Phẩm Bồ-tát Ca-diếp, thứ hai mươi bốn, phần một.
Bồ-tát Ca-diếp (Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi loài; Ca-diếp là tên vị Bồ-tát đứng ra hỏi đạo trong phẩm này) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật)! Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) thương xót hết thảy chúng sinh (mọi loài có sự sống và có tình thức). Kẻ chưa thuần phục, Ngài làm cho thuần phục. Kẻ chưa trong sạch, Ngài làm cho trong sạch. Kẻ không có chỗ nương tựa, Ngài làm chỗ nương tựa cho họ (quy y: nương về Phật, Pháp, Tăng). Kẻ chưa giải thoát (chưa thoát khỏi sự trói buộc của phiền não và vòng sống chết), Ngài làm cho được giải thoát, được tám điều tự tại (tám năng lực tự do không bị ngăn ngại của Phật, như hiện thân nhỏ hay lớn tuỳ ý, một thân hiện ra nhiều thân…). Ngài là vị thầy thuốc lớn, là vị vua thuốc lớn.
Tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) Thiện Tinh là con của Phật thuở Phật còn làm Bồ-tát, chưa xuất gia. Sau khi xuất gia, ông ấy thọ trì, đọc tụng, phân tích giảng giải mười hai bộ kinh (toàn bộ lời Phật dạy, chia theo mười hai thể loại), phá được các kết (phiền não trói buộc) của dục giới (cõi của những loài còn ham muốn dục lạc), đạt được tứ thiền (bốn bậc thiền định sâu, cao hơn cõi dục). Vì sao Như Lai lại thọ ký (nói trước về số phận tương lai) rằng Thiện Tinh là nhất-xiển-đề (kẻ đã dứt hết gốc lành, không tin nhân quả, coi như không thể cứu), là kẻ thấp hèn, phải ở địa ngục suốt một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), là người không thể cứu chữa? Vì sao Như Lai không trước hết giảng chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) cho ông ấy, rồi sau mới giảng cho các Bồ-tát? Nếu Như Lai Thế Tôn không cứu được tỳ-kheo Thiện Tinh, thì sao có thể gọi là có lòng từ bi thương xót lớn, có phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt người) lớn?"
Phật dạy: "Thiện nam tử (người con trai hiền lành — cách Phật gọi người nghe)! Ví như cha mẹ chỉ có ba người con. Người con thứ nhất có lòng tin và vâng lời, cung kính cha mẹ, căn tính lanh lợi, có trí tuệ, việc đời hiểu biết rất nhanh. Người con thứ hai không kính cha mẹ, không có lòng tin và vâng lời, nhưng căn tính lanh lợi, có trí tuệ, việc đời hiểu biết rất nhanh. Người con thứ ba không kính cha mẹ, không có lòng tin và vâng lời, căn tính chậm lụt, không có trí tuệ. Khi cha mẹ muốn dạy bảo, thì nên dạy ai trước, thương yêu ai trước? Nên dạy ai trước để hiểu việc đời?"
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nên dạy trước người có lòng tin và vâng lời, cung kính cha mẹ, lanh lợi, có trí tuệ, hiểu việc đời; kế đó đến người thứ hai, rồi đến người thứ ba. Hai người con kia tuy không có lòng tin, vâng lời và cung kính, nhưng vì lòng thương nên lần lượt cũng dạy họ."
"Thiện nam tử! Như Lai cũng vậy. Trong ba người con ấy, người đầu ví với Bồ-tát, người giữa ví với Thanh văn (những đệ tử nghe tiếng Phật giảng mà tu, nhắm đến tự giải thoát, quả cao nhất là A-la-hán), người sau ví với nhất-xiển-đề. Như những nghĩa sâu kín vi tế trong tu-đa-la (phần kinh văn chính) thuộc mười hai bộ kinh, ta đã giảng trước cho các Bồ-tát; những nghĩa nông gần thì giảng cho Thanh văn; những nghĩa thuộc việc đời thì giảng cho kẻ nhất-xiển-đề và kẻ phạm tội ngũ nghịch (năm tội cực nặng: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hoà hợp của tăng đoàn). Trong đời hiện tại tuy chẳng có lợi ích gì, nhưng vì lòng thương xót, ta giảng để gieo các hạt giống lành cho đời sau.
Thiện nam tử! Ví như có ba loại ruộng. Loại thứ nhất mương nước dẫn vào dễ dàng, không có cát, đất mặn, gạch đá, gai góc; gieo một được trăm. Loại thứ hai tuy không có cát, đất mặn, gạch đá, gai góc, nhưng mương nước dẫn vào khó khăn hiểm trở; thu hoạch giảm một nửa. Loại thứ ba mương nước hiểm trở, lại nhiều cát, đất mặn, gạch đá, gai góc; gieo một chỉ được một, chỉ để lấy rơm khô. Thiện nam tử! Người nông phu vào tháng mùa xuân sẽ gieo ruộng nào trước?"
"Bạch Thế Tôn! Gieo ruộng đầu trước, kế đến ruộng thứ hai, sau cùng mới đến ruộng thứ ba."
"Ruộng đầu ví với Bồ-tát, ruộng kế ví với Thanh văn, ruộng sau ví với nhất-xiển-đề. Thiện nam tử! Ví như có ba cái đồ đựng: một cái lành lặn, một cái bị rỉ, một cái bị vỡ. Nếu muốn đựng sữa, sữa chua, váng sữa và nước, thì dùng cái nào trước?"
"Bạch Thế Tôn! Nên dùng cái lành trước, kế đến cái rỉ, sau cùng mới đến cái vỡ."
"Cái lành sạch ví với tăng Bồ-tát (chúng Bồ-tát), cái rỉ ví với Thanh văn, cái vỡ ví với nhất-xiển-đề. Thiện nam tử! Ví như ba người bệnh cùng đến chỗ thầy thuốc: một người dễ chữa, một người khó chữa, một người không thể chữa. Thiện nam tử! Nếu thầy thuốc chữa thì nên chữa ai trước?"
"Bạch Thế Tôn! Nên chữa người dễ chữa trước, kế đến người thứ hai, sau cùng mới đến người thứ ba. Vì sao? Vì đều là người thân thuộc."
