Phẩm Bồ-tát Sư Tử Hống, phần năm (Bồ-tát: người tu theo đạo Phật, phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; Sư Tử Hống: tên vị Bồ-tát đang hỏi Phật, nghĩa là "tiếng gầm của sư tử").
Bồ-tát Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian kính trọng), như trong kinh có nói, nếu tỳ-bà-xá-na (phép quán: dùng trí tuệ quan sát thấu suốt bản chất sự vật) phá được phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ sở như tham, giận, si mê), thì vì sao còn phải tu xa-ma-tha (phép chỉ: dừng các ý nghĩ tán loạn, giữ tâm lắng yên một chỗ) nữa?"
Phật nói: "Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nghe, nghĩa là người con trai hiền lành, có căn lành), ông nói tỳ-bà-xá-na phá được phiền não, điều đó không đúng. Vì sao? Khi có trí tuệ thì không có phiền não; khi có phiền não thì không có trí tuệ. Sao lại nói tỳ-bà-xá-na phá được phiền não? Này thiện nam tử, ví như lúc sáng thì không có tối, lúc tối thì không có sáng. Nếu có ai nói ánh sáng phá được bóng tối, thì không có lẽ ấy. Này thiện nam tử, ai có trí tuệ, ai có phiền não, mà lại nói trí tuệ phá được phiền não? Nếu phiền não vốn không có thì cũng chẳng có gì để phá.
Này thiện nam tử, nếu nói trí tuệ phá được phiền não, thì là chạm tới phiền não rồi mới phá, hay không chạm tới mà phá? Nếu không chạm tới mà phá được, thì chúng sinh phàm phu lẽ ra cũng phá được. Nếu chạm tới rồi mới phá, thì ngay niệm đầu tiên (khoảnh khắc ý nghĩ đầu tiên) lẽ ra đã phá; nếu niệm đầu tiên không phá thì về sau cũng không phá. Còn nếu vừa chạm tới đã phá ngay, thì thật ra đó là chưa chạm tới (?). Sao lại nói trí tuệ phá được? Nếu nói vừa chạm tới vừa không chạm tới mà phá được, thì điều đó cũng không đúng.
Lại nữa, tỳ-bà-xá-na phá phiền não là tự một mình phá được, hay nhờ có bạn đồng hành mới phá? Nếu một mình phá được, thì vì sao Bồ-tát phải tu Bát chánh đạo (tám con đường chân chính dẫn đến giải thoát: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, tập trung tâm đúng)? Nếu nhờ có bạn đồng hành mới phá, thì biết rằng một mình không phá được. Nếu một mình không được thì có bạn cũng không được. Như một người mù không thấy được hình sắc, dù đi cùng nhiều người mù khác cũng vẫn không thấy. Tỳ-bà-xá-na cũng như vậy.
Này thiện nam tử, như đất có tính cứng, lửa có tính nóng, nước có tính ướt, gió có tính động. Tính cứng của đất cho đến tính động của gió không do nhân duyên (các nguyên nhân và điều kiện phối hợp sinh ra sự vật) tạo ra, mà tự tính của chúng vốn như thế. Như tính của tứ đại (bốn yếu tố lớn tạo nên mọi vật chất: đất, nước, lửa, gió), phiền não cũng vậy, tự tính của nó vốn là tự dứt. Nếu tự nó vốn dứt, sao lại nói trí tuệ dứt được nó? Vì lẽ ấy, tỳ-bà-xá-na chắc chắn không thể phá được các phiền não.
Này thiện nam tử, như muối có tính mặn, làm cho vật khác mặn; mật vốn có tính ngọt, làm cho vật khác ngọt; nước vốn có tính ướt, làm cho vật khác ướt. Còn nói trí tuệ có tính diệt, làm cho pháp (sự vật, hiện tượng) khác diệt, thì điều đó không đúng. Vì sao? Nếu pháp ấy không có sự diệt, thì sao trí tuệ có thể ép cho nó diệt? Nếu nói muối mặn làm vật khác mặn, thì trí tuệ có tính diệt cũng vậy, làm cho pháp khác diệt, thì điều đó cũng không đúng. Vì sao? Vì tính của trí tuệ là sinh diệt trong từng niệm. Nếu từng niệm tự nó đã diệt, sao lại nói nó diệt được pháp khác? Vì lẽ ấy, tính của trí tuệ không phá phiền não.
Này thiện nam tử, mọi pháp có hai cách diệt: một là tự tính diệt, hai là diệt hẳn rốt ráo. Nếu là tự tính diệt, sao lại nói trí tuệ diệt được? Nếu nói trí tuệ diệt phiền não như lửa đốt vật, điều đó không đúng. Vì sao? Như lửa đốt vật thì còn lại tro tàn; trí tuệ nếu như vậy thì phải còn tro tàn. Như búa chặt cây thì chỗ chặt còn thấy được; trí tuệ nếu như vậy thì có gì để thấy? Nếu trí tuệ làm cho phiền não rời đi, thì phiền não ấy lẽ ra phải hiện ra ở nơi khác, như các ngoại đạo (những người theo các đạo ngoài đạo Phật) rời sáu thành lớn rồi xuất hiện ở thành Câu-thi (thành Câu-thi-na, nơi Phật nhập Niết-bàn). Nếu phiền não ấy không hiện ra ở nơi khác, thì biết rằng trí tuệ không làm nó rời đi được.
Này thiện nam tử, nếu tính của mọi pháp tự nó là không (trống rỗng, không có thực thể cố định), thì ai làm cho sinh ra, ai làm cho diệt đi? Sinh là sinh, diệt là diệt, không có ai tạo tác cả. Này thiện nam tử, nếu tu tập định (sự tập trung tâm, giữ tâm yên lặng không tán loạn) thì đạt được trí đúng, thấy đúng như thế. Vì lẽ ấy, trong kinh Ta nói: Nếu có tỳ-kheo (người xuất gia theo Phật, đã thọ giới đầy đủ) tu tập định, thì thấy được tướng sinh diệt của năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm thọ, tri giác, các hoạt động tâm ý, và nhận thức).
Này thiện nam tử, nếu không tu định thì ngay việc thế gian còn không hiểu rõ, huống gì việc xuất thế gian (việc vượt ra khỏi vòng sinh tử). Người không có định thì đi chỗ bằng phẳng cũng vấp ngã; tâm nghĩ việc này mà miệng nói việc khác; tai nghe tiếng này mà tâm hiểu nghĩa khác; muốn viết chữ này mà tay viết chữ khác; muốn đi đường này mà thân lại bước vào lối khác. Nếu ai tu tập tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh sâu, chuyên chú một chỗ), thì được lợi ích lớn, cho đến đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối cao, chân chính và trọn vẹn của một vị Phật).
"Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu hành sâu xa) đầy đủ hai pháp thì có thể làm lợi ích lớn: một là định, hai là trí. Này thiện nam tử, như người cắt cỏ gian, nắm chặt thì cắt đứt dễ. Bồ-tát ma-ha-tát tu hai pháp này cũng vậy. Này thiện nam tử, như nhổ cây cứng, trước lấy tay lay cho lỏng, sau thì dễ nhổ ra. Định và tuệ của Bồ-tát cũng vậy: trước dùng định để lay, sau dùng trí để nhổ. Này thiện nam tử, như giặt áo dơ, trước dùng nước tro, sau dùng nước sạch, thì áo được sạch sẽ. Định và tuệ của Bồ-tát cũng vậy. Này thiện nam tử, như trước đọc tụng thuộc lòng, sau mới hiểu nghĩa. Định và tuệ của Bồ-tát cũng vậy. Này thiện nam tử, ví như người dũng mãnh, trước mặc áo giáp, cầm binh khí, trang bị vững chắc cho mình, rồi mới ra trận đánh tan được giặc thù. Định và tuệ của Bồ-tát cũng vậy. Này thiện nam tử, ví như người thợ khéo dùng kìm và nồi nấu để đựng vàng, tùy ý khuấy (?) cho chảy tan. Định và tuệ của Bồ-tát cũng vậy. Này thiện nam tử, ví như gương sáng soi rõ mặt người. Định và tuệ của Bồ-tát cũng vậy. Này thiện nam tử, như trước san phẳng đất rồi mới gieo hạt; trước học từ thầy rồi sau mới suy nghĩ về nghĩa lý. Định và tuệ của Bồ-tát cũng vậy. Vì lẽ ấy, Bồ-tát ma-ha-tát tu hai pháp này thì có thể làm lợi ích lớn.
Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát tu hai pháp này thì điều phục được năm căn (năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân), chịu đựng được mọi khổ: đói khát, lạnh nóng, bị đánh, bị ném, bị chửi mắng nhục nhã, bị thú dữ cắn, muỗi mòng đốt; luôn thu nhiếp tâm, không để buông thả; không vì lợi lộc, được cúng dường mà làm việc sai trái; không bị khách trần phiền não (phiền não ví như bụi khách từ ngoài bay vào, không phải bản chất của tâm) làm ô nhiễm; không bị các tà kiến sai lệch làm mê hoặc; luôn tránh xa các giác quán xấu (các ý nghĩ thô và tế hướng về điều ác); không lâu sẽ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì muốn thành tựu việc làm lợi ích cho chúng sinh.
Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát tu hai pháp này thì gió dữ của bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ngã, nhơ là sạch) không thể thổi lay được, như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất, ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) dù bị gió bốn phương thổi mạnh cũng không lay động. Không bị ngoại đạo, tà sư lôi kéo, như cột cờ của Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) không thể dời đổi. Các thuật tà khác không lừa gạt mê hoặc được. Luôn hưởng niềm an vui vi diệu bậc nhất. Hiểu được nghĩa sâu kín bí mật của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến). Gặp vui không mừng, gặp khổ không buồn. Chư thiên (các vị trời) và người đời đều cung kính khen ngợi. Thấy rõ sinh tử và cái không phải sinh tử. Khéo biết rõ pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng trong vũ trụ), pháp tính thân (thân là bản tính chân thật của các pháp) có các pháp thường, lạc, ngã, tịnh (thường còn, an vui, tự tại chân thật, trong sạch — bốn đức của Niết-bàn). Đó gọi là niềm vui của Đại Niết-bàn (Niết-bàn: trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử; Đại Niết-bàn là Niết-bàn rốt ráo của Phật).
"Này thiện nam tử, tướng của định gọi là Không tam-muội (định quán thấy mọi pháp đều trống rỗng, không có thực thể). Tướng của tuệ gọi là Vô nguyện tam-muội (định không còn mong cầu, mưu tính gì nơi các pháp). Tướng của xả (buông xả, giữ tâm quân bình, không nghiêng về bên nào) gọi là Vô tướng tam-muội (định không bám vào bất cứ hình tướng nào). Này thiện nam tử, nếu có Bồ-tát ma-ha-tát khéo biết lúc nào nên tu định, lúc nào nên tu tuệ, lúc nào nên tu xả, và biết lúc nào không nên, thì gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi trên con đường Bồ-đề (con đường giác ngộ)."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát biết đúng lúc và không đúng lúc?"
"Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát vì hưởng được an vui mà sinh kiêu mạn lớn; hoặc vì thuyết pháp mà sinh kiêu mạn; hoặc vì siêng năng mà sinh kiêu mạn; hoặc vì hiểu nghĩa, khéo hỏi đáp mà sinh kiêu mạn; hoặc vì gần gũi ác tri thức (bạn xấu, người dẫn dắt theo đường sai) mà sinh kiêu mạn; hoặc vì bố thí những vật quý mà sinh kiêu mạn; hoặc vì các điều thiện, công đức thế gian mà sinh kiêu mạn; hoặc vì được những người quyền quý trong đời cung kính mà sinh kiêu mạn. Nên biết lúc ấy không nên tu trí, mà nên tu định. Đó gọi là Bồ-tát biết đúng lúc và không đúng lúc.
Nếu có Bồ-tát siêng tu tinh tấn (nỗ lực không ngừng trong việc tu tập), nhưng chưa được lợi ích là niềm vui Niết-bàn, vì chưa được nên sinh lòng hối tiếc; vì căn tính chậm lụt nên không điều phục được năm giác quan; vì sức mạnh của các phiền não nhơ bẩn còn mạnh nên tự nghi ngờ giới luật (các điều răn cấm người tu phải giữ), vì có chỗ suy yếu. Nên biết lúc ấy không nên tu định, mà nên tu trí. Đó gọi là Bồ-tát biết đúng lúc và không đúng lúc.
Này thiện nam tử, nếu Bồ-tát có hai pháp định và tuệ chưa cân bằng, nên biết lúc ấy không nên tu xả; nếu hai pháp đã cân bằng thì nên tu xả. Đó gọi là Bồ-tát biết đúng lúc và không đúng lúc. Này thiện nam tử, nếu có Bồ-tát tu tập định và tuệ mà phiền não lại khởi lên, nên biết lúc ấy không nên tu xả, mà nên đọc tụng, chép, giảng giải mười hai bộ kinh (toàn bộ kinh điển Phật giáo, chia làm mười hai thể loại), niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm trời, niệm xả (sáu phép nhớ nghĩ: nhớ đến Phật, giáo pháp, đoàn thể tu hành, giới luật, các cõi trời là quả lành, và đức buông xả bố thí). Đó gọi là tu xả. Này thiện nam tử, nếu có Bồ-tát tu tập ba tướng như vậy, nhờ nhân duyên ấy mà đạt được Niết-bàn vô tướng (Niết-bàn không còn mọi hình tướng)."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, vì không có mười tướng (mười hình tướng: sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, sinh, trụ, hoại, nam, nữ) nên Đại Niết-bàn được gọi là vô tướng. Lại vì duyên cớ gì mà gọi là không sinh, không ra, không tạo tác, là nhà cửa, là bãi đất giữa dòng, là chỗ nương về, là yên ổn, là diệt độ, là Niết-bàn, là vắng lặng, là không có các bệnh khổ, là không có gì cả?"
Phật nói: "Này thiện nam tử, vì không có nhân duyên nên gọi là không sinh. Vì là vô vi (không do tạo tác, không biến đổi) nên gọi là không ra. Vì không tạo nghiệp (hành động có tác dụng dẫn đến quả báo) nên gọi là không tạo tác. Vì không rơi vào năm kiến (năm cái thấy sai lầm: chấp có thân ta, chấp đoạn hoặc thường, tà kiến, chấp kiến của mình là đúng, chấp giới cấm sai lầm) nên gọi là nhà cửa. Vì lìa bốn dòng thác (bốn dòng nước xiết cuốn trôi chúng sinh: ham muốn, chấp vào sự tồn tại, cái thấy sai, vô minh) nên gọi là bãi đất giữa dòng. Vì điều phục chúng sinh nên gọi là chỗ nương về. Vì phá được giặc kết (kết: phiền não trói buộc) nên gọi là yên ổn. Vì lửa các kết sử đã tắt nên gọi là diệt độ. Vì lìa giác quán (các ý nghĩ thô và tế) nên gọi là Niết-bàn. Vì xa chốn ồn ào nên gọi là vắng lặng. Vì dứt hẳn cái chết tất yếu nên gọi là không bệnh. Vì tất cả đều không còn nên gọi là không có gì cả. Này thiện nam tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát quán xét như vậy thì liền thấy rõ Phật tính (bản tính có khả năng thành Phật vốn có trong mọi chúng sinh)."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu bao nhiêu pháp thì có thể thấy được Niết-bàn vô tướng cho đến không có gì cả như vậy?"
Phật nói: "Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu mười pháp thì có thể thấy rõ Niết-bàn vô tướng cho đến không có gì cả. Mười pháp đó là gì?
Một là đầy đủ lòng tin. Thế nào là đầy đủ lòng tin? Tin sâu rằng Phật, Pháp, Tăng (Phật; giáo pháp; đoàn thể người tu hành) là thường còn; tin chư Phật mười phương dùng phương tiện (cách khéo léo để giáo hóa) mà thị hiện; tin hết thảy chúng sinh, kể cả nhất-xiển-đề (người hoàn toàn mất hết căn lành, không tin nhân quả), đều có Phật tính. Không tin rằng Như Lai thật có sinh, già, bệnh, chết và thật tu khổ hạnh; không tin rằng Đề-bà-đạt-đa (em họ của Phật, người phản lại Phật) thật đã phá hòa hợp Tăng và làm thân Phật chảy máu; không tin rằng Như Lai rốt ráo đi vào Niết-bàn, chánh pháp diệt hết. Đó gọi là Bồ-tát đầy đủ lòng tin.
Hai là đầy đủ giới thanh tịnh. Thế nào là đầy đủ giới thanh tịnh? Này thiện nam tử, nếu có Bồ-tát tự cho là giữ giới trong sạch, tuy không ăn nằm với phụ nữ, nhưng khi gặp phụ nữ thì cùng nhau trêu ghẹo, nói năng cười đùa. Bồ-tát như vậy là đã thành tựu pháp dục, hủy phá giới thanh tịnh, làm nhơ phạm hạnh (hạnh trong sạch, sống không dâm dục), khiến giới bị pha tạp nhơ bẩn, không được gọi là đầy đủ giới thanh tịnh. Lại có Bồ-tát tự cho là giữ giới trong sạch, tuy không gần gũi thân thể, trêu ghẹo cười đùa với phụ nữ, nhưng ở bên ngoài vách tường nghe xa xa tiếng chuỗi ngọc, vòng xuyến và đủ thứ âm thanh của phụ nữ mà sinh lòng ưa thích đắm say. Bồ-tát như vậy là đã thành tựu pháp dục, hủy phá giới thanh tịnh, làm nhơ phạm hạnh, khiến giới bị pha tạp nhơ bẩn, không được gọi là đầy đủ giới thanh tịnh. Lại có Bồ-tát tự cho là giữ giới trong sạch, tuy không gần gũi, không trêu ghẹo, không nghe tiếng phụ nữ, nhưng khi thấy người nam đi theo người nữ, hoặc người nữ đi theo người nam, liền sinh lòng tham đắm. Bồ-tát như vậy là đã thành tựu pháp dục, hủy phá giới thanh tịnh, làm nhơ phạm hạnh, khiến giới bị pha tạp nhơ bẩn, không được gọi là đầy đủ giới thanh tịnh. Lại có Bồ-tát tự cho là giữ giới trong sạch, tuy không gần gũi, không trêu ghẹo, không nghe tiếng phụ nữ, không nhìn cảnh nam nữ theo nhau, nhưng giữ giới để được sinh lên cõi trời hưởng năm thứ dục lạc (năm thứ vui thú do sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm). Bồ-tát như vậy là đã thành tựu pháp dục, hủy phá giới thanh tịnh, làm nhơ phạm hạnh, khiến giới bị pha tạp nhơ bẩn, không được gọi là đầy đủ giới thanh tịnh.
Này thiện nam tử, nếu có Bồ-tát giữ giới trong sạch mà không vì giới, không vì thi-la ba-la-mật (sự hoàn thiện về giữ giới; ba-la-mật nghĩa là hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ), không vì chúng sinh, không vì lợi lộc, không vì Bồ-đề, không vì Niết-bàn, không vì quả Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự giải thoát) hay Bích-chi-phật (người tự giác ngộ một mình, không giáo hóa người khác), mà chỉ vì đệ nhất nghĩa (chân lý cao tột) nên giữ gìn giới cấm. Này thiện nam tử, đó gọi là Bồ-tát đầy đủ giới thanh tịnh.
Ba là gần gũi các thiện tri thức. Thiện tri thức (bạn lành, người dẫn dắt đúng đắn) là người có thể giảng nói về lòng tin, giữ giới, học rộng, bố thí, trí tuệ, khiến người khác thực hành theo. Đó gọi là thiện tri thức của Bồ-tát. Bốn là ưa thích vắng lặng. Vắng lặng tức là thân và tâm vắng lặng, quán xét pháp giới rất sâu của các pháp. Đó gọi là vắng lặng. Năm là tinh tấn. Tinh tấn tức là buộc tâm quán bốn chân lý (Tứ đế: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), dù lửa cháy trên đầu cũng không buông bỏ. Đó gọi là tinh tấn. Sáu là đầy đủ chánh niệm. Đầy đủ chánh niệm tức là niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm trời, niệm xả. Đó gọi là đầy đủ chánh niệm. Bảy là nói lời dịu dàng. Lời dịu dàng tức là lời thật, lời hay, chủ động thăm hỏi trước, nói đúng lúc, nói lời chân thật. Đó gọi là lời dịu dàng.
Tám là hộ pháp (bảo vệ chánh pháp). Hộ pháp tức là yêu thích chánh pháp, luôn vui vẻ giảng nói, đọc tụng, chép, suy nghĩ nghĩa lý của nó, truyền bá rộng rãi khiến nó lưu hành. Nếu thấy có người chép, giảng giải, đọc tụng, khen ngợi, suy nghĩ nghĩa lý, thì vì người ấy mà tìm các vật nuôi sống để cúng dường, như áo quần, ăn uống, giường nằm, thuốc men. Vì bảo vệ chánh pháp mà không tiếc thân mạng. Đó gọi là hộ pháp. Chín là Bồ-tát ma-ha-tát thấy bạn đồng học, đồng giới có chỗ thiếu thốn, thì đi xin từ người khác những thứ cần như hun bát (hun bát đất cho cứng, không thấm), nhuộm áo, chăm sóc người bệnh, áo quần, ăn uống, giường nằm, phòng ốc mà cung cấp cho họ.
Mười là đầy đủ trí tuệ. Trí tuệ tức là quán thấy Như Lai là thường, lạc, ngã, tịnh, hết thảy chúng sinh đều có Phật tính; quán thấy hai mặt của các pháp: không và chẳng không, thường và vô thường, vui và không vui, ngã và vô ngã, sạch và không sạch; có pháp đoạn trừ được, có pháp không đoạn trừ được; có pháp do duyên sinh ra, có pháp nhờ duyên mà thấy được; có pháp là quả của duyên, có pháp không phải quả của duyên. Đó gọi là đầy đủ trí tuệ. Này thiện nam tử, đó gọi là Bồ-tát đầy đủ mười pháp thì có thể thấy rõ Niết-bàn vô tướng."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, như trước đây Phật bảo ông Thuần-đà (người thợ rèn dâng bữa cúng dường cuối cùng cho Phật): 'Nay ông đã thấy Phật tính, được Đại Niết-bàn, thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Nghĩa ấy thế nào? Bạch Thế Tôn, như trong kinh nói: bố thí cho súc vật được quả báo gấp trăm lần; bố thí cho nhất-xiển-đề được gấp nghìn lần; bố thí cho người giữ giới được gấp trăm nghìn lần; bố thí cho ngoại đạo đã dứt phiền não được quả báo vô lượng; bố thí cho người ở bốn đạo hướng và bốn quả (bốn bậc đang tu hướng đến và bốn bậc đã chứng quả của hàng Thanh văn: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán) cho đến Bích-chi-phật được quả báo vô lượng; bố thí cho Bồ-tát bất thoái (Bồ-tát không còn thối lui trên đường tu), cho các đại Bồ-tát thân cuối cùng (Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật), cho Như Lai Thế Tôn, thì phúc báo vô lượng vô biên, không thể đếm, không thể nghĩ bàn. Bậc đại sĩ (người có tâm lớn, thường chỉ Bồ-tát) Thuần-đà nếu nhận quả báo vô lượng như vậy, thì quả báo ấy không bao giờ hết, đến bao giờ mới thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?
Bạch Thế Tôn, trong kinh lại nói: nếu người với tâm tha thiết, mạnh mẽ mà tạo nghiệp thiện hay ác thì chắc chắn chịu quả báo, hoặc chịu ngay đời này, hoặc chịu ở đời kế tiếp, hoặc chịu ở các đời sau nữa. Thuần-đà đã tạo nghiệp thiện với tâm tha thiết, nên biết nghiệp ấy chắc chắn phải chịu quả báo. Nếu chắc chắn phải chịu quả báo, thì làm sao thành được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Làm sao lại thấy được Phật tính?
Bạch Thế Tôn, trong kinh lại nói: bố thí cho ba hạng người thì quả báo không cùng tận: một là người bệnh, hai là cha mẹ, ba là Như Lai. Bạch Thế Tôn, trong kinh lại nói: Phật bảo A-nan (thị giả thân cận của Phật): 'Hết thảy chúng sinh nếu không có nghiệp cõi Dục (cõi của những chúng sinh còn ham muốn dục lạc, gồm cả loài người) thì liền được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; nghiệp cõi Sắc (cõi trời của những chúng sinh đã lìa dục nhưng còn thân hình) và cõi Vô sắc (cõi trời của những chúng sinh không còn thân hình, chỉ còn tâm) cũng vậy.' Bạch Thế Tôn, như bài kệ trong kinh Pháp Cú nói: 'Không phải ở giữa hư không, không phải trong biển cả, không phải vào khe đá trong núi, không có nơi chốn nào trên mặt đất mà trốn được để khỏi chịu nghiệp báo.'
Lại có ông A-ni-lâu-đà (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thiên nhãn) nói: 'Bạch Thế Tôn, con nhớ thuở xưa, chỉ vì bố thí một bữa ăn mà trong tám vạn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ lâu dài) không rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).' Bạch Thế Tôn, bố thí một bữa ăn còn được quả báo như vậy, huống gì Thuần-đà với lòng tin mà bố thí cho Phật, đầy đủ thành tựu đàn ba-la-mật (sự hoàn thiện về bố thí). Bạch Thế Tôn, nếu quả báo thiện không thể hết, thì tội phỉ báng kinh Phương Đẳng (các kinh Đại thừa), phạm năm tội nghịch (năm tội cực nặng: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp Tăng), hủy bốn giới trọng (bốn giới nặng nhất của người xuất gia: dâm, trộm, giết người, nói dối mình chứng đạo), và tội của nhất-xiển-đề làm sao có thể hết? Nếu không thể hết, thì làm sao thấy được Phật tính, thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?"
Phật nói: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử, chỉ có hai hạng người đạt được công đức vô lượng vô biên, không thể đếm, không thể nói hết, có thể làm cạn dòng thác trôi nổi của sinh tử, hàng phục kẻ thù là ma, bẻ gãy cờ chiến thắng của ma, có thể chuyển bánh xe pháp vô thượng của Như Lai (truyền bá giáo pháp cao tột của Phật): một là người khéo hỏi, hai là người khéo đáp. Này thiện nam tử, trong mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), lực biết về nghiệp là sâu xa nhất. Này thiện nam tử, có những chúng sinh đối với nghiệp duyên thì xem nhẹ, không tin; vì muốn độ họ nên Ta nói như vậy.
Này thiện nam tử, mọi nghiệp đã làm có nhẹ có nặng. Nghiệp nhẹ và nghiệp nặng mỗi loại lại có hai: một là quyết định (chắc chắn phải chịu quả), hai là bất định (không chắc chắn). Này thiện nam tử, có người nói: nghiệp ác không có quả. Họ nói: nếu nghiệp ác chắc chắn có quả, thì sao người chiên-đà-la (giai cấp hạ tiện nhất ở Ấn Độ xưa, thường làm nghề đồ tể, giết người thi hành án) tên Khí Hư lại được sinh lên trời, ông Ương-quật-ma-la (kẻ sát nhân hàng loạt, sau quy y Phật) lại được quả giải thoát? Vì lẽ ấy, nên biết nghiệp đã làm có loại chắc chắn được quả, có loại không chắc chắn được quả. Ta vì muốn dứt trừ tà kiến như thế nên trong kinh nói rằng: mọi nghiệp đã làm không có nghiệp nào không có quả.
Này thiện nam tử, có khi nghiệp nặng có thể chuyển thành nhẹ, có khi nghiệp nhẹ có thể chuyển thành nặng. Không phải hết thảy mọi người đều như nhau, mà có người ngu, người trí. Vì thế nên biết không phải mọi nghiệp đều chắc chắn có quả; tuy không chắc chắn có quả nhưng cũng không phải không có quả. Này thiện nam tử, hết thảy chúng sinh có hai hạng: một là người trí, hai là người ngu. Người trí nhờ sức trí tuệ có thể làm cho nghiệp địa ngục rất nặng được chịu nhẹ ngay trong đời này. Người ngu si thì nghiệp nhẹ đáng chịu trong đời này lại phải chịu nặng ở địa ngục."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu như thế thì không cần phải cầu phạm hạnh thanh tịnh và quả giải thoát."
Phật nói: "Này thiện nam tử, nếu mọi nghiệp đều chắc chắn có quả, thì không cần cầu phạm hạnh và giải thoát. Chính vì không chắc chắn, nên mới tu phạm hạnh và cầu quả giải thoát. Này thiện nam tử, nếu xa lìa được mọi nghiệp ác thì được quả lành; nếu xa lìa nghiệp thiện thì gặp quả ác. Nếu mọi nghiệp đều chắc chắn có quả, thì không cần cầu tu tập Thánh đạo (con đường tu tập của bậc Thánh dẫn đến giải thoát); nếu không tu đạo thì không có giải thoát. Các bậc Thánh sở dĩ tu đạo là để phá nghiệp quyết định, khiến chỉ chịu quả báo nhẹ, và vì nghiệp bất định thì không có quả báo. Nếu mọi nghiệp đều chắc chắn có quả thì không cần cầu tu tập Thánh đạo. Nếu người xa lìa việc tu tập Thánh đạo mà được giải thoát, thì không có lẽ ấy. Không được giải thoát mà được Niết-bàn, cũng không có lẽ ấy.
Này thiện nam tử, nếu mọi nghiệp đều chắc chắn có quả, thì nghiệp thuần thiện làm trong một đời lẽ ra phải mãi mãi được hưởng an vui; nghiệp cực ác làm trong một đời cũng lẽ ra phải mãi mãi chịu khổ não lớn. Nếu nghiệp quả như thế thì không có tu đạo, giải thoát, Niết-bàn. Làm người thì chịu làm người, làm bà-la-môn (giai cấp tư tế, cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) thì chịu làm bà-la-môn. Nếu như thế thì không thể có dòng dõi thấp kém, đời sống thấp kém; người thì mãi là người, bà-la-môn thì mãi là bà-la-môn. Nghiệp làm lúc nhỏ thì phải chịu lúc nhỏ, không được chịu lúc trung niên hay lúc già. Lúc già làm ác sinh vào địa ngục, thì thân mới sinh ở địa ngục không được chịu ngay, mà phải đợi đến lúc già mới chịu. Nếu lúc già không sát sinh thì lúc tráng niên không được sống lâu; nếu tuổi tráng niên không được sống thì làm sao đến được tuổi già? Vì nghiệp không mất đi. Nếu nghiệp không mất đi, thì làm sao có tu đạo và Niết-bàn?
Này thiện nam tử, nghiệp có hai loại: quyết định và bất định. Nghiệp quyết định có hai: một là quả báo quyết định, hai là thời gian quyết định. Có khi quả báo quyết định nhưng thời gian không quyết định, khi duyên hội đủ thì chịu; hoặc chịu ở ba thời, tức là chịu ngay đời này, chịu ở đời kế, chịu ở các đời sau. Này thiện nam tử, nếu với tâm quyết định mà làm các nghiệp thiện ác, làm xong lại sinh lòng tin sâu, vui mừng, hoặc phát thệ nguyện cúng dường Tam bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp, Tăng), thì gọi là nghiệp quyết định. Này thiện nam tử, người trí có căn lành sâu vững khó lay động, nên có thể làm cho nghiệp nặng thành nhẹ. Người ngu si có điều bất thiện sâu dày, nên có thể làm cho nghiệp nhẹ thành quả báo nặng. Vì lẽ ấy, mọi nghiệp không gọi là quyết định. Bồ-tát ma-ha-tát không có nghiệp địa ngục, nhưng vì chúng sinh mà phát thệ nguyện lớn sinh vào địa ngục.
"Này thiện nam tử, thuở xưa, khi chúng sinh sống trăm tuổi, có vô số chúng sinh nhiều như cát sông Hằng chịu quả báo địa ngục. Ta thấy vậy liền phát nguyện lớn thọ thân địa ngục. Bồ-tát lúc ấy thật không có nghiệp ấy, mà vì chúng sinh nên chịu quả địa ngục. Lúc ấy Ta ở trong địa ngục trải qua vô lượng năm, vì các tội nhân mà giảng giải phân tích rộng rãi mười hai bộ kinh. Những người ấy nghe xong, phá được quả báo ác, khiến địa ngục trống không, trừ nhất-xiển-đề. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát chịu nghiệp ác này không phải do nghiệp đời này, đời kế hay đời sau.
Lại nữa, này thiện nam tử, trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, gọi vậy vì có nhiều bậc hiền thánh, một nghìn vị Phật ra đời) này có vô lượng chúng sinh rơi vào loài súc sinh chịu quả nghiệp ác. Ta thấy vậy lại phát thệ nguyện, vì muốn thuyết pháp độ chúng sinh nên có khi mang thân con hoẵng, con nai, con gấu, chim bồ câu, khỉ, rồng, rắn, chim kim sí (loài chim cánh vàng khổng lồ trong thần thoại, chuyên ăn rồng), cá, ba ba, cáo, thỏ, trâu, ngựa. Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát thật không có nghiệp ác súc sinh như vậy, mà do sức nguyện lớn, vì chúng sinh nên hiện thọ thân ấy. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát chịu nghiệp ác này không phải do nghiệp đời này, đời kế hay đời sau.
Lại nữa, này thiện nam tử, trong Hiền kiếp này lại có vô lượng vô biên chúng sinh sinh làm ngạ quỷ (loài quỷ đói, luôn chịu đói khát khổ sở), hoặc ăn đồ nôn mửa, mỡ, thịt, mủ máu, phân, nước tiểu, nước mũi, nước bọt, sống vô lượng trăm nghìn vạn năm mà chưa từng nghe đến tên nước uống, huống gì thấy tận mắt và được uống. Giả sử thấy nước từ xa, muốn đến uống, đến nơi thì nước biến thành lửa dữ, mủ máu; hoặc khi nước không biến đổi thì có nhiều người tay cầm giáo mác ngăn giữ, bắt lại không cho đến gần; hoặc trời đổ mưa, rơi xuống thân thì thành lửa. Đó gọi là quả báo của nghiệp ác. Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát thật không có quả của các nghiệp ác như vậy, nhưng vì giáo hóa chúng sinh, khiến họ được giải thoát, nên phát thệ nguyện thọ thân như vậy. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát chịu nghiệp ác này không phải do nghiệp đời này, đời kế hay đời sau.
Này thiện nam tử, trong Hiền kiếp, Ta sinh vào nhà đồ tể, nuôi gà, lợn, trâu, dê; làm nghề săn bắn, giăng lưới, đánh cá; sinh vào nhà chiên-đà-la; làm giặc cướp, trộm cắp. Bồ-tát thật không có nghiệp ác như vậy, mà vì độ chúng sinh, khiến họ được giải thoát, nên do sức nguyện lớn mà thọ thân như vậy. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát chịu nghiệp ác này không phải do nghiệp đời này, đời kế hay đời sau.
Này thiện nam tử, trong Hiền kiếp này Ta lại sinh ở vùng biên địa (vùng xa xôi hẻo lánh, không có Phật pháp), phần nhiều làm việc tham lam, giận dữ, ngu si, quen làm điều sai trái, không tin Tam bảo và quả báo đời sau, không biết cung kính cha mẹ, người thân già cả, bậc trưởng thượng lớn tuổi. Này thiện nam tử, Bồ-tát lúc ấy thật không có nghiệp ấy, mà vì để chúng sinh được giải thoát, nên do sức nguyện lớn mà sinh vào đó. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát chịu nghiệp ác này không phải do nghiệp đời này, đời kế hay đời sau.
Này thiện nam tử, trong Hiền kiếp này Ta lại thọ thân nữ, thân xấu ác, thân tham lam, thân giận dữ, thân si mê, thân ghen ghét, thân keo kiệt, thân non dại, thân dối trá, thân bị triền cái (các phiền não trói buộc và che lấp tâm) bao phủ. Này thiện nam tử, Bồ-tát lúc ấy cũng không có nghiệp ấy, chỉ vì để chúng sinh được giải thoát, nên do sức nguyện lớn mà nguyện sinh vào đó. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát chịu nghiệp ác này không phải do nghiệp đời này, đời kế hay đời sau.
Này thiện nam tử, trong Hiền kiếp Ta đã thọ thân hoàng môn (người bị hoạn, không có khả năng sinh dục), thân không có bộ phận sinh dục, thân có cả hai bộ phận sinh dục, và thân có bộ phận sinh dục không cố định. Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát thật không có các nghiệp ác về thân như vậy, mà vì để chúng sinh được giải thoát, nên do sức nguyện lớn mà nguyện sinh vào đó. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát chịu nghiệp ác này không phải do nghiệp đời này, đời kế hay đời sau.
Này thiện nam tử, trong Hiền kiếp Ta lại học theo pháp của ngoại đạo Ni-kiền tử (phái tu khổ hạnh lõa thể ở Ấn Độ xưa, tức đạo Kỳ-na), tin nhận pháp ấy: cho rằng không có bố thí, không có cúng tế, không có quả báo của bố thí và cúng tế; không có nghiệp thiện ác, không có quả báo thiện ác; không có đời hiện tại và đời vị lai; không có đời này đời kia, không có bậc Thánh; không có thân biến hóa, không có đạo và Niết-bàn. Này thiện nam tử, Bồ-tát thật không có nghiệp ác như vậy, chỉ vì để chúng sinh được giải thoát, nên do sức nguyện lớn mà theo tà pháp ấy. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát chịu nghiệp ác này không phải do nghiệp đời này, đời kế hay đời sau.
"Này thiện nam tử, Ta nhớ thuở xưa, Ta cùng Đề-bà-đạt-đa đều làm thương chủ (người đứng đầu đoàn buôn), mỗi người có năm trăm người buôn, vì cầu lợi nên ra biển lớn tìm lấy châu báu. Do nhân duyên nghiệp ác, giữa đường gặp gió bão, thổi vỡ thuyền, bạn bè chết hết. Lúc ấy Ta và Đề-bà-đạt-đa, nhờ quả báo không sát sinh, có nhân duyên sống lâu, nên bị gió thổi dạt cả hai vào bờ. Lúc ấy Đề-bà-đạt-đa tham tiếc của báu, sinh buồn khổ lớn, cất tiếng khóc lóc. Ta liền nói: 'Đề-bà-đạt-đa, không cần phải khóc.' Đề-bà-đạt-đa liền nói với Ta: 'Hãy nghe kỹ, hãy nghe kỹ. Ví như có người nghèo khổ khốn cùng, đến chỗ mồ mả, tay nắm lấy xác chết mà nói rằng: "Mong anh nay cho tôi cái sướng của cái chết, tôi sẽ cho anh mạng sống nghèo khổ." Lúc ấy xác chết liền ngồi dậy nói với người nghèo: "Này thiện nam tử, mạng sống nghèo khổ thì anh tự giữ lấy. Ta nay rất vui với cái sướng của cái chết như thế này, thật không ham mạng sống nghèo khổ của anh." Nay tôi đã không được cái sướng của cái chết, lại còn nghèo khổ, làm sao mà không khóc?'
Ta lại an ủi: 'Anh đừng buồn. Nay có hai viên ngọc giá trị vô cùng, sẽ chia cho anh một viên.' Ta liền chia cho và nói thêm: 'Người còn mạng sống mới có được của báu này; nếu không còn mạng thì ai có được?' Lúc ấy Ta mệt mỏi, đến dưới một gốc cây nghỉ ngơi nằm ngủ. Đề-bà-đạt-đa lòng tham hừng hực, vì muốn lấy viên ngọc còn lại nên liền sinh ác tâm, đâm hỏng mắt Ta, cướp ngọc của Ta. Lúc ấy Ta đau vết thương, rên la thành tiếng. Có một người con gái đến chỗ Ta hỏi: 'Thưa ngài, vì sao ngài rên la như thế?' Ta liền kể rõ sự việc cho cô nghe. Người con gái nghe xong lại hỏi Ta: 'Ngài tên là gì?' Ta đáp: 'Tên là Thật Ngữ (người nói lời thật).' Cô nói: 'Làm sao biết ngài là người nói thật?' Ta liền lập thề: 'Nếu nay ta có ác tâm với Đề-bà-đạt-đa, thì mắt ta sẽ mãi mù lòa như thế này. Nếu không có, thì mắt ta sẽ sáng lại.' Nói xong, mắt Ta lành lặn như cũ. Này thiện nam tử, đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát nói về quả báo hiện đời.
Này thiện nam tử, Ta nhớ thuở xưa sinh vào nhà bà-la-môn ở thành Phú-đan-na thuộc Nam Thiên Trúc (miền Nam Ấn Độ). Lúc ấy có vị vua tên Ca-la-phú, tính tình tàn bạo, kiêu mạn tự cao, tuổi trẻ đẹp đẽ, đắm say năm thứ dục lạc. Lúc ấy Ta vì độ chúng sinh nên ở ngoài thành ngồi im lặng thiền định suy tư. Bấy giờ đang mùa xuân cây cối nở hoa, nhà vua cùng thân thuộc, cung nhân, thể nữ ra thành dạo chơi ngắm cảnh, dưới rừng cây vui thú năm dục. Các thể nữ rời nhà vua đi dạo chơi, đến chỗ Ta. Lúc ấy Ta muốn dứt lòng tham của họ nên thuyết pháp cho họ nghe. Nhà vua liền đến, vừa thấy Ta liền sinh ác tâm, hỏi Ta: 'Ngươi nay đã được quả A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não) chưa?' Ta đáp: 'Chưa được.' Lại hỏi: 'Đã được quả Bất hoàn (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi Dục) chưa?' Ta đáp: 'Chưa được.' Vua lại nói: 'Ngươi nay nếu chưa được hai quả ấy, thì vẫn còn đầy đủ phiền não tham dục, sao lại dám tự tiện nhìn các phụ nữ của ta?'
Ta liền đáp: 'Đại vương nên biết, nay tôi tuy chưa dứt được kết sử tham dục, nhưng trong tâm thật không có tham đắm.' Vua nói: 'Đồ ngu! Ở đời có các vị tiên chỉ hít thở khí trời, ăn trái cây, thấy sắc đẹp còn tham, huống gì ngươi đang tuổi sung sức, chưa dứt tham dục, sao lại thấy sắc đẹp mà không đắm?' Ta nói: 'Đại vương, thấy sắc đẹp mà không đắm thật ra không phải nhờ hít khí ăn trái, mà đều do buộc tâm quán vô thường, bất tịnh (quán thân là không sạch).' Vua nói: 'Nếu khinh người khác mà sinh phỉ báng, thì sao gọi là tu giữ giới thanh tịnh?' Ta nói: 'Đại vương, có lòng ghen ghét thì mới phỉ báng. Tôi không có lòng ghen ghét, sao lại nói là phỉ báng?' Vua nói: 'Thưa đại đức (cách gọi tôn kính người tu hành), thế nào gọi là giới?' 'Đại vương, nhẫn nhục gọi là giới.' Vua nói: 'Nếu nhẫn nhục là giới, ta sẽ cắt tai ngươi; nếu chịu nhẫn được, ta mới biết ngươi giữ giới.' Liền cắt tai Ta. Lúc bị cắt, sắc mặt Ta không đổi.
Các quần thần của vua thấy việc ấy liền can vua: 'Bậc đại sĩ như thế không nên làm hại.' Vua bảo các quan: 'Các ngươi làm sao biết đây là bậc đại sĩ?' Các quan đáp: 'Thấy lúc chịu khổ mà sắc mặt không đổi.' Vua lại nói: 'Ta sẽ thử nữa xem có đổi sắc hay không.' Liền xẻo mũi, chặt tay chân Ta. Lúc ấy Bồ-tát đã trải qua vô lượng vô biên đời tu tập lòng từ bi, thương xót chúng sinh đau khổ. Bấy giờ bốn vị Thiên vương (bốn vị vua trời hộ vệ bốn phương) trong lòng giận dữ, làm mưa cát sỏi đá. Vua thấy vậy, trong lòng vô cùng sợ hãi, lại đến chỗ Ta quỳ thẳng mà nói: 'Xin ngài thương xót cho tôi sám hối.' Ta nói: 'Đại vương, tâm tôi không giận, cũng như không tham.' Vua nói: 'Thưa đại đức, làm sao biết được tâm ngài không giận hận?' Ta liền lập thề: 'Nếu ta thật không giận hận, thì xin cho thân này lành lặn như cũ.' Phát nguyện xong, thân liền lành lặn. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát nói về quả báo hiện đời.
"Này thiện nam tử, nghiệp thiện có quả báo đời kế và quả báo đời sau, nghiệp bất thiện cũng như vậy. Khi Bồ-tát ma-ha-tát đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, mọi nghiệp đều chịu quả báo ngay trong đời ấy. Nghiệp bất thiện, nghiệp ác chịu quả báo hiện đời, như nhà vua làm ác thì trời làm mưa dữ; cũng như có người chỉ cho thợ săn chỗ con gấu và con nai sắc màu như ngọc quý thì tay người ấy rụng mất. Đó gọi là nghiệp ác chịu quả báo ngay trong đời này. Quả báo đời kế, như nhất-xiển-đề phạm bốn giới trọng và năm tội nghịch. Quả báo đời sau, như người giữ giới phát thệ nguyện sâu xa: nguyện đời vị lai luôn được thân giữ giới trong sạch như thế này; nếu đến thời chúng sinh sống trăm tuổi, tám mươi tuổi, sẽ làm Chuyển luân Thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp) giáo hóa chúng sinh.
"Này thiện nam tử, nếu nghiệp chắc chắn chịu quả báo hiện đời thì không thể chịu quả báo đời kế và đời sau. Bồ-tát ma-ha-tát tu nghiệp ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân như Phật hay Chuyển luân Thánh vương) thì không thể được quả báo hiện đời. Nếu nghiệp không chịu cả ba loại quả báo, thì gọi là bất định. Này thiện nam tử, nếu ai nói các nghiệp chắc chắn đều có quả báo, thì không thể có việc tu tập phạm hạnh, giải thoát, Niết-bàn; nên biết người ấy không phải đệ tử của Ta mà là quyến thuộc của ma. Nếu ai nói các nghiệp có loại quyết định, có loại bất định; loại quyết định thì có quả báo hiện đời, đời kế, đời sau; loại bất định thì duyên hội đủ mới chịu, không hội đủ thì không chịu; vì lẽ ấy nên có phạm hạnh, giải thoát, Niết-bàn; nên biết người ấy thật là đệ tử của Ta, không phải quyến thuộc của ma. Này thiện nam tử, hết thảy chúng sinh, nghiệp bất định thì nhiều, nghiệp quyết định thì ít. Vì lẽ ấy nên có tu tập đạo. Vì tu tập đạo nên nghiệp nặng quyết định có thể chịu nhẹ, còn nghiệp bất định thì không phải chịu ở đời kế.
"Này thiện nam tử, có hai hạng người. Một là làm cho nghiệp bất định thành quyết định, quả báo hiện đời thành quả báo đời kế, quả báo nhẹ thành nặng, đáng chịu ở cõi người lại phải chịu ở địa ngục. Hai là làm cho nghiệp quyết định thành bất định, đáng chịu ở đời kế lại chuyển thành chịu ở đời này, quả báo nặng thành nhẹ, đáng chịu ở địa ngục lại chịu nhẹ ở cõi người. Hai hạng người như vậy, một là ngu, hai là trí. Người trí làm cho nhẹ đi, người ngu làm cho nặng thêm.
Này thiện nam tử, ví như hai người có tội với vua: người nhiều thân thuộc thì tội được nhẹ; người ít thân thuộc thì tội đáng nhẹ lại thành nặng. Người ngu và người trí cũng như vậy: người trí vì nghiệp thiện nhiều nên tội nặng mà chịu nhẹ; người ngu vì nghiệp thiện ít nên tội nhẹ mà chịu nặng. Này thiện nam tử, ví như hai người, một người mập khỏe, một người gầy yếu, cùng sa xuống bùn sâu: người mập khỏe thoát ra được, người gầy yếu thì chìm. Này thiện nam tử, ví như hai người cùng uống thuốc độc, một người có sức thần chú và thuốc a-già-đà (một loại thuốc thần giải được mọi chất độc), một người không có: người có thần chú và thuốc thì độc không hại được, người không có thì uống vào chết ngay. Này thiện nam tử, ví như hai người cùng uống nhiều nước, một người có sức tiêu hóa mạnh, một người yếu: người tiêu hóa mạnh thì tiêu hóa được, người tiêu hóa yếu thì sinh bệnh. Này thiện nam tử, ví như hai người bị vua giam, một người có trí tuệ, một người ngu si: người có trí thì thoát được, người ngu si thì không có ngày ra. Này thiện nam tử, ví như hai người cùng đi đường hiểm, một người có mắt, một người mù: người có mắt đi thẳng qua không hề gì, người mù thì rơi xuống hố sâu hiểm trở. Này thiện nam tử, ví như hai người cùng uống rượu, một người uống được nhiều, một người uống được ít: người uống được nhiều thì uống không sao, người uống được ít thì uống vào sinh hại. Này thiện nam tử, ví như hai người cùng ra trận đánh giặc, một người có đủ giáo giáp trang bị, một người chỉ có tấm thân trần: người có binh khí thì phá được giặc thù, người chỉ có thân trần thì không tự lo được cho mình.
Lại có hai người, áo bị dính phân dơ: một người biết liền giặt ngay, một người biết mà không giặt. Người giặt ngay thì áo sạch sẽ; người không giặt thì vết dơ ngày càng tăng. Lại có hai người cùng đi xe, một xe có nan hoa và trục, một xe không có: xe có nan hoa và trục thì đi tùy ý, xe không có thì không rời chỗ được. Lại có hai người cùng đi qua đồng hoang, một người có lương thực, một người đi tay không: người có lương thực thì vượt qua được chỗ hiểm, người đi tay không thì không qua được. Lại có hai người bị giặc cướp, một người có kho báu, một người không có: người có kho báu thì lòng không lo buồn, người không có thì lòng sầu não. Người ngu và người trí cũng như vậy: người có kho tàng điều thiện thì nghiệp nặng chịu nhẹ, người không có kho tàng điều thiện thì nghiệp nhẹ chịu nặng."
Bồ-tát Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, như Phật đã nói, không phải mọi nghiệp đều có quả quyết định, cũng không phải mọi chúng sinh đều chắc chắn phải chịu. Bạch Thế Tôn, vì sao có chúng sinh làm cho quả báo nhẹ hiện đời lại phải chịu nặng ở địa ngục, còn quả báo nặng ở địa ngục lại chịu nhẹ ở đời này?"
Phật nói: "Hết thảy chúng sinh có hai hạng: một là có trí, hai là ngu si. Nếu tu tập được thân, giới, tâm, tuệ thì gọi là người trí. Nếu không tu được thân, giới, tâm, tuệ thì gọi là người ngu si.
Thế nào gọi là không tu thân? Nếu không thu nhiếp được năm giác quan thì gọi là không tu thân. Không thọ trì được bảy loại giới thanh tịnh (bảy điều giữ gìn thân và miệng: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt) thì gọi là không tu giới. Vì không điều phục tâm nên gọi là không tu tâm. Không tu Thánh hạnh (hạnh tu của bậc Thánh) thì gọi là không tu tuệ.
Lại nữa, không tu thân là không thể đầy đủ giới thể (nền tảng, bản thể của giới đã thọ) thanh tịnh. Không tu giới là nhận và tích chứa tám thứ vật bất tịnh (tám thứ người xuất gia không được giữ, như vàng bạc, đầy tớ, súc vật, kho thóc, ruộng vườn để kinh doanh…). Không tu tâm là vì không thể tu tập ba tướng (định, tuệ, xả). Không tu tuệ là vì không tu phạm hạnh.
Lại nữa, không tu thân là không thể quán thân, không thể quán sắc (hình thể vật chất) và tướng của sắc, không quán tướng của thân, không biết các phần của thân (?), không biết thân này từ đây đến kia; ở chỗ không phải thân mà sinh tưởng là thân, ở chỗ không phải sắc mà tưởng là sắc. Vì thế tham đắm vào thân ta và các phần của thân, gọi là không tu thân. Không tu giới là nếu thọ giới bậc thấp thì không gọi là tu giới; thọ trì giới hẹp hòi một bên (?), giới chỉ vì lợi mình, giới chỉ để điều phục mình, không thể vì khắp chúng sinh mà đem lại an vui, không vì giữ gìn chánh pháp vô thượng, mà vì để sinh lên trời hưởng năm dục lạc, thì không gọi là tu giới. Không tu tâm là nếu tâm tán loạn, không thể chuyên nhất giữ lấy cảnh giới của mình. Cảnh giới của mình là Tứ niệm xứ (bốn phép quán: quán thân bất tịnh, quán cảm thọ là khổ, quán tâm vô thường, quán các pháp vô ngã). Cảnh giới của người khác là năm dục. Nếu không tu được Tứ niệm xứ thì gọi là không tu tâm. Ở giữa các nghiệp ác mà không khéo giữ gìn tâm, gọi là không tu tuệ.
Lại nữa, không tu thân là không thể quán sâu thân này vô thường, không bền, mong manh dễ vỡ, từng niệm diệt hoại, là cảnh giới của ma. Không tu giới là không thể đầy đủ thi ba-la-mật (sự hoàn thiện về giữ giới). Không tu tâm là không thể đầy đủ thiền ba-la-mật (sự hoàn thiện về thiền định). Không tu tuệ là không thể đầy đủ bát-nhã ba-la-mật (sự hoàn thiện về trí tuệ).
Lại nữa, không tu thân là tham đắm thân ta và những gì thuộc về ta, cho rằng thân ta thường còn mãi, không hề biến đổi. Không tu giới là vì bản thân mà làm mười nghiệp ác (giết, trộm, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến). Không tu tâm là ở giữa các nghiệp ác mà không thể thu nhiếp tâm. Không tu tuệ là vì không thu nhiếp tâm nên không phân biệt được các pháp thiện ác.
Lại nữa, không tu thân là không dứt được ngã kiến (chấp cho rằng có một cái "ta" thật sự, thường còn). Không tu giới là không dứt được giới cấm thủ (chấp vào những giới cấm, nghi thức sai lầm, cho đó là con đường giải thoát). Không tu tâm là làm nghiệp tham, giận mà đi vào địa ngục. Không tu tuệ là không dứt được tâm si mê.
Lại nữa, không tu thân là không thể quán thân: tuy không có lỗi gì mà thân vẫn luôn là kẻ thù. Này thiện nam tử, ví như người đàn ông có kẻ thù luôn đi theo rình tìm dịp hại; người trí biết vậy thì buộc tâm cẩn thận phòng giữ, nếu không cẩn thận phòng giữ thì bị hại. Thân của hết thảy chúng sinh cũng như vậy, luôn phải dùng ăn uống, ấm lạnh để nuôi dưỡng; nếu không chăm giữ cẩn thận như thế thì liền tan hoại. Này thiện nam tử, như người bà-la-môn thờ thần Lửa, thường dùng hương hoa khen ngợi, lễ lạy, cúng dường hầu hạ đủ trăm năm, nhưng nếu một lần chạm vào thì lửa liền đốt tay người ấy. Lửa ấy tuy được cúng dường như vậy, nhưng chẳng hề có một niệm báo ơn người thờ mình. Thân của hết thảy chúng sinh cũng như vậy: dù trong nhiều năm đem hương hoa tốt, chuỗi ngọc, áo quần, ăn uống, giường nằm, thuốc men chữa bệnh mà cung cấp, nhưng nếu gặp các nhân duyên xấu bên trong hay bên ngoài thì lập tức hoại diệt, chẳng hề nhớ đến ơn ngày trước đã được cung cấp áo cơm.
Này thiện nam tử, ví như có vị vua nuôi bốn con rắn độc, bỏ chung vào một cái hộp, giao cho một người, bắt phải trông nom nuôi dưỡng. Trong bốn con rắn ấy, nếu một con nổi giận thì có thể hại người. Người ấy sợ hãi, luôn tìm thức ăn, tùy lúc mà canh giữ. Bốn con rắn độc tứ đại của hết thảy chúng sinh cũng như vậy: nếu một đại nổi giận (mất cân bằng) thì có thể làm hỏng thân. Này thiện nam tử, như người bệnh lâu ngày phải hết lòng tìm thầy thuốc chữa trị; nếu không siêng năng cứu chữa thì chắc chắn sẽ chết. Thân của hết thảy chúng sinh cũng như vậy, phải luôn thu nhiếp tâm, không được buông thả; nếu buông thả thì liền hoại diệt. Này thiện nam tử, ví như cái bình đã nứt, không chịu nổi mưa gió, va đập, đè nén. Thân của hết thảy chúng sinh cũng như vậy, không chịu nổi đói khát, lạnh nóng, mưa gió, bị đánh, bị trói, bị chửi mắng. Này thiện nam tử, như mụn nhọt chưa chín, phải luôn khéo giữ gìn, không để người chạm vào; nếu bị chạm vào thì đau đớn vô cùng. Thân của hết thảy chúng sinh cũng như vậy. Này thiện nam tử, như con la có mang thì tự hại thân mình. Thân của hết thảy chúng sinh cũng như vậy: bên trong có gió lạnh thì thân liền chịu khổ. Này thiện nam tử, ví như cây chuối ra buồng thì khô chết. Thân của hết thảy chúng sinh cũng như vậy. Này thiện nam tử, lại như thân cây chuối bên trong không có lõi chắc. Thân của hết thảy chúng sinh cũng như vậy. Này thiện nam tử, như rắn, chuột, chó sói, con nào với con nấy luôn sinh lòng thù ghét. Tứ đại của chúng sinh cũng như vậy. Này thiện nam tử, ví như ngỗng chúa không ưa nơi mồ mả. Bồ-tát cũng vậy, đối với cái mồ mả là thân này không tham đắm ưa thích. Này thiện nam tử, như người chiên-đà-la bảy đời nối nhau không bỏ nghề của mình, nên bị người đời khinh rẻ. Hạt giống của thân này cũng như vậy: hạt giống là tinh cha huyết mẹ, rốt cuộc là nhơ bẩn; vì nhơ bẩn nên chư Phật, Bồ-tát khinh chê.
Này thiện nam tử, thân này không như núi Ma-la-da (dãy núi ở miền Nam Ấn Độ, nổi tiếng có gỗ chiên-đàn) sinh ra gỗ chiên-đàn (một loại gỗ thơm quý), cũng không sinh được hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa phân-đà-lợi (sen trắng), hoa chiêm-bà (hoa vàng rất thơm), hoa ma-sai-ca, hoa bà-sư-ca (các loài hoa thơm ở Ấn Độ). Chín lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, hai đường đại tiểu tiện) thường chảy ra mủ máu nhơ bẩn; nơi sinh ra thì hôi thối, xấu xí đáng ghê; luôn ở chung một chỗ với các loài trùng. Này thiện nam tử, ví như ở đời tuy có vườn rừng tuyệt đẹp trong sạch, nhưng khi có xác chết đem đến thì thành nhơ bẩn, mọi người đều bỏ đi, không còn ưa thích. Cõi Sắc cũng vậy, tuy trong sạch tốt đẹp, nhưng vì còn có thân nên chư Phật, Bồ-tát đều cùng lìa bỏ. Này thiện nam tử, nếu ai không quán được như vậy thì gọi là không tu thân.
Không tu giới: Này thiện nam tử, nếu không quán được rằng giới là bậc thang của mọi pháp lành, cũng là gốc rễ của mọi pháp lành, như đất là nơi sinh ra mọi cây cối; giới là người dẫn đầu các căn lành, như vị thương chủ dẫn dắt đoàn người buôn; giới là ngọn cờ chiến thắng của mọi pháp lành, như ngọn cờ chiến thắng do Thiên Đế Thích dựng lên; giới có thể dứt hẳn mọi nghiệp ác và ba đường ác; có thể chữa lành bệnh hiểm như cây thuốc; giới là lương thực trên con đường hiểm sinh tử; giới là áo giáp binh khí để phá tan giặc phiền não; giới là thần chú hay để diệt rắn độc phiền não; giới là cây cầu để vượt qua các hành vi nghiệp ác. Nếu ai không quán được như vậy thì gọi là không tu giới.
Không tu tâm: là không thể quán thấy tâm nhẹ nổi, xao động, khó nắm bắt, khó điều phục, rong ruổi chạy càn như voi dữ lớn; từng niệm nhanh chóng như tia chớp; xao xuyến không yên như con khỉ; như ảo ảnh, như sóng nắng; là gốc rễ của mọi điều ác. Năm dục khó thỏa mãn như lửa gặp củi, cũng như biển lớn nuốt nhận mọi dòng sông, như núi Mạn-đà cây cỏ tốt tươi rậm rạp. Không thể quán thấy sinh tử là hư dối, vì đắm mê mà chuốc lấy tai họa như cá nuốt lưỡi câu. Tâm luôn dẫn đường trước, các nghiệp theo sau, như sò mẹ dẫn dắt sò con. Tham đắm năm dục, không ưa Niết-bàn, như lạc đà ăn mật, cho đến chết cũng không đoái đến cỏ khô. Đắm sâu vào niềm vui trước mắt, không thấy lỗi lầm về sau, như trâu tham lúa non, không sợ roi gậy. Rong ruổi khắp hai mươi lăm cõi (toàn bộ các cõi sinh tử, chia làm hai mươi lăm loại hiện hữu), như gió mạnh thổi bông đâu-la (một loại bông tơ rất nhẹ) (?). Điều không nên cầu lại cầu mãi không biết chán, như người không hiểu biết đi tìm lửa không nóng. Luôn ưa sinh tử, không ưa giải thoát, như con trùng nhâm-bà ưa cây nhâm-bà (một loại cây có vị rất đắng). Mê lầm ưa đắm sinh tử hôi thối, như người tù ưa thích con gái của cai ngục, cũng như con lợn ở hố xí ưa chỗ nhơ bẩn. Nếu ai không quán được như vậy thì gọi là không tu tâm.
Không tu tuệ: là không quán thấy trí tuệ có sức mạnh lớn như chim kim sí; có thể phá nghiệp ác, phá bóng tối vô minh (sự si mê, không thấy rõ chân lý) như ánh mặt trời; có thể nhổ bật cây năm ấm như nước lũ cuốn trôi đồ vật; đốt cháy tà kiến như lửa dữ; tuệ là gốc rễ của mọi pháp lành, là hạt giống của mẹ chư Phật, Bồ-tát. Nếu ai không quán được như vậy thì không gọi là tu tuệ.
Này thiện nam tử, trong đệ nhất nghĩa, nếu thấy có thân, tướng của thân, nhân của thân, quả của thân, khối tụ của thân, một thân, hai thân, thân này, thân kia, thân diệt, các thân bình đẳng, sự tu thân và người tu — nếu có cái thấy như vậy thì gọi là không tu thân. Này thiện nam tử, nếu thấy có giới, tướng của giới, nhân của giới, quả của giới, giới bậc trên, giới bậc dưới, khối tụ của giới, một giới, hai giới, giới này, giới kia, giới diệt, các giới bình đẳng, sự tu giới và người tu, giới ba-la-mật — nếu có cái thấy như vậy thì gọi là không tu giới. Nếu thấy có tâm, tướng của tâm, nhân của tâm, quả của tâm, khối tụ của tâm, tâm và tâm sở (các hoạt động tâm lý đi kèm theo tâm), một tâm, hai tâm, tâm này, tâm kia, tâm diệt, các tâm bình đẳng, sự tu tâm và người tu, tâm bậc trên, giữa, dưới, tâm thiện, tâm ác — nếu có cái thấy như vậy thì gọi là không tu tâm. Này thiện nam tử, nếu thấy có tuệ, tướng của tuệ, nhân của tuệ, quả của tuệ, khối tụ của tuệ, một tuệ, hai tuệ, tuệ này, tuệ kia, tuệ diệt, các tuệ bình đẳng, tuệ bậc trên, giữa, dưới, tuệ chậm lụt, tuệ sắc bén, sự tu tuệ và người tu — nếu có cái thấy như vậy thì gọi là không tu tuệ.
Này thiện nam tử, nếu ai không tu thân, giới, tâm, tuệ, thì người như vậy làm nghiệp ác nhỏ mà chịu quả báo ác lớn. Vì sợ hãi nên luôn nghĩ rằng: 'Ta thuộc về địa ngục, làm hạnh địa ngục.' Tuy nghe người trí nói về khổ ở địa ngục, vẫn luôn nghĩ: 'Như sắt đập sắt, đá lại đập đá, gỗ tự đập gỗ, con trùng lửa ưa lửa; thân ở địa ngục cũng giống địa ngục, nếu đã giống địa ngục thì có gì là khổ?' Ví như con ruồi bị nước bọt dính vào, không thoát ra được; người ấy cũng vậy, trong tội nhỏ mà không tự thoát ra được. Tâm từ đầu đã không hối hận, không tu điều lành, lại che giấu lỗi lầm. Dù có mọi nghiệp thiện trong quá khứ, cũng đều bị tội ấy làm nhơ bẩn. Quả báo nhẹ đáng chịu hiện đời của người ấy chuyển thành quả ác cực nặng ở địa ngục. Này thiện nam tử, như trong một vật đựng nhỏ có chút nước, bỏ vào một thăng (đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng một lít) muối, thì vị mặn chát khó uống được. Tội nghiệp của người ấy cũng như vậy. Này thiện nam tử, ví như có người nợ người khác một đồng tiền, vì không trả được nên thân bị trói buộc, chịu nhiều đau khổ. Tội nghiệp của người ấy cũng như vậy."
Bồ-tát Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, vì sao người ấy làm cho quả báo nhẹ hiện đời chuyển thành chịu ở địa ngục?"
Phật nói: "Này thiện nam tử, hết thảy chúng sinh nếu có đủ năm điều thì làm cho quả báo nhẹ hiện đời chuyển thành chịu ở địa ngục. Năm điều đó là gì? Một là vì ngu si; hai là vì căn lành ít ỏi; ba là vì nghiệp ác sâu nặng; bốn là vì không sám hối; năm là vì không tu các nghiệp thiện căn bản. Lại có năm điều: một là vì tu tập nghiệp ác; hai là vì không có của cải là giới; ba là vì xa lìa các căn lành; bốn là vì không tu thân, giới, tâm, tuệ; năm là vì gần gũi ác tri thức. Này thiện nam tử, vì thế mà có thể làm cho quả báo nhẹ hiện đời phải chịu nặng ở địa ngục."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, hạng người nào có thể chuyển quả báo địa ngục thành chịu nhẹ trong đời này?"
"Này thiện nam tử, nếu ai tu tập thân, giới, tâm, tuệ như đã nói ở trên, quán thấy các pháp đều như hư không, không thấy trí tuệ, không thấy người trí, không thấy ngu si, không thấy người ngu, không thấy sự tu tập và người tu tập, thì gọi là người trí. Người như vậy thì có thể tu tập thân, giới, tâm, tuệ. Người ấy có thể làm cho quả báo địa ngục được chịu nhẹ trong đời này. Người ấy dù có làm nghiệp ác cực nặng, nhờ suy nghĩ quán xét mà có thể làm cho nhẹ bớt, nghĩ rằng: 'Nghiệp ác của ta tuy nặng nhưng không bằng nghiệp thiện.' Ví như bông vải dù nặng trăm cân cũng không bằng được một lạng vàng ròng. Như bỏ một thăng muối vào sông Hằng thì nước không mặn, người uống không nhận ra. Như người giàu lớn dù nợ người khác nghìn vạn của báu cũng không ai trói buộc bắt chịu khổ được. Như con voi chúa lớn có mùi hương (giống voi rất mạnh) có thể phá xích sắt mà tự do đi. Người có trí tuệ cũng như vậy, thường suy nghĩ rằng: 'Sức thiện của ta nhiều, nghiệp ác yếu ớt. Ta có thể bày tỏ sám hối (nói thẳng lỗi lầm của mình ra trước người khác để ăn năn) mà trừ điều ác, có thể tu trí tuệ. Sức trí tuệ nhiều, sức vô minh ít.'
Nghĩ như vậy rồi, người ấy gần gũi bạn lành, tu tập chánh kiến (cái thấy đúng đắn), thọ trì, đọc tụng, chép, giảng giải mười hai bộ kinh. Thấy ai thọ trì, đọc tụng, chép, giảng giải kinh, thì sinh lòng cung kính, lại đem áo quần, ăn uống, phòng ốc, giường nằm, thuốc men, hương hoa mà cúng dường, khen ngợi, tôn trọng; đến đâu cũng nói điều hay của họ, không nói điều dở. Cúng dường Tam bảo, kính tin kinh Đại Niết-bàn thuộc hàng Phương Đẳng, tin Như Lai thường còn mãi không hề biến đổi, hết thảy chúng sinh đều có Phật tính. Người ấy có thể làm cho quả báo nặng ở địa ngục được chịu nhẹ trong đời này. Này thiện nam tử, vì lẽ ấy, không phải mọi nghiệp đều có quả quyết định, cũng không phải mọi chúng sinh đều chắc chắn phải chịu."
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ hai mươi chín.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ ba mươi.
Các vị sa-môn (người xuất gia tu hành) đời Tống là Tuệ Nghiêm cùng những người khác dựa theo kinh Nê-hoàn (bản dịch cũ của kinh Niết-bàn) mà bổ sung vào.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video