Thiên 34 — Phẩm 22 – Bồ-tát Cao Quý Đức Vương (phần 6)

 Phẩm Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương, phần thứ sáu

 Lại nữa, này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp), thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát là người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát nghĩa là bậc lớn, chỉ Bồ-tát đã tu lâu, công hạnh lớn) tu theo kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn (Niết-bàn: cảnh giới giải thoát hoàn toàn, dứt hết khổ đau và phiền não; Đại Niết-bàn là Niết-bàn rốt ráo của Phật; ở đây cũng là tên bộ kinh này) mà thành tựu trọn vẹn công đức (phần phúc lành, phẩm chất tốt do tu tập mà có) thứ chín?

 Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát tu theo kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, ngay từ lúc mới phát tâm đã thành tựu đủ năm điều. Năm điều ấy là gì? Một là lòng tin. Hai là tâm ngay thẳng. Ba là giữ giới (những điều răn, điều cấm trong đạo Phật mà người tu nguyện giữ). Bốn là gần gũi bạn lành. Năm là nghe nhiều học rộng.

 Thế nào là lòng tin? Bồ-tát ma-ha-tát tin vào Tam bảo (ba ngôi báu: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là lời dạy của Phật, Tăng là đoàn thể người xuất gia tu theo Phật), tin rằng bố thí (đem của cải, sức lực, lời dạy giúp cho người khác) có quả báo; tin vào nhị đế (hai tầng chân lý: chân lý theo cách hiểu thông thường của thế gian, và chân lý tối thượng), tin vào con đường nhất thừa (một cỗ xe duy nhất, tức một con đường duy nhất đưa mọi người đến thành Phật), ngoài ra không có ngả nào khác. Vì muốn cho chúng sinh mau được giải thoát, chư Phật và Bồ-tát mới phân ra thành ba (ba cỗ xe, ba con đường tu). Tin vào đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, lẽ thật rốt ráo), tin vào những phương tiện khéo léo (các cách thức khéo léo Phật dùng để dẫn dắt chúng sinh). Đó gọi là lòng tin.

 Người có lòng tin như thế thì dù là sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế lễ trong xã hội Ấn Độ xưa), dù là chư thiên (các vị trời), ma vương hay trời Phạm (vị trời Phạm thiên, được người Ấn xưa tôn làm đấng tạo hoá), hết thảy chúng sinh đều không thể phá hoại được. Nhờ lòng tin ấy mà được thánh nhân tính (bản chất của bậc thánh, tức đã bước vào hàng thánh). Tu hạnh bố thí, dù nhiều hay ít, đều được gần với Đại Bát Niết-bàn (Niết-bàn lớn trọn vẹn), không còn rơi vào sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt). Giữ giới, nghe pháp, trí tuệ cũng đều như vậy. Đó gọi là lòng tin. Tuy có lòng tin ấy nhưng cũng không thấy mình có lòng tin. Đó là Bồ-tát tu Đại Niết-bàn mà thành tựu điều thứ nhất.

 Thế nào là tâm ngay thẳng? Bồ-tát ma-ha-tát đối với chúng sinh đều giữ tâm chất phác, ngay thẳng. Hết thảy chúng sinh hễ gặp hoàn cảnh nào đó thì sinh lòng nịnh bợ, quanh co; Bồ-tát thì không như thế. Vì sao? Vì Bồ-tát hiểu rõ rằng mọi sự vật đều do nhân duyên (các nguyên nhân và điều kiện kết hợp) mà có. Bồ-tát ma-ha-tát tuy thấy những điều xấu ác, lỗi lầm của chúng sinh nhưng không bao giờ nói ra. Vì sao? Vì sợ họ sinh phiền não (những tâm trạng ô nhiễm làm khổ tâm như tham lam, giận dữ, mê muội). Nếu sinh phiền não thì sẽ rơi vào ác thú (các nẻo dữ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Bồ-tát như thế, nếu thấy chúng sinh có chút việc lành thì liền khen ngợi. Thế nào là điều lành? Đó là Phật tính (bản tính có thể thành Phật vốn sẵn có trong mọi chúng sinh). Nhờ khen ngợi Phật tính mà khiến các chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu đạt sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật).

 Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật), như lời Phật dạy, Bồ-tát ma-ha-tát khen ngợi Phật tính, khiến vô lượng chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nghĩa ấy không đúng. Vì sao?

 Khi Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) mới mở đầu kinh Niết-bàn, có nói đến ba hạng người. Một là người bệnh nếu gặp thầy giỏi, thuốc hay và người chăm sóc thì bệnh dễ khỏi; nếu không gặp thì không thể khỏi. Hai là dù gặp hay không gặp đều không thể khỏi. Ba là dù gặp hay không gặp đều có thể khỏi. Hết thảy chúng sinh cũng như vậy. Hạng thứ nhất: nếu gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát, được nghe nói pháp mầu thì có thể phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; nếu không gặp thì không thể phát; đó là các bậc Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, người đã vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử), Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy dạy, và không giáo hoá người khác). Hạng thứ hai: tuy gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát, được nghe nói pháp mầu cũng không thể phát tâm; nếu không gặp cũng không thể phát; đó là hạng nhất-xiển-đề (người đã dứt hết gốc lành, không tin nhân quả, được xem là khó có thể thành Phật). Hạng thứ ba: dù gặp hay không gặp, tất cả đều có thể phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; đó là các Bồ-tát.

 Nếu đã nói rằng gặp hay không gặp đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì nay sao Như Lai lại nói rằng nhờ khen ngợi Phật tính mà khiến các chúng sinh phát tâm ấy? Bạch Thế Tôn, còn nói rằng dù gặp hay không gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát, nghe nói pháp mầu, cũng đều không thể phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì nên biết nghĩa ấy cũng không đúng. Vì sao? Vì những người ấy rồi sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Hàng nhất-xiển-đề vì có Phật tính, nên dù nghe hay không nghe cũng đều sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Bạch Thế Tôn, như Phật đã dạy, thế nào gọi là nhất-xiển-đề? Là người đã dứt thiện căn (gốc rễ của điều lành trong tâm). Nghĩa ấy cũng không đúng. Vì sao? Vì họ không dứt mất Phật tính. Phật tính như thế, theo lẽ thì không thể dứt được; sao Phật lại nói là dứt hết các thiện căn? Như ngày xưa Phật nói mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của Phật giáo, chỉ toàn bộ lời Phật dạy), có nói điều lành có hai loại: một là thường còn, hai là vô thường (không bền, luôn đổi thay, có sinh có diệt). Loại thường còn thì không dứt, loại vô thường thì dứt. Loại vô thường có thể dứt nên rơi vào địa ngục; loại thường còn không thể dứt, sao lại không ngăn được tội địa ngục? Phật tính không dứt thì không phải là nhất-xiển-đề; vì sao Như Lai lại nói có nhất-xiển-đề?