"Người dễ chữa ví với tăng Bồ-tát, người khó chữa ví với tăng Thanh văn, người không thể chữa ví với nhất-xiển-đề. Trong đời hiện tại tuy chẳng có quả lành, nhưng vì lòng thương xót, ta làm vậy để gieo các hạt giống lành cho đời sau. Thiện nam tử! Ví như một vị đại vương có ba loại ngựa: một con đã thuần, sung sức, rất khoẻ; một con chưa thuần nhưng đang tuổi sung, rất khoẻ; một con chưa thuần, gầy yếu già nua, không có sức. Nếu nhà vua cưỡi thì sẽ cưỡi con nào trước?"
"Bạch Thế Tôn! Nên cưỡi con đã thuần, sung sức, rất khoẻ trước, kế đến con thứ hai, sau cùng mới đến con thứ ba."
"Thiện nam tử! Con thuần, sung sức, rất khoẻ ví với tăng Bồ-tát; con thứ hai ví với tăng Thanh văn; con thứ ba ví với nhất-xiển-đề. Trong đời hiện tại tuy chẳng có lợi ích gì, nhưng vì lòng thương xót, ta làm vậy để gieo các hạt giống lành cho đời sau. Thiện nam tử! Như khi mở cuộc bố thí lớn, có ba người đến: một người dòng dõi cao quý, thông minh, giữ giới; một người dòng dõi bậc trung, chậm lụt, giữ giới; một người dòng dõi thấp kém, chậm lụt, phạm giới. Thiện nam tử! Vị thí chủ lớn ấy nên bố thí cho ai trước?"
"Bạch Thế Tôn! Nên bố thí trước cho người dòng dõi cao quý, lanh lợi, giữ giới; kế đến người thứ hai, sau cùng mới đến người thứ ba."
"Người thứ nhất ví với tăng Bồ-tát, người thứ hai ví với tăng Thanh văn, người thứ ba ví với nhất-xiển-đề. Thiện nam tử! Như sư tử lớn khi giết voi hương (giống voi to lớn, mạnh nhất) thì dốc hết sức, khi giết con thỏ cũng vậy, không hề có ý coi thường. Chư Phật Như Lai cũng như thế: khi giảng pháp cho các Bồ-tát hay cho kẻ nhất-xiển-đề, công sức bỏ ra đều như nhau, không khác.
Thiện nam tử! Có một lần ta ở thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà, Ấn Độ xưa). Tỳ-kheo Thiện Tinh làm người hầu cho ta. Đầu hôm, ta giảng những điều cốt yếu của giáo pháp cho Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi). Phép làm đệ tử là phải ngủ sau thầy. Lúc ấy Thiện Tinh thấy ta ngồi lâu nên trong lòng nổi ý xấu. Bấy giờ ở thành Vương Xá, trẻ con trai gái nếu khóc mãi không nín thì cha mẹ dọa: "Con mà không nín, cha mẹ sẽ đem con giao cho quỷ Bạc-câu-la." Khi ấy Thiện Tinh liền trùm áo giả làm quỷ (?) rồi nói với ta: "Mau vào thiền thất (phòng ngồi thiền) đi, quỷ Bạc-câu-la đến kìa!" Ta nói: "Kẻ ngu! Ngươi chẳng từng nghe rằng Như Lai Thế Tôn không hề có gì sợ hãi sao?" Lúc ấy Đế Thích liền hỏi ta: "Bạch Thế Tôn! Hạng người như vậy mà cũng được vào trong Phật pháp sao?" Ta liền đáp: "Kiêu-thi-ca (một tên khác của Đế Thích)! Hạng người như vậy cũng được vào Phật pháp, cũng có Phật tính (bản tính có thể thành Phật), rồi sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn — tức quả vị Phật)." Ta tuy giảng pháp cho Thiện Tinh như thế, nhưng ông ta hoàn toàn không có lòng tin nhận.
Thiện nam tử! Có một lần ta ở thành Thi-bà-phú-la nước Ca-thi. Tỳ-kheo Thiện Tinh làm người hầu cho ta. Khi ấy ta muốn vào thành khất thực (đi xin ăn), vô số chúng sinh hết lòng khát khao ngưỡng mộ, muốn được thấy dấu chân ta. Tỳ-kheo Thiện Tinh liền đi theo sau ta mà xoá đi. Xoá không được, lại khiến chúng sinh sinh lòng không tốt. Ta vào thành rồi, ở một quán rượu thấy một người ni-kiền (đạo sĩ ngoại đạo tu khổ hạnh, sống lõa thể) còng lưng ngồi xổm dưới đất ăn bã rượu. Tỳ-kheo Thiện Tinh thấy vậy liền nói: "Bạch Thế Tôn! Nếu thế gian có A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) thì người này là hơn hết. Vì sao? Vì người này dạy rằng không có nhân, không có quả." Ta nói: "Kẻ ngu! Ngươi chẳng từng nghe rằng A-la-hán thì không uống rượu, không hại người, không lừa dối, không trộm cắp, không dâm dục sao? Người này giết hại cha mẹ, ăn bã rượu, sao lại bảo là A-la-hán? Người này khi bỏ thân chắc chắn sẽ rơi vào địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, không lúc nào ngừng). A-la-hán thì đã dứt hẳn ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), sao lại bảo là A-la-hán?" Thiện Tinh liền nói: "Tính chất của tứ đại (bốn yếu tố tạo nên vật chất: đất, nước, lửa, gió) còn có thể đổi thay, chứ bảo người này chắc chắn rơi vào A-tỳ thì không thể có chuyện ấy." Ta nói: "Kẻ ngu! Ngươi chẳng từng nghe rằng lời chư Phật Như Lai chân thật, không có hai lời sao?" Ta tuy giảng pháp cho Thiện Tinh như thế, nhưng ông ta tuyệt nhiên không có lòng tin nhận.
