Nếu ta không chịu nổi các nỗi khổ, thì gặp khổ thọ (cảm giác khổ) sẽ sinh tâm sân giận, gặp lạc thọ (cảm giác vui) sẽ sinh tâm tham đắm; nếu cầu vui mà không được thì sinh vô minh.” Cho nên phàm phu đối với bốn thứ cúng dường mà sinh hữu lậu. Bồ-tát ma-ha-tát quán xét sâu xa nên không sinh lậu, cho nên Bồ-tát gọi là vô lậu. Làm sao có thể gọi Như Lai là hữu lậu? Cho nên Như Lai không gọi là hữu lậu.
Lại nữa, này thiện nam tử! Hết thảy phàm phu dù khéo giữ thân, trong tâm vẫn sinh ba thứ giác ác (ba thứ suy nghĩ xấu: nghĩ về dục lạc, nghĩ về sân giận, nghĩ về làm hại). Vì nhân duyên ấy, dù đã dứt phiền não, sinh lên cõi Phi tưởng phi phi tưởng (cõi trời cao nhất trong ba cõi), vẫn còn rơi trở lại ba đường ác. Này thiện nam tử! Ví như có người vượt biển lớn, sắp đến bờ bên kia thì chìm nước mà chết. Người phàm phu cũng như thế, sắp ra khỏi ba cõi hữu thì lại rơi vào ba đường ác. Vì sao? Vì không có giác lành. Giác lành là gì? Đó là sáu niệm xứ (sáu điều nên nhớ nghĩ: Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, cõi trời). Người phàm phu tâm lành yếu kém, điều chẳng lành hừng hực; vì tâm lành yếu nên tâm tuệ ít ỏi; vì tâm tuệ ít ỏi nên các lậu tăng thêm.
Bồ-tát ma-ha-tát mắt tuệ trong sáng, thấy lỗi của ba giác, biết ba giác này có đủ thứ tai họa, thường làm kẻ thù của ba thừa đối với chúng sinh. Nhân duyên ba giác khiến vô lượng chúng sinh phàm phu không thấy Phật tính, trong vô lượng kiếp sinh tâm điên đảo (thấy sai ngược với sự thật), cho rằng Phật Thế Tôn không có thường, lạc, ngã mà chỉ có tịnh, rằng Như Lai rốt cuộc vào Niết-bàn (mất hẳn). Hết thảy chúng sinh vốn vô thường, vô lạc, vô ngã, vô tịnh, mà vì tâm điên đảo nên nói là có thường, lạc, ngã, tịnh. Thật không có ba thừa, mà vì tâm điên đảo nên nói có ba thừa. Con đường duy nhất chân thật là thật không hư dối, mà vì tâm điên đảo nên nói không có đường duy nhất chân thật. Ba giác ác này thường bị chư Phật và các Bồ-tát quở trách. Ba giác ác này thường hại mình, hoặc cũng hại người. Có ba giác này thì mọi điều ác thường kéo đến theo. Ba giác này chính là ba sợi dây trói, buộc chúng sinh vào sinh tử không bờ bến. Bồ-tát ma-ha-tát thường quán xét ba giác như thế.
Bồ-tát có khi vì nhân duyên nào đó mà đáng lẽ sinh dục giác (ý nghĩ ham muốn), thì im lặng không nhận. Ví như người đoan chính sạch sẽ không nhận bất cứ thứ phân uế dơ bẩn nào; như viên sắt nung đỏ, không ai nhận cầm; như người dòng Bà-la-môn không nhận thịt bò; như người đã no không nhận đồ ăn dở; như Chuyển luân vương không ngồi chung một giường với hạng chiên-đà-la v.v. Bồ-tát ma-ha-tát ghét bỏ, khinh rẻ ba giác, không nhận, không nếm cũng như thế. Vì sao? Bồ-tát suy nghĩ: “Chúng sinh biết ta là ruộng phúc tốt (người xứng đáng được cúng dường, cúng dường thì sinh phúc như gieo hạt vào ruộng tốt), ta sao có thể nhận pháp ác này? Nếu nhận giác ác thì không xứng làm ruộng phúc cho chúng sinh. Ta không tự nói mình là ruộng phúc tốt; chúng sinh thấy dáng vẻ của ta liền nói ta là như thế. Nay nếu ta khởi giác ác như thế, tức là lừa dối hết thảy chúng sinh. Ta thuở xưa vì lừa dối mà trong vô lượng kiếp trôi lăn sinh tử, rơi vào ba đường ác.
Nếu ta dùng tâm ác mà nhận của tín thí (đồ cúng dường do người có lòng tin dâng tặng), thì hết thảy trời, người và các tiên có năm thần thông (năm năng lực siêu nhiên: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa) đều sẽ chứng biết mà quở trách. Nếu ta mang giác ác mà nhận của tín thí, có thể khiến quả báo của thí chủ giảm bớt, hoặc trống rỗng không có quả báo. Nếu ta dùng tâm ác mà nhận đồ bố thí của đàn-việt (thí chủ, người cúng dường), thì sẽ thành kẻ thù oán của thí chủ. Hết thảy thí chủ thường nghĩ về ta như con đỏ của mình, ta sao lại lừa dối họ mà khiến thành oán thù? Vì sao? Vì có thể khiến thí chủ không được quả báo hoặc được ít quả báo.
Ta thường tự xưng là người xuất gia. Đã là người xuất gia thì không nên khởi điều ác; nếu khởi điều ác thì không phải người xuất gia. Người xuất gia thì thân và miệng phải tương ứng với nhau; nếu không tương ứng thì không phải người xuất gia. Ta đã bỏ cha mẹ, anh em, vợ con, quyến thuộc, bạn bè mà xuất gia tu đạo; chính là lúc tu tập các giác lành, không phải lúc tu tập các giác chẳng lành. Ví như có người vào biển tìm báu, không lấy ngọc trai mà chỉ lấy đá thủy tinh; cũng như có người bỏ âm nhạc hay mà đi chơi trong chỗ phân dơ; như bỏ người nữ quý báu mà yêu kẻ hèn kém xấu xí; như bỏ đồ vàng mà dùng bát đất; như bỏ cam lộ mà uống thuốc độc; như bỏ thầy thuốc giỏi hiền lành là người thân quen cũ, lại theo kẻ oán ghét xin thuốc tự chữa.
Ta cũng như thế, bỏ vị pháp cam lộ của bậc Đại sư Như Lai Thế Tôn mà uống đủ thứ giác ác của kẻ thù là ma. Thân người khó được như hoa ưu-đàm, nay ta đã được. Gặp được Như Lai còn khó hơn hoa ưu-đàm, nay ta đã gặp. Pháp báu thanh tịnh khó được thấy nghe, nay ta đã được nghe, như rùa mù gặp được lỗ hổng trên khúc gỗ nổi (ví sự may mắn cực hiếm: con rùa mù giữa biển lớn, trăm năm nổi lên một lần, lại đúng chui đầu vào lỗ của khúc gỗ trôi). Mạng người không dừng, còn nhanh hơn nước suối trên núi; hôm nay tuy còn, ngày mai cũng khó giữ; sao lại buông thả tâm để nó ở trong pháp ác? Tuổi trẻ sắc khỏe không dừng lại, như ngựa phi; sao lại cậy vào đó mà sinh kiêu mạn? Như quỷ dữ rình tìm lỗi người, bốn đại như quỷ dữ cũng như thế, thường đến rình tìm lỗi lầm của ta; sao lại để giác ác khởi lên? Như ngôi nhà mục sắp sập, mạng ta cũng vậy, sao lại khởi điều ác?
Ta gọi là sa-môn; sa-môn là người học các giác lành; nay ta lại khởi giác chẳng lành, sao có thể gọi là sa-môn được? Ta gọi là người xuất gia; người xuất gia là người tu đạo lành; nay ta làm điều ác, sao có thể gọi là người xuất gia? Ta nay gọi là Bà-la-môn chân thật; Bà-la-môn là người tu hạnh thanh tịnh; nay ta lại làm giác ác bất tịnh, sao có thể gọi là Bà-la-môn? Ta nay cũng gọi là dòng lớn Sát-lợi; dòng Sát-lợi là người dẹp được kẻ thù; nay ta không dẹp được kẻ thù ác, sao có thể gọi là dòng Sát-lợi? Ta gọi là tỉ-khưu; tỉ-khưu là người phá phiền não; nay ta không phá được phiền não của giác ác, sao có thể gọi là tỉ-khưu?
Đời có sáu điều khó gặp được, nay ta đã được, sao lại để giác ác ở trong lòng? Sáu điều ấy là gì? Một là khó gặp đời có Phật; hai là khó được nghe chính pháp; ba là khó khởi được tâm sợ hãi (sợ tội lỗi, sợ sinh tử); bốn là khó sinh ở trung quốc (vùng đất trung tâm có Phật pháp, không phải biên địa xa xôi); năm là khó được thân người; sáu là khó có đủ các giác quan. Sáu điều khó được như thế ta đã được, cho nên không nên khởi giác ác.”
Bồ-tát lúc ấy tu hành kinh Đại Niết-bàn như thế, thường siêng năng quán xét những tâm ác này. Hết thảy phàm phu không thấy lỗi lầm tai hại của tâm ác như thế nên nhận lấy ba giác, gọi là thụ lậu (lậu do chấp nhận). Bồ-tát thấy rồi thì không nhận, không đắm, buông bỏ, không giữ gìn, nương theo tám chính đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, thiền định đúng) mà đẩy chúng đi, chém cho đứt. Cho nên Bồ-tát không có thụ lậu. Sao có thể nói Như Lai có lậu? Vì nghĩa ấy, Như Lai Thế Tôn không phải là hữu lậu.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ hai mươi (hết).
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ hai mươi mốt.
Sa-môn Tuệ Nghiêm cùng những người khác đời Tống (triều Lưu Tống thời Nam triều, Trung Quốc) dựa theo kinh Nê-hoàn (bản dịch kinh Niết-bàn cũ hơn) mà thêm vào, hiệu đính.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video