 Bạch Thế Tôn, nếu nhờ Phật tính mà phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì vì sao Như Lai còn giảng rộng mười hai bộ kinh cho chúng sinh? Bạch Thế Tôn, ví như bốn con sông chảy ra từ ao A-nậu-đạt (hồ nước lớn trong truyền thuyết Ấn Độ, nằm ở phương bắc, là nguồn của bốn con sông lớn). Nếu có trời, người hay chư Phật Thế Tôn nói rằng những con sông ấy không chảy vào biển lớn mà chảy ngược về nguồn, thì không có lẽ ấy. Tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ) cũng như vậy: ai có Phật tính, dù nghe hay không nghe, dù giữ giới hay không giữ giới, dù bố thí hay không bố thí, dù tu hay không tu, dù có trí hay không có trí, đều phải đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Bạch Thế Tôn, như mặt trời mọc từ núi Ưu-đà-diên (ngọn núi ở phương đông trong truyền thuyết Ấn Độ, nơi mặt trời mọc), đi đến chính nam; nếu mặt trời nghĩ rằng: “Ta không đi đến phương tây mà quay về phương đông”, thì không có lẽ ấy. Phật tính cũng vậy: nếu nói rằng không nghe, không giữ giới, không bố thí, không tu, không có trí thì không đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì cũng không có lẽ ấy.

 Bạch Thế Tôn, chư Phật Như Lai nói tính của nhân và quả là chẳng phải có, chẳng phải không; nghĩa ấy cũng không đúng. Vì sao? Nếu trong sữa không có tính của sữa đông thì không có sữa đông. Hạt cây ni-câu-đà (cây đa Ấn Độ, hạt rất nhỏ mà cây rất lớn) nếu không có sẵn cái cao năm trượng thì không thể mọc thành cây cao năm trượng. Nếu trong Phật tính không có cây A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì làm sao có thể mọc ra cây A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Vì lẽ ấy, nói rằng nhân và quả chẳng phải có chẳng phải không, nghĩa ấy làm sao hợp được?”

 Bấy giờ Thế Tôn khen rằng: “Hay thay, hay thay! Này thiện nam tử, ở đời có hai hạng người rất hiếm có như hoa ưu-đàm (loài hoa trong truyền thuyết, ba nghìn năm mới nở một lần, ví cho điều cực kỳ hiếm có): một là người không làm điều ác, hai là người có tội mà biết ăn năn. Những người như thế rất hiếm có. Lại có hai hạng người: một là người làm ơn, hai là người nhớ ơn. Lại có hai hạng người: một là người hỏi để học pháp mới, hai là người ôn cũ không quên. Lại có hai hạng người: một là người tạo cái mới, hai là người sửa sang cái cũ. Lại có hai hạng người: một là người thích nghe pháp, hai là người thích giảng pháp. Lại có hai hạng người: một là người khéo hỏi vặn, hai là người khéo trả lời. Người khéo hỏi vặn chính là ông; người khéo trả lời là Như Lai.

 Này thiện nam tử, nhờ câu hỏi khéo ấy mà được chuyển bánh xe pháp vô thượng (pháp luân: ví lời dạy của Phật như bánh xe lăn đi, nghiền nát mọi tà kiến và phiền não), có thể làm khô cây lớn mười hai nhân duyên (mười hai mắt xích nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết), có thể vượt qua sông lớn sinh tử không bờ bến, có thể giao chiến với ma vương Ba-tuần (vua ma ở cõi trời Tha hoá tự tại, chuyên ngăn cản người tu đạo), có thể quật ngã lá cờ chiến thắng mà Ba-tuần dựng lên.

 Này thiện nam tử, như trước Ta đã nói, có hạng người bệnh dù gặp hay không gặp thầy giỏi, người chăm sóc, thuốc tốt thì bệnh đều khỏi; nghĩa ấy thế nào? Gặp hay không gặp mà đều khỏi là người có định mệnh (thọ mạng đã cố định, không thể chết yểu). Vì sao? Vì người ấy trong vô lượng đời đã tu ba bậc điều lành là bậc trên, bậc giữa và bậc dưới; nhờ tu ba bậc điều lành ấy mà được thọ mạng cố định. Như người ở châu Uất-đan-việt (một trong bốn châu lớn quanh núi Tu-di theo vũ trụ quan Phật giáo, ở phương bắc, người ở đó sống sung sướng) thọ một nghìn năm; nếu có ai gặp bệnh, dù được hay không được thầy giỏi, thuốc tốt, người chăm sóc, đều khỏi cả. Vì sao? Vì đã có thọ mạng cố định.

 Này thiện nam tử, như Ta đã nói, có người bệnh gặp được thầy giỏi, thuốc tốt, người chăm sóc thì bệnh khỏi; nếu không gặp thì không khỏi. Nghĩa ấy thế nào? Này thiện nam tử, người như thế thọ mạng không cố định. Tuy mạng chưa hết nhưng có chín nhân duyên có thể làm chết yểu. Chín điều ấy là gì? Một là biết thức ăn không hợp mà vẫn ăn. Hai là ăn quá nhiều. Ba là đồ ăn cũ chưa tiêu đã ăn thêm. Bốn là đại tiện, tiểu tiện không đúng lúc. Năm là khi bệnh không theo lời thầy thuốc dặn. Sáu là không theo lời người chăm bệnh khuyên bảo. Bảy là cố nhịn không chịu nôn ra. Tám là đi đêm; vì đi đêm nên bị quỷ dữ đánh. Chín là chuyện phòng the quá độ. Vì những nhân duyên ấy, Ta nói người bệnh nếu gặp thầy gặp thuốc thì bệnh có thể khỏi, nếu không gặp thì không thể khỏi.