Thiện nam tử! Có một lần ta cùng tỳ-kheo Thiện Tinh ở thành Vương Xá. Khi ấy trong thành có một người ni-kiền tên là Khổ Đắc, thường nói rằng: "Phiền não của chúng sinh không có nhân, không có duyên; sự giải thoát của chúng sinh cũng không có nhân duyên." Tỳ-kheo Thiện Tinh lại nói: "Bạch Thế Tôn! Nếu thế gian có A-la-hán thì Khổ Đắc là bậc trên hết." Ta nói: "Kẻ ngu! Ni-kiền Khổ Đắc thật không phải A-la-hán, không hiểu được đạo A-la-hán." Thiện Tinh lại nói: "Cớ sao một vị A-la-hán lại ganh ghét một vị A-la-hán khác?" Ta nói: "Kẻ ngu! Ta không ganh ghét A-la-hán, chính ngươi tự sinh ra cái thấy tà ác mà thôi. Ngươi bảo Khổ Đắc là A-la-hán ư? Bảy ngày nữa ông ta sẽ mắc bệnh thức ăn không tiêu, đau bụng mà chết. Chết rồi sinh làm loài quỷ ăn đồ mửa. Bạn đồng học sẽ khiêng (?) xác ông ta bỏ vào rừng lạnh (khu rừng bỏ xác người chết)."
Khi ấy Thiện Tinh liền đến chỗ ni-kiền Khổ Đắc, nói: "Thưa trưởng lão! Ông có biết không? Sa-môn (người xuất gia tu hành) Cù-đàm (họ của Phật Thích-ca) đã đoán rằng bảy ngày nữa ông sẽ mắc bệnh thức ăn không tiêu, đau bụng mà chết; chết rồi sinh làm quỷ ăn đồ mửa; bạn đồng học đồng thầy sẽ khiêng xác ông bỏ vào rừng lạnh. Thưa trưởng lão! Hãy suy nghĩ cho kỹ, tìm mọi cách để Cù-đàm phải mang tiếng nói dối." Khổ Đắc nghe vậy liền nhịn ăn, từ ngày đầu cho đến ngày thứ sáu. Đến đủ bảy ngày, ông ăn mật đen; ăn mật đen xong lại uống nước lạnh; uống nước lạnh xong thì đau bụng mà chết. Chết rồi, bạn đồng học khiêng xác ông bỏ vào rừng lạnh. Ông liền mang thân ngạ quỷ (quỷ đói) ăn đồ mửa, ở ngay bên cạnh xác mình.
Tỳ-kheo Thiện Tinh nghe chuyện ấy liền đến rừng lạnh, thấy Khổ Đắc mang thân quỷ ăn đồ mửa, ở bên xác mình, còng lưng ngồi xổm dưới đất. Thiện Tinh hỏi: "Thưa đại đức, ông chết rồi sao?" Khổ Đắc đáp: "Ta đã chết rồi." "Chết như thế nào?" Đáp: "Vì đau bụng mà chết." "Ai đưa xác ông ra?" Đáp: "Bạn đồng học." "Đặt ở chỗ nào?" Đáp: "Kẻ ngu! Ngươi không nhận ra đây là rừng lạnh sao?" "Ông mang thân gì?" Đáp: "Ta mang thân quỷ ăn đồ mửa. Thiện Tinh, hãy lắng nghe: lời Như Lai là lời lành, lời chân thật, lời đúng lúc, lời có ý nghĩa, lời hợp với pháp. Thiện Tinh! Như Lai nói ra lời chân thật như vậy, sao lúc ấy ngươi không tin? Nếu chúng sinh nào không tin lời chân thật của Như Lai, kẻ ấy cũng sẽ phải mang thân như ta đây."
Khi ấy Thiện Tinh liền trở về chỗ ta, nói: "Bạch Thế Tôn! Ni-kiền Khổ Đắc sau khi chết đã sinh lên cõi trời Ba mươi ba (cõi trời Đao-lợi, nơi Đế Thích làm vua)." Ta nói: "Kẻ ngu! A-la-hán thì không còn chỗ tái sinh, sao lại bảo Khổ Đắc sinh lên cõi trời Ba mươi ba?" "Bạch Thế Tôn! Quả đúng như lời Ngài: ni-kiền Khổ Đắc thật không sinh lên cõi trời Ba mươi ba, mà nay đang mang thân ngạ quỷ ăn đồ mửa." Ta nói: "Kẻ ngu! Lời chư Phật Như Lai chân thật, không có hai lời. Nếu bảo Như Lai có hai lời thì không thể có chuyện ấy." Thiện Tinh liền nói: "Như Lai lúc ấy tuy nói như vậy, nhưng con đối với việc này vẫn hoàn toàn không tin." Thiện nam tử! Ta cũng thường giảng pháp chân thật cho tỳ-kheo Thiện Tinh, nhưng ông ta tuyệt nhiên không có lòng tin nhận.
Thiện nam tử! Tỳ-kheo Thiện Tinh tuy đọc tụng mười hai bộ kinh, đạt được tứ thiền, nhưng đến một bài kệ, một câu, một chữ cũng không hiểu được nghĩa. Ông gần gũi bạn xấu nên mất tứ thiền. Mất tứ thiền rồi thì sinh ra cái thấy tà ác, nói rằng: "Không có Phật, không có Pháp, không có Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não và sinh tử). Sa-môn Cù-đàm giỏi thuật xem tướng, vì thế mới biết được lòng người khác." Lúc ấy ta bảo Thiện Tinh: "Pháp ta giảng, phần đầu, phần giữa, phần cuối đều tốt; lời lẽ khéo léo, chữ và nghĩa chân chính, điều nói ra không pha tạp, giúp thành tựu đầy đủ phạm hạnh (đời sống tu hành trong sạch) thanh tịnh." Tỳ-kheo Thiện Tinh lại nói: "Như Lai tuy giảng pháp cho con, nhưng con thật sự cho rằng không có nhân quả."
Thiện nam tử! Nếu ông không tin những việc như vậy, thì tỳ-kheo Thiện Tinh nay đang ở gần bên sông Ni-liên-thiền, có thể cùng đến hỏi. Bấy giờ Như Lai liền cùng Ca-diếp đến chỗ Thiện Tinh. Tỳ-kheo Thiện Tinh từ xa thấy Phật đến, thấy rồi liền sinh lòng tà ác. Vì lòng ác ấy, ông bị đất sụt, cả thân sống rơi xuống địa ngục A-tỳ.
