Thiên 40 — Phẩm 23 – Bồ-tát Sư Tử Hống (phần 6)

 Phẩm Bồ-tát Sư Tử Hống, phần thứ sáu. (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi loài. Sư Tử Hống: tên một vị Bồ-tát, nghĩa là "tiếng rống của sư tử".)

 Bồ-tát Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), nếu mọi nghiệp (hành động tạo tác bằng thân, lời nói, ý nghĩ, sẽ đem lại kết quả về sau) không nhất định phải nhận quả (kết quả tương ứng do nghiệp đem lại), mọi chúng sinh (mọi loài có sự sống và cảm giác) đều có Phật tính (bản tính có thể thành Phật vốn sẵn trong mỗi chúng sinh), và cần phải tu tập Bát thánh đạo (tám con đường chân chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), thì vì cớ gì mọi chúng sinh đều chưa đạt được Đại Bát-niết-bàn (sự diệt độ lớn lao trọn vẹn: cảnh giới giải thoát hoàn toàn khỏi khổ đau và vòng sống chết; cũng là tên của bộ kinh này)? Bạch Thế Tôn, nếu mọi chúng sinh đều có Phật tính, thì ắt nhất định sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả vị Phật), cần gì phải tu tập Bát thánh đạo?

 Bạch Thế Tôn, như trong kinh này có nói: có người bệnh, dù gặp được thầy thuốc, thuốc men, người chăm sóc và đồ ăn uống hợp với bệnh, hay dù không gặp được, cũng đều khỏi bệnh cả. Mọi chúng sinh cũng như vậy: dù gặp Thanh văn (người tu hành nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhắm đến tự giải thoát), Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy và không đi giáo hóa người khác), chư Phật, chư Bồ-tát, các thiện tri thức (bạn lành, người dẫn dắt tu tập đúng đắn), dù được nghe giảng pháp, tu tập thánh đạo, hay dù không gặp, không nghe, không tu tập đạo, thì cũng đều sẽ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao vậy? Vì có Phật tính.

 Bạch Thế Tôn, ví như mặt trời, mặt trăng, không gì ngăn được để chúng không đến bên núi Át-đa (ngọn núi phía tây, nơi mặt trời mặt trăng lặn theo quan niệm Ấn Độ xưa); nước bốn con sông lớn, không gì ngăn được để chúng không chảy về biển lớn; những kẻ nhất-xiển-đề (người đã đoạn mất mọi căn lành, không tin nhân quả, rất khó cứu độ), không gì ngăn được để chúng không rơi vào địa ngục. Mọi chúng sinh cũng như vậy, không gì ngăn được để họ không đạt đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao vậy? Vì có Phật tính. Bạch Thế Tôn, vì lẽ ấy, mọi chúng sinh không cần tu đạo; nhờ sức của Phật tính mà sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, chứ không phải nhờ sức tu tập thánh đạo.

 Bạch Thế Tôn, nếu nói kẻ nhất-xiển-đề phạm bốn trọng cấm (bốn giới nặng nhất của người xuất gia: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối là mình đã chứng quả thánh), năm tội nghịch (năm tội cực ác: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn) v.v. mà không đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì mới cần phải tu tập; nhưng vì nhờ Phật tính nên nhất định sẽ đạt được, chứ chẳng phải nhờ tu tập rồi mới đạt được (?). Bạch Thế Tôn, ví như đá nam châm, tuy cách xa sắt, nhưng nhờ sức hút của nó mà sắt liền dính theo. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy, cho nên không cần siêng năng tu tập đạo."

 Phật nói: "Hay thay, hay thay! Này thiện nam tử (người con trai lành, cách Phật gọi người nghe pháp), ví như bên bờ sông Hằng có bảy hạng người: hoặc vì tắm rửa, hoặc vì sợ giặc cướp, hoặc vì hái hoa mà xuống sông.

 Người thứ nhất xuống nước liền chìm. Vì sao vậy? Vì yếu ớt không có sức, lại không tập bơi. Người thứ hai tuy chìm nhưng lại trồi lên, trồi lên rồi lại chìm. Vì sao vậy? Vì thân có sức mạnh nên trồi lên được; vì không tập bơi nên trồi lên rồi lại chìm. Người thứ ba chìm rồi liền trồi lên, trồi lên rồi không chìm nữa. Vì sao vậy? Vì thân nặng nên chìm, vì sức mạnh nên trồi lên, vì trước đã tập bơi nên trồi lên rồi thì nổi đứng lại được. Người thứ tư xuống nước liền chìm, chìm rồi lại trồi lên, trồi lên rồi nổi đứng lại, nhìn khắp bốn phương. Vì sao vậy? Vì nặng nên chìm, vì sức mạnh nên trồi lên, vì biết bơi nên nổi lại được, vì không biết lối ra nên nhìn bốn phương. Người thứ năm xuống nước liền chìm, chìm rồi lại trồi lên, trồi lên rồi nổi lại, nổi lại rồi nhìn các phương, nhìn xong liền bơi đi. Vì sao vậy? Vì sợ hãi. Người thứ sáu xuống nước liền bơi đi, đến chỗ nước cạn thì dừng lại. Vì sao vậy? Vì để xem giặc ở gần hay xa. Người thứ bảy đã đến được bờ bên kia, leo lên núi lớn, không còn sợ hãi, lìa xa mọi kẻ thù giặc cướp, hưởng niềm vui lớn.

 Này thiện nam tử, dòng sông lớn sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, chết rồi lại sinh ra không dứt) cũng như vậy, có bảy hạng người. Vì sợ giặc phiền não (những trạng thái tâm xấu làm khổ não và trói buộc con người như tham, sân, si) nên phát tâm muốn vượt qua dòng sông lớn sinh tử, bèn xuất gia, cạo tóc, khoác pháp phục (áo của người tu hành). Xuất gia rồi lại gần gũi bạn ác, nghe theo lời dạy của họ, tiếp nhận tà pháp, cho rằng: "Thân chúng sinh chính là ngũ ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc – thân thể vật chất, thụ – cảm giác, tưởng – tri giác hình dung, hành – ý chí tạo tác, thức – tâm nhận biết); ngũ ấm tức là ngũ đại (năm yếu tố vật chất: đất, nước, lửa, gió, hư không). Chúng sinh chết rồi thì năm đại dứt hẳn; năm đại đã dứt thì cần gì tu tập các nghiệp lành dữ? Cho nên phải biết không có thiện ác, cũng không có quả báo của thiện ác." Như vậy gọi là nhất-xiển-đề. Nhất-xiển-đề gọi là kẻ đã đoạn căn lành (gốc rễ của điều thiện, những phẩm chất tốt có thể nảy sinh việc lành). Vì đã đoạn căn lành nên chìm trong sông sinh tử không ra được. Vì sao vậy? Vì nghiệp ác nặng, vì không có sức của lòng tin. Như người thứ nhất bên bờ sông Hằng vậy.

 Này thiện nam tử, hạng nhất-xiển-đề có sáu nhân duyên nên chìm trong tam ác đạo (ba đường xấu ác: địa ngục, ngạ quỷ – loài quỷ đói, súc sinh) không ra được. Sáu điều là gì? Một là vì tâm ác hừng hực; hai là vì không thấy có đời sau; ba là vì ưa quen theo phiền não; bốn là vì xa lìa căn lành; năm là vì nghiệp ác ngăn cách; sáu là vì gần gũi bạn ác.

 Lại có năm việc khiến chìm trong ba đường ác. Năm việc là gì? Một là vì làm điều phi pháp đối với tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới); hai là vì làm điều phi pháp đối với tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới); ba là vì tự tiện dùng tăng-kỳ vật (tài vật chung của tăng đoàn bốn phương); bốn là vì làm điều phi pháp đối với mẹ; năm là vì gây chuyện thị phi giữa năm bộ tăng (năm nhóm tăng đoàn phân chia theo cách hiểu giới luật khác nhau).

 Lại có năm việc khiến chìm trong ba đường ác. Năm việc là gì? Một là vì thường nói không có quả của thiện ác; hai là vì giết chúng sinh đã phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh); ba là vì ưa nói lỗi của pháp sư (người giảng giải giáo pháp); bốn là vì điều đúng pháp thì nói là sai pháp, điều sai pháp thì nói là đúng pháp; năm là vì muốn bới lỗi giáo pháp mà nghe nhận.

 Lại có ba việc khiến chìm trong ba đường ác. Ba việc là gì? Một là cho rằng Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) vô thường, diệt mất hẳn; hai là cho rằng chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) vô thường, đổi dời biến chuyển; ba là cho rằng Tăng bảo (ngôi báu là tăng đoàn – đoàn thể những người xuất gia tu hành) có thể bị tiêu diệt hư hoại. Vì thế mà thường chìm trong ba đường ác.