 Này thiện nam tử, như trước Ta đã nói, có người dù gặp hay không gặp đều không khỏi; nghĩa ấy thế nào? Có người đã hết số, dù gặp hay không gặp đều không thể khỏi. Vì sao? Vì đã hết mạng. Vì lẽ ấy, Ta nói người bệnh dù gặp hay không gặp thầy thuốc đều không khỏi.

 Chúng sinh cũng vậy. Người đã phát tâm bồ-đề, dù gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát để hỏi học pháp sâu xa, hay không gặp, cũng đều sẽ thành tựu. Vì sao? Vì họ đã có thể phát tâm bồ-đề, như người châu Uất-đan-việt có thọ mạng cố định. Như Ta đã nói, từ bậc Tu-đà-hoàn cho đến Bích-chi Phật, nếu được nghe pháp sâu xa do bạn lành là chư Phật, Bồ-tát nói thì phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; nếu không gặp chư Phật, Bồ-tát để nghe pháp sâu thì không thể phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Như người có thọ mạng không cố định, vì chín nhân duyên mà chết yểu; như người bệnh kia gặp thầy gặp thuốc thì khỏi, không gặp thì không khỏi. Cho nên Ta nói gặp Phật, Bồ-tát nghe nói pháp sâu thì có thể phát tâm, nếu không gặp thì không thể phát.

 Như trước Ta đã nói, có người dù gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát nghe nói pháp sâu, hay không gặp, cũng đều không thể phát tâm; nghĩa ấy thế nào? Này thiện nam tử, hàng nhất-xiển-đề dù gặp hay không gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát nghe nói pháp sâu, cũng đều không lìa được tâm nhất-xiển-đề. Vì sao? Vì đã dứt pháp lành. Hàng nhất-xiển-đề cũng đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao vậy? Vì nếu họ có thể phát tâm bồ-đề thì không còn gọi là nhất-xiển-đề nữa.

 Này thiện nam tử, vì duyên cớ gì mà nói nhất-xiển-đề đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Thật ra hàng nhất-xiển-đề không thể đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cũng như người đã hết mạng, tuy gặp thầy giỏi, thuốc tốt, người chăm sóc cũng không thể khỏi. Vì sao? Vì đã hết mạng.

 Này thiện nam tử, “nhất-xiển” nghĩa là lòng tin, “đề” nghĩa là không đủ; vì lòng tin không đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là lòng tin; chúng sinh không phải là cái “đủ”; đã là “không đủ” thì làm sao dứt được? “Nhất-xiển” nghĩa là phương tiện lành, “đề” nghĩa là không đủ; vì tu phương tiện lành không đầy đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là tu phương tiện lành; chúng sinh không phải là cái “đủ”; đã là “không đủ” thì làm sao dứt được? “Nhất-xiển” nghĩa là tinh tấn (siêng năng tiến tu), “đề” nghĩa là không đủ; vì tinh tấn không đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là tinh tấn; chúng sinh không phải là cái “đủ”; đã là “không đủ” thì làm sao dứt được? “Nhất-xiển” nghĩa là niệm (sự ghi nhớ, giữ tâm tỉnh thức), “đề” nghĩa là không đủ; vì niệm không đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là niệm; chúng sinh không phải là cái “đủ”; đã là “không đủ” thì làm sao dứt được? “Nhất-xiển” nghĩa là định (sự tập trung tâm, giữ tâm yên lặng không tán loạn), “đề” nghĩa là không đủ; vì định không đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là định; chúng sinh không phải là cái “đủ”; đã là “không đủ” thì làm sao dứt được? “Nhất-xiển” nghĩa là tuệ (trí tuệ thấy rõ lẽ thật), “đề” nghĩa là không đủ; vì tuệ không đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là tuệ; chúng sinh không phải là cái “đủ”; đã là “không đủ” thì làm sao dứt được?

 “Nhất-xiển” nghĩa là điều lành vô thường, “đề” nghĩa là không đủ; vì điều lành vô thường không đầy đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải vô thường, không phải lành, cũng không phải chẳng lành. Vì sao? Vì pháp lành phải nhờ phương tiện mới có được, mà Phật tính thì không phải nhờ phương tiện mà có, cho nên không phải là lành. Vì sao lại nói không phải chẳng lành? Vì nó có thể đem lại quả lành; quả lành chính là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Lại nữa, pháp lành là thứ sinh ra rồi mới có được, còn Phật tính thì không phải sinh ra rồi mới có, cho nên không phải là lành. Vì đã dứt các pháp lành do sinh ra mà có nên gọi là nhất-xiển-đề.

 Này thiện nam tử, như ông nói: nếu nhất-xiển-đề có Phật tính thì sao không ngăn được tội địa ngục? Này thiện nam tử, trong nhất-xiển-đề không có Phật tính. Này thiện nam tử, ví như có ông vua nghe tiếng đàn không hầu (một loại đàn dây cổ, giống đàn hạc), tiếng đàn trong trẻo hay tuyệt, nhà vua liền say mê, vui thích, yêu mến, lòng không rời bỏ được. Vua bèn hỏi quan đại thần: “Tiếng hay như thế từ đâu phát ra?” Đại thần thưa: “Tiếng hay ấy phát ra từ cây đàn không hầu.” Vua lại bảo: “Hãy mang tiếng ấy đến đây.” Đại thần liền mang cây đàn đặt trước mặt vua mà thưa: “Đại vương nên biết, đây chính là tiếng ấy.” Vua bảo cây đàn: “Phát tiếng đi! Phát tiếng đi!” Nhưng cây đàn vẫn không phát ra tiếng. Vua bèn cắt đứt dây đàn, tiếng vẫn không ra; lấy da và gỗ của đàn bẻ gãy, xé toạc ra hết, tìm kiếm tiếng đàn mà rốt cuộc không thấy. Vua liền nổi giận với đại thần: “Sao ngươi lại nói dối như thế?” Đại thần tâu: “Cách lấy tiếng đàn không phải như vậy. Phải dùng đủ các duyên và cách khéo léo thì tiếng mới phát ra.” Phật tính của chúng sinh cũng như thế, không có chỗ trú ở cố định; nhờ phương tiện khéo léo mới có thể thấy được; nhờ thấy được mà đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Hàng nhất-xiển-đề không thấy Phật tính, thì làm sao ngăn được tội của tam ác đạo (ba nẻo dữ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh)? Này thiện nam tử, nếu nhất-xiển-đề tin rằng có Phật tính, nên biết người ấy không đến ba nẻo dữ, và người ấy cũng không gọi là nhất-xiển-đề nữa. Vì tự mình không tin có Phật tính nên rơi vào ba nẻo dữ; vì rơi vào ba nẻo dữ nên gọi là nhất-xiển-đề.

 Này thiện nam tử, như ông nói: nếu sữa không có tính của sữa đông thì không thể ra sữa đông; hạt ni-câu-đà không có tính cao năm trượng thì không thể có thân cây năm trượng. Người ngu si mới nói như thế, người trí không bao giờ nói lời ấy. Vì sao? Vì không có tính sẵn. Này thiện nam tử, nếu trong sữa đã có sẵn tính sữa đông thì không cần nhờ đến sức của các duyên nữa. Này thiện nam tử, như nước và sữa trộn lẫn để yên đến hết một tháng cũng không thành sữa đông; nhưng nếu nhỏ vào một giọt nhựa cây phả-cầu (?) thì liền thành sữa đông. Nếu vốn sẵn có sữa đông thì sao còn phải chờ duyên? Phật tính của chúng sinh cũng như thế, nhờ các duyên mới có thể thấy được, nhờ các duyên mới thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu phải chờ các duyên rồi mới thành thì tức là không có tính sẵn; vì không có tính sẵn nên mới có thể đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử, vì nghĩa ấy, Bồ-tát ma-ha-tát luôn khen điều lành của người, không bới móc chỗ thiếu sót của họ; đó gọi là tâm chất phác ngay thẳng.

 Lại nữa, này thiện nam tử, thế nào là tâm ngay thẳng của Bồ-tát? Bồ-tát ma-ha-tát luôn không phạm điều ác; giả sử có lỗi lầm thì liền sám hối (thú nhận lỗi và ăn năn, nguyện không tái phạm), đối với thầy và bạn đồng học không bao giờ che giấu, hổ thẹn tự trách, không dám tái phạm. Đối với tội nhẹ cũng xem như rất nặng. Nếu có người gạn hỏi thì đáp: “Thật tôi có phạm.” Hỏi lại: “Tội ấy là tốt hay không tốt?” Đáp: “Không tốt.” Lại hỏi: “Tội ấy là lành hay chẳng lành?” Đáp: “Chẳng lành.” Lại hỏi: “Tội ấy là quả lành hay quả chẳng lành?” Đáp: “Tội ấy thật chẳng phải quả lành.” Lại hỏi: “Tội ấy do ai tạo ra? Chẳng lẽ do Phật, Pháp, Tăng tạo ra?” Đáp: “Chẳng phải Phật, Pháp, Tăng, mà là do tôi làm, do phiền não kết thành.” Vì có tâm ngay thẳng nên tin có Phật tính; vì tin có Phật tính nên không gọi là nhất-xiển-đề. Vì có tâm ngay thẳng nên gọi là đệ tử Phật; dù nhận của chúng sinh y phục, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc men, mỗi thứ cả nghìn vạn phần, cũng không gọi là nhiều. Đó gọi là tâm chất phác ngay thẳng của Bồ-tát.

 Thế nào là Bồ-tát tu sửa về giới? Bồ-tát ma-ha-tát thọ trì giới cấm (nhận lấy và giữ gìn các giới) không phải để được sinh lên cõi trời, không phải vì sợ hãi; cho đến không theo giới chó, giới gà, giới bò, giới chim trĩ (những lối tu khổ hạnh của ngoại đạo, bắt chước sống như chó, gà, bò, chim trĩ, tin rằng nhờ đó được sinh lên trời). Không giữ giới bị phá, không giữ giới bị khuyết, không giữ giới có tì vết, không giữ giới pha tạp, không giữ giới của Thanh văn (hàng đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà tu để tự giải thoát cho riêng mình), mà thọ trì giới của Bồ-tát ma-ha-tát, giới thi-la ba-la-mật (sự giữ giới trọn vẹn đưa đến bờ giải thoát; ba-la-mật nghĩa là hạnh tu đến bờ bên kia). Được giới đầy đủ mà không sinh kiêu mạn. Đó gọi là Bồ-tát tu Đại Niết-bàn đầy đủ điều thứ ba là giữ giới.

 Thế nào là Bồ-tát gần gũi bạn lành? Bồ-tát ma-ha-tát thường vì chúng sinh nói con đường lành, không nói đường ác; có nói về đường ác thì cũng là nói đó không phải quả báo lành. Này thiện nam tử, chính thân Ta là thiện tri thức (người bạn lành, người thầy tốt dẫn dắt người khác trên đường tu) chân thật của hết thảy chúng sinh. Vì thế Ta có thể dứt hết tà kiến (cái thấy sai lầm) của Bà-la-môn Phú-già-la. Này thiện nam tử, nếu có chúng sinh nào gần gũi Ta, tuy có nhân duyên phải sinh vào địa ngục cũng được sinh lên trời; như Tu-na-sát-đa và những người khác đáng phải rơi vào địa ngục, nhờ được thấy Ta mà dứt trừ nhân duyên địa ngục, được sinh lên sắc thiên (các cõi trời thuộc cõi Sắc, nơi chúng sinh có thân thể vi tế, không còn ham muốn dục lạc). Tuy có Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên (hai đại đệ tử của Phật, Xá-lợi-phất trí tuệ bậc nhất, Mục-kiền-liên thần thông bậc nhất) và những vị khác, nhưng không gọi là thiện tri thức chân thật của chúng sinh. Vì sao? Vì họ từng là nhân duyên khiến người khác sinh tâm nhất-xiển-đề.