Thiện nam tử! Tỳ-kheo Thiện Tinh tuy vào trong kho báu vô lượng của Phật pháp, nhưng trở về tay không, không thu được gì, đến một chút lợi ích của pháp cũng không có, vì buông lung và vì ác tri thức (bạn xấu, thầy tà dẫn dắt sai đường). Ví như có người tuy vào biển lớn, thấy nhiều châu báu mà chẳng lấy được gì, vì buông lung. Lại như người vào biển, tuy thấy kho báu mà tự giết mình, hoặc bị quỷ dữ La-sát (loài quỷ ăn thịt người) giết hại. Tỳ-kheo Thiện Tinh cũng thế: vào Phật pháp rồi lại bị ác tri thức — ví như quỷ lớn La-sát — giết hại.
Thiện nam tử! Vì thế, do lòng thương xót, Như Lai thường nói Thiện Tinh có nhiều buông lung. Thiện nam tử! Nếu một người vốn nghèo khó, người ta tuy có thương nhưng lòng thương ấy mỏng. Nếu một người vốn rất giàu, sau mất hết tài sản, thì người ta thương người ấy rất sâu. Tỳ-kheo Thiện Tinh cũng thế: thọ trì đọc tụng mười hai bộ kinh, đạt được tứ thiền, rồi sau lại mất đi, thật rất đáng thương. Vì thế ta nói tỳ-kheo Thiện Tinh có nhiều buông lung. Vì nhiều buông lung nên dứt hết các gốc lành. Các đệ tử của ta ai thấy, ai nghe về người ấy đều sinh lòng thương xót sâu nặng, như đối với người lúc đầu rất giàu, sau mất hết của cải. Trong nhiều năm, ta thường cùng Thiện Tinh đi theo nhau, nhưng ông ta tự sinh lòng tà ác; vì tà ác nên không bỏ cái thấy xấu.
Thiện nam tử! Từ trước đến nay ta xem xét Thiện Tinh: nếu ông còn có chút gốc lành dù chỉ bằng sợi tóc, thì ta quyết không thọ ký rằng ông đã dứt hết gốc lành, là nhất-xiển-đề, là kẻ thấp hèn, phải ở địa ngục suốt một kiếp. Chính vì ông rao giảng rằng không có nhân, không có quả, không có nghiệp (hành động tạo tác và hậu quả của nó), nên ta mới thọ ký rằng ông đã dứt hẳn gốc lành, là nhất-xiển-đề, là kẻ thấp hèn, phải ở địa ngục suốt một kiếp. Thiện nam tử! Ví như có người chìm trong hố xí, có người bạn tốt đưa tay kéo (?); nếu nắm được tóc thì muốn kéo lên ngay, nhưng tìm mãi không được mới thôi. Ta cũng vậy: tìm kiếm chút gốc lành nhỏ nhoi nơi Thiện Tinh để muốn kéo ông ra cứu giúp, tìm suốt ngày mà đến chừng bằng sợi tóc cũng không có. Vì thế không thể kéo ông ra khỏi địa ngục."
Bồ-tát Ca-diếp hỏi: "Bạch Thế Tôn! Vì sao Như Lai thọ ký ông ấy sẽ rơi vào địa ngục A-tỳ?"
"Thiện nam tử! Tỳ-kheo Thiện Tinh có nhiều người theo, họ đều cho rằng Thiện Tinh là A-la-hán, đã đắc quả đạo. Ta muốn phá lòng tà ác của họ, nên thọ ký rằng Thiện Tinh vì buông lung mà rơi vào địa ngục. Thiện nam tử! Ông nay nên biết: lời Như Lai nói là chân thật, không có hai. Vì sao? Nếu Phật đã thọ ký là sẽ rơi vào địa ngục mà người ấy lại không rơi vào, thì không có chuyện ấy. Còn lời thọ ký của Thanh văn và Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà ngộ đạo, không cần nghe Phật giảng) thì có hai loại: hoặc sai hoặc đúng. Như ngài Mục-kiền-liên ở nước Ma-già-đà báo khắp mọi người rằng bảy ngày nữa trời sẽ mưa, nhưng rốt cuộc không mưa. Lại đoán con bò cái sẽ đẻ bê trắng, đến khi đẻ lại đẻ bê lang. Đoán sẽ sinh con trai, sau lại sinh con gái.
Thiện nam tử! Tỳ-kheo Thiện Tinh thường rao giảng cho vô số chúng sinh rằng mọi việc đều không có quả báo thiện ác. Lúc ấy ông đã dứt hẳn mọi gốc lành, đến chừng bằng sợi tóc cũng không còn. Thiện nam tử! Ta đã biết từ lâu rằng tỳ-kheo Thiện Tinh sẽ dứt gốc lành, nhưng vẫn cùng ông ở chung suốt hai mươi năm, nuôi nấng và cùng đi. Nếu ta xa bỏ, không giữ ông bên cạnh, thì người này sẽ xúi bảo vô số chúng sinh làm các nghiệp ác. Đó gọi là giải lực thứ năm của Như Lai (trí lực thứ năm trong mười trí lực của Phật: biết rõ những hiểu biết và ý hướng khác nhau của chúng sinh)."
"Bạch Thế Tôn! Hạng nhất-xiển-đề vì nhân duyên gì mà không có pháp lành?"
"Thiện nam tử! Hạng nhất-xiển-đề là vì đã dứt gốc lành. Chúng sinh đều có năm căn như tín (năm năng lực gốc rễ của điều lành: lòng tin, sự tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), còn hạng nhất-xiển-đề thì đã dứt mất hẳn. Vì lẽ ấy, giết con kiến còn mắc tội sát sinh, giết kẻ nhất-xiển-đề thì không mắc tội sát sinh."
"Bạch Thế Tôn! Nhất-xiển-đề rốt cuộc không có pháp lành, vì thế mới gọi là nhất-xiển-đề phải không?"
Phật dạy: "Đúng vậy, đúng vậy."
"Bạch Thế Tôn! Mọi chúng sinh đều có ba loại điều lành: quá khứ, vị lai, hiện tại. Hạng nhất-xiển-đề cũng không thể dứt được pháp lành của vị lai. Sao lại nói dứt các pháp lành thì gọi là nhất-xiển-đề?"
"Thiện nam tử! Dứt có hai loại: một là diệt mất ngay trong hiện tại; hai là trong hiện tại ngăn trở điều lành của vị lai. Hạng nhất-xiển-đề có đủ cả hai cách dứt này, vì thế ta nói là dứt các gốc lành. Thiện nam tử! Ví như có người chìm trong hố xí, chỉ còn một sợi tóc trên đầu chưa chìm; tuy còn một sợi tóc chưa chìm, nhưng một sợi tóc ấy không đỡ nổi cả thân. Hạng nhất-xiển-đề cũng thế: tuy đời vị lai sẽ có gốc lành, nhưng không thể cứu được nỗi khổ địa ngục. Ở đời vị lai tuy có thể cứu vớt, nhưng ở đời hiện tại thì không làm gì được, vì thế gọi là không thể cứu giúp. Nhờ nhân duyên Phật tính thì có thể được cứu. Phật tính không thuộc quá khứ, không thuộc vị lai, không thuộc hiện tại, vì thế Phật tính không thể bị dứt mất. Như hạt giống mục nát không thể nảy mầm, hạng nhất-xiển-đề cũng như thế."
"Bạch Thế Tôn! Hạng nhất-xiển-đề không dứt Phật tính, mà Phật tính cũng là thiện, sao lại nói họ dứt hết mọi điều lành?"
"Thiện nam tử! Nếu chúng sinh ngay trong đời hiện tại đã có Phật tính, thì không gọi là nhất-xiển-đề được. Như ở thế gian, người ta nói chúng sinh có cái ngã tính (cái 'tôi') vậy. Phật tính là thường còn, không thuộc trong ba đời; nếu thuộc trong ba đời thì gọi là vô thường (luôn biến đổi, không bền). Phật tính là ở vị lai, vì đến tương lai mới thấy được; vì thế nói chúng sinh đều có Phật tính. Vì lẽ ấy, các Bồ-tát Thập trụ (Bồ-tát đã lên đến mười bậc cao nhất trên đường tu) đầy đủ công đức trang nghiêm mới thấy được chút ít."
Bồ-tát Ca-diếp thưa: "Bạch Thế Tôn! Phật tính là thường còn, giống như hư không, vì sao Như Lai lại nói là ở vị lai? Nếu Như Lai nói hạng nhất-xiển-đề không có pháp lành, thì đối với bạn đồng học, thầy, cha mẹ, bà con, vợ con, lẽ nào họ lại không có lòng thương mến? Nếu họ có lòng thương mến, chẳng phải là điều lành sao?"
Phật dạy: "Hay thay, hay thay! Thiện nam tử! Ông khéo hỏi câu ấy. Phật tính giống như hư không, không thuộc quá khứ, không thuộc vị lai, không thuộc hiện tại. Mọi chúng sinh có ba loại thân: thân quá khứ, thân vị lai, thân hiện tại. Đến vị lai, chúng sinh có được thân thanh tịnh đầy đủ công đức trang nghiêm thì mới thấy được Phật tính; vì thế ta nói Phật tính ở vị lai. Thiện nam tử! Vì chúng sinh, có khi ta nói nhân là quả, có khi nói quả là nhân. Vì thế trong kinh nói 'mạng sống là thức ăn' (vì thức ăn là nhân nuôi mạng sống), 'thấy hình sắc là xúc chạm' (vì sự xúc chạm là nhân sinh ra cái thấy). Vì thân vị lai thanh tịnh nên nói là Phật tính."
"Bạch Thế Tôn! Nếu nghĩa đúng như Phật nói, thì vì sao lại nói mọi chúng sinh đều có Phật tính?"
"Thiện nam tử! Phật tính của chúng sinh tuy trong hiện tại chưa có, nhưng không thể nói là không. Như tính của hư không, tuy trong hiện tại không thấy, nhưng không thể nói là không có. Mọi chúng sinh tuy vô thường, nhưng Phật tính thì thường còn, không biến đổi. Vì thế trong kinh này ta nói: Phật tính của chúng sinh không ở trong, không ở ngoài, giống như hư không không ở trong, không ở ngoài. Nếu hư không có trong có ngoài thì hư không không thể gọi là một, là thường còn, cũng không thể nói là có ở khắp mọi nơi. Hư không tuy không ở trong, không ở ngoài, nhưng mọi chúng sinh đều có. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy. Còn như ông nói hạng nhất-xiển-đề có pháp lành, thì nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Hạng nhất-xiển-đề dù có nghiệp thân, nghiệp miệng, nghiệp ý, nghiệp nắm giữ, nghiệp mong cầu, nghiệp bố thí, nghiệp hiểu biết, thì những nghiệp như thế đều là nghiệp tà. Vì sao? Vì họ không cầu nhân quả. Thiện nam tử! Như cây ha-lê-lặc (một loại cây thuốc có vị rất đắng), rễ, thân, cành, lá, hoa, quả đều đắng; nghiệp của nhất-xiển-đề cũng như thế.
Thiện nam tử! Như Lai có đầy đủ trí lực biết các căn (trí lực biết rõ căn tính, năng lực tiếp nhận đạo của từng chúng sinh), vì thế khéo phân biệt được chúng sinh có căn tính bậc thượng, bậc trung, bậc hạ; biết được người này sẽ chuyển từ hạ lên trung, biết được người này sẽ chuyển từ trung lên thượng, biết được người này sẽ chuyển từ thượng xuống trung, biết được người này sẽ chuyển từ trung xuống hạ. Vì thế nên biết căn tính của chúng sinh không cố định. Vì không cố định nên có khi dứt gốc lành, dứt rồi lại sinh trở lại. Nếu căn tính của chúng sinh là cố định, thì đã không thể trước dứt rồi sau lại sinh, cũng không nên nói hạng nhất-xiển-đề rơi vào địa ngục, sống ở đó một kiếp. Thiện nam tử! Vì thế Như Lai nói mọi pháp đều không có tướng cố định."
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Như Lai có đầy đủ trí lực biết các căn, chắc chắn biết Thiện Tinh sẽ dứt gốc lành, vậy vì nhân duyên gì lại cho ông ấy xuất gia?"
Phật dạy: "Thiện nam tử! Thuở xưa khi ta mới xuất gia, em ta là Nan-đà, em họ là A-nan, Điều-bà-đạt-đa (tức Đề-bà-đạt-đa), con ta là La-hầu-la — những người như vậy đều theo ta xuất gia tu đạo. Nếu ta không cho Thiện Tinh xuất gia, thì người ấy sẽ là người kế vị ngôi vua; khi có quyền lực tự do, ông ta sẽ phá hoại Phật pháp. Vì nhân duyên ấy ta mới cho ông xuất gia tu đạo. Thiện nam tử! Nếu tỳ-kheo Thiện Tinh không xuất gia, thì cũng vẫn dứt gốc lành, và trong vô lượng đời chẳng có chút lợi ích nào. Nay đã xuất gia, tuy dứt gốc lành nhưng vẫn giữ được giới, cúng dường cung kính các bậc tuổi cao, lâu năm, có đức, tu tập từ sơ thiền cho đến tứ thiền; đó gọi là nhân lành. Nhân lành như thế có thể sinh ra pháp lành; pháp lành sinh ra rồi thì có thể tu tập đạo; tu tập đạo rồi thì sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì thế ta cho Thiện Tinh xuất gia. Thiện nam tử! Nếu ta không cho tỳ-kheo Thiện Tinh xuất gia thọ giới, thì không thể gọi ta là Như Lai có đầy đủ mười trí lực.
Thiện nam tử! Phật quán thấy chúng sinh có đủ cả pháp lành lẫn pháp chẳng lành. Người ấy tuy có đủ cả hai pháp, nhưng không bao lâu sẽ dứt hết mọi gốc lành, chỉ còn đủ gốc chẳng lành. Vì sao? Vì chúng sinh như thế không gần bạn lành, không nghe chánh pháp, không suy nghĩ đúng đắn, không làm đúng theo pháp. Vì nhân duyên ấy mà dứt gốc lành, chỉ còn đủ gốc chẳng lành. Thiện nam tử! Như Lai lại biết rằng người ấy, hoặc đời này hoặc đời sau, lúc trẻ, lúc trung niên hay lúc già, sẽ gần bạn lành, nghe nhận chánh pháp về Khổ, Tập, Diệt, Đạo (Tứ đế — bốn chân lý: đời là khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ); khi ấy sẽ sinh trở lại gốc lành. Thiện nam tử! Ví như có một dòng suối cách làng không xa, nước ngọt ngon, đủ tám công đức (tám đức tính của nước tốt: trong, mát, ngọt, mềm, nhuận, êm, trừ đói khát, nuôi lớn thân). Có người nóng khát muốn đến chỗ suối ấy. Bên cạnh có người trí, xem người khát ấy thì biết chắc không nghi ngờ gì rằng người ấy sẽ đến được chỗ nước. Vì sao? Vì không có đường nào khác. Như Lai Thế Tôn quán xét chúng sinh cũng như vậy. Vì thế Như Lai được gọi là có đầy đủ trí lực biết các căn."
Bấy giờ Thế Tôn lấy một chút đất đặt lên móng tay, bảo Ca-diếp: "Đất này nhiều, hay đất của các thế giới trong mười phương nhiều?"
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Đất trên móng tay không thể so với đất của mười phương."
"Thiện nam tử! Có người bỏ thân người lại được thân người; bỏ thân ở ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) được thân người, các giác quan đầy đủ, sinh ở trung tâm (vùng có Phật pháp, văn minh), có đủ lòng tin chân chính, tu tập được đạo; tu đạo rồi được giải thoát; được giải thoát rồi vào được Niết-bàn — số ấy như đất trên móng tay. Còn bỏ thân người lại mang thân ở ba đường ác, bỏ thân ba đường ác lại mang thân ba đường ác, các giác quan không đủ, sinh ở vùng biên địa (nơi xa xôi không có Phật pháp), tin theo tà kiến điên đảo, tu tập tà kiến, không được giải thoát và Niết-bàn thường còn an vui — số ấy như đất của mười phương thế giới.
Thiện nam tử! Người giữ gìn giới cấm, tinh tấn không lười, không phạm bốn tội nặng (dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối là mình đã chứng đạo), không làm năm tội nghịch, không dùng của cải thuộc về tăng (?), không làm nhất-xiển-đề, không dứt gốc lành, tin những kinh điển Niết-bàn như thế này — số ấy như đất trên móng tay. Người phạm giới, lười biếng, phạm bốn tội nặng, làm năm tội nghịch, dùng của cải thuộc về tăng, làm nhất-xiển-đề, dứt các gốc lành, không tin kinh này — số ấy như đất của mười phương thế giới. Thiện nam tử! Như Lai biết rõ căn tính thượng, trung, hạ của chúng sinh như vậy, vì thế gọi Phật là có đủ trí lực biết các căn."
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Như Lai có đầy đủ trí lực biết các căn, vì thế biết được sự khác biệt lanh hay chậm của căn tính thượng, trung, hạ nơi mọi chúng sinh; biết căn tính của chúng sinh đời hiện tại, cũng biết căn tính của chúng sinh đời vị lai. Những chúng sinh ấy, sau khi Phật diệt độ, sẽ nói như thế này: Như Lai rốt cuộc đã vào Niết-bàn; hoặc nói rốt cuộc không vào Niết-bàn. Hoặc nói có ngã (cái 'tôi' thật có), hoặc nói vô ngã. Hoặc nói có trung ấm (thân trung gian sau khi chết, trước khi tái sinh), hoặc nói không có trung ấm. Hoặc nói có thoái (người đã chứng quả có thể bị rơi trở lại), hoặc nói không có thoái. Hoặc nói thân Như Lai là hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), hoặc nói thân Như Lai là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt). Hoặc nói mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả dẫn đến sinh tử luân hồi) là pháp hữu vi, hoặc nói nhân duyên là pháp vô vi. Hoặc nói tâm là thường còn, hoặc nói tâm là vô thường. Hoặc nói hưởng năm dục lạc (thú vui của năm giác quan: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm xúc êm ái) ngăn trở thánh đạo, hoặc nói không ngăn trở. Hoặc nói thế đệ nhất pháp (bậc tu tập cao nhất của phàm phu, ngay trước khi thấy chân lý) chỉ có ở dục giới, hoặc nói có ở cả tam giới (ba cõi: dục giới, sắc giới, vô sắc giới). Hoặc nói bố thí chỉ là nghiệp của ý, hoặc nói bố thí chính là năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc thân, cảm thọ, tri giác, ý chí tạo tác, nhận thức). Hoặc nói có ba pháp vô vi, hoặc nói không có ba pháp vô vi. Lại có người nói có tạo sắc (vật chất do bốn đại tạo thành), lại có người nói không có tạo sắc. Hoặc có người nói có vô tác sắc (thứ 'sắc' vô hình hình thành trong thân khi thọ giới, giữ gìn giới thể), hoặc có người nói không có vô tác sắc. Hoặc có người nói có tâm số pháp (các trạng thái tâm phụ đi kèm với tâm chính, như cảm thọ, tưởng, ham muốn…), hoặc có người nói không có tâm số pháp. Hoặc có người nói có năm loại hữu (năm cõi tồn tại), hoặc có người nói có sáu loại hữu. Hoặc có người nói giới bát quan trai (tám giới người tại gia giữ trong một ngày đêm) và giới ưu-bà-tắc (giới của nam cư sĩ tại gia) phải thọ đầy đủ mới được, hoặc có người nói không thọ đủ cũng được. Hoặc nói tỳ-kheo phạm bốn tội nặng rồi vẫn còn giới tỳ-kheo, hoặc nói không còn. Hoặc có người nói các bậc Tu-đà-hoàn (quả thứ nhất, bậc đã vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thứ hai, còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thứ ba, không trở lại cõi dục) và A-la-hán (quả thứ tư, cao nhất) đều thành Phật đạo, hoặc nói không thành. Hoặc nói Phật tính có ngay nơi chúng sinh, hoặc nói Phật tính có ở ngoài chúng sinh. Hoặc có người nói kẻ phạm bốn tội nặng, kẻ làm năm tội nghịch, kẻ nhất-xiển-đề… đều có Phật tính, hoặc nói là không có. Hoặc có người nói có Phật ở mười phương, hoặc có người nói không có Phật ở mười phương. Nếu Như Lai đã thành tựu đầy đủ trí lực biết các căn, thì vì sao hôm nay không nói dứt khoát?"
Phật bảo Bồ-tát Ca-diếp: "Thiện nam tử! Những nghĩa như thế không phải nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) biết được, cho đến ý thức (sự nhận biết của tâm ý) cũng không biết được, mà chỉ trí tuệ mới biết được. Với người có trí, ta không bao giờ nói hai cách; người ấy cũng cho rằng ta không nói hai cách. Với người không có trí, ta nói không dứt khoát; người không có trí ấy cũng cho rằng ta nói không dứt khoát. Thiện nam tử! Mọi việc làm lành của Như Lai đều nhằm điều phục chúng sinh. Ví như mọi phương thuốc của vị vua thầy thuốc đều nhằm chữa trị mọi bệnh khổ.
Thiện nam tử! Như Lai Thế Tôn, vì tuỳ theo xứ sở, tuỳ theo thời điểm, tuỳ theo ngôn ngữ người khác, tuỳ theo con người, tuỳ theo các căn tính, nên trong một pháp mà nói theo hai cách; đối với một pháp có một tên mà nói ra vô số tên; đối với một nghĩa mà nói vô số tên; đối với vô số nghĩa mà nói vô số tên.
Thế nào là một tên mà nói vô số tên? Như Niết-bàn: cũng gọi là Niết-bàn, cũng gọi là Không sinh, cũng gọi là Không xuất hiện, cũng gọi là Không tạo tác, cũng gọi là Vô vi, cũng gọi là Chỗ nương tựa, cũng gọi là Hang nhà (chỗ trú ẩn), cũng gọi là Giải thoát, cũng gọi là Ánh sáng, cũng gọi là Ngọn đèn sáng, cũng gọi là Bờ bên kia, cũng gọi là Không sợ hãi, cũng gọi là Không thoái lui, cũng gọi là Chỗ yên ổn, cũng gọi là Vắng lặng, cũng gọi là Không hình tướng, cũng gọi là Không hai, cũng gọi là Một hạnh, cũng gọi là Mát mẻ, cũng gọi là Không tối tăm, cũng gọi là Không ngăn ngại, cũng gọi là Không tranh cãi, cũng gọi là Không vẩn đục, cũng gọi là Rộng lớn, cũng gọi là Cam lộ (nước thuốc bất tử của cõi trời), cũng gọi là Cát tường (điềm lành). Đó gọi là một tên mà làm thành vô số tên.
Thế nào là một nghĩa mà nói vô số tên? Như Đế Thích: cũng gọi là Đế Thích, cũng gọi là Kiêu-thi-ca, cũng gọi là Bà-ta-bà, cũng gọi là Phú-lan-đà-la, cũng gọi là Ma-khư-bà, cũng gọi là Nhân-đà-la, cũng gọi là Nghìn Mắt, cũng gọi là Chồng của Xá-chi, cũng gọi là Kim Cương, cũng gọi là Đỉnh Báu, cũng gọi là Cờ Báu. Đó gọi là một nghĩa mà nói vô số tên.
Thế nào là đối với vô số nghĩa mà nói vô số tên? Như Phật Như Lai: gọi là Như Lai — nghĩa khác thì tên khác; cũng gọi là A-la-ha (bậc đáng được cúng dường) — nghĩa khác thì tên khác; cũng gọi là Tam-miệu-tam-phật-đà (bậc giác ngộ hoàn toàn chân chính) — nghĩa khác thì tên khác; cũng gọi là Người lái thuyền, cũng gọi là Người dẫn đường, cũng gọi là Bậc Chánh giác, cũng gọi là Minh Hạnh Túc (bậc đầy đủ trí sáng và đức hạnh), cũng gọi là Vua Sư Tử Lớn, cũng gọi là Sa-môn, cũng gọi là Bà-la-môn (người sống thanh tịnh), cũng gọi là Bậc Vắng Lặng, cũng gọi là Thí Chủ, cũng gọi là Bậc Đến Bờ Bên Kia, cũng gọi là Vua Thầy Thuốc Lớn, cũng gọi là Vua Voi Lớn, cũng gọi là Vua Rồng Lớn, cũng gọi là Bậc Ban Mắt Sáng, cũng gọi là Đại Lực Sĩ, cũng gọi là Bậc Đại Vô Úy (bậc hoàn toàn không sợ hãi), cũng gọi là Kho Báu, cũng gọi là Người Dẫn Đoàn Buôn, cũng gọi là Bậc Đã Thoát, cũng gọi là Đại Trượng Phu, cũng gọi là Thầy của Trời và Người, cũng gọi là Hoa Sen Trắng Lớn, cũng gọi là Bậc Duy Nhất Không Ai Sánh, cũng gọi là Ruộng Phước Lớn (nơi gieo phước được quả lớn), cũng gọi là Biển Trí Tuệ Lớn, cũng gọi là Không Hình Tướng, cũng gọi là Bậc Đầy Đủ Tám Trí. Tất cả những tên như vậy, nghĩa khác thì tên khác. Thiện nam tử! Đó gọi là trong vô số nghĩa mà nói vô số tên.
Lại có một nghĩa mà nói vô số tên, như ấm (nhóm yếu tố hợp thành con người): cũng gọi là 'che phủ', cũng gọi là điên đảo, cũng gọi là đế (chân lý), cũng gọi là tứ niệm xứ (bốn phép quán: thân, cảm thọ, tâm, các pháp), cũng gọi là bốn loại thức ăn (bốn thứ nuôi dưỡng sự sống), cũng gọi là bốn chỗ trụ của thức, cũng gọi là hữu (sự tồn tại), cũng gọi là đạo (nẻo luân hồi), cũng gọi là thời, cũng gọi là chúng sinh, cũng gọi là thế gian, cũng gọi là đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng), cũng gọi là ba sự tu là thân, giới, tâm, cũng gọi là nhân quả, cũng gọi là phiền não, cũng gọi là giải thoát, cũng gọi là mười hai nhân duyên, cũng gọi là Thanh văn, Bích-chi-phật (tức Duyên giác), cũng gọi là địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời, cũng gọi là quá khứ, hiện tại, vị lai. Đó gọi là một nghĩa mà nói vô số tên.
Thiện nam tử! Như Lai Thế Tôn vì chúng sinh nên trong cái rộng nói cái gọn, trong cái gọn nói cái rộng; đem đệ nhất nghĩa đế (chân lý tuyệt đối) nói thành thế đế (chân lý theo quy ước thông thường của thế gian), đem pháp thế đế nói thành đệ nhất nghĩa đế. Thế nào là trong cái rộng nói cái gọn? Như bảo các tỳ-kheo: 'Nay ta giảng mười hai nhân duyên. Thế nào là mười hai nhân duyên? Tức là nhân và quả.' Thế nào là trong cái gọn nói cái rộng? Như bảo các tỳ-kheo: 'Nay ta giảng Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Khổ là vô số nỗi khổ; Tập là vô số phiền não; Diệt là vô số sự giải thoát; Đạo là vô số phương tiện.' Thế nào là đem đệ nhất nghĩa đế nói thành thế đế? Như bảo các tỳ-kheo: 'Thân ta nay có già, bệnh, chết.' Thế nào là đem thế đế nói thành đệ nhất nghĩa đế? Như bảo Kiều-trần-như: 'Ông vì đã chứng được pháp, nên gọi là A-nhã Kiều-trần-như (Kiều-trần-như người đã hiểu).' Vì thế, tuỳ người, tuỳ ý, tuỳ thời mà nói, nên gọi là Như Lai có trí lực biết các căn. Thiện nam tử! Nếu đối với những nghĩa như thế mà ta nói một cách cố định, thì không thể gọi ta là Như Lai có đủ trí lực biết các căn.
Thiện nam tử! Người có trí nên biết: vật mà voi hương chở được, lừa không chở nổi. Việc làm của mọi chúng sinh là vô lượng, vì thế Như Lai nói đủ thứ pháp vô lượng cho họ. Vì sao? Vì chúng sinh có nhiều phiền não. Nếu Như Lai chỉ nói một hạnh, thì không gọi là Như Lai thành tựu đầy đủ trí lực biết các căn. Vì thế trong kinh khác ta đã nói: đối với năm loại chúng sinh, không nên nói ngược lại năm loại pháp với họ. Với người không có lòng tin thì không khen ngợi lòng tin chân chính; với người phạm giới thì không khen ngợi sự giữ giới; với người keo kiệt tham lam thì không khen ngợi bố thí; với người lười biếng thì không khen ngợi sự học rộng nghe nhiều; với người ngu si thì không khen ngợi trí tuệ. Vì sao? Nếu người trí nói năm điều ấy cho năm loại người ấy, thì nên biết người nói không có đủ trí lực biết các căn, cũng không thể gọi là thương xót chúng sinh. Vì sao? Năm loại người ấy nghe những điều ấy rồi sẽ sinh lòng không tin, lòng ác, lòng giận; vì nhân duyên ấy mà trong vô số đời chịu quả báo khổ. Vì thế không gọi là thương xót chúng sinh, có đủ trí lực biết các căn. Vì thế trước kia trong kinh khác ta đã bảo Xá-lợi-phất: 'Ông hãy cẩn thận, chớ giảng rộng pháp cho người căn tính lanh lợi, mà giảng gọn pháp cho người căn tính chậm lụt.' Xá-lợi-phất thưa: 'Bạch Thế Tôn! Con chỉ vì lòng thương mà giảng, chứ không phải vì có đủ trí lực biết các căn mà giảng.' Thiện nam tử! Giảng pháp rộng hay gọn là cảnh giới của Phật, không phải điều mà Thanh văn, Duyên giác biết được.
Thiện nam tử! Như ông nói, sau khi Phật nhập Niết-bàn, các đệ tử mỗi người nói một khác; những người ấy đều vì nhân duyên điên đảo mà không có được cái thấy chân chính, vì thế không thể làm lợi cho mình, lợi cho người. Thiện nam tử! Các chúng sinh ấy không phải chỉ có một tính, một hạnh, một căn, một loại xứ sở, một bạn lành; vì thế Như Lai vì họ mà giảng nói những điều cốt yếu của pháp theo nhiều cách. Vì nhân duyên ấy, chư Phật Như Lai trong mười phương ba đời vì chúng sinh mà mở bày diễn nói mười hai bộ kinh. Thiện nam tử! Như Lai nói mười hai bộ kinh này không phải vì lợi cho mình, mà chỉ vì lợi cho người khác. Vì thế trí lực thứ năm của Như Lai gọi là giải lực. Nhờ hai trí lực này (trí lực biết các căn và giải lực), Như Lai biết sâu rằng người này trong hiện tại sẽ dứt gốc lành, người này đời sau sẽ dứt gốc lành; người này trong hiện tại sẽ được giải thoát, người này đời sau sẽ được giải thoát. Vì thế Như Lai được gọi là Bậc Lực Sĩ Vