Phẩm Bồ-tát Sư Tử Hống (tên một vị bồ-tát, nghĩa là "tiếng gầm của sư tử"), phần thứ tư.
Bấy giờ, sáu vị thầy ngoại đạo (Lục sư: sáu người đứng đầu các giáo phái ngoài đạo Phật, rất nổi tiếng ở Ấn Độ thời bấy giờ) sinh lòng ghen ghét. Họ cùng kéo đến chỗ vua Ba-tư-nặc (vua nước Kiều-tát-la, đóng đô ở thành Xá-vệ) và nói: "Đại vương nên biết, đất đai của nhà vua trong sạch, yên bình, thật đúng là nơi cho người xuất gia ở. Vì thế chúng tôi mới tìm đến đây. Đại vương lấy phép công bằng mà trị nước, trừ hoạn nạn cho dân. Sa-môn (người xuất gia tu hành) Cù-đàm (họ của Phật Thích-ca, ngoại đạo gọi Phật bằng họ để tỏ ý coi thường) tuổi còn trẻ, ngày học còn ít, đạo thuật chẳng có gì. Nước này vốn đã có các bậc lão thành đức cao, thế mà ông ta cậy mình thuộc dòng vua nên không chịu cung kính. Nếu là dòng vua thì theo lẽ phải lo trị dân; còn nếu đã xuất gia thì phải kính trọng các bậc lão thành.
Đại vương hãy nghe kỹ: Sa-môn Cù-đàm thật ra không hề sinh trong dòng vua. Nếu Sa-môn Cù-đàm có cha mẹ thì cớ sao lại cướp con của cha mẹ người khác (dụ con nhà người ta bỏ nhà đi tu)? Đại vương, kinh của chúng tôi nói: qua một nghìn năm sẽ có một vật yêu quái do phép huyễn biến hóa ra, chính là Sa-môn Cù-đàm. Vì vậy nên biết, Sa-môn Cù-đàm không cha không mẹ. Nếu có cha mẹ thì sao lại nói rằng mọi pháp đều vô thường (không bền, luôn đổi thay), khổ, không (trống rỗng, không có thực thể), vô ngã (không có cái tôi chủ thể thường còn), không có ai tạo tác, không có ai nhận lãnh? Ông ta dùng huyễn thuật (phép ảo thuật) để lừa gạt chúng sinh; kẻ ngu thì tin theo, người trí thì gạt bỏ.
Đại vương, bậc làm vua là cha mẹ của thiên hạ, như cái cân, như đất, như gió, như lửa, như con đường, như dòng sông, như cây cầu, như ngọn đèn, như mặt trời, như mặt trăng; xét xử đúng phép, không phân biệt kẻ thù hay người thân. Sa-môn Cù-đàm không để chúng tôi có đường sống, chúng tôi đi tới đâu ông ta đuổi theo tới đó không buông. Chỉ xin đại vương cho phép chúng tôi cùng ông ta thi thố đạo lực (sức mạnh có được nhờ tu đạo). Nếu ông ta thắng chúng tôi thì chúng tôi sẽ theo về với ông ta; nếu chúng tôi thắng ông ta thì ông ta phải theo về với chúng tôi."
Vua nói: "Thưa các bậc đại đức (tiếng tôn xưng người tu hành có đức lớn), các ông mỗi người đều có phép tu riêng, nơi ở cũng khác nhau. Nay ta biết chắc rằng Như Lai Thế Tôn (Như Lai: một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật; Thế Tôn: bậc được cả thế gian tôn kính) không hề cản trở gì các ông." Sáu thầy đáp: "Sao lại không cản trở? Sa-môn Cù-đàm dùng phép huyễn thuật dụ dỗ lừa gạt mọi người, cả các Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ, cao nhất trong xã hội Ấn Độ) cũng đã quy phục hết. Nếu nhà vua cho chúng tôi thi đạo lực thì tiếng tốt của vua sẽ lan khắp tám phương; còn nếu không thì tiếng xấu sẽ đầy đường."
Vua nói: "Thưa các đại đức, các ông chưa biết đạo lực và oai thần của Như Lai cao lớn vời vợi nên mới đòi thi thử. Nếu biết rõ thì e rằng các ông không dám." "Đại vương, phải chăng nay vua đã bị huyễn thuật của Cù-đàm mê hoặc rồi? Chỉ xin đại vương để tâm xem xét, đừng coi thường chúng tôi. Bày ra lời suông không bằng đem sự thật ra kiểm nghiệm." Vua nói: "Hay lắm, hay lắm." Bọn đồ đệ của sáu thầy vui mừng ra về.
Khi ấy vua Ba-tư-nặc liền ra lệnh sửa soạn xe giá, đến chỗ ta (đây là lời Phật kể lại), cúi đầu sát chân lễ kính, đi vòng quanh bên phải ba vòng (nghi thức tỏ lòng tôn kính), rồi lui ngồi một bên và thưa với ta: "Bạch Thế Tôn, sáu thầy vừa đến đòi thi đạo lực, con không lường được sức mà đã dám nhận lời họ." Phật nói: "Đại vương, hay lắm, hay lắm. Nhưng nhà vua nên xây thêm tăng phòng (chỗ ở cho tăng sĩ) khắp các nơi trong nước. Vì sao? Nếu ta cùng họ thi thần lực, trong chúng của họ sẽ có rất nhiều người được giáo hóa; chỗ này chật hẹp, làm sao chứa hết?"
Thiện nam tử (cách Phật gọi người nghe, nghĩa là "người con trai hiền thiện"), lúc ấy ta vì sáu thầy mà từ ngày mồng một đến ngày rằm, hiện ra những phép thần thông biến hóa lớn lao, hiếm có. Ngay lúc đó, vô số chúng sinh phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, chân chính và trọn vẹn của một vị Phật); vô số chúng sinh sinh lòng tin không còn nghi ngờ đối với Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người tu). Đồ chúng của sáu thầy nhiều không đếm xuể đã phá bỏ tâm tà kiến (cái thấy sai lầm), xuất gia theo chính pháp. Vô số chúng sinh đối với đạo bồ-đề (giác ngộ) đạt được tâm bất thoái (không còn lui sụt). Vô số chúng sinh đạt được các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và giữ gìn giáo pháp không quên) và tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một chỗ không tán loạn). Vô số chúng sinh chứng được từ quả Tu-đà-hoàn (quả vị thánh đầu tiên, đã bước vào dòng thánh) cho đến quả A-la-hán (quả vị thánh cao nhất của hàng đệ tử nghe pháp, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh).
Bấy giờ sáu thầy trong lòng xấu hổ, cùng nhau kéo đến thành Bà-chỉ-đa, dạy dân chúng ở đó tin theo tà pháp, nói rằng Sa-môn Cù-đàm chỉ toàn nói chuyện trống rỗng. Thiện nam tử, lúc đó ta vì mẹ mà lên ở cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai trong cõi Dục, do Đế Thích cai quản; mẹ Phật là hoàng hậu Ma-da sau khi mất sinh lên đó), dưới cây Ba-lợi-chất-đa, an cư (kỳ tu tập ở yên một chỗ trong ba tháng mùa mưa) và thuyết pháp. Khi ấy sáu thầy rất mừng rỡ, reo lên: "Hay quá! Huyễn thuật của Cù-đàm nay đã tiêu mất rồi." Họ lại dạy vô số chúng sinh làm cho tà kiến càng thêm lớn.
Bấy giờ vua Tần-bà-sa-la (vua nước Ma-già-đà), vua Ba-tư-nặc cùng bốn chúng (bốn hạng đệ tử Phật: tăng, ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ) thưa với ngài Mục-liên (tức Mục-kiền-liên, vị đại đệ tử có thần thông bậc nhất của Phật): "Thưa đại đức, ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di theo vũ trụ quan Phật giáo, tức thế giới loài người) này tà kiến đang tăng lên, chúng sinh thật đáng thương, đang đi trong bóng tối mịt mùng. Xin đại đức lên cõi trời ấy, cúi đầu lạy Thế Tôn và thưa thay lời chúng con: 'Ví như con bê mới sinh chưa lâu, nếu không được bú sữa thì chắc chắn sẽ chết. Chúng con cũng như thế. Xin Như Lai thương xót chúng sinh mà trở về ở đây.'"
Mục-kiền-liên im lặng nhận lời. Chỉ trong khoảng thời gian một lực sĩ co duỗi cánh tay, ngài đã lên đến cõi trời ấy, tới chỗ Thế Tôn và bạch Phật: "Bốn chúng ở cõi Diêm-phù-đề đều khát khao trông ngóng Như Lai, mong được gặp và nghe pháp. Vua Tần-bà-sa-la, vua Ba-tư-nặc cùng bốn chúng cúi đầu lạy dưới chân Thế Tôn. Chúng sinh ở Diêm-phù-đề tà kiến tăng lên, đi trong bóng tối mịt mùng, rất đáng thương xót. Ví như con bê mới sinh chưa lâu, nếu không được bú sữa thì chắc chắn sẽ chết. Chúng con cũng thế. Xin Như Lai vì chúng sinh mà trở về cõi Diêm-phù-đề này."
Phật bảo Mục-liên: "Ông mau trở về Diêm-phù-đề, báo cho các vua và bốn chúng biết: bảy ngày nữa ta sẽ trở xuống, và vì sáu thầy mà ta sẽ lại đến thành Bà-chỉ-đa." Qua bảy ngày, Phật cùng Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vị trời đứng đầu cõi Sắc), Ma Thiên (vị trời ở tầng trời cao nhất cõi Dục, nơi Ma vương ngự), vô số thiên tử và tất cả trời, người ở cõi Thủ-đà-hội (cõi trời Tịnh Cư, nơi các bậc thánh đã chứng quả A-na-hàm sinh về) vây quanh trước sau, cùng đến thành Bà-chỉ-đa. Phật cất tiếng sư tử hống (tiếng gầm của sư tử, ví cho lời thuyết pháp quả quyết, không chút sợ hãi, khiến tà thuyết phải khuất phục) mà nói: "Chỉ trong giáo pháp của ta mới có sa-môn và bà-la-môn (chân chính). Mọi pháp đều vô thường, vô ngã; Niết-bàn (cảnh giới đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) thì vắng lặng, lìa mọi lỗi lầm và hoạn nạn. Nếu nói rằng giáo pháp khác cũng có sa-môn, bà-la-môn, cũng có cái thường còn, có cái tôi, có Niết-bàn, thì không có lẽ nào như vậy." Bấy giờ vô lượng vô biên chúng sinh phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Khi ấy sáu thầy bảo nhau: "Nếu trong đạo của chúng ta thật không có sa-môn, bà-la-môn thì làm sao còn được người đời cúng dường?" Thế rồi sáu thầy lại tụ họp nhau kéo đến thành Tỳ-xá-ly.
Thiện nam tử, có một thời ta ở trong rừng Am-la tại thành Tỳ-xá-ly. Khi ấy nàng Am-la (một kỹ nữ giàu có, chủ khu rừng này) biết ta đang ở đó, muốn đến chỗ ta. Lúc ấy ta bảo các tỳ-kheo (tu sĩ nam đã thọ đủ giới): "Các ông nên quán niệm xứ, khéo tu trí tuệ, tu tập điều gì thì tâm chớ phóng dật (buông lung, lơ là)."
Thế nào gọi là quán niệm xứ (phép tu giữ tâm tỉnh giác, quán sát bốn chỗ: thân, cảm giác, tâm, và các pháp)? Nếu có tỳ-kheo quán sát thân bên trong mà không thấy có cái tôi và những gì thuộc về cái tôi; quán sát thân bên ngoài, và cả thân bên trong lẫn bên ngoài, cũng không thấy có cái tôi và những gì thuộc về cái tôi; quán thọ (cảm giác), quán tâm, quán pháp (các hiện tượng) cũng như vậy, thì đó gọi là niệm xứ. Thế nào gọi là tu tập trí tuệ? Nếu có tỳ-kheo thấy đúng như thật khổ, tập, diệt, đạo (Bốn chân lý: khổ là sự thật về đau khổ; tập là nguyên nhân gây khổ; diệt là sự chấm dứt khổ; đạo là con đường dẫn đến chấm dứt khổ), thì đó gọi là tỳ-kheo tu tập trí tuệ. Thế nào gọi là tâm không phóng dật? Nếu có tỳ-kheo nhớ nghĩ đến Phật, nhớ nghĩ đến Pháp, nhớ nghĩ đến Tăng, nhớ nghĩ đến giới, nhớ nghĩ đến bố thí, nhớ nghĩ đến cõi trời, thì đó gọi là tỳ-kheo tâm không phóng dật.
Khi ấy nàng Am-la liền đến chỗ ta, cúi đầu làm lễ, đi vòng quanh bên phải ba vòng; lễ kính xong, lui ngồi một bên. Thiện nam tử, lúc ấy ta thuyết pháp cho nàng Am-la theo đúng căn cơ của nàng. Nàng nghe xong liền phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bấy giờ trong thành ấy có các công tử dòng Lê-xa (một dòng tộc quý tộc cai quản thành Tỳ-xá-ly), số đông năm trăm người, đến chỗ ta, cúi đầu làm lễ, đi vòng quanh bên phải ba vòng; lễ kính xong, lui ngồi một bên. Lúc ấy ta lại thuyết pháp cho các công tử Lê-xa theo đúng căn cơ của họ: "Này các thiện nam tử, người phóng dật phải chịu năm thứ hậu quả. Năm thứ ấy là gì? Một là không được tự do hưởng của cải lợi lộc. Hai là tiếng xấu đồn khắp, không đâu không biết. Ba là không thích bố thí cho người nghèo thiếu. Bốn là không thích gặp gỡ bốn chúng. Năm là không được sinh làm thân chư thiên (các vị trời). Này các thiện nam tử, nhờ không phóng dật mà sinh ra được cả các pháp thế gian lẫn các pháp vượt ra ngoài thế gian. Nếu ai muốn đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì phải siêng tu pháp không phóng dật.
Người phóng dật lại còn chịu mười ba thứ quả báo. Mười ba thứ ấy là gì? Một là thích làm việc của thế gian. Hai là thích nói lời vô ích. Ba là thường thích ngủ lâu. Bốn là thích bàn chuyện thế gian. Năm là thường thích gần gũi bạn xấu. Sáu là lười biếng trễ nải. Bảy là thường bị người khác khinh rẻ. Tám là dù có nghe được điều gì thì liền quên mất. Chín là thích ở nơi biên địa (vùng xa xôi hẻo lánh, không có Phật pháp). Mười là không chế ngự được các giác quan. Mười một là ăn không biết đủ. Mười hai là không thích nơi vắng lặng. Mười ba là cái thấy không chân chính. Đó là mười ba thứ. Thiện nam tử, người phóng dật dù được ở gần Phật và đệ tử Phật thì vẫn như ở xa."
Các công tử Lê-xa nói: "Chúng tôi tự biết mình là người phóng dật. Vì sao? Nếu chúng tôi không phóng dật thì Như Lai, vị Pháp vương (vua của chân lý), đã xuất hiện trên đất nước chúng tôi rồi." Lúc ấy trong đại hội có một người con của Bà-la-môn tên là Vô Thắng, nói với các công tử Lê-xa: "Hay thay, hay thay, đúng như lời các anh nói. Vua Tần-bà-sa-la đã được lợi lớn, vì Như Lai Thế Tôn xuất hiện trên đất nước ông ấy, giống như ao lớn mọc lên hoa sen đẹp: tuy sinh trong nước mà nước không làm nhơ được. Này các công tử Lê-xa, Phật cũng như vậy, tuy xuất hiện ở nước ấy mà không bị các pháp thế gian ràng buộc ngăn ngại. Chư Phật Thế Tôn không ra cũng không vào, chỉ vì chúng sinh mà hiện ra ở đời, không bị các pháp thế gian ràng buộc ngăn ngại. Các anh tự mình mê đắm năm dục (năm thứ ham muốn đối với hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm), không biết đến gần gũi Như Lai, vì thế mới gọi là người phóng dật; chứ không phải vì Phật xuất hiện ở nước Ma-già-đà mà các anh gọi là phóng dật. Vì sao? Như Lai Thế Tôn giống như mặt trời mặt trăng, không phải vì một người hai người mà ra đời."
Các công tử Lê-xa nghe lời ấy xong, liền phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, rồi nói: "Hay thay, hay thay, chàng trai Vô Thắng đã nói những lời tốt đẹp như thế." Rồi mỗi công tử Lê-xa cởi một tấm áo đang mặc trên mình đem tặng Vô Thắng. Vô Thắng nhận xong, đem dâng lại cho ta và nói: "Bạch Thế Tôn, con nhận được những áo này từ các công tử Lê-xa. Xin Như Lai thương xót chúng sinh mà nhận lễ vật con dâng." Lúc ấy ta thương Vô Thắng nên nhận lấy. Khi ấy các công tử Lê-xa cùng chắp tay nói: "Xin Như Lai an cư một mùa tại đất này và nhận chút cúng dường nhỏ mọn của chúng con." Lúc ấy ta im lặng nhận lời mời của các công tử Lê-xa.
Bấy giờ sáu thầy nghe việc ấy, thầy trò cùng nhau kéo đến thành Ba-la-nại. Lúc ấy ta cũng lại đến Ba-la-nại, ở bên bờ sông Ba-la. Khi đó ở Ba-la-nại có một người con trai của trưởng giả (người giàu có, có địa vị trong xã hội) tên là Bảo Xứng, mê đắm năm dục, không biết đời là vô thường. Vì ta đến đó nên tự nhiên anh ta đạt được phép quán xương trắng (phép tu quán tưởng thân người chỉ là bộ xương trắng để dứt lòng tham đắm), thấy cung điện, nhà cửa, cung nữ, thị nữ của mình đều là xương trắng cả. Anh ta sinh lòng sợ hãi, như thấy dao, rắn độc, như thấy giặc, như thấy lửa, liền ra khỏi nhà đến chỗ ta, dọc đường vừa đi vừa kêu: "Sa-môn Cù-đàm, nay tôi như đang bị giặc đuổi theo, sợ hãi vô cùng, xin ngài cứu giúp." Phật nói: "Thiện nam tử, trong Phật, Pháp, Tăng thì yên ổn, không có gì đáng sợ." Con trưởng giả nói: "Nếu trong Tam bảo không có gì đáng sợ thì nay tôi cũng muốn được không còn sợ hãi." Ta liền cho anh ta xuất gia tu đạo. Khi ấy con trưởng giả còn có năm mươi người bạn, nghe tin từ xa rằng Bảo Xứng chán đời xuất gia, liền đồng lòng cùng nhau xuất gia.
Sáu thầy nghe vậy lại lần lượt kéo đến thành lớn Chiêm-bà. Lúc ấy toàn dân nước Chiêm-bà đều cùng thờ phụng đồ chúng của sáu thầy, chưa từng nghe đến tên Phật, Pháp, Tăng, có rất nhiều người làm những việc cực ác. Lúc ấy ta vì chúng sinh mà đến thành Chiêm-bà. Bấy giờ trong thành ấy có một vị trưởng giả lớn không có con nối dõi, thờ phụng sáu thầy để cầu con. Ít lâu sau, vợ ông có thai. Trưởng giả biết vậy liền đến chỗ sáu thầy, vui mừng hỏi: "Vợ tôi có thai, là trai hay gái?" Sáu thầy đáp: "Sinh ra chắc chắn là con gái." Trưởng giả nghe xong, trong lòng buồn rầu.
Lại có một người quen đến hỏi trưởng giả: "Vì sao ông buồn rầu đến thế?" Trưởng giả đáp: "Vợ tôi có thai, chưa biết trai hay gái nên tôi đi hỏi sáu thầy. Sáu thầy bảo tôi: 'Theo phép xem tướng của chúng ta, sinh ra chắc chắn là con gái.' Nghe vậy tôi tự nghĩ: mình tuổi đã già, của cải vô số, nếu không có con trai thì chẳng biết giao phó cho ai. Vì thế tôi buồn." Người quen nói: "Ông thật thiếu hiểu biết. Trước đây ông không nghe sao? Anh em Ưu-lâu-tần-loa Ca-diếp (ba anh em họ Ca-diếp, vốn là thầy thờ lửa có rất đông đồ đệ) là đệ tử của ai, của Phật hay của sáu thầy? Nếu sáu thầy là bậc biết tất cả thì cớ sao Ca-diếp bỏ họ để làm đệ tử Phật? Lại như Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên, các vị vua như Tần-bà-sa-la, các phu nhân của vua như phu nhân Mạt-lợi, các trưởng giả trong các nước như Tu-đạt-đa (vị trưởng giả nổi tiếng hay bố thí, người dâng tinh xá Kỳ Viên), những người ấy chẳng phải là đệ tử Phật sao? Quỷ thần ở đồng hoang, vua A-xà-thế, con voi say Hộ Tài, Ương-quật-ma-la (kẻ giết người hàng loạt) lòng ác hừng hực đến muốn giết cả mẹ mình — những kẻ như thế chẳng phải đều được Như Lai cảm hóa khuất phục sao?
Trưởng giả à, Như Lai Thế Tôn đối với mọi pháp đều biết và thấy không có gì ngăn ngại, nên gọi là Phật; lời nói ra không có hai (không bao giờ sai khác), nên gọi là Như Lai; đã dứt sạch phiền não, nên gọi là A-la-ha (bậc đã diệt hết giặc phiền não, đáng được cúng dường). Lời Thế Tôn nói ra trước sau không hề sai khác. Sáu thầy thì không như vậy, làm sao tin được? Như Lai nay đang ở gần đây. Nếu ông muốn biết sự thật thì nên đến chỗ Phật."
Bấy giờ trưởng giả liền cùng người ấy đến chỗ ta, cúi đầu làm lễ, đi vòng quanh bên phải ba vòng, chắp tay quỳ thẳng, thưa: "Bạch Thế Tôn, Ngài đối với mọi chúng sinh đều bình đẳng không phân biệt, kẻ thù hay người thân đều như một. Còn con bị lưới ái luyến trói buộc, đối với kẻ thù và người thân chưa thể coi như nhau. Nay con muốn hỏi Như Lai một việc đời, trong lòng rất hổ thẹn e sợ, chưa dám mở lời. Bạch Thế Tôn, vợ con có thai, sáu thầy xem tướng bảo rằng sinh ra chắc chắn là con gái. Việc ấy thế nào?" Phật nói: "Trưởng giả, vợ ông có thai là con trai, không còn nghi ngờ gì. Đứa bé sinh ra sẽ có phúc đức không ai sánh bằng." Bấy giờ trưởng giả nghe lời ấy xong, rất vui mừng, liền trở về nhà.
Khi ấy sáu thầy nghe ta đoán trước rằng sinh ra chắc chắn là con trai và có phúc đức lớn, liền sinh lòng ghen ghét. Họ lấy quả am-la trộn với thuốc độc, mang đến nhà trưởng giả và nói: "Hay thay, Cù-đàm đã xem tướng giỏi. Vợ ông đến tháng sinh thì có thể uống thuốc này. Uống thuốc này rồi thì đứa bé sẽ xinh đẹp, người sinh cũng không gặp tai nạn gì." Trưởng giả vui mừng nhận lấy thuốc độc, đưa cho vợ uống. Uống xong, người vợ liền chết. Sáu thầy mừng rỡ, đi khắp phố phường, cao giọng rao lên: "Sa-môn Cù-đàm đoán rằng vợ trưởng giả kia sẽ sinh con trai, đứa bé có phúc đức hơn hết thiên hạ. Nay con chưa sinh mà mẹ đã mất mạng rồi." Bấy giờ trưởng giả lại sinh lòng không tin ta. Ông liền theo tục lệ thế gian, khâm liệm, đậy nắp quan tài, đưa ra ngoài thành, chất nhiều củi khô để thiêu.
Ta dùng đạo nhãn (con mắt sáng suốt của bậc đắc đạo) thấy rõ việc này, liền gọi A-nan (thị giả, người hầu cận Phật): "Lấy áo cho ta, ta muốn đến đó dẹp tan tà kiến." Lúc ấy Tỳ-sa-môn thiên vương (vị vua trời giữ phương bắc, một trong bốn vị Hộ thế Tứ thiên vương) bảo đại tướng Ma-ni-bạt-đà (một vị tướng quỷ thần dưới quyền ông): "Như Lai nay muốn đến bãi tha ma ấy. Ngươi hãy mau đến đó dọn dẹp cho bằng phẳng, quét tưới sạch sẽ, đặt tòa sư tử (tòa ngồi của Phật khi thuyết pháp), tìm hương thơm hoa đẹp trang hoàng nơi ấy." Khi ấy sáu thầy từ xa thấy ta đi đến, bảo nhau: "Sa-môn Cù-đàm đến bãi tha ma này, chẳng lẽ muốn ăn thịt người sao?" Lúc ấy có nhiều ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia đã quy y và giữ giới) chưa đạt được pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý, tức là đã chứng quả thánh đầu tiên), ai nấy đều hổ thẹn lo sợ, thưa với ta: "Người vợ ấy đã chết rồi, xin Ngài đừng đến đó nữa." Khi ấy A-nan nói với mọi người: "Hãy chờ một lát. Như Lai chẳng bao lâu nữa sẽ mở bày rộng rãi cảnh giới của chư Phật."
Ta đến nơi rồi ngồi lên tòa sư tử. Trưởng giả vặn hỏi: "Người nói lời không sai khác mới đáng gọi là Thế Tôn. Mẹ đã chết rồi, làm sao sinh con được?" Ta nói: "Trưởng giả, lúc ấy ông hoàn toàn không hỏi mạng người mẹ dài hay ngắn, chỉ hỏi đứa con trong bụng là trai hay gái. Chư Phật Như Lai nói ra không có hai lời. Vì thế nên biết chắc chắn ông sẽ có con." Ngay lúc ấy, thi thể bị lửa đốt nứt bụng, đứa bé từ trong bụng chui ra, ngồi ngay ngắn giữa ngọn lửa, giống như chim uyên ương đậu trên đài hoa sen. Sáu thầy thấy vậy lại nói: "Yêu quái thay Cù-đàm, giỏi làm huyễn thuật!" Trưởng giả thấy thế, trong lòng lại vui mừng, mắng sáu thầy: "Nếu bảo là huyễn thuật thì sao các ông không làm đi?"
Lúc ấy ta liền bảo Kỳ-bà (vị danh y nổi tiếng, đệ tử Phật): "Ông vào trong lửa bế đứa bé ra đây." Kỳ-bà sắp đi thì sáu thầy tiến tới níu lại, nói với Kỳ-bà: "Huyễn thuật Sa-môn Cù-đàm làm ra chưa chắc lúc nào cũng được, có khi được có khi không. Nếu không được thì có thể bị lửa thiêu hại. Sao nay ông lại tin lời ông ta?" Kỳ-bà đáp: "Dù Như Lai sai tôi vào địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, sâu nhất, đau khổ không ngừng nghỉ), lửa dữ ở đó còn không thiêu nổi tôi, huống gì lửa ở thế gian." Bấy giờ Kỳ-bà tiến vào đống lửa như bước vào dòng sông lớn mát mẻ, bế đứa bé trở về chỗ ta, trao đứa bé cho ta. Ta nhận đứa bé rồi bảo trưởng giả: "Thọ mạng của mọi chúng sinh đều không nhất định, như bọt nước trên mặt nước. Nếu chúng sinh có quả báo của nghiệp nặng thì lửa không đốt được, độc không hại được. Đây là quả báo do nghiệp của đứa bé này, chứ không phải do ta làm ra." Khi ấy trưởng giả nói: "Hay thay Thế Tôn. Nếu đứa bé này được sống trọn tuổi trời, xin Như Lai đặt tên cho nó." Phật nói: "Trưởng giả, đứa bé này sinh ra giữa lửa dữ. Lửa gọi là thụ-đề, nên đặt tên nó là Thụ-đề." Bấy giờ trong hội chúng thấy phép thần biến của ta, vô số chúng sinh phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bấy giờ sáu thầy đi khắp sáu thành lớn mà không có chỗ dừng chân, xấu hổ cúi đầu, lại đến thành Câu-thi-na này. Đến đây rồi họ rao lên rằng: "Mọi người nên biết, Sa-môn Cù-đàm là một nhà ảo thuật lớn, lừa gạt thiên hạ khắp sáu thành lớn. Ví như nhà ảo thuật biến ra bốn binh chủng là quân xe, quân ngựa, quân voi, quân bộ; lại biến ra đủ thứ chuỗi ngọc, thành quách, cung điện nhà cửa, sông ao cây cối. Sa-môn Cù-đàm cũng như vậy: để thuyết pháp, ông ta biến ra thân vua, hoặc biến ra thân sa-môn, bà-la-môn, thân nam, thân nữ, thân nhỏ, thân lớn, hoặc biến ra thân súc sinh, quỷ thần. Có lúc nói vô thường, có lúc nói thường còn; có lúc nói khổ, có lúc nói vui; có lúc nói có cái tôi, có lúc nói không có cái tôi; có lúc nói có thanh tịnh, có lúc nói không có thanh tịnh; có lúc nói có, có lúc nói không. Việc ông ta làm đều hư dối, nên gọi là ảo thuật.
Ví như nhờ hạt giống, theo hạt giống mà có quả. Sa-môn Cù-đàm cũng thế: ông ta do Ma-da sinh ra (tên mẹ Phật là Ma-da, mà "ma-da" trong tiếng Phạn có nghĩa là ảo thuật, nên ngoại đạo chơi chữ để chê bai), mẹ đã là ảo thuật thì con không thể không phải ảo thuật. Sa-môn Cù-đàm không có hiểu biết chân thật. Các bà-la-môn bao năm tháng tu khổ hạnh, giữ gìn giới cấm, mà còn nói mình chưa có hiểu biết chân thật, huống gì Cù-đàm tuổi trẻ học ít, không tu khổ hạnh, làm sao có được hiểu biết chân thật? Dù tu đủ bảy năm khổ hạnh thì sự hiểu biết vẫn còn chưa nhiều, huống gì ông ta tu chưa đủ sáu năm. Người ngu không có trí mới tin theo lời dạy của ông ta. Như nhà ảo thuật lớn lừa gạt kẻ ngu, Sa-môn Cù-đàm cũng như vậy."
Thiện nam tử, sáu thầy như thế ở trong thành này đã làm cho tà kiến của chúng sinh tăng lên rất nhiều. Thiện nam tử, ta thấy việc ấy sinh lòng thương xót, bèn dùng thần lực mời các vị đại bồ-tát (người tu hạnh lớn, cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) khắp mười phương đến tụ hội tại khu rừng này, đầy khắp cả bốn mươi do-tuần (do-tuần: đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số). Nay ở đây ta cất tiếng sư tử hống lớn. Thiện nam tử, nếu nói nhiều điều ở nơi vắng vẻ không người thì không được gọi là sư tử hống; còn nói giữa đại chúng gồm những người có trí tuệ như thế này thì mới thật đáng gọi là sư tử hống lớn. Sư tử hống là nói rằng mọi pháp đều vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh (không trong sạch), chỉ riêng Như Lai là thường, lạc (an vui), ngã (cái tôi chân thật), tịnh (trong sạch).
Bấy giờ sáu thầy lại nói: "Nếu Cù-đàm có ngã (cái tôi chủ thể, thường còn) thì chúng tôi cũng có ngã. Cái gọi là ngã, chính là cái thấy biết. Này Cù-đàm, ví như người đứng bên cửa sổ nhìn thấy vật bên ngoài; chúng tôi cũng thế: cửa sổ ví cho con mắt, người nhìn ví cho cái ngã."
Phật bảo sáu thầy: "Nếu nói cái thấy biết là ngã thì nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Theo ví dụ các ông đưa ra, người nhìn qua cửa sổ, khi đứng bên một cửa sổ thì cả sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) đều cùng hoạt động. Nếu chắc chắn có ngã nhìn qua con mắt, sao nó không như người kia, ngay trong một giác quan mà cùng lúc nhận biết được mọi trần (đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý niệm)? Nếu trong một giác quan không thể cùng lúc nghe thấy được cả sáu trần thì nên biết là không có ngã. Lại nữa, theo ví dụ cửa sổ, dù trải qua trăm năm, người nhìn qua cửa sổ ấy vẫn thấy như cũ không khác. Nếu con mắt cũng như vậy, thì khi tuổi già, con mắt suy yếu, lẽ ra cái thấy cũng phải không khác. Người và cửa sổ là hai thứ khác nhau, nên người có thể thấy bên trong và thấy bên ngoài. Nếu con mắt cũng như vậy thì lẽ ra cũng phải cùng lúc thấy được cả bên trong lẫn bên ngoài. Nếu không thấy được thì làm sao có ngã?"
Sáu thầy lại nói: "Này Cù-đàm, nếu không có ngã thì ai là người thấy?" Phật nói: "Có hình sắc, có ánh sáng, có tâm, có con mắt; bốn thứ ấy hòa hợp lại nên gọi là thấy. Trong đó thật không có người thấy, không có người nhận. Chúng sinh vì nhận thức điên đảo (thấy sai, ngược với sự thật) nên mới nói là có người thấy và có người nhận. Vì lẽ ấy, cái thấy của mọi chúng sinh đều điên đảo, còn cái thấy của chư Phật và bồ-tát là chân thật.
Này sáu thầy, nếu nói sắc (thân thể vật chất) là ngã thì cũng không đúng. Vì sao? Sắc thật không phải là ngã. Nếu sắc là ngã thì lẽ ra không phải mang hình dạng xấu xí. Vì sao lại có sự phân biệt bốn giai cấp, mà không phải tất cả đều là một hạng bà-la-môn? Vì sao lại phải lệ thuộc người khác, không được tự do? Vì sao các giác quan khiếm khuyết, sinh ra không đầy đủ? Vì sao không làm thân chư thiên, mà phải mang đủ thứ thân địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (quỷ đói)? Nếu không thể làm được theo ý muốn thì nên biết chắc chắn là không có ngã. Vì không có ngã nên gọi là vô thường; vì vô thường nên khổ; vì khổ nên là không; vì không mà chấp là có nên điên đảo; vì điên đảo mà mọi chúng sinh trôi lăn trong sinh tử. Thọ, tưởng, hành, thức (cùng với sắc là năm uẩn — năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân vật chất; thọ là cảm giác; tưởng là tri giác, hình dung; hành là các hoạt động tạo tác của tâm; thức là sự nhận biết) cũng như vậy. Này sáu thầy, Như Lai Thế Tôn đã dứt hẳn sự trói buộc của sắc cho đến sự trói buộc của thức, vì thế gọi là thường, lạc, ngã, tịnh.
Lại nữa, sắc chính là do nhân duyên (các nguyên nhân và điều kiện kết hợp) mà có. Đã do nhân duyên thì gọi là vô ngã; đã vô ngã thì gọi là khổ, là không. Thân Như Lai không phải do nhân duyên mà có; vì không do nhân duyên nên gọi là có ngã; đã có ngã thì là thường, lạc, tịnh."
Sáu thầy lại nói: "Này Cù-đàm, sắc không phải là ngã, cho đến thức cũng không phải là ngã. Ngã thì có khắp mọi nơi, giống như hư không." Phật nói: "Nếu ngã có khắp mọi nơi thì lẽ ra không thể nói 'lúc đầu ta không thấy'. Nếu lúc đầu không thấy thì biết rằng cái thấy ấy trước không có, nay mới có. Trước không nay có thì gọi là vô thường. Đã vô thường thì làm sao nói là có khắp? Nếu ngã có khắp mọi nơi thì trong năm đường (năm cõi chúng sinh tái sinh: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) lẽ ra phải đều có thân; nếu có thân thì lẽ ra phải đều chịu quả báo; nếu đều chịu quả báo thì sao lại nói là chuyển sinh làm người hay làm trời? Các ông nói ngã có khắp, vậy ngã là một hay là nhiều? Nếu ngã là một thì không có cha con, kẻ thù, người thân, người dưng. Nếu ngã là nhiều thì năm giác quan của mọi chúng sinh lẽ ra phải bằng nhau, nghiệp và trí tuệ cũng phải như vậy. Nếu như thế thì sao lại nói có người giác quan đầy đủ, có người không đầy đủ; có nghiệp thiện nghiệp ác; có kẻ ngu người trí khác nhau?"
Sáu thầy nói: "Này Cù-đàm, ngã của chúng sinh thì không có giới hạn, còn pháp và phi pháp (theo thuyết ngoại đạo: công đức thiện và lỗi ác, hai yếu tố quyết định quả báo) thì có giới hạn. Chúng sinh tu theo pháp thì được thân tốt, làm theo phi pháp thì chịu thân xấu. Vì lẽ ấy, quả báo do nghiệp của chúng sinh không thể không khác nhau." Phật nói: "Này sáu thầy, nếu pháp và phi pháp như vậy thì ngã không có khắp. Nếu ngã có khắp thì lẽ ra pháp và phi pháp phải đến khắp mọi nơi. Nếu đến khắp thì người tu thiện cũng phải có ác, người làm ác cũng phải có thiện. Nếu không như vậy thì sao lại nói ngã có khắp?"
"Này Cù-đàm, ví như trong một căn phòng thắp trăm nghìn ngọn đèn, mỗi ngọn tự sáng, không ngăn ngại nhau. Ngã của chúng sinh cũng như vậy, tu thiện làm ác không trộn lẫn vào nhau." "Nếu các ông nói ngã như ngọn đèn thì nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Ánh sáng của đèn do duyên mà có, đèn tăng thêm thì ánh sáng cũng tăng thêm; còn ngã của chúng sinh thì không như vậy. Ánh sáng từ đèn tỏa ra rồi ở chỗ khác, còn ngã của chúng sinh không thể từ thân ra rồi ở chỗ khác. Ánh sáng của đèn kia còn cùng tồn tại với bóng tối. Vì sao? Như trong phòng tối thắp một ngọn đèn thì chiếu chưa rõ, phải đến nhiều ngọn đèn mới sáng rõ. Nếu ngọn đèn đầu tiên đã phá được bóng tối thì không cần những ngọn đèn sau. Nếu còn cần những ngọn đèn sau thì nên biết ánh sáng ban đầu cùng tồn tại với bóng tối."
"Này Cù-đàm, nếu không có ngã thì ai làm thiện làm ác?" Phật nói: "Nếu ngã là kẻ làm thì sao gọi là thường? Nếu là thường thì sao có lúc làm thiện, có lúc làm ác? Nếu nói có lúc làm thiện làm ác thì sao còn nói được ngã là vô biên? Nếu ngã là kẻ làm thì vì sao lại còn quen làm điều ác? Nếu ngã là kẻ làm, kẻ biết, thì vì sao lại sinh nghi rằng chúng sinh không có ngã? Vì lẽ ấy, trong giáo pháp ngoại đạo chắc chắn không có ngã. Nếu nói có ngã thì đó chính là Như Lai. Vì sao? Vì thân không có giới hạn, vì không còn lưới nghi ngờ. Không tạo tác, không nhận lãnh nên gọi là thường; không sinh không diệt nên gọi là lạc; không có cấu bẩn phiền não nên gọi là tịnh; không có mười tướng (mười hình tướng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, sinh, trụ, hoại, nam, nữ) nên gọi là không. Vì thế Như Lai là thường, lạc, ngã, tịnh, là không, không có các tướng."
Các ngoại đạo nói: "Nếu nói Như Lai là thường, lạc, ngã, tịnh, vì không có tướng nên gọi là không, thì nên biết pháp do Cù-đàm nói ra không phải là trống rỗng. Vì vậy nay chúng tôi xin đội lên đầu mà vâng giữ." Bấy giờ vô số ngoại đạo sinh lòng tin trong Phật pháp và xuất gia.
Thiện nam tử, vì nhân duyên ấy mà ta ở giữa hai hàng cây sa-la song thọ (những cặp cây sa-la mọc thành đôi, nơi Phật nhập Niết-bàn) này cất tiếng sư tử hống lớn. Sư tử hống chính là Đại Niết-bàn. Thiện nam tử, cặp cây phương đông là phá vô thường mà được thường; cho đến cặp cây phương bắc là phá bất tịnh mà được tịnh. Thiện nam tử, chúng sinh ở đây vì những cặp cây ấy mà bảo vệ rừng sa-la, không cho người ngoài lấy cành lá, chặt phá. Ta cũng vậy, vì bốn pháp mà khiến các đệ tử giữ gìn Phật pháp. Bốn pháp ấy là gì? Là thường, lạc, ngã, tịnh. Bốn cặp cây này do bốn vị vua trời (Tứ thiên vương: bốn vị vua trời giữ bốn phương) cai quản; ta vì bốn vị vua trời giữ gìn pháp của ta nên nhập Niết-bàn ở đây.
Thiện nam tử, cây sa-la song thọ hoa quả luôn tươi tốt, thường làm lợi ích cho vô số chúng sinh. Ta cũng vậy, thường làm lợi ích cho hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) và Duyên giác (người tự quán lý nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy). Hoa ví cho ngã, quả ví cho lạc. Vì lẽ ấy, ta ở giữa cây sa-la song thọ này mà nhập đại tịch định (cảnh định lớn hoàn toàn vắng lặng). Đại tịch định chính là Đại Niết-bàn.
Sư Tử Hống hỏi: "Bạch Thế Tôn, vì sao Như Lai nhập Niết-bàn vào tháng hai?" "Thiện nam tử, tháng hai là mùa xuân. Tháng xuân ấm áp, muôn vật sinh trưởng, người ta gieo trồng cây cối, hoa quả nở rộ, sông ngòi đầy nước, muôn thú sinh đẻ nuôi con. Lúc ấy chúng sinh hay khởi ý nghĩ cho mọi vật là thường còn. Để phá cái tâm chấp thường ấy của chúng sinh, ta nói mọi pháp đều vô thường, chỉ riêng Như Lai là thường trụ không biến đổi. Thiện nam tử, trong sáu mùa (người Ấn Độ xưa chia một năm làm sáu mùa), đầu mùa đông cây cỏ khô héo, mọi người không ưa thích; mùa xuân ấm áp tươi nhuận thì ai cũng tham thích. Để phá cái vui của thế gian mà chúng sinh ưa thích, ta giảng nói về thường và lạc (chân thật); ngã và tịnh cũng vậy: để phá cái ngã của thế gian, cái tịnh của thế gian, ta nói về ngã và tịnh chân thật của Như Lai.
Nói tháng hai là ví cho hai loại pháp thân (thân chân lý của Phật) của Như Lai. Mùa đông không được ưa thích, ví cho người trí không vui khi thấy Như Lai vô thường mà nhập Niết-bàn. Tháng hai được ưa thích, ví cho người trí yêu thích Như Lai là thường, lạc, ngã, tịnh. Gieo trồng ví cho các chúng sinh nghe pháp vui mừng, phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, gieo trồng các căn lành (gốc rễ của điều thiện). Sông ngòi ví cho các vị đại bồ-tát khắp mười phương đến chỗ ta để hỏi và lĩnh nhận bộ kinh Đại Niết-bàn này. Muôn thú sinh đẻ nuôi con ví cho các đệ tử của ta sinh ra các căn lành. Hoa ví cho bảy giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), quả ví cho bốn quả thánh (bốn bậc chứng ngộ của hàng Thanh văn). Vì lẽ ấy, ta nhập Đại Niết-bàn vào tháng hai."
Sư Tử Hống hỏi: "Như Lai lúc giáng sinh, xuất gia, thành đạo, chuyển bánh xe pháp mầu (lần đầu thuyết pháp) đều vào ngày mồng tám, cớ sao riêng nhập Niết-bàn lại vào ngày rằm?" Phật nói: "Hay thay, hay thay. Thiện nam tử, như mặt trăng ngày rằm không khuyết không thiếu, chư Phật Như Lai cũng vậy, nhập Đại Niết-bàn không có khuyết thiếu. Vì lẽ ấy mà nhập Niết-bàn vào ngày rằm.
Thiện nam tử, như mặt trăng ngày rằm lúc tròn đầy có mười một điều. Mười một điều ấy là gì? Một là phá được bóng tối. Hai là khiến chúng sinh thấy đâu là đường đi, đâu không phải đường đi. Ba là khiến chúng sinh thấy đường nào ngay, đường nào tà. Bốn là trừ oi bức, được mát mẻ dễ chịu. Năm là dẹp được lòng kiêu ngạo của đom đóm (ánh sáng đom đóm bị lu mờ). Sáu là dập tắt ý định trộm cướp của bọn giặc. Bảy là trừ nỗi sợ thú dữ của chúng sinh. Tám là làm nở hoa ưu-bát-la (hoa sen xanh, nở về đêm). Chín là làm khép hoa sen. Mười là khơi dậy lòng muốn lên đường của người đi đường. Mười một là khiến chúng sinh vui hưởng năm dục, được nhiều khoái lạc.
Thiện nam tử, trăng tròn Như Lai cũng như vậy. Một là phá tan bóng tối lớn của vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý). Hai là giảng rõ đường chính, đường tà. Ba là chỉ bày con đường sinh tử thì tà vạy hiểm trở, con đường Niết-bàn thì bằng phẳng ngay thẳng. Bốn là khiến người xa lìa sức nóng của tham lam, giận dữ, si mê. Năm là phá tan ánh sáng của ngoại đạo. Sáu là phá tan bọn giặc phiền não trói buộc. Bảy là diệt trừ tâm sợ hãi năm triền cái (năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ). Tám là làm nở tâm gieo trồng căn lành của chúng sinh. Chín là che lấp tâm năm dục của chúng sinh. Mười là khơi dậy nơi chúng sinh hạnh tu tiến hướng về Đại Niết-bàn. Mười một là khiến chúng sinh vui thích tu giải thoát. Vì lẽ ấy mà ta nhập Đại Niết-bàn vào ngày rằm. Thế nhưng thật ra ta không nhập Niết-bàn; những kẻ ngu si xấu ác trong hàng đệ tử của ta thì cho chắc rằng Như Lai đã nhập Niết-bàn. Ví như một người mẹ có nhiều con, bà bỏ nhà đi sang nước khác; khi bà chưa về, các con đều bảo nhau: 'Mẹ ta đã chết rồi.' Nhưng thật ra người mẹ ấy không hề chết."
Bồ-tát Sư Tử Hống hỏi: "Bạch Thế Tôn, tỳ-kheo như thế nào mới có thể làm đẹp thêm cho rừng sa-la song thọ này?" "Thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo thọ trì đọc tụng mười hai bộ kinh (toàn bộ giáo pháp Phật, chia làm mười hai thể loại), sửa đúng câu chữ, thông suốt nghĩa sâu, giảng giải cho người khác hay ở phần đầu, hay ở phần giữa, hay ở phần cuối; vì muốn làm lợi ích cho vô số chúng sinh mà giảng nói phạm hạnh (hạnh trong sạch của người tu), thì tỳ-kheo như thế có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ." Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, theo chỗ con hiểu ý Phật dạy thì tỳ-kheo A-nan chính là người ấy. Vì sao? Tỳ-kheo A-nan thọ trì đọc tụng mười hai bộ kinh, giảng nói cho người lời đúng nghĩa đúng, giống như rót nước từ bình này sang bình khác (không sót một giọt). Tỳ-kheo A-nan cũng vậy, những gì nghe từ Phật đều truyền lại đúng như đã nghe."
"Thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo được thiên nhãn (con mắt thần thông, thấy xa thấy suốt không bị ngăn ngại) trong sạch, thấy mọi thứ trong ba nghìn đại thiên thế giới (một hệ thống vũ trụ gồm một tỷ thế giới) khắp mười phương rõ như nhìn trái am-ma-lặc (một loại quả nhỏ như quả me rừng) trong lòng bàn tay, thì tỳ-kheo như thế cũng có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ." Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì tỳ-kheo A-ni-lâu-đà chính là người ấy. Vì sao? Vì thiên nhãn của A-ni-lâu-đà thấy mọi thứ trong ba nghìn đại thiên thế giới, cho đến cả thân trung ấm (thân tạm thời của chúng sinh trong khoảng giữa lúc chết và lúc tái sinh), đều thấy rõ ràng không bị ngăn ngại."
"Thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo ít ham muốn, biết đủ, tâm ưa vắng lặng, siêng năng tinh tấn, có chánh niệm, thiền định, trí tuệ và giải thoát, thì tỳ-kheo như thế có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ." Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì tỳ-kheo Ca-diếp (Đại Ca-diếp, vị đệ tử bậc nhất về hạnh khổ tu) chính là người ấy. Vì sao? Vì tỳ-kheo Ca-diếp khéo tu các pháp ít ham muốn, biết đủ."
"Thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo vì lợi ích chúng sinh chứ không vì lợi lộc cúng dường, tu tập thông suốt vô tránh tam-muội (phép định không tranh cãi với ai, không làm ai phiền não), thánh hạnh và không hạnh (hạnh quán chiếu tính không của mọi pháp), thì tỳ-kheo như thế có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ." Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì tỳ-kheo Tu-bồ-đề chính là người ấy. Vì sao? Vì Tu-bồ-đề khéo tu hạnh vô tránh, thánh hạnh và không hạnh."
"Thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo khéo tu thần thông, trong khoảnh khắc một niệm có thể làm đủ thứ thần thông biến hóa, với một tâm một định mà có thể làm ra hai kết quả là nước và lửa, thì tỳ-kheo như thế có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ." Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì tỳ-kheo Mục-liên chính là người ấy. Vì sao? Vì Mục-kiền-liên khéo tu thần thông, biến hóa vô lượng."
"Thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo khéo tu trí lớn, trí sắc bén, trí trang nghiêm, trí giải thoát, trí rất sâu, trí rộng, trí vô biên, trí không gì hơn, trí chân thật, thành tựu đầy đủ căn trí tuệ như thế; đối với kẻ thù và người thân, tâm không phân biệt; nghe Như Lai nhập Niết-bàn, vô thường thì lòng không buồn rầu; nghe Như Lai thường trụ không nhập Niết-bàn thì cũng không mừng rỡ, thì tỳ-kheo như thế có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ." Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì tỳ-kheo Xá-lợi-phất (vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) chính là người ấy. Vì sao? Vì Xá-lợi-phất khéo thành tựu đầy đủ trí tuệ lớn như thế."
"Thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo có thể nói rằng mọi chúng sinh đều có Phật tính (bản tính có thể thành Phật), được thân kim cương (thân bền chắc không gì phá hoại được) không có giới hạn, thường, lạc, ngã, tịnh, thân và tâm không bị ngăn ngại, được tám thứ tự tại (tám năng lực tự do vô ngại của Phật, như biến thân nhỏ hay lớn tùy ý, đi đến khắp nơi…), thì tỳ-kheo như thế có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ." Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì chỉ có Như Lai là người ấy. Vì sao? Vì thân Như Lai là kim cương, vô biên, thường, lạc, ngã, tịnh, thân tâm không ngăn ngại, đủ tám thứ tự tại. Bạch Thế Tôn, chỉ có Như Lai mới làm đẹp được cho rừng sa-la song thọ; nếu không có Ngài thì rừng chẳng đẹp đẽ trang nghiêm. Xin Đức đại từ, vì làm đẹp cho rừng mà ở mãi nơi rừng sa-la này."
Phật nói: "Thiện nam tử, bản tính của mọi pháp là ở mà không ở (không dừng trụ vào đâu cả). Sao ông lại xin Như Lai ở lại? Thiện nam tử, phàm nói 'ở' (trụ) là chỉ sắc pháp (các pháp thuộc vật chất). Do nhân duyên sinh ra nên gọi là trụ; nhân duyên không có chỗ nhất định nên gọi là không trụ. Như Lai đã dứt mọi sự trói buộc của sắc, sao lại nói Như Lai trụ? Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy.
Thiện nam tử, trụ là kiêu mạn. Vì kiêu mạn nên không được giải thoát; không được giải thoát nên gọi là trụ. Ai có kiêu mạn? Kiêu mạn từ đâu mà đến? Vì vậy mà gọi là ở mà không ở. Như Lai đã dứt hẳn mọi kiêu mạn, sao lại nói xin Như Lai ở lại? Trụ là pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Như Lai đã dứt các pháp hữu vi, vì thế không trụ. Trụ là pháp trống rỗng (không có thực); Như Lai đã dứt pháp trống rỗng như thế, vì thế được thường, lạc, ngã, tịnh, sao lại nói xin Như Lai ở lại? Trụ là hai mươi lăm cõi hữu (hai mươi lăm cảnh giới tồn tại trong vòng sinh tử của ba cõi); Như Lai đã dứt hai mươi lăm cõi hữu, sao lại nói xin Như Lai ở lại? Trụ chính là tất cả phàm phu (người thường chưa giác ngộ); các bậc thánh không đi, không đến, không trụ. Như Lai đã dứt tướng đi, đến, trụ, sao lại nói trụ?
Không trụ là thân vô biên. Thân đã vô biên, sao lại nói xin Như Lai ở lại rừng sa-la? Nếu ở lại rừng này thì là thân có giới hạn; có giới hạn thì là vô thường. Như Lai là thường, sao lại nói trụ? Không trụ là hư không; tính của Như Lai giống như hư không, sao lại nói trụ? Lại nữa, không trụ là kim cương tam-muội (phép định bền chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não); kim cương tam-muội phá hoại mọi chỗ trụ, kim cương tam-muội chính là Như Lai, sao lại nói trụ? Lại nữa, không trụ là huyễn (như ảo ảnh); Như Lai giống như huyễn, sao lại nói trụ? Lại nữa, không trụ là không có đầu cuối; tính của Như Lai không có đầu cuối, sao lại nói trụ? Lại nữa, không trụ là pháp giới vô biên (toàn thể mọi pháp không có giới hạn); pháp giới vô biên chính là Như Lai, sao lại nói trụ? Lại nữa, không trụ là thủ-lăng-nghiêm tam-muội (phép định mạnh mẽ kiên cố, thông suốt mọi pháp); thủ-lăng-nghiêm tam-muội biết mọi pháp mà không dính mắc vào đâu, vì không dính mắc nên gọi là thủ-lăng-nghiêm. Như Lai có đủ định thủ-lăng-nghiêm, sao lại nói trụ?
Lại nữa, không trụ là trí lực xứ phi xứ (năng lực biết rõ điều gì hợp lẽ, có thể xảy ra và điều gì không hợp lẽ, không thể xảy ra — một trong mười trí lực của Phật). Như Lai đã thành tựu trí lực xứ phi xứ, sao lại nói trụ? Lại nữa, không trụ là đàn ba-la-mật (ba-la-mật: pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ; đàn ba-la-mật là bố thí ba-la-mật). Nếu đàn ba-la-mật có chỗ trụ thì không thể đến được thi ba-la-mật (trì giới ba-la-mật) cho đến bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ ba-la-mật). Vì lẽ ấy mà đàn ba-la-mật gọi là không trụ. Như Lai cho đến cả bát-nhã ba-la-mật cũng không trụ, sao lại xin Như Lai ở mãi rừng sa-la? Lại nữa, không trụ là tu bốn niệm xứ (quán thân, quán cảm giác, quán tâm, quán các pháp). Nếu Như Lai trụ vào bốn niệm xứ thì không thể đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; vì thế gọi là ở mà không ở. Lại nữa, không trụ là cõi chúng sinh vô biên; Như Lai đến khắp mọi phần của cõi chúng sinh vô biên mà không trụ ở đâu.
Lại nữa, không trụ là không có nhà cửa. Không có nhà cửa là không có gì cả. Không có gì cả là không sinh. Không sinh là không chết. Không chết là không tướng. Không tướng là không bị buộc ràng. Không bị buộc ràng là không dính mắc. Không dính mắc là vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não, tức đã sạch phiền não). Vô lậu là thiện. Thiện là vô vi (không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt). Vô vi là Đại Niết-bàn thường còn. Đại Niết-bàn thường còn là ngã. Ngã là tịnh. Tịnh là lạc. Thường, lạc, ngã, tịnh chính là Như Lai. Thiện nam tử, ví như hư không không trụ ở phương đông, phương nam, phương tây, phương bắc, bốn phương phụ, phương trên, phương dưới. Như Lai cũng vậy, không trụ ở phương đông, phương nam, phương tây, phương bắc, bốn phương phụ, phương trên, phương dưới.
Thiện nam tử, nếu có người nói thân, miệng, ý làm điều ác mà được quả tốt thì không có lẽ ấy; thân, miệng, ý làm điều thiện mà được quả xấu cũng không có lẽ ấy. Nếu nói phàm phu thấy được Phật tính mà bồ-tát thập trụ (bồ-tát ở bậc thứ mười, bậc cao nhất trước khi thành Phật) lại không thấy được, cũng không có lẽ ấy. Bọn nhất-xiển-đề (người đã đoạn mất hết căn lành, không tin nhân quả) phạm năm tội nghịch (năm tội cực nặng: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp tăng), phỉ báng kinh Phương đẳng (kinh điển Đại thừa), hủy phạm bốn giới trọng (bốn giới nặng nhất của tỳ-kheo: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối mình đã chứng thánh), mà đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cũng không có lẽ ấy. Bồ-tát lục trụ (bồ-tát ở bậc thứ sáu) vì nhân duyên phiền não mà rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), cũng không có lẽ ấy. Bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát lớn) mang thân nữ thật mà đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cũng không có lẽ ấy. Nhất-xiển-đề là thường còn mà Tam bảo là vô thường, cũng không có lẽ ấy. Như Lai trụ ở thành Câu-thi-na, cũng không có lẽ ấy.
Thiện nam tử, Như Lai nay ở thành Câu-thi-na này, nhập vào hang sâu thiền định của đại tam-muội; vì đại chúng không thấy nên gọi là Đại Niết-bàn." Sư Tử Hống hỏi: "Vì sao Như Lai nhập vào hang thiền định?" "Thiện nam tử, vì muốn độ thoát các chúng sinh: người chưa gieo căn lành thì khiến được gieo; người đã gieo căn lành thì khiến được tăng trưởng; quả lành chưa chín thì khiến được chín; vì người đã chín mà nói con đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; người khinh rẻ pháp lành thì khiến sinh lòng tôn quý; người phóng dật thì khiến lìa bỏ phóng dật; để cùng các vị đại hương tượng (voi chúa lớn mạnh, ví cho các bồ-tát lớn) như Văn-thù-sư-lợi (vị bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) bàn luận; để giáo hóa những người ưa đọc tụng khiến họ yêu thích sâu xa thiền định; để dùng thánh hạnh, phạm hạnh, thiên hạnh (hạnh của bậc thánh, hạnh trong sạch, hạnh như chư thiên) mà giáo hóa chúng sinh; để quán kho pháp sâu xa bất cộng (pháp riêng của Phật, không chung với hàng khác); để quở trách những đệ tử phóng dật — Như Lai thường vắng lặng mà còn ưa thiền định, huống chi các ông phiền não chưa hết mà lại buông lung; để quở trách các tỳ-kheo xấu nhận chứa tám thứ vật bất tịnh (tám thứ vật người xuất gia không được cất giữ, như vàng bạc, nô tỳ, súc vật, kho lúa…) và không ít ham muốn, không biết đủ; để khiến chúng sinh tôn trọng pháp thiền định mà họ đã nghe. Vì những nhân duyên ấy mà nhập vào hang thiền định."
Sư Tử Hống hỏi: "Bạch Thế Tôn, định vô tướng gọi là Đại Niết-bàn, vì thế Niết-bàn gọi là vô tướng. Do nhân duyên gì mà gọi là vô tướng?" "Thiện nam tử, vì không có mười tướng. Mười tướng là gì? Đó là tướng hình sắc, tướng âm thanh, tướng mùi hương, vị, xúc chạm, tướng sinh, trụ, hoại, tướng nam, tướng nữ. Đó gọi là mười tướng. Không có những tướng ấy nên gọi là vô tướng. Thiện nam tử, người dính mắc vào tướng thì sinh si mê; vì si mê nên sinh tham ái; vì tham ái nên bị trói buộc; vì bị trói buộc nên phải thọ sinh; vì có sinh nên có chết; vì có chết nên vô thường. Người không dính mắc vào tướng thì không sinh si mê; không sinh si mê thì không có tham ái; không có tham ái thì không bị trói buộc; không bị trói buộc thì không thọ sinh; không thọ sinh thì không có chết; không có chết thì gọi là thường. Vì lẽ ấy mà Niết-bàn gọi là thường."
Sư Tử Hống hỏi: "Bạch Thế Tôn, tỳ-kheo như thế nào thì dứt được mười tướng?" Phật nói: "Thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo thường xuyên tu tập ba tướng thì dứt được mười tướng: thường xuyên tu tập tướng tam-muội định, thường xuyên tu tập tướng trí tuệ, thường xuyên tu tập tướng xả (tâm quân bình, buông bỏ, không thiên lệch). Đó gọi là ba tướng."
Sư Tử Hống hỏi: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là tướng định, tướng tuệ, tướng xả? Định là tam-muội, mà mọi chúng sinh đều có tam-muội, sao còn nói phải tu tập tam-muội? Nếu tâm ở yên một cảnh thì gọi là tam-muội; nếu lại duyên theo cảnh khác thì không gọi là tam-muội. Nếu không định thì không phải là nhất thiết trí (trí biết tất cả); không phải nhất thiết trí thì sao gọi là định? Nếu nhờ một hạnh mà được tam-muội thì các hạnh khác lại không phải tam-muội; nếu không phải tam-muội thì không phải nhất thiết trí; nếu không phải nhất thiết trí thì sao gọi là tam-muội? Hai tướng tuệ và xả cũng như vậy."
Phật nói: "Thiện nam tử, như ông nói: duyên vào một cảnh thì gọi là tam-muội, duyên vào các cảnh khác thì không gọi là tam-muội — nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Vì các cảnh khác ấy cũng là một cảnh. Hạnh cũng như vậy. Ông lại nói chúng sinh vốn đã có tam-muội, không cần tu — điều ấy cũng không đúng. Vì sao? Nói tam-muội ở đây là tam-muội thiện, mà mọi chúng sinh thật ra chưa có, sao lại nói không cần tu tập? Trụ trong tam-muội thiện như thế mà quán sát mọi pháp, gọi là tướng tuệ thiện. Không thấy tam-muội và trí tuệ có tướng khác nhau, gọi là tướng xả.
Lại nữa, thiện nam tử, nếu nắm giữ tướng hình sắc mà không quán sát tướng thường hay vô thường của sắc, đó gọi là tam-muội. Nếu quán sát được tướng thường hay vô thường của sắc, đó gọi là tướng tuệ. Tam-muội và trí tuệ quân bình mà quán sát mọi pháp, đó gọi là tướng xả. Thiện nam tử, như người khéo đánh cỗ xe bốn ngựa, lúc chậm lúc nhanh đều vừa phải; vì chậm nhanh vừa phải nên gọi là tướng xả. Bồ-tát cũng vậy: nếu tam-muội nhiều thì tu tập trí tuệ; nếu trí tuệ nhiều thì tu tập tam-muội; tam-muội và trí tuệ quân bình thì gọi là xả. Thiện nam tử, bồ-tát thập trụ sức trí tuệ nhiều mà sức tam-muội ít, vì thế không thấy rõ Phật tính. Hàng Thanh văn, Duyên giác sức tam-muội nhiều mà sức trí tuệ ít, vì nhân duyên ấy mà không thấy Phật tính. Chư Phật Thế Tôn định và tuệ quân bình, nên thấy rõ Phật tính tỏ tường không ngăn ngại, như nhìn trái am-ma-lặc trong lòng bàn tay. Thấy được Phật tính gọi là tướng xả.
Xa-ma-tha (tiếng Phạn, nghĩa là "chỉ": dừng tâm, định tâm) gọi là có thể diệt, vì diệt được mọi phiền não trói buộc. Xa-ma-tha lại gọi là có thể điều phục, vì điều phục được những điều ác, bất thiện của các giác quan. Xa-ma-tha lại gọi là vắng lặng, vì khiến ba nghiệp (việc làm của thân, lời nói của miệng, ý nghĩ của tâm) trở nên vắng lặng. Xa-ma-tha lại gọi là xa lìa, vì khiến chúng sinh lìa xa năm dục. Xa-ma-tha lại gọi là có thể làm trong sạch, vì làm trong sạch được ba thứ pháp vẩn đục là tham lam, giận dữ, si mê. Vì lẽ ấy nên gọi là tướng định. Tỳ-bà-xá-na (tiếng Phạn, nghĩa là "quán": thấy suốt, quán chiếu) gọi là thấy đúng, cũng gọi là thấy rõ, gọi là có thể thấy, gọi là thấy khắp, gọi là thấy theo thứ lớp, gọi là thấy tướng riêng biệt. Đó gọi là tuệ. Ưu-tất-xoa (tiếng Phạn, nghĩa là "xả") gọi là bình đẳng, cũng gọi là không tranh cãi, lại gọi là không quán, cũng gọi là không hành. Đó gọi là xả.
Thiện nam tử, xa-ma-tha có hai loại: một là thế gian, hai là xuất thế gian. Lại có hai loại: một là thành tựu, hai là không thành tựu. Thành tựu là chư Phật và bồ-tát; không thành tựu là hàng Thanh văn, Bích-chi-phật (tức Duyên giác) v.v. Lại có ba loại là hạ, trung, thượng: hạ là các phàm phu, trung là Thanh văn, Duyên giác, thượng là chư Phật và bồ-tát. Lại có bốn loại: một là thoái lui, hai là đứng yên, ba là tiến lên, bốn là có thể làm lợi ích lớn. Lại có năm loại, đó là năm trí tam-muội. Năm loại ấy là gì? Một là tam-muội không cần ăn, hai là tam-muội không lỗi lầm, ba là tam-muội thân ý trong sạch nhất tâm, bốn là tam-muội nhân quả đều vui, năm là tam-muội thường nhớ nghĩ. Lại có sáu loại: một là tam-muội quán xương, hai là tam-muội từ (lòng thương mong chúng sinh được vui), ba là tam-muội quán mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả dẫn đến sinh tử luân hồi), bốn là tam-muội a-na-ba-na (quán theo dõi hơi thở ra vào), năm là tam-muội niệm giác quán (nhớ nghĩ với tầm và tứ — tâm tìm xét và tâm suy xét), sáu là tam-muội quán sinh diệt.
Lại có bảy loại, tức là bảy giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ): một là niệm giác phần (ghi nhớ tỉnh giác), hai là trạch pháp giác phần (phân biệt chọn lựa pháp đúng sai), ba là tinh tấn giác phần (siêng năng), bốn là hỷ giác phần (vui mừng vì được pháp), năm là trừ giác phần (thân tâm nhẹ nhàng, trừ bỏ nặng nề), sáu là định giác phần (tâm định), bảy là xả giác phần (tâm quân bình buông bỏ). Lại có bảy loại: một là tam-muội Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên), hai là tam-muội Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn tái sinh một lần), ba là tam-muội A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn tái sinh ở cõi Dục), bốn là tam-muội A-la-hán (quả thánh thứ tư, dứt sạch phiền não), năm là tam-muội Bích-chi-phật, sáu là tam-muội bồ-tát, bảy là tam-muội giác biết của Như Lai.
Lại có tám loại, tức là tam-muội tám giải thoát (tám phép định giúp lìa bỏ dính mắc): một là tam-muội giải thoát trong có tướng sắc, quán sắc bên ngoài; hai là tam-muội giải thoát trong không có tướng sắc, quán sắc bên ngoài; ba là tam-muội giải thoát tịnh, thân chứng; bốn là tam-muội giải thoát Không vô biên xứ (cảnh định quán hư không vô tận); năm là tam-muội giải thoát Thức vô biên xứ (cảnh định quán tâm thức vô tận); sáu là tam-muội giải thoát Vô sở hữu xứ (cảnh định quán không có gì cả); bảy là tam-muội giải thoát Phi tưởng phi phi tưởng xứ (cảnh định vi tế nhất, không phải có tưởng mà cũng không phải không có tưởng); tám là tam-muội giải thoát Diệt tận định (định diệt hết mọi cảm thọ và tri giác). Lại có chín loại, tức là chín thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau): bốn thiền (bốn tầng định thuộc cõi Sắc), bốn định không (bốn tầng định thuộc cõi Vô sắc) và tam-muội Diệt tận định.
Lại có mười loại, tức là tam-muội mười nhất thiết xứ (phép định quán một đối tượng trùm khắp mọi nơi). Mười loại ấy là gì? Một là tam-muội đất trùm khắp, hai là tam-muội nước trùm khắp, ba là tam-muội gió trùm khắp, bốn là tam-muội màu xanh trùm khắp, năm là tam-muội màu vàng trùm khắp, sáu là tam-muội màu đỏ trùm khắp, bảy là tam-muội màu trắng trùm khắp, tám là tam-muội hư không trùm khắp, chín là tam-muội thức trùm khắp, mười là tam-muội không có gì cả trùm khắp. Lại có vô số loại, tức là tam-muội của chư Phật và bồ-tát. Thiện nam tử, đó gọi là tướng tam-muội.
Thiện nam tử, tuệ có hai loại: một là thế gian, hai là xuất thế gian. Lại có ba loại: một là bát-nhã, hai là tỳ-bà-xá-na, ba là xà-na (ba tên gọi tiếng Phạn của trí tuệ ở ba trình độ khác nhau). Bát-nhã là trí tuệ của mọi chúng sinh; tỳ-bà-xá-na là trí tuệ của mọi bậc thánh; xà-na là trí tuệ của chư Phật và bồ-tát. Lại nữa, bát-nhã gọi là tướng riêng (thấy từng mặt riêng biệt của sự vật), tỳ-bà-xá-na gọi là tướng chung (thấy tính chung của sự vật), xà-na gọi là tướng phá (phá bỏ mọi tướng). Lại có bốn loại, tức là quán bốn chân đế (bốn chân lý: khổ, tập, diệt, đạo).
Thiện nam tử, vì ba việc mà tu xa-ma-tha. Ba việc ấy là gì? Một là để không phóng dật, hai là để trang nghiêm trí tuệ lớn, ba là để được tự tại. Lại nữa, vì ba việc mà tu tỳ-bà-xá-na. Ba việc ấy là gì? Một là để quán thấy quả báo xấu ác của sinh tử, hai là để tăng trưởng các căn lành, ba là để phá trừ mọi phiền não.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ hai mươi tám.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ hai mươi chín.
Đời Tống (nhà Lưu Tống thời Nam triều, Trung Quốc), sa-môn Tuệ Nghiêm cùng những người khác dựa theo kinh Nê-hoàn (bản dịch kinh Niết-bàn đời trước) mà thêm vào, biên soạn lại.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video