 Người thứ hai phát tâm muốn vượt qua dòng sông lớn sinh tử, nhưng vì đã đoạn căn lành nên chìm không ra được. Gọi là "trồi lên" tức là gần gũi bạn lành thì được lòng tin. Lòng tin là: tin việc bố thí và quả của bố thí; tin điều lành và quả lành; tin điều ác và quả ác; tin sinh tử là khổ, vô thường, hư hoại. Như thế gọi là tin. Nhờ được lòng tin nên tu tập giới thanh tịnh, thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải kinh điển, thường làm việc bố thí, khéo tu trí tuệ. Nhưng vì căn tánh chậm lụt, lại gặp bạn ác, nên không thể tu tập thân, giới, tâm, tuệ, mà nghe nhận tà pháp; hoặc gặp thời ác, ở nước ác, mà đoạn các căn lành. Vì đoạn căn lành nên thường chìm trong sinh tử. Như người thứ hai bên bờ sông Hằng vậy.

 Người thứ ba phát tâm muốn vượt qua dòng sông lớn sinh tử, vì đoạn căn lành nên chìm trong đó; nhờ gần gũi bạn lành nên được gọi là "trồi lên". Người ấy tin rằng Như Lai là bậc Nhất thiết trí (bậc biết hết thảy mọi sự), thường còn, không biến đổi, vì chúng sinh mà giảng đạo vô thượng; mọi chúng sinh đều có Phật tính; Như Lai không diệt mất, Pháp và Tăng cũng vậy, không hề diệt hoại; kẻ nhất-xiển-đề v.v. nếu không đoạn bỏ cái pháp xấu ấy thì rốt cuộc không thể đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, phải lìa bỏ nó rồi mới đạt được. Nhờ lòng tin nên tu tập giới thanh tịnh; tu giới thanh tịnh rồi thì thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của Phật giáo, chỉ toàn bộ giáo pháp), vì các chúng sinh mà truyền bá rộng rãi, ưa thích bố thí, tu tập trí tuệ. Vì căn tánh lanh lợi nên vững vàng trong lòng tin và trí tuệ, tâm không thoái lui. Như người thứ ba bên bờ sông Hằng vậy.

 Người thứ tư phát tâm muốn vượt qua dòng sông lớn sinh tử, vì đoạn căn lành nên chìm trong đó; nhờ gần gũi bạn lành nên được lòng tin, như thế gọi là "trồi lên". Nhờ được lòng tin nên thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải mười hai bộ kinh, vì chúng sinh mà truyền bá rộng rãi, ưa thích bố thí, tu tập trí tuệ. Vì căn tánh lanh lợi nên vững vàng trong lòng tin và trí tuệ, tâm không thoái lui, rồi nhìn khắp bốn phương. Bốn phương tức là bốn quả sa-môn (bốn bậc thánh quả của người tu hành: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán). Như người thứ tư bên bờ sông Hằng vậy.

 Người thứ năm phát tâm muốn vượt qua dòng sông lớn sinh tử, vì đoạn căn lành nên chìm trong đó; nhờ gần gũi bạn lành nên được lòng tin, như thế gọi là "trồi lên". Nhờ lòng tin nên thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải mười hai bộ kinh, vì chúng sinh mà truyền bá rộng rãi, ưa thích bố thí, tu tập trí tuệ. Vì căn tánh lanh lợi nên vững vàng trong lòng tin và trí tuệ, tâm không thoái lui; không thoái lui rồi liền tiến lên phía trước. Tiến lên phía trước là chỉ Bích-chi Phật: tuy tự mình vượt qua được nhưng không đưa được chúng sinh qua, như thế gọi là "bơi đi". Như người thứ năm bên bờ sông Hằng vậy.

 Người thứ sáu phát tâm muốn vượt qua dòng sông lớn sinh tử, vì đoạn căn lành nên chìm trong đó; nhờ gần gũi bạn lành nên được lòng tin, được lòng tin nên gọi là "trồi lên". Nhờ lòng tin nên thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải mười hai bộ kinh, vì chúng sinh mà truyền bá rộng rãi, ưa thích bố thí, tu tập trí tuệ. Vì căn tánh lanh lợi nên vững vàng trong lòng tin và trí tuệ, tâm không thoái lui; không thoái lui rồi lại tiến lên, bèn đến chỗ nước cạn; đến chỗ nước cạn rồi thì dừng lại không đi. Dừng lại không đi là chỉ Bồ-tát: vì muốn cứu độ giải thoát các chúng sinh nên dừng lại quán xét phiền não. Như người thứ sáu bên bờ sông Hằng vậy.

 Người thứ bảy phát tâm muốn vượt qua dòng sông lớn sinh tử, vì đoạn căn lành nên chìm trong đó; nhờ gần gũi bạn lành nên được lòng tin, được lòng tin rồi thì gọi là "trồi lên". Nhờ lòng tin nên thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải mười hai bộ kinh, vì chúng sinh mà truyền bá rộng rãi, ưa thích bố thí, tu tập trí tuệ. Vì căn tánh lanh lợi nên vững vàng trong lòng tin và trí tuệ, tâm không thoái lui; không thoái lui rồi liền tiến lên; tiến lên rồi thì đến được bờ bên kia, leo lên núi lớn cao, lìa mọi sợ hãi, hưởng nhiều an vui. Này thiện nam tử, núi ở bờ bên kia ví cho Như Lai; hưởng an vui ví cho Phật thường trụ (thường còn mãi, không biến đổi, không diệt mất); núi lớn cao ví cho Đại Niết-bàn.

 Này thiện nam tử, những người bên bờ sông Hằng như thế đều có đủ tay chân mà vẫn không vượt qua được. Mọi chúng sinh cũng như vậy: thật có Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp của Phật, và tăng đoàn); Như Lai thường giảng nghĩa cốt yếu của các pháp, có Bát thánh đạo và Đại Bát-niết-bàn, thế mà các chúng sinh đều không đạt được. Đó không phải lỗi của ta, cũng không phải lỗi của thánh đạo hay của chúng sinh; nên biết tất cả đều là lỗi lầm xấu ác của phiền não. Vì lẽ ấy mà mọi chúng sinh chưa đạt được Niết-bàn. Này thiện nam tử, ví như thầy thuốc giỏi biết bệnh, kê thuốc, người bệnh không uống thì không phải lỗi của thầy thuốc. Này thiện nam tử, như có thí chủ đem hết những gì mình có bố thí cho mọi người, có người không nhận thì không phải lỗi của thí chủ. Này thiện nam tử, ví như mặt trời mọc, chỗ tối tăm đều sáng rõ, người mù không thấy đường thì không phải lỗi của mặt trời. Này thiện nam tử, như nước sông Hằng có thể trừ khát, người khát không uống thì không phải lỗi của nước. Này thiện nam tử, ví như đất lớn sinh ra quả trái khắp nơi, bình đẳng không hai, nhà nông không gieo trồng thì không phải lỗi của đất. Này thiện nam tử, Như Lai vì khắp mọi chúng sinh mà mở bày phân giải rộng rãi mười hai bộ kinh; chúng sinh không nhận lấy thì không phải lỗi của Như Lai.

 Này thiện nam tử, nếu tu đạo thì sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử, ông nói rằng chúng sinh đều có Phật tính, lẽ ra sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, giống như đá nam châm. Hay thay, hay thay! Nhờ sức nhân duyên của Phật tính mà đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nhưng nếu nói không cần tu thánh đạo thì lẽ ấy không đúng.

 Này thiện nam tử, ví như có người đi giữa đồng hoang, khát nước, gặp một cái giếng; giếng ấy rất sâu, tuy không thấy nước nhưng biết chắc là có. Người ấy tìm cách kiếm gàu và dây, kéo nước lên thì thấy. Phật tính cũng vậy: mọi chúng sinh tuy đều có, nhưng phải tu tập thánh đạo vô lậu (con đường của bậc thánh, không còn bị phiền não rò rỉ làm ô nhiễm) rồi mới thấy được. Này thiện nam tử, như có hạt mè thì thấy được dầu, nhưng nếu không dùng cách ép thì không thấy được; cây mía cũng vậy. Này thiện nam tử, như cõi trời Ba mươi ba (cõi trời của vua trời Đế Thích, trên đỉnh núi Tu-di) và châu Bắc Uất-đan-việt (châu lục phía bắc trong bốn châu lớn của thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo, nơi con người sống an vui, thọ mạng dài), tuy là có thật, nhưng nếu không có nghiệp lành và sức thần thông (năng lực siêu phàm có được nhờ tu tập) thì không thể thấy được. Rễ cỏ trong đất và nước dưới mặt đất, vì có đất che phủ nên chúng sinh không thấy. Phật tính cũng vậy, vì không tu thánh đạo nên không thấy được.

 Này thiện nam tử, như ông nói: ở đời có người bệnh, dù gặp người chăm sóc, thầy thuốc giỏi, thuốc tốt, đồ ăn uống hợp với bệnh, hay dù không gặp, cũng đều khỏi bệnh. Này thiện nam tử, ta là vì các Bồ-tát ở bậc sáu trụ (bậc thứ sáu trong mười giai vị "trụ" trên đường tu của Bồ-tát) mà nói nghĩa như thế.