 Này thiện nam tử, xưa kia khi Ta ở nước Ba-la-nại (thành cổ bên sông Hằng, nay là Varanasi ở Ấn Độ), Xá-lợi-phất dạy hai người đệ tử: một người tu phép quán xương trắng (phép quán tưởng thân mình chỉ là bộ xương trắng để dứt lòng ham muốn), một người tu phép đếm hơi thở (phép đếm hơi thở ra vào để tâm được yên định). Trải qua nhiều năm, cả hai đều không đạt được định. Vì nhân duyên ấy mà họ sinh tà kiến, nói rằng không có Niết-bàn, không có pháp vô lậu (pháp không còn phiền não rỉ chảy, tức pháp thoát khỏi phiền não); nếu có thì lẽ ra ta đã đạt được, vì ta giữ giới đã thọ rất tốt. Lúc ấy Ta thấy hai tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ giới đầy đủ) này sinh tâm tà như thế, liền gọi Xá-lợi-phất đến quở trách: “Ông dạy không khéo. Sao lại nói pháp trái ngược cho hai đệ tử này? Hai đệ tử của ông tính khí khác nhau: một người vốn làm nghề giặt áo, một người là thợ vàng. Con nhà thợ vàng thì nên dạy phép đếm hơi thở, người giặt áo thì nên dạy phép quán xương trắng. Vì ông dạy sai nên khiến hai người này sinh tà kiến xấu ác.” Lúc ấy Ta vì hai người mà nói pháp thích hợp; hai người nghe xong liền đắc quả A-la-hán. Vì thế Ta là thiện tri thức chân thật của hết thảy chúng sinh, chứ không phải Xá-lợi-phất hay Mục-kiền-liên.

 Nếu chúng sinh có kết sử (phiền não trói buộc tâm) rất nặng mà gặp được Ta, Ta dùng phương tiện liền dứt trừ cho họ. Như em Ta là Nan-đà (em cùng cha khác mẹ của Phật) có lòng dục rất nặng, Ta dùng nhiều cách khéo léo mà trừ dứt cho. Ương-quật-ma-la (kẻ sát nhân khét tiếng thời Phật, về sau theo Phật xuất gia) có lòng giận dữ nặng nề, nhờ thấy Ta mà dứt hẳn giận dữ. Vua A-xà-thế (vua nước Ma-kiệt-đà, từng giết cha để cướp ngôi) có lòng ngu si nặng nề, nhờ thấy Ta mà tâm si liền diệt. Như trưởng giả Bà-hy-già, trong vô lượng kiếp đã chồng chất thành phiền não rất nặng, nhờ thấy Ta mà liền dứt sạch. Giả sử có kẻ hèn kém xấu ác, gần gũi Ta mà làm đệ tử, nhờ nhân duyên ấy mà hết thảy trời người đều cung kính yêu mến. Thi-lợi-cúc-đa tà kiến hừng hực, nhờ thấy Ta mà tà kiến liền diệt. Nhờ thấy Ta mà dứt nhân địa ngục, tạo duyên sinh lên trời, như Chiên-đà-la (hạng người bị xem là thấp hèn nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) tên Khí-hư. Khi mạng sắp hết, nhờ thấy Ta mà được sống lại, như Kiêu-thi-ca. Tâm điên cuồng rối loạn, nhờ thấy Ta mà được trở lại tâm như cũ, như Sấu Cù-đàm-di (bà Cù-đàm-di gầy gò, người phụ nữ phát điên vì con chết, được Phật khai ngộ). Con nhà đồ tể thường làm nghề ác, nhờ thấy Ta mà liền bỏ, như tỳ-kheo Xiển-đề. Nhờ thấy Ta mà thà bỏ thân mạng chứ không huỷ phạm giới cấm, như vị tỳ-kheo bị trói bằng cỏ (các tỳ-kheo bị bọn cướp trói bằng cỏ, vì giữ giới không làm đứt cỏ cây nên chịu nằm yên không dám giật đứt).

 Vì nghĩa ấy, tỳ-kheo A-nan nói rằng thiện tri thức là một nửa phạm hạnh (đời sống tu hành trong sạch); Ta nói không phải vậy, thiện tri thức chính là toàn bộ phạm hạnh. Đó gọi là Bồ-tát tu Đại Niết-bàn đầy đủ điều thứ tư là gần gũi thiện tri thức.

 Thế nào là Bồ-tát đầy đủ sự nghe nhiều? Bồ-tát ma-ha-tát vì Đại Niết-bàn mà biên chép, đọc tụng, phân tích giải nói mười hai bộ kinh; đó gọi là Bồ-tát đầy đủ sự nghe nhiều. Ngoài mười một bộ, chỉ riêng bộ Tỳ-phật-lược (loại kinh phương quảng, giảng rộng nghĩa lý sâu xa của Đại thừa), mà thọ trì, đọc tụng, biên chép, giải nói, cũng gọi là Bồ-tát đầy đủ sự nghe nhiều. Ngoài mười hai bộ kinh, nếu có thể thọ trì kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này, biên chép, đọc tụng, phân tích giải nói, thì gọi là Bồ-tát đầy đủ sự nghe nhiều. Ngoài toàn bộ kinh điển này, nếu có thể thọ trì một bài kệ bốn câu (kệ: bài thơ tóm ý trong kinh); lại ngoài bài kệ ấy, nếu có thể thọ trì lẽ Như Lai thường còn, bản tính không đổi khác, thì gọi là Bồ-tát đầy đủ sự nghe nhiều. Lại ngoài điều ấy, nếu biết Như Lai thường không nói pháp, cũng gọi là Bồ-tát đầy đủ sự nghe nhiều. Vì sao? Vì pháp không có tự tính. Như Lai tuy nói hết thảy các pháp mà thường không nói gì cả. Đó gọi là Bồ-tát tu Đại Niết-bàn thành tựu điều thứ năm là đầy đủ sự nghe nhiều.

 Này thiện nam tử, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân vì Đại Niết-bàn mà thành tựu đầy đủ năm điều như thế, thì việc khó làm mà làm được, việc khó nhịn mà nhịn được, việc khó cho mà cho được. Thế nào là Bồ-tát việc khó làm mà làm được? Nếu nghe nói có người mỗi ngày chỉ ăn một hạt mè mà đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì tin lời ấy nên cho đến vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số lớn không đếm xuể; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) thường chỉ ăn một hạt mè. Nếu nghe nói vào lửa mà đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì trong vô lượng kiếp ở ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, khổ không lúc nào ngừng) mà vào đống lửa hừng hực. Đó gọi là Bồ-tát việc khó làm mà làm được.

 Thế nào là Bồ-tát việc khó nhịn mà nhịn được? Nếu nghe nói chịu khổ bị tay đánh, gậy đập, dao chém, đá ném mà được Đại Niết-bàn, thì trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp, thân mình chịu đủ những điều ấy mà không cho là khổ. Đó gọi là Bồ-tát việc khó nhịn mà nhịn được.

 Thế nào là Bồ-tát việc khó cho mà cho được? Nếu nghe nói đem nước, thành, vợ con, đầu, mắt, tuỷ, não bố thí cho người mà đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp đem hết nước, thành, vợ con, đầu, mắt, tuỷ, não của mình mà bố thí cho người. Đó gọi là Bồ-tát việc khó cho mà cho được.

 Bồ-tát tuy việc khó làm mà làm được, nhưng không bao giờ nghĩ rằng: “Đây là việc ta làm.” Việc khó cho mà cho được cũng như thế. Này thiện nam tử, ví như cha mẹ chỉ có một đứa con, thương yêu hết mực, dùng áo đẹp, thức ăn ngon tuyệt mà nuôi nấng đúng lúc, không để thiếu thốn gì. Giả sử đứa con ấy đối với cha mẹ sinh lòng khinh thường, buông lời xấu ác mắng nhiếc, cha mẹ vì thương nên không giận hờn, cũng không nghĩ rằng: “Ta đã cho đứa con này áo mặc, đồ ăn uống.” Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, xem các chúng sinh như con một. Nếu con bị bệnh thì cha mẹ cũng như bệnh theo, đi tìm thầy tìm thuốc, siêng năng chữa trị; khi bệnh đã khỏi, không bao giờ nghĩ rằng: “Ta đã chữa khỏi bệnh khổ cho đứa con này.” Bồ-tát cũng vậy, thấy các chúng sinh mắc bệnh phiền não thì sinh lòng thương mến mà nói pháp cho họ; nhờ nghe pháp mà các phiền não dứt; phiền não dứt rồi, Bồ-tát không bao giờ nghĩ rằng: “Ta đã dứt phiền não cho chúng sinh.” Nếu sinh ý nghĩ ấy thì không bao giờ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bồ-tát chỉ nghĩ rằng: “Không có một chúng sinh nào được ta nói pháp mà dứt phiền não cả.”

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với chúng sinh không giận cũng không mừng. Vì sao? Vì khéo tu tập không tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định sâu; không tam-muội là phép định quán thấy mọi sự vật đều không có tự tính cố định). Bồ-tát nếu tu không tam-muội thì còn giận ai, mừng ai? Này thiện nam tử, ví như rừng núi bị lửa dữ thiêu đốt, hoặc bị người chặt phá, hoặc bị nước cuốn trôi, thì cây rừng ấy còn giận ai, mừng ai? Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, đối với chúng sinh không giận không mừng. Vì sao? Vì tu không tam-muội.

 Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn, có phải tính của hết thảy các pháp (pháp: ở đây chỉ mọi sự vật, hiện tượng) tự nó là không? Hay là vì cái không cũng không nên mới là không? Nếu tính tự nó là không thì không cần tu phép quán không rồi mới thấy không; sao Như Lai lại nói nhờ tu quán không mà thấy không? Còn nếu tính tự nó không phải là không thì dù có tu quán không cũng không thể làm cho nó thành không được.”

 “Này thiện nam tử, tính của hết thảy các pháp vốn tự là không. Vì sao? Vì tính của hết thảy các pháp đều không thể nắm bắt được. Này thiện nam tử, tính của sắc (sắc: mọi thứ có hình chất, vật chất) không thể nắm bắt được. Thế nào là tính của sắc? Tính của sắc không phải là đất, nước, lửa, gió (bốn yếu tố lớn cấu tạo nên vật chất theo quan niệm xưa), nhưng cũng không lìa đất, nước, lửa, gió; không phải xanh, vàng, đỏ, trắng, nhưng cũng không lìa xanh, vàng, đỏ, trắng; chẳng phải có, chẳng phải không. Làm sao có thể nói sắc có tự tính? Vì tính không thể nắm bắt được nên nói là không. Hết thảy các pháp cũng như vậy. Vì các pháp nối tiếp nhau liên tục và giống nhau, nên phàm phu (người thường chưa giác ngộ) thấy vậy liền nói rằng tính của các pháp không phải là không, không phải vắng lặng. Bồ-tát ma-ha-tát đầy đủ năm điều, cho nên thấy tính của các pháp vốn là không, vắng lặng.

 Này thiện nam tử, nếu có sa-môn hay bà-la-môn thấy tính của hết thảy các pháp không phải là không, nên biết người ấy không phải sa-môn, không phải bà-la-môn, không thể tu tập bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt thấy rõ thật tướng của mọi sự, đưa đến bờ giải thoát), không thể vào Đại Bát Niết-bàn, không thể tận mắt thấy chư Phật, Bồ-tát; đó là bè lũ của ma.

 Này thiện nam tử, tính của hết thảy các pháp vốn tự là không, nhưng cũng nhờ Bồ-tát tu tập quán không mà thấy các pháp là không. Này thiện nam tử, như tính của hết thảy các pháp là vô thường, nên cái diệt mới có thể làm cho chúng diệt; nếu chẳng phải vô thường thì cái diệt không thể làm cho diệt được. Các pháp hữu vi (những sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) có tướng sinh nên cái sinh mới có thể làm cho sinh; có tướng diệt nên cái diệt mới có thể làm cho diệt. Hết thảy các pháp có tướng khổ nên cái khổ mới có thể làm cho khổ.

 Này thiện nam tử, như muối tính mặn nên có thể làm mặn các vật khác; đường phèn tính ngọt nên có thể làm ngọt các vật khác; giấm tính chua nên có thể làm chua các vật khác; gừng vốn tính cay nên có thể làm cay các vật khác; quả a-lê-lặc (một loại quả dùng làm thuốc, vị đắng chát) vị đắng nên có thể làm đắng các vật khác; quả am-la (quả xoài) vị nhạt nên có thể làm nhạt các vật khác; chất độc có tính làm hại nên khiến các vật khác thành độc hại; tính của cam lộ (thứ nước ngọt nhiệm mầu của chư thiên, uống vào thì không chết) khiến người không chết, nếu hoà vào vật khác cũng khiến người không chết. Bồ-tát tu quán không cũng như vậy, nhờ tu quán không mà thấy tính của hết thảy các pháp đều là không, vắng lặng.”

 Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương lại thưa: “Bạch Thế Tôn, nếu muối có thể làm cho cái không mặn thành mặn, mà không tam-muội cũng như thế, thì nên biết phép định ấy không phải lành, không phải mầu nhiệm, tính của nó là trái ngược sự thật. Còn nếu không tam-muội chỉ thấy cái không, mà không là cái không có gì, thì thấy được cái gì?”

 “Này thiện nam tử, không tam-muội này thấy các pháp chẳng phải không mà có thể khiến thành không, vắng lặng, nhưng không phải là trái ngược sự thật. Như muối làm cho cái không mặn thành mặn, không tam-muội này cũng vậy, làm cho cái chẳng phải không thành không. Này thiện nam tử, tham là có tính, không phải tính không. Nếu tham là không thì chúng sinh đã không vì nhân duyên ấy mà rơi vào địa ngục. Đã rơi vào địa ngục thì sao lại nói tính tham là không? Này thiện nam tử, tính của sắc là có. Tính của sắc là gì? Đó là điên đảo (cái thấy biết trái ngược với sự thật). Vì điên đảo nên chúng sinh sinh lòng tham. Nếu tính của sắc không phải điên đảo thì làm sao khiến chúng sinh sinh lòng tham? Vì sinh lòng tham nên biết tính của sắc không phải là không có. Vì nghĩa ấy, tu không tam-muội không phải là điên đảo.

 Này thiện nam tử, hết thảy phàm phu hễ thấy người nữ thì liền khởi ra tướng nữ (ý niệm phân biệt đây là người nữ, rồi bám chấp vào đó); Bồ-tát thì không như vậy, tuy thấy người nữ mà không khởi tướng nữ. Vì không khởi tướng nên lòng tham không sinh; tham không sinh nên không phải điên đảo. Vì người thế gian thấy có người nữ, nên Bồ-tát theo đó mà nói là có người nữ. Nếu thấy người nam mà nói là người nữ, thì đó mới là điên đảo. Vì thế Ta đã nói với Xà-đề rằng: “Này bà-la-môn, nếu cho ngày là đêm thì đó là điên đảo; cho đêm là ngày cũng là điên đảo. Ngày là tướng ngày, đêm là tướng đêm, thì sao gọi là điên đảo?”

 Này thiện nam tử, hết thảy Bồ-tát trụ ở địa thứ chín (bậc thứ chín trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát) còn thấy các pháp có tính; vì thấy như vậy nên không thấy Phật tính. Nếu thấy Phật tính thì không còn thấy tính của hết thảy các pháp nữa. Vì tu không tam-muội như thế nên không thấy tính của pháp; vì không thấy nên thấy được Phật tính. Chư Phật, Bồ-tát có hai cách nói: một là có tính, hai là không có tính. Vì chúng sinh mà nói các pháp có tính; vì các bậc hiền thánh mà nói các pháp không có tính. Vì muốn những người thấy chẳng phải không được thấy các pháp là không, nên tu không tam-muội để được thấy không. Các pháp không có tính thì cũng nhờ tu quán không mà thành không. Vì nghĩa ấy mà nói tu không thì thấy không.

 Này thiện nam tử, ông nói thấy không, mà không là cái không có gì, thì thấy cái gì? Này thiện nam tử, đúng vậy, đúng vậy! Bồ-tát ma-ha-tát thật không thấy gì cả. Không thấy gì tức là không có gì; không có gì tức là hết thảy các pháp. Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn, đối với hết thảy các pháp đều không thấy gì. Nếu còn có thấy thì không thấy Phật tính, không thể tu tập bát-nhã ba-la-mật, không thể vào Đại Bát Niết-bàn. Cho nên Bồ-tát thấy tính của hết thảy các pháp là không có gì.

 Này thiện nam tử, Bồ-tát không phải chỉ nhờ thấy tam-muội mà thấy không. Bát-nhã ba-la-mật cũng là không; thiền ba-la-mật (hạnh thiền định trọn vẹn) cũng là không; tỳ-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn trọn vẹn) cũng là không; sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục trọn vẹn) cũng là không; thi ba-la-mật (hạnh giữ giới trọn vẹn) cũng là không; đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn) cũng là không. Sắc cũng là không, mắt cũng là không, thức (sự nhận biết) cũng là không. Như Lai cũng là không. Đại Bát Niết-bàn cũng là không. Cho nên Bồ-tát thấy hết thảy các pháp đều là không.

 Vì thế khi Ta ở thành Ca-tỳ-la (Ca-tỳ-la-vệ, kinh thành quê hương của Phật, nơi dòng họ Thích sinh sống) đã bảo A-nan (người em họ, thị giả của Phật, nghe nhiều nhớ giỏi bậc nhất): “Ông đừng buồn rầu, đau xót, khóc lóc.” A-nan liền thưa: “Bạch Như Lai Thế Tôn, nay thân thuộc của con đều đã bị tiêu diệt hết, sao con không khóc thương được? Như Lai và con cùng sinh ra ở thành này, cùng là dòng họ Thích, là bà con thân thích; sao riêng Như Lai không buồn rầu mà dung nhan lại càng sáng rỡ?” Này thiện nam tử, Ta lại bảo: “A-nan, ông thấy thành Ca-tỳ là thật có, Ta thấy là không, vắng lặng, chẳng có gì cả. Ông thấy dòng họ Thích đều là bà con thân thích, Ta vì tu quán không nên chẳng thấy gì cả. Vì nhân duyên ấy mà ông sinh buồn khổ, còn dung nhan Ta lại càng sáng rỡ.” Chư Phật, Bồ-tát vì tu tập không tam-muội như thế nên không sinh buồn rầu. Đó gọi là Bồ-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn thành tựu đầy đủ công đức thứ chín.

 Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn đầy đủ công đức thứ mười, là công đức sau cùng? Này thiện nam tử, Bồ-tát tu tập ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ), vào Đại Niết-bàn thường, lạc, ngã, tịnh (bốn đức của Niết-bàn: thường còn, an vui, chân ngã tự tại, thanh tịnh), vì các chúng sinh mà phân tích giải nói kinh Đại Niết-bàn, chỉ bày Phật tính. Nếu các bậc Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật và Bồ-tát tin lời ấy thì đều được vào Đại Bát Niết-bàn; nếu ai không tin thì phải xoay vần trong sinh tử.”

 Bấy giờ Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn, những chúng sinh nào đối với kinh này không sinh lòng cung kính?”

 “Này thiện nam tử, sau khi Ta nhập Niết-bàn, có những đệ tử Thanh văn ngu si, phá giới, ưa sinh tranh cãi, bỏ mười hai bộ kinh mà đọc tụng đủ loại sách vở, văn chương, thơ phú, bút pháp của ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật), nhận và tích chứa mọi thứ đồ vật không trong sạch (những vật người xuất gia không được giữ), lại nói là Phật cho phép. Những người như thế là đem gỗ chiên-đàn (gỗ đàn hương quý) đổi lấy gỗ tầm thường, đem vàng đổi lấy đồng thau, bạc đổi lấy thiếc, lụa đổi lấy vải lông thô, đem vị cam lộ đổi lấy thuốc độc.

 Thế nào là đem chiên-đàn đổi lấy gỗ tầm thường? Như đệ tử của Ta vì muốn được cúng dường mà giảng kinh pháp cho hàng bạch y (người áo trắng, tức người thế tục tại gia); bạch y thì lòng buông thả, không thích nghe; bạch y ngồi chỗ cao, tỳ-kheo ngồi chỗ thấp, lại còn đem đủ thứ món ngon đồ uống cung phụng mà họ vẫn không chịu nghe. Đó gọi là đem chiên-đàn đổi lấy gỗ tầm thường.

 Thế nào là đem vàng đổi lấy đồng thau? Đồng thau ví cho sắc, thanh, hương, vị, xúc (hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm giác chạm xúc, tức các thú vui giác quan); vàng ví cho giới. Các đệ tử của Ta vì duyên sắc dục mà phá giới đã thọ. Đó gọi là đem vàng đổi lấy đồng thau.

 Thế nào là đem bạc đổi lấy thiếc? Bạc ví cho mười điều lành (không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến); thiếc ví cho mười điều ác (ngược lại với mười điều lành). Các đệ tử của Ta bỏ mười điều lành, làm mười điều ác. Đó gọi là đem bạc đổi lấy thiếc.

 Thế nào là đem lụa đổi lấy vải lông thô? Vải lông thô ví cho không biết hổ thẹn với mình, không biết hổ thẹn với người; lụa ví cho biết hổ thẹn. Các đệ tử của Ta bỏ lòng hổ thẹn, tập thói không biết hổ thẹn. Đó gọi là đem lụa đổi lấy vải lông thô.

 Thế nào là đem cam lộ đổi lấy thuốc độc? Thuốc độc ví cho các thứ lợi lộc cúng dường; cam lộ ví cho các pháp vô lậu. Các đệ tử của Ta vì lợi lộc cúng dường mà tự đề cao, tự khen mình trước hàng bạch y, nói rằng mình đã đắc pháp vô lậu. Đó gọi là đem cam lộ đổi lấy thuốc độc.

 Vì có những tỳ-kheo xấu ác như thế mà kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này sẽ được lưu truyền rộng rãi khắp cõi Diêm-phù-đề (châu ở phương nam núi Tu-di, chỉ thế giới loài người chúng ta). Lúc ấy, có những đệ tử thọ trì, đọc tụng, biên chép kinh này, giảng nói lưu truyền rộng rãi, sẽ bị những tỳ-kheo xấu ác ấy giết hại. Những tỳ-kheo xấu ác ấy tụ họp lại, cùng đặt ra lệnh cấm nghiêm ngặt: “Nếu ai thọ trì kinh Đại Niết-bàn, biên chép, đọc tụng, phân tích giảng nói, thì tất cả không được ở chung, ngồi chung, bàn bạc, chuyện trò với người ấy. Vì sao? Vì kinh Niết-bàn không phải do Phật nói, mà do kẻ tà kiến soạn ra. Kẻ tà kiến ấy chính là Lục sư (sáu vị thầy ngoại đạo nổi tiếng thời Phật). Lời của Lục sư không phải kinh điển của Phật. Vì sao vậy? Vì hết thảy chư Phật đều nói các pháp là vô thường, vô ngã, không vui, không sạch; nếu nói các pháp là thường, lạc, ngã, tịnh thì sao lại là kinh do Phật nói được? Chư Phật, Bồ-tát cho phép các tỳ-kheo giữ các loại đồ vật; còn Lục sư thì không cho đệ tử giữ bất cứ thứ gì; nghĩa như thế sao lại là lời Phật nói được? Chư Phật, Bồ-tát không cấm đệ tử dùng năm vị từ bò (năm thứ chế từ sữa bò: sữa tươi, sữa đặc, váng sữa, bơ sống, đề hồ) và ăn thịt; Lục sư thì không cho dùng năm loại muối, năm vị từ bò, cùng mỡ và máu; nếu cấm những thứ ấy thì sao lại là chính điển của Phật được? Chư Phật, Bồ-tát giảng nói tam thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát, tức ba con đường tu); còn trong kinh này chỉ thuần nói một thừa, tức Đại Niết-bàn; lời như thế sao lại là chính điển của Phật được? Chư Phật rốt cuộc đều nhập Niết-bàn; kinh này lại nói Phật là thường, lạc, ngã, tịnh, không nhập Niết-bàn. Kinh này không nằm trong số mười hai bộ kinh, tức là lời ma nói, không phải lời Phật nói.”

 Này thiện nam tử, những người như thế tuy là đệ tử của Ta nhưng không thể tin theo kinh Niết-bàn này. Này thiện nam tử, vào lúc ấy, nếu có chúng sinh tin kinh điển này dù chỉ nửa câu, nên biết người ấy là đệ tử chân thật của Ta; nhờ lòng tin như thế mà thấy được Phật tính, vào Niết-bàn.”

 Bấy giờ Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn, hay thay, hay thay! Hôm nay Như Lai đã khéo khai mở chỉ bày kinh Đại Niết-bàn. Bạch Thế Tôn, nhờ việc này mà con được tỏ ngộ một câu, nửa câu của kinh Đại Niết-bàn; nhờ hiểu được một câu cho đến nửa câu mà con thấy được chút ít Phật tính. Như lời Phật dạy, con cũng sẽ được vào Đại Niết-bàn.” Đó gọi là Bồ-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn thành tựu đầy đủ công đức thứ mười.

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ hai mươi bốn.

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ hai mươi lăm.

 Sa-môn Huệ Nghiêm cùng những người khác đời Tống (triều Lưu Tống thời Nam Bắc triều ở Trung Hoa) dựa theo kinh Nê-hoàn (bản dịch kinh Niết-bàn sáu quyển trước đó) mà bổ sung, biên tập lại.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video