 Này thiện nam tử, ví như hư không, đối với các chúng sinh không ở trong, không ở ngoài, cũng không phải vừa trong vừa ngoài, nên không có gì vướng ngại. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy. Này thiện nam tử, ví như có người có của cải ở phương khác, tuy không ở trước mặt nhưng vẫn tùy ý sử dụng; có người hỏi thì nói: "Là của tôi." Vì sao vậy? Vì nó chắc chắn là có. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy, không ở đây, không ở kia, nhưng vì nhất định sẽ đạt được nên nói là mọi chúng sinh đều có.

 Này thiện nam tử, ví như chúng sinh tạo ra các nghiệp, hoặc lành hoặc dữ, nghiệp ấy không ở trong, không ở ngoài. Bản chất của nghiệp như thế không phải có, không phải không, cũng không phải trước không nay có, không phải sinh ra mà không có nguyên nhân; không phải làm ở đây nhận ở đây, làm ở đây nhận ở kia, làm ở kia nhận ở kia; không có người làm, không có người nhận, mà do thời điểm và nhân duyên hòa hợp thì có quả báo. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy: cũng không phải trước không nay có; không trong, không ngoài, không có, không không, không ở đây, không ở kia, không phải từ nơi khác đến, không phải không có nhân duyên, cũng không phải mọi chúng sinh đều không thấy. Có các Bồ-tát khi thời điểm và nhân duyên hòa hợp thì thấy được. Thời điểm ấy là khi Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có đại nguyện và công hạnh cao) ở bậc mười trụ (bậc thứ mười, cao nhất trong mười giai vị trụ của Bồ-tát) tu Bát thánh đạo, đối với các chúng sinh được tâm bình đẳng; lúc ấy thì thấy được, nhưng không gọi là tạo tác ra.

 Này thiện nam tử, ông nói giống như đá nam châm, lẽ ấy không đúng. Vì sao vậy? Đá không hút sắt. Tại sao thế? Vì nó không có tâm, không có nghiệp. Này thiện nam tử, vì có một pháp khác (yếu tố khác) nên có pháp khác sinh ra; vì không có pháp khác nên pháp khác diệt hoại; không có ai làm ra, không có ai phá hoại. Này thiện nam tử, ví như lửa mạnh không thể đốt củi; lửa bốc lên, củi bị hủy, thì gọi là đốt củi. Này thiện nam tử, ví như cây quỳ hoắc (loài cây hoa hướng về mặt trời) xoay theo mặt trời, nhưng cây quỳ hoắc ấy không có lòng tôn kính, không có nhận biết, không có nghiệp; chỉ vì bản tính của pháp khác mà tự xoay chuyển. Này thiện nam tử, như cây chuối nhờ sấm mà lớn lên, cây ấy không có tai, không có tâm, ý, thức; vì có pháp khác nên pháp khác tăng trưởng, vì không có pháp khác nên pháp khác diệt hoại. Này thiện nam tử, như cây A-thúc-ca (cây vô ưu, theo truyền thuyết Ấn Độ sẽ nở hoa khi người nữ chạm vào), người nữ chạm vào thì hoa nở ra; cây ấy không có tâm, cũng không có cảm giác xúc chạm; vì có pháp khác nên pháp khác sinh ra, vì không có pháp khác nên pháp khác diệt hoại. Này thiện nam tử, như cây quýt được bón xác chết thì trái sai nhiều; nhưng cây quýt ấy không có tâm, không có cảm giác; vì có pháp khác nên pháp khác sinh sôi, vì không có pháp khác nên pháp khác diệt hoại. Này thiện nam tử, như cây lựu, nhờ gạch, xương, phân bón mà trái sai trĩu; cây lựu cũng không có tâm, không có cảm giác; vì có pháp khác nên pháp khác sinh ra, vì không có pháp khác nên pháp khác diệt hoại. Này thiện nam tử, đá nam châm hút sắt cũng như vậy: vì có pháp khác nên pháp khác sinh ra, vì không có pháp khác nên pháp khác diệt hoại. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy, không thể "hút" lấy A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử, vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý – khâu đầu tiên trong chuỗi nhân duyên sinh tử) không thể hút lấy hành (những tạo tác của thân, lời, ý phát sinh do vô minh), hành cũng không thể hút lấy thức (tâm nhận biết, khâu nối sang đời sau); thế mà vẫn gọi là vô minh làm duyên cho hành, hành làm duyên cho thức. Dù có Phật hay không có Phật, pháp giới (toàn thể thực tại, bản tính chân thật của mọi sự vật) vẫn thường trụ.

 Này thiện nam tử, nếu nói Phật tính trú trong chúng sinh, thì này thiện nam tử, pháp thường còn thì không có chỗ trú; nếu có chỗ trú tức là vô thường. Này thiện nam tử, như mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau làm nhân làm quả khiến chúng sinh xoay vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu giác quan, xúc chạm, cảm thọ, ái, chấp giữ, hữu, sinh, già chết) không có chỗ trú cố định; nếu có chỗ trú thì mười hai nhân duyên không được gọi là thường. Pháp thân của Như Lai (thân chân thật của Phật, tức chính chân lý) cũng không có chỗ trú. Pháp giới, pháp nhập (các đối tượng của ý, một trong mười hai "nhập" là chỗ giác quan tiếp xúc với cảnh), pháp ấm (?), hư không, đều không có chỗ trú. Phật tính cũng vậy, hoàn toàn không có chỗ trú.

 Này thiện nam tử, ví như tứ đại (bốn yếu tố vật chất: đất, nước, lửa, gió), sức tuy ngang nhau, nhưng có cứng, có nóng, có ướt, có động, có nặng, có nhẹ, có đỏ, có trắng, có vàng, có đen; mà tứ đại ấy cũng không có nghiệp, chỉ vì bản chất khác nhau nên mỗi thứ không giống nhau. Phật tính cũng vậy, vì bản chất khác biệt nên khi đến thời thì hiện ra. Này thiện nam tử, mọi chúng sinh không thoái lui khỏi Phật tính nên gọi là "có"; vì sẽ thành A-bệ-bạt-trí (bậc không còn thoái lui, đã vững chắc trên đường thành Phật), vì về sau sẽ có, vì nhất định sẽ đạt được, vì nhất định sẽ thấy được, cho nên nói mọi chúng sinh đều có Phật tính.

 Này thiện nam tử, ví như có vị vua bảo một vị đại thần: "Ngươi hãy dắt một con voi đến cho những người mù xem." Bấy giờ vị đại thần nhận lệnh vua, tập hợp nhiều người mù, đem voi cho họ xem. Những người mù ấy mỗi người lấy tay sờ. Đại thần liền trở về tâu vua: "Thần đã cho xem xong." Bấy giờ vua gọi những người mù đến, hỏi từng người: "Các ngươi đã thấy voi chưa?" Những người mù đều đáp: "Chúng tôi đã thấy rồi." Vua hỏi: "Voi giống cái gì?" Người sờ ngà thì nói voi giống củ cải; người sờ tai thì nói voi giống cái nia; người sờ đầu thì nói voi giống hòn đá; người sờ vòi thì nói voi giống cái chày; người sờ chân thì nói voi giống cái cối gỗ; người sờ lưng thì nói voi giống cái giường; người sờ bụng thì nói voi giống cái chum; người sờ đuôi thì nói voi giống sợi dây thừng. Này thiện nam tử, những người mù ấy không nói đúng hình thể con voi, nhưng cũng không phải là không nói về voi. Nếu những hình tướng ấy đều chẳng phải voi, thì ngoài những thứ ấy ra cũng không có con voi nào khác.

 Này thiện nam tử, vua ví cho Như Lai Ứng Chánh Biến Tri (danh hiệu của Phật: bậc đáng được cúng dường, hiểu biết chân chính và khắp cùng); đại thần ví cho kinh Phương đẳng (kinh Đại thừa, giáo lý rộng lớn và bình đẳng) Đại Niết-bàn; voi ví cho Phật tính; người mù ví cho mọi chúng sinh vô minh. Các chúng sinh ấy nghe Phật nói rồi, có người nói thế này:

 "Sắc (thân thể vật chất, hình sắc) là Phật tính. Vì sao vậy? Sắc này tuy diệt nhưng nối tiếp nhau không dứt, nhờ vậy mà đạt được ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm thân thể đặc biệt của bậc Phật) của Như Lai vô thượng; sắc của Như Lai là thường còn. Sắc của Như Lai thường còn không dứt, cho nên nói sắc gọi là Phật tính. Ví như vàng ròng, chất tuy biến đổi nhưng màu sắc luôn không khác; có khi làm vòng tay, có khi làm hình con rắn, có khi làm cái mâm, nhưng màu vàng của nó trước sau không đổi. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy: chất tuy vô thường mà sắc (chữ này vừa nghĩa là hình sắc, vừa nghĩa là màu sắc) thì thường còn. Vì thế nói sắc là Phật tính."

 Có người lại nói: "Thụ (cảm thọ, cảm giác) là Phật tính. Vì sao vậy? Nhờ nhân duyên của thụ mà đạt được niềm vui chân thật của Như Lai. Thụ của Như Lai là cảm thọ rốt ráo, cảm thọ của đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất). Tính chất của thụ nơi chúng sinh tuy vô thường, nhưng nối tiếp nhau không dứt, cho nên đạt được cảm thọ thường còn của Như Lai. Ví như có người mang họ Kiều-thi-ca (một dòng họ ở Ấn Độ xưa), người thì vô thường nhưng họ thì thường còn, trải qua nghìn vạn đời không thay đổi. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy. Vì thế nói thụ là Phật tính."

 Lại có người nói: "Tưởng (tri giác, sự nhận diện và hình dung) là Phật tính. Vì sao vậy? Nhờ nhân duyên của tưởng mà đạt được tưởng chân thật của Như Lai. Tưởng của Như Lai gọi là tưởng không còn tưởng. Tưởng không còn tưởng là: không phải tưởng về chúng sinh, không phải tưởng về nam nữ, cũng không phải tưởng về sắc, thụ, tưởng, hành, thức, không phải tưởng, cũng không phải tưởng về sự đoạn diệt (?). Tưởng của chúng sinh tuy vô thường, nhưng vì tưởng nối tiếp nhau không dứt nên đạt được tưởng thường hằng của Như Lai. Này thiện nam tử, ví như mười hai nhân duyên của chúng sinh, chúng sinh tuy diệt mà nhân duyên thì thường. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy. Vì thế nói tưởng là Phật tính."

 Lại có người nói: "Hành (ý chí tạo tác) là Phật tính. Vì sao vậy? Hành gọi là thọ mạng; nhờ nhân duyên của thọ mạng mà đạt được thọ mạng thường trụ của Như Lai. Thọ mạng của chúng sinh tuy vô thường, nhưng thọ mạng nối tiếp nhau không dứt, cho nên đạt được thọ mạng thường còn chân thật của Như Lai. Này thiện nam tử, ví như mười hai bộ kinh, người nghe và người giảng tuy vô thường nhưng kinh điển thì thường còn không đổi. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy. Vì thế nói hành là Phật tính."

 Lại có người nói: "Thức (tâm nhận biết) là Phật tính. Nhờ nhân duyên của thức mà đạt được tâm bình đẳng của Như Lai. Ý thức của chúng sinh tuy vô thường, nhưng thức nối tiếp nhau không dứt, nên đạt được tâm thường còn chân thật của Như Lai. Như tính nóng của lửa, lửa tuy vô thường nhưng tính nóng không phải vô thường. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy. Vì thế nói thức là Phật tính."

 Lại có người nói: "Ngoài ngũ ấm có cái ngã (cái 'ta' chân thật), cái ngã ấy là Phật tính. Vì sao vậy? Nhờ nhân duyên của ngã mà đạt được cái ngã có tám điều tự tại của Như Lai (tám năng lực tự do vô ngại của Phật, như một thân hiện thành nhiều thân, thân trùm khắp nơi, v.v.)." Có những người ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài Phật giáo) nói: đi, đến, thấy, nghe, buồn, vui, nói năng là ngã. Tướng ngã như thế tuy vô thường, nhưng cái ngã của Như Lai thì chân thật thường còn. Này thiện nam tử, như ấm, nhập, giới (năm ấm, mười hai nhập, mười tám giới – các cách phân chia thân tâm và thế giới) tuy vô thường nhưng tên gọi thì thường còn. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy.

 Này thiện nam tử, như những người mù kia, mỗi người nói về voi một kiểu, tuy không đúng sự thật nhưng không phải là không nói về voi. Người nói về Phật tính cũng như vậy: Phật tính không phải chính là sáu pháp (sắc, thụ, tưởng, hành, thức và ngã), nhưng cũng không lìa sáu pháp. Này thiện nam tử, vì thế ta nói Phật tính của chúng sinh không phải là sắc nhưng không lìa sắc, cho đến không phải là ngã nhưng không lìa ngã.

 Này thiện nam tử, có những người ngoại đạo tuy nói có ngã nhưng thật ra không có ngã. Cái ngã của chúng sinh chính là năm ấm, ngoài năm ấm ra không có cái ngã nào khác. Này thiện nam tử, ví như cuống, lá, tua nhị, đài hợp lại thành hoa sen, ngoài những thứ ấy ra không có hoa nào khác. Cái ngã của chúng sinh cũng như vậy. Này thiện nam tử, ví như tường vách, cỏ cây hợp lại gọi là ngôi nhà, ngoài những thứ ấy ra không có ngôi nhà nào khác. Như các cây khư-đà-la, cây ba-la-xa, cây ni-câu-đà (cây đa), cây ưu-đàm-bát (một loài cây sung) hợp lại thành rừng, ngoài những thứ ấy ra không có khu rừng nào khác. Ví như binh xe, voi, ngựa, bộ binh hợp lại thành quân đội, ngoài những thứ ấy ra không có quân đội nào khác. Ví như các sợi tơ năm màu đan lại gọi là tấm gấm, ngoài những thứ ấy ra không có tấm gấm nào khác. Như bốn giai cấp (Bà-la-môn – tu sĩ, Sát-đế-lợi – vua quan võ sĩ, Phệ-xá – thương nhân, Thủ-đà-la – người lao dịch) hợp lại gọi là đại chúng, ngoài những thứ ấy ra không có đại chúng nào khác. Cái ngã của chúng sinh cũng như vậy, ngoài năm ấm ra không có cái ngã nào khác.

 Này thiện nam tử, Như Lai thường trụ thì gọi là ngã. Pháp thân của Như Lai không bờ bến, không ngăn ngại, không sinh, không diệt, được tám điều tự tại, như thế gọi là ngã. Chúng sinh thật ra không có cái ngã như vậy và ngã sở (những gì thuộc về cái ta); nhưng vì nhất định sẽ đạt được đệ nhất nghĩa không rốt ráo (cái "không" của chân lý tối thượng, tức thực tại rốt ráo vượt ngoài mọi khái niệm có và không), cho nên gọi là Phật tính.

 Này thiện nam tử, đại từ đại bi (lòng thương lớn: ban niềm vui và cứu khổ cho mọi chúng sinh) gọi là Phật tính. Vì sao vậy? Đại từ đại bi luôn đi theo Bồ-tát như bóng theo hình. Mọi chúng sinh nhất định sẽ đạt được đại từ đại bi, cho nên nói mọi chúng sinh đều có Phật tính. Đại từ đại bi gọi là Phật tính, Phật tính gọi là Như Lai.

 Đại hỷ đại xả (niềm vui lớn trước niềm vui của người khác, và sự buông xả lớn, bình đẳng không thiên vị) gọi là Phật tính. Vì sao vậy? Bồ-tát ma-ha-tát nếu không thể buông bỏ hai mươi lăm cõi hữu (hai mươi lăm cảnh giới tồn tại trong vòng sinh tử) thì không thể đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì các chúng sinh nhất định sẽ đạt được, cho nên nói mọi chúng sinh đều có Phật tính. Đại hỷ đại xả chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai.

 Phật tính gọi là lòng tin lớn. Vì sao vậy? Nhờ lòng tin mà Bồ-tát ma-ha-tát có thể đầy đủ đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn; ba-la-mật nghĩa là pháp tu đưa đến bờ giác ngộ bên kia) cho đến bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt trọn vẹn). Vì mọi chúng sinh nhất định sẽ đạt được lòng tin lớn, cho nên nói mọi chúng sinh đều có Phật tính. Lòng tin lớn chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai.

 Phật tính gọi là nhất tử địa (địa vị coi mọi chúng sinh như đứa con một của mình). Vì sao vậy? Nhờ nhân duyên của nhất tử địa mà Bồ-tát đối với mọi chúng sinh được tâm bình đẳng. Vì mọi chúng sinh nhất định sẽ đạt được nhất tử địa, cho nên nói mọi chúng sinh đều có Phật tính. Nhất tử địa chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai.

 Phật tính gọi là lực thứ tư (năng lực thứ tư trong mười năng lực của Phật: biết rõ căn cơ cao thấp của chúng sinh). Vì sao vậy? Nhờ nhân duyên của lực thứ tư mà Bồ-tát có thể giáo hóa chúng sinh. Vì mọi chúng sinh nhất định sẽ đạt được lực thứ tư, cho nên nói mọi chúng sinh đều có Phật tính. Lực thứ tư chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai.

 Phật tính gọi là mười hai nhân duyên. Vì sao vậy? Nhờ nhân duyên mà Như Lai thường trụ. Mọi chúng sinh chắc chắn có mười hai nhân duyên như thế, cho nên nói mọi chúng sinh đều có Phật tính. Mười hai nhân duyên chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai.

 Phật tính gọi là bốn trí vô ngại (bốn trí hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết). Nhờ nhân duyên của bốn trí vô ngại mà giảng nói chữ và nghĩa không ngăn ngại; vì chữ và nghĩa không ngăn ngại nên có thể giáo hóa chúng sinh. Bốn trí vô ngại chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai.

 Phật tính gọi là đỉnh tam-muội (tam-muội là trạng thái định, tâm chuyên nhất không tán loạn; đỉnh tam-muội là định cao tột). Nhờ tu đỉnh tam-muội như thế mà có thể thâu tóm hết thảy Phật pháp, cho nên nói đỉnh tam-muội gọi là Phật tính. Bồ-tát mười trụ tu tam-muội này chưa được đầy đủ, tuy thấy Phật tính nhưng chưa rõ ràng. Vì mọi chúng sinh nhất định sẽ đạt được, cho nên nói mọi chúng sinh đều có Phật tính.

 Này thiện nam tử, các pháp như đã nói ở trên, vì mọi chúng sinh nhất định sẽ đạt được, cho nên nói mọi chúng sinh đều có Phật tính. Này thiện nam tử, nếu ta nói sắc là Phật tính, chúng sinh nghe rồi sẽ sinh tà kiến điên đảo; vì tà kiến điên đảo nên khi chết sẽ sinh vào địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, chịu khổ liên tục không lúc nào gián đoạn). Như Lai thuyết pháp là để dứt địa ngục, cho nên không nói sắc là Phật tính; cho đến thức cũng như vậy.

 Này thiện nam tử, nếu các chúng sinh đã thấy rõ Phật tính thì không cần tu đạo. Bồ-tát mười trụ tu Bát thánh đạo mà còn chỉ thấy Phật tính chút ít, huống chi người không tu mà thấy được sao? Này thiện nam tử, như các Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) v.v. đã tu tập thánh đạo vô lượng đời mới hiểu rõ Phật tính, thì làm sao hàng Thanh văn, Bích-chi Phật v.v. biết được Phật tính?

 Nếu các chúng sinh muốn hiểu rõ ràng Phật tính, thì nên một lòng thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi kinh Niết-bàn này. Thấy có người thọ trì cho đến khen ngợi kinh này, thì nên đem nhà cửa tốt, quần áo, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh mà cung cấp cho họ, lại khen ngợi, lễ lạy, thăm hỏi. Này thiện nam tử, phải là người trong vô lượng vô biên đời quá khứ đã gần gũi cúng dường vô lượng chư Phật, gieo trồng sâu căn lành, rồi sau mới được nghe tên kinh này.

 Này thiện nam tử, Phật tính không thể nghĩ bàn; Phật, Pháp, Tăng bảo cũng không thể nghĩ bàn. Mọi chúng sinh đều có Phật tính mà không thể biết, điều ấy cũng không thể nghĩ bàn. Pháp thường, lạc, ngã, tịnh của Như Lai (bốn đức của Niết-bàn: thường còn, an vui, chân ngã tự tại, thanh tịnh) cũng không thể nghĩ bàn. Mọi chúng sinh có thể tin kinh Đại Niết-bàn như thế này, cũng không thể nghĩ bàn."

 Bồ-tát Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, như Phật nói, mọi chúng sinh có thể tin kinh Đại Niết-bàn như thế này là không thể nghĩ bàn. Bạch Thế Tôn, trong đại chúng này có tám vạn năm nghìn ức người không sinh lòng tin đối với kinh này; cho nên người có thể tin kinh này gọi là không thể nghĩ bàn."

 "Này thiện nam tử, những người như thế ở đời vị lai cũng nhất định sẽ tin kinh điển này, thấy Phật tính, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát không thoái lui làm sao tự biết chắc chắn mình có tâm không thoái lui?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát nên dùng khổ hạnh để tự thử tâm mình: mỗi ngày ăn một hạt mè, trải qua bảy ngày; gạo tẻ, đậu xanh, hạt gai, kê, kê nếp (?) và đậu trắng cũng vậy, mỗi thứ bảy ngày. Khi ăn một hạt mè thì suy nghĩ thế này: 'Khổ hạnh như thế hoàn toàn không có lợi ích; việc không có lợi ích mà còn làm được, huống chi việc có lợi ích mà lại không làm? Đối với việc không lợi ích mà tâm vẫn chịu đựng được, không thoái lui, không lay chuyển, cho nên nhất định sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Khi tu khổ hạnh những ngày như thế, toàn thân da thịt gầy mòn nhăn nheo, như quả bầu non cắt ra phơi giữa nắng; mắt trũng sâu như ngôi sao dưới đáy giếng; thịt hết lòi xương sườn như mái nhà tranh mục; xương sống lộ ra liền nhau như hàng gạch xếp chồng (?); chỗ ngồi chỉ như dấu móng ngựa; muốn ngồi thì gục xuống, muốn đứng dậy thì ngã ngửa. Tuy chịu khổ không lợi ích như thế mà vẫn không thoái lui tâm bồ-đề.

 Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát vì phá trừ các khổ, ban sự an vui cho chúng sinh, mà có thể buông bỏ của cải trong ngoài, cho đến thân mạng, như vứt bỏ cỏ khô. Nếu có thể không tiếc thân mạng này thì Bồ-tát ấy tự biết chắc chắn mình có tâm không thoái lui: 'Ta nhất định sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'

 Lại nữa, Bồ-tát vì nhân duyên cầu pháp mà khoét thân làm đèn, lấy vải bông (?) quấn da thịt, rưới dầu tô (dầu bơ sữa) vào, đốt lên làm tim đèn. Lúc ấy Bồ-tát chịu khổ lớn như vậy mà tự quở trách tâm mình rằng: 'Khổ như thế này so với khổ địa ngục, trăm nghìn vạn phần còn chưa bằng một phần. Ngươi trong vô lượng trăm nghìn kiếp (kiếp: đơn vị thời gian cực kỳ dài) đã chịu khổ não lớn mà hoàn toàn không lợi ích gì. Nếu ngươi không chịu nổi cái khổ nhẹ này, thì làm sao có thể vào địa ngục cứu chúng sinh đang chịu khổ?' Khi Bồ-tát ma-ha-tát quán xét như thế thì thân không thấy khổ, tâm không thoái lui, không dao động, không lay chuyển. Lúc ấy Bồ-tát nên tự biết sâu sắc: 'Ta nhất định sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'

 Này thiện nam tử, lúc ấy Bồ-tát còn đầy đủ phiền não, chưa đoạn được chút nào, mà vì nhân duyên cầu pháp có thể đem đầu, mắt, tủy, não, tay chân, máu thịt bố thí cho người, lấy đinh đóng vào thân, gieo mình xuống vực, lao vào lửa. Lúc ấy Bồ-tát tuy chịu vô lượng khổ như thế, nếu tâm không thoái lui, không dao động, không lay chuyển, thì Bồ-tát nên biết: 'Nay ta chắc chắn có tâm không thoái lui, sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'

 Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát vì phá trừ khổ não của mọi chúng sinh, nguyện làm thân súc vật to lớn, đem máu thịt thân mình bố thí cho chúng sinh. Khi chúng sinh đến lấy, Bồ-tát lại sinh lòng thương xót, lúc ấy nín thở không động, giả làm tướng đã chết, khiến người lấy thịt không sinh ý nghĩ ngờ vực rằng mình đã giết hại. Bồ-tát tuy thọ thân súc vật nhưng trọn không làm nghiệp của súc vật. Vì sao vậy? Này thiện nam tử, Bồ-tát đã được tâm không thoái lui rồi thì trọn không tạo nghiệp của ba đường ác. Ở đời vị lai, nếu Bồ-tát ma-ha-tát còn có quả báo của nghiệp ác nhỏ như bụi trần thuộc loại không nhất định phải nhận, thì nhờ sức đại nguyện, vì chúng sinh mà nhận lấy hết. Ví như người bệnh bị quỷ nhập, quỷ ẩn trong thân, nhờ sức thần chú mà hiện ngay hình tướng, hoặc nói, hoặc cười, hoặc giận, hoặc mắng, hoặc kêu khóc. Nghiệp ba đường ác ở đời vị lai của Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy.

 Khi Bồ-tát ma-ha-tát thọ thân gấu thì thường vì chúng sinh giảng nói chánh pháp; hoặc thọ thân chim ca-tân-xà-la (một loài chim, tương truyền là chim trĩ) cũng vì các chúng sinh giảng nói chánh pháp; thọ thân cù-đà (một loài bò sát lớn, như kỳ đà) (?), thân nai, thân thỏ, thân voi, thân dê đực, khỉ, bồ câu trắng, chim kim sí (chim cánh vàng khổng lồ trong thần thoại Ấn Độ, chuyên ăn rồng), thân rồng, thân rắn. Khi thọ những thân súc vật như thế, trọn không tạo nghiệp ác của súc vật, mà thường vì các loài súc vật khác giảng nói chánh pháp, khiến chúng nghe pháp mà mau được chuyển thoát khỏi thân súc vật. Lúc ấy Bồ-tát tuy thọ thân súc vật mà không làm nghiệp ác, nên biết chắc chắn có tâm không thoái lui.

 Bồ-tát ma-ha-tát trong đời đói kém, thấy chúng sinh đói khát, bèn hóa làm thân rùa, thân cá dài vô lượng do-tuần (đơn vị đo chiều dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), lại phát nguyện rằng: 'Nguyện khi các chúng sinh lấy thịt ta thì lấy đến đâu thịt mọc lại đến đó; nhờ ăn thịt ta mà thoát khổ đói khát, và tất cả đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Bồ-tát lại phát nguyện: 'Nếu có ai nhờ ta mà thoát đói khát, thì ở đời vị lai mau được lìa xa nỗi khổ đói khát của hai mươi lăm cõi hữu.' Bồ-tát ma-ha-tát chịu khổ như thế mà tâm không thoái lui, nên biết chắc chắn sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Lại nữa, Bồ-tát trong đời dịch bệnh, thấy người bệnh khổ, bèn suy nghĩ thế này: 'Như cây thuốc chúa, nếu có người bệnh lấy rễ, lấy thân, lấy cành, lấy lá, lấy hoa, lấy quả, lấy vỏ, lấy lớp da trong, đều chữa lành bệnh. Nguyện thân ta đây cũng như thế: nếu có người bệnh nghe tiếng ta, chạm vào thân ta, ăn uống máu thịt cho đến xương tủy của ta, thì bệnh đều tiêu trừ khỏi hẳn. Nguyện khi các chúng sinh ăn thịt ta thì không sinh tâm ác, như ăn thịt con mình. Chữa bệnh cho họ xong, ta sẽ thường vì họ giảng pháp, nguyện họ tin nhận, suy ngẫm và đem dạy lại cho người khác.'

 Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát còn đầy đủ phiền não, tuy chịu khổ nơi thân mà tâm không thoái lui, không dao động, không lay chuyển, nên biết chắc chắn đã được tâm không thoái lui, sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nếu có chúng sinh bị quỷ làm bệnh, Bồ-tát thấy rồi liền nói thế này: 'Nguyện ta làm thân quỷ, thân to lớn, thân mạnh mẽ, thân có nhiều quyến thuộc, khiến người kia nghe thấy mà bệnh được tiêu trừ.' Bồ-tát ma-ha-tát vì chúng sinh mà siêng tu khổ hạnh, tuy có phiền não nhưng không làm ô nhiễm tâm mình.

 Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát tuy tu hành sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) nhưng cũng không cầu quả của sáu độ ấy. Khi tu hành sáu ba-la-mật vô thượng, Bồ-tát phát nguyện rằng: 'Nay ta đem sáu ba-la-mật này bố thí cho từng chúng sinh; từng chúng sinh nhận sự bố thí của ta rồi, đều khiến họ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ta cũng tự vì sáu ba-la-mật mà siêng tu khổ hạnh, chịu các khổ não; khi chịu khổ, nguyện ta không thoái lui tâm bồ-đề.' Này thiện nam tử, khi Bồ-tát ma-ha-tát phát nguyện như thế, đó gọi là tướng không thoái lui tâm bồ-đề.

 Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát không thể nghĩ bàn. Vì sao vậy? Bồ-tát ma-ha-tát biết sâu sắc sinh tử có nhiều tội lỗi, thấy Đại Niết-bàn có công đức lớn, nhưng vì các chúng sinh mà ở trong sinh tử chịu đủ mọi khổ, tâm không thoái lui; đó gọi là Bồ-tát không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát không vì nhân duyên gì mà vẫn sinh lòng thương xót; thật không nhận ơn của ai mà thường ban ơn; tuy ban ơn mà không cầu báo đáp; vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, này thiện nam tử, có những chúng sinh vì lợi ích cho mình mà tu các khổ hạnh; Bồ-tát ma-ha-tát vì lợi ích cho người khác mà tu hành khổ hạnh, và đó chính là lợi ích cho mình; vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, Bồ-tát còn đầy đủ phiền não, mà vì phá trừ các khổ mà kẻ thù lẫn người thân phải chịu, nên tu tâm bình đẳng (?); vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, khi Bồ-tát thấy các chúng sinh xấu ác bất thiện, thì hoặc quở trách, hoặc nói lời dịu dàng, hoặc đuổi đi, hoặc bỏ mặc. Với kẻ tính ác thì tỏ ra nói lời dịu dàng; với kẻ kiêu căng thì tỏ ra rất kiêu căng, nhưng trong lòng thật không có kiêu căng; đó gọi là phương tiện khéo léo của Bồ-tát không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, Bồ-tát còn đầy đủ phiền não, khi có ít của cải mà người đến xin thì nhiều, lòng vẫn không hẹp hòi; đó gọi là Bồ-tát không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, khi Phật ra đời, Bồ-tát biết công đức của Phật, nhưng vì chúng sinh mà thọ thân ở vùng biên địa (nơi xa xôi không có Phật pháp), nơi không có Phật, như người mù, như người điếc, như người què, như người tật nguyền (?); đó gọi là Bồ-tát không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, Bồ-tát biết sâu sắc mọi tội lỗi của chúng sinh, nhưng vì cứu độ giải thoát họ mà thường cùng sống chung với họ; tuy chiều theo ý họ mà không bị tội lỗi nhơ bẩn làm ô nhiễm; vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, Bồ-tát thấy biết rõ ràng: không có tướng chúng sinh, không có phiền não làm ô nhiễm, không có người tu đạo lìa phiền não; tuy vì bồ-đề mà không có hạnh bồ-đề, cũng không có người thành tựu hạnh bồ-đề; không có người chịu khổ và người phá khổ; thế mà vẫn có thể vì chúng sinh phá trừ khổ, tu hạnh bồ-đề; vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, Bồ-tát thọ thân sau cùng (thân cuối cùng trước khi thành Phật), ở cõi trời Đâu-suất (cõi trời thứ tư của cõi dục, nơi Bồ-tát ở trước khi giáng sinh xuống trần gian thành Phật), điều đó cũng gọi là không thể nghĩ bàn. Vì sao vậy? Trời Đâu-suất-đà là cõi thù thắng nhất trong cõi dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục). Ở các cõi trời thấp hơn thì tâm buông lung, ở các cõi trời cao hơn thì các giác quan tối tăm chậm lụt, cho nên gọi là thù thắng. Tu bố thí, tu giữ giới thì được thân ở các cõi trời trên hoặc dưới; tu bố thí, giữ giới và thiền định thì được thân trời Đâu-suất. Mọi Bồ-tát đều chê trách các cõi hữu, phá hoại các cõi hữu, trọn không tạo nghiệp trời Đâu-suất để thọ thân trời ấy. Vì sao vậy? Bồ-tát dù ở các cõi hữu khác cũng có thể giáo hóa thành tựu chúng sinh. Thật không có tâm ham muốn mà sinh vào cõi dục, vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Bồ-tát ma-ha-tát sinh lên trời Đâu-suất có ba điều thù thắng: một là thọ mạng, hai là sắc thân, ba là danh tiếng. Bồ-tát ma-ha-tát thật không cầu thọ mạng, sắc thân, danh tiếng; tuy không có tâm cầu mà những gì được lại thù thắng. Bồ-tát ma-ha-tát rất ưa Niết-bàn, nhưng vẫn có nhân nên cũng thù thắng (?); vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn. Ba điều ấy của Bồ-tát ma-ha-tát tuy hơn chư thiên, nhưng chư thiên đối với Bồ-tát trọn không sinh tâm giận, tâm ghen ghét, tâm kiêu căng, mà thường sinh lòng vui mừng; Bồ-tát đối với chư thiên cũng không kiêu căng; vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn. Bồ-tát ma-ha-tát không tạo nghiệp cầu thọ mạng mà ở cõi trời ấy sống trọn tuổi thọ, đó gọi là thọ mạng thù thắng; cũng không tạo nghiệp cầu sắc thân mà có thân đẹp đẽ, ánh sáng tỏa khắp, đó gọi là sắc thân thù thắng; Bồ-tát ma-ha-tát ở cung trời ấy không ưa năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm), chỉ lo việc pháp, cho nên danh tiếng vang khắp mười phương, đó gọi là danh tiếng thù thắng; vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Khi Bồ-tát ma-ha-tát từ trời Đâu-suất giáng xuống, mặt đất chấn động sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của mặt đất: rung, nổi lên, vọt lên, chấn động, gầm vang, va đập), vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn. Vì sao vậy? Khi Bồ-tát giáng xuống, chư thiên cõi dục và cõi sắc (cõi của chúng sinh đã lìa dục vọng thô nhưng còn thân hình vi tế) đều đến hầu tiễn, phát ra tiếng lớn khen ngợi Bồ-tát; vì hơi gió từ miệng họ mà khiến mặt đất rung động. Lại nữa, Bồ-tát là voi chúa trong loài người; voi chúa trong loài người gọi là long vương (trong tiếng Phạn, một chữ vừa chỉ rồng vừa chỉ voi lớn). Khi long vương mới vào thai, các long vương ở dưới mặt đất này hoặc sợ hãi hoặc thức giấc, vì thế mặt đất chấn động sáu cách; vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn. Bồ-tát ma-ha-tát biết lúc vào thai, lúc ở trong thai, lúc ra khỏi thai, biết cha, biết mẹ, không bị bất tịnh làm nhơ, như viên ngọc báu màu xanh của Đế Thích (vua cõi trời Ba mươi ba) (?); vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Này thiện nam tử, kinh Đại Niết-bàn cũng không thể nghĩ bàn như vậy. Này thiện nam tử, ví như biển lớn có tám điều không thể nghĩ bàn. Tám điều là gì? Một là sâu dần dần; hai là sâu khó chạm đáy; ba là cùng một vị mặn; bốn là thủy triều không vượt quá giới hạn; năm là có đủ loại kho báu; sáu là có chúng sinh thân to lớn sống ở trong; bảy là không giữ xác chết qua đêm; tám là muôn dòng sông và mưa lớn đổ vào mà không tăng không giảm. Này thiện nam tử, sâu dần dần có ba lý do. Ba lý do là gì? Một là do sức phúc đức của chúng sinh; hai là do thuận theo gió mà trôi; ba là do nước sông đổ vào. Cho đến điều không tăng không giảm cũng đều có ba lý do.

 Kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này cũng như vậy, có tám điều không thể nghĩ bàn.

 Một là sâu dần dần, tức là: năm giới (năm điều răn của người tại gia), mười giới (giới của sa-di, người mới xuất gia), hai trăm năm mươi giới (giới của tỳ-kheo), giới Bồ-tát; quả Tu-đà-hoàn (bậc Nhập lưu, quả thánh đầu tiên, đã bước vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (bậc Nhất lai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (bậc Bất hoàn, không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), quả Bích-chi Phật, quả Bồ-tát, quả A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Kinh Niết-bàn này nói các pháp ấy, đó gọi là sâu dần dần; cho nên kinh này gọi là sâu dần dần.

 Hai là sâu khó chạm đáy. Như Lai Thế Tôn không sinh, không diệt, không đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không chuyển pháp luân (không giảng dạy giáo pháp – "chuyển bánh xe pháp" là hình ảnh ví việc Phật thuyết pháp), không ăn, không nhận, không làm việc bố thí, cho nên gọi là thường, lạc, ngã, tịnh. Mọi chúng sinh đều có Phật tính; Phật tính không phải sắc nhưng không lìa sắc, không phải thụ, tưởng, hành, thức, cho đến không lìa thức. Phật tính là thường, có thể thấy được nhờ liễu nhân (nhân làm hiển lộ cái vốn có sẵn, như ngọn đèn soi cho thấy đồ vật), chứ không phải tác nhân (nhân tạo ra cái trước kia chưa có, như hạt giống sinh ra mầm). Từ Tu-đà-hoàn cho đến Bích-chi Phật đều sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Cũng không có phiền não, cũng không có chỗ trú; tuy không có phiền não mà không gọi là thường; vì thế gọi là sâu. Lại có điều rất sâu: trong kinh này, có khi nói ngã, có khi nói vô ngã; có khi nói thường, có khi nói vô thường; có khi nói tịnh, có khi nói bất tịnh; có khi nói lạc, có khi nói khổ; có khi nói không, có khi nói chẳng không; có khi nói tất cả đều có, có khi nói tất cả đều không; có khi nói ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), có khi nói một thừa (một con đường duy nhất đưa đến thành Phật); có khi nói năm ấm chính là Phật tính, là kim cương tam-muội (định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não) và trung đạo (con đường lìa hai cực đoan như có và không, thường còn và đoạn diệt), thủ-lăng-nghiêm tam-muội (định kiên cố dũng mãnh, bao trùm mọi pháp), mười hai nhân duyên, đệ nhất nghĩa không, lòng từ bi bình đẳng với mọi chúng sinh, trí tuệ cao tột, lòng tin, trí biết rõ căn cơ và năng lực của chúng sinh, trí không vướng ngại trong mọi pháp. Tuy có Phật tính mà không nói một cách cố định; vì thế gọi là sâu.

 Ba là cùng một vị: mọi chúng sinh đều có Phật tính như nhau, đều cùng một thừa, cùng một giải thoát, một nhân, một quả, cùng một vị cam lồ (nước bất tử, ví cho Niết-bàn), tất cả đều sẽ được thường, lạc, ngã, tịnh; đó gọi là một vị.

 Bốn là thủy triều không vượt quá giới hạn: trong kinh này chế định cho các tỳ-kheo không được nhận và cất giữ tám vật bất tịnh (tám thứ người xuất gia không được giữ như vàng bạc, nô tì, trâu bò, kho lẫm, v.v.). Nếu là đệ tử của ta, có thể thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải, phân tích kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này, thì thà mất thân mạng chứ trọn không phạm điều ấy; đó gọi là thủy triều không vượt quá giới hạn.

 Năm là có đủ loại kho báu: kinh này chính là kho báu vô lượng. Báu ấy là: bốn niệm xứ (bốn chỗ đặt sự chú tâm quán xét: thân, cảm thọ, tâm, các pháp), bốn chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính: ngăn ác chưa sinh, dứt ác đã sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), bốn như ý túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), năm căn (năm gốc rễ của sự tu: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), năm lực (sức mạnh do năm căn ấy phát triển), bảy giác phần (bảy yếu tố giác ngộ), tám thánh đạo phần; anh nhi hạnh (hạnh như trẻ thơ, tức hạnh tùy thuận giáo hóa người yếu kém), thánh hạnh (hạnh của bậc thánh: giữ giới, thiền định, trí tuệ), phạm hạnh (hạnh thanh tịnh: từ, bi, hỷ, xả), thiên hạnh (hạnh hợp với lẽ tự nhiên của chân lý); các phương tiện khéo léo, Phật tính của chúng sinh, công đức của Bồ-tát, công đức của Như Lai, công đức của Thanh văn, công đức của Duyên giác (tức Bích-chi Phật), sáu ba-la-mật, vô lượng tam-muội, vô lượng trí tuệ. Đó gọi là kho báu.

 Sáu là nơi chúng sinh thân to lớn cư trú. Chúng sinh thân to lớn là chư Phật và Bồ-tát. Vì có trí tuệ lớn nên gọi là chúng sinh lớn; vì thân lớn, vì tâm lớn, vì sự trang nghiêm lớn, vì sự điều phục lớn, vì phương tiện lớn, vì thuyết pháp lớn, vì thế lực lớn, vì đồ chúng lớn, vì thần thông lớn, vì từ bi lớn, vì thường không biến đổi, vì không ngăn ngại với mọi chúng sinh, vì dung chứa được mọi chúng sinh. Đó gọi là nơi chúng sinh thân to lớn cư trú.

 Bảy là không giữ xác chết qua đêm. Xác chết là chỉ kẻ nhất-xiển-đề, kẻ phạm bốn trọng cấm, kẻ phạm năm tội vô gián (năm tội cực nặng khiến rơi vào địa ngục chịu khổ không gián đoạn), kẻ phỉ báng kinh Phương đẳng, kẻ nói sai pháp là đúng pháp, đúng pháp là sai pháp, kẻ nhận và cất giữ tám thứ vật bất tịnh, kẻ tùy tiện sử dụng vật của Phật, vật của Tăng, hoặc kẻ làm việc phi pháp đối với tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni. Đó gọi là xác chết. Kinh Niết-bàn này lìa xa những thứ như thế, cho nên gọi là không giữ xác chết qua đêm.

 Tám là không tăng không giảm: vì không có bờ mé, vì không có đầu cuối, vì không phải sắc, vì không phải do tạo tác, vì thường trụ, vì không sinh diệt, vì mọi chúng sinh đều bình đẳng, vì tính của mọi pháp đều cùng một tính. Đó gọi là không tăng không giảm. Cho nên kinh này cũng như biển lớn kia, có tám điều không thể nghĩ bàn."

 Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu nói Như Lai không sinh không diệt gọi là sâu, thì mọi chúng sinh có bốn cách sinh: noãn sinh (sinh từ trứng), thai sinh (sinh từ bào thai), thấp sinh (sinh từ chỗ ẩm ướt), hóa sinh (tự nhiên hóa hiện ra, không cần cha mẹ). Bốn cách sinh này trong loài người đều có đủ. Như tỳ-kheo Thi-bà-la, tỳ-kheo Ưu-bà Thi-bà-la, mẹ của trưởng giả Di-ca-la, mẹ của trưởng giả Ni-câu-đà, mẹ của trưởng giả Bán-xà-la, mỗi người có năm trăm người con, đều sinh từ trứng; nên biết trong loài người có noãn sinh. Thấp sinh thì như Phật đã nói: 'Thuở xưa khi ta còn làm Bồ-tát, đã làm vua Đỉnh Sinh (vua sinh ra từ đỉnh đầu) và vua Thủ Sinh (vua sinh ra từ bàn tay)'; như nay nói đến nàng Am-la Thụ (người nữ sinh ra từ cây xoài) và nàng Ca-bất-đa Thụ (người nữ sinh ra từ cây ca-bất-đa); nên biết trong loài người có thấp sinh. Thời đầu kiếp (lúc thế giới mới hình thành), mọi chúng sinh đều hóa sinh. Như Lai Thế Tôn đã được tám điều tự tại, vì nhân duyên gì mà không hóa sinh?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử, mọi chúng sinh sinh ra theo bốn cách, khi đã được pháp thánh thì không còn sinh như trước theo lối sinh từ trứng hay sinh từ chỗ ẩm ướt nữa. Này thiện nam tử, chúng sinh đầu kiếp đều hóa sinh, nhưng lúc ấy Phật không ra đời. Này thiện nam tử, chúng sinh khi gặp bệnh khổ thì cần thầy thuốc, cần thuốc. Chúng sinh đầu kiếp hóa sinh, tuy có phiền não nhưng bệnh chưa phát, vì thế Như Lai không ra đời vào thời ấy. Chúng sinh đầu kiếp thân tâm chưa phải là pháp khí (chưa đủ khả năng tiếp nhận giáo pháp), vì thế Như Lai không ra đời vào thời ấy.

 Này thiện nam tử, mọi sự nghiệp của Như Lai Thế Tôn đều hơn các chúng sinh, như dòng dõi, quyến thuộc, cha mẹ. Vì thù thắng như thế nên những gì Như Lai thuyết pháp, mọi người đều tin nhận; vì thế Như Lai không thọ thân hóa sinh. Này thiện nam tử, mọi chúng sinh thì cha làm nghiệp cho con, con làm nghiệp cho cha. Như Lai Thế Tôn nếu thọ thân hóa sinh thì không có cha mẹ; nếu không có cha mẹ thì làm sao khiến mọi chúng sinh làm các nghiệp lành? Vì thế Như Lai không thọ thân hóa sinh. Này thiện nam tử, trong chánh pháp của Phật có hai sự hộ trì: một là bên trong, hai là bên ngoài. Hộ trì bên trong là giới cấm; hộ trì bên ngoài là họ hàng, quyến thuộc. Nếu Phật Như Lai thọ thân hóa sinh thì không có sự hộ trì bên ngoài; vì thế Như Lai không thọ thân hóa sinh. Này thiện nam tử, có người cậy dòng dõi mà sinh kiêu căng; Như Lai vì phá sự kiêu căng ấy nên sinh vào dòng dõi cao quý, không thọ thân hóa sinh. Này thiện nam tử, Như Lai Thế Tôn có cha mẹ thật, cha tên Tịnh Phạn, mẹ tên Ma-da, thế mà các chúng sinh còn nói là huyễn hóa, huống chi lại thọ thân hóa sinh? Nếu thọ thân hóa sinh thì làm sao có xá-lợi (phần xương cốt còn lại sau khi thiêu thân Phật) vụn vỡ? Như Lai vì làm tăng phúc đức cho chúng sinh nên làm vỡ vụn thân mình để họ cúng dường; vì thế Như Lai không thọ thân hóa sinh. Hết thảy chư Phật đều không hóa sinh, sao lại riêng bắt ta thọ thân hóa sinh?"

 Bấy giờ Bồ-tát Sư Tử Hống chắp tay, quỳ thẳng, gối phải chạm đất, dùng kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) ca ngợi Phật:

 Như Lai là khối công đức không lường, nay con không thể nói cho hết;

 Nay vì chúng sinh nói một phần, cúi xin thương xót nghe con nói.

 Chúng sinh đi trong bóng tối vô minh, chịu đủ trăm thứ khổ không bờ bến;

 Thế Tôn khiến họ xa lìa được, cho nên đời gọi Ngài là Đại Bi.

 Chúng sinh qua lại trong sợi dây trói sinh tử, buông lung mê muội chẳng an vui;

 Như Lai ban cho mọi sự an vui, cho nên cắt đứt hẳn dây trói sinh tử.

 Vì Phật ban được mọi an vui, nên với niềm vui riêng mình chẳng tham đắm;

 Vì các chúng sinh mà tu khổ hạnh, cho nên thế gian dâng lên cúng dường.

 Thấy người chịu khổ thì thân run động, còn tự mình ở địa ngục lại chẳng thấy đau;

 Vì các chúng sinh chịu khổ lớn, cho nên không ai hơn, không thể lường.

 Như Lai vì mọi người tu khổ hạnh, thành tựu đầy đủ trọn sáu độ (sáu ba-la-mật);

 Tâm gặp gió tà chẳng nghiêng ngả, cho nên hơn hết các bậc đại sĩ (người có chí lớn) trong đời.

 Chúng sinh luôn muốn được an vui, mà chẳng biết tu cái nhân của an vui;

 Như Lai dạy bảo cho họ tu tập, như cha hiền thương đứa con một.

 Phật thấy chúng sinh mắc bệnh phiền não, lòng đau như mẹ nhớ con ốm;

 Luôn nghĩ mọi cách giúp lìa bệnh, cho nên thân này thuộc về người khác.

 Mọi chúng sinh làm các việc khổ, tâm điên đảo lại cho là vui;

 Như Lai giảng rõ khổ vui thật, cho nên được gọi là Đại Bi.

 Thế gian đều ở trong vỏ trứng vô minh (?), không có mỏ trí tuệ để phá vỡ;

 Mỏ trí tuệ của Như Lai mổ vỡ được, cho nên gọi là người con lớn nhất (như chú chim non mổ vỡ vỏ trứng ra trước tiên, được coi là anh cả).

 Không bị ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) ràng buộc, không có tên gọi hay danh hiệu tạm đặt;

 Thấu hiểu nghĩa rất sâu của Niết-bàn, cho nên gọi Phật là Đại Giác (bậc giác ngộ lớn).

 Có dòng sông xoáy cuộn nhấn chìm chúng sinh, bị vô minh làm mù chẳng biết lối ra;

 Như Lai tự vượt qua và đưa người khác qua, cho nên gọi Phật là người lái thuyền lớn.

 Biết rõ hết thảy mọi nhân quả, lại thông suốt con đường diệt tận khổ đau;

 Thường ban thuốc trị bệnh khổ cho chúng sinh, cho nên đời gọi là Đại Y Vương (vua thầy thuốc lớn).

 Ngoại đạo tà kiến nói khổ hạnh, nhờ đó mà được niềm vui vô thượng;

 Như Lai giảng rõ hạnh vui chân thật, khiến được chúng sinh hưởng an vui.

 Như Lai Thế Tôn phá đường tà, chỉ bày cho chúng sinh con đường chân chính;

 Ai đi đường ấy được an vui, cho nên gọi Phật là Đạo Sư (bậc dẫn đường).

 Khổ không do tự mình làm, không do người khác làm, cũng không do cùng làm hay không có nguyên nhân mà có;

 Điều Như Lai nói về sự chịu khổ hơn hết thảy các ngoại đạo.

 Thành tựu đầy đủ giới, định, tuệ, cũng đem pháp ấy dạy chúng sinh;

 Khi bố thí pháp không ghen tị, không keo kiệt, cho nên gọi Phật có lòng bi vô duyên (lòng thương không điều kiện, không vì một mối quan hệ riêng nào).

 Không tạo tác gì, không nhân duyên, nên được không nhân, không quả báo;

 Cho nên hết thảy các bậc trí đều nói Như Lai không cầu báo đáp.

 Thường cùng thế gian sống giữa sự buông lung, mà thân không bị buông lung làm nhơ;

 Cho nên gọi là không thể nghĩ bàn, tám pháp thế gian (tám ngọn gió đời: được lợi, mất lợi, bị chê sau lưng, được khen sau lưng, được ca ngợi, bị chê trước mặt, khổ, vui) không làm nhơ được.

 Như Lai Thế Tôn không có kẻ thù người thân, cho nên tâm luôn bình đẳng;

 Con, Sư Tử Hống, ca ngợi bậc Đại Bi, bậc rống được vô lượng tiếng rống sư tử (lời thuyết pháp quả quyết, không sợ hãi, như tiếng sư tử khiến muông thú khuất phục).

 Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ ba mươi.

 Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ ba mươi mốt.

 Đời Tống (triều Lưu Tống ở Trung Hoa), sa-môn (người xuất gia tu hành) Tuệ Nghiêm cùng những người khác dựa theo kinh Nê-hoàn (bản dịch kinh Niết-bàn có trước đó) mà bổ sung, chỉnh lý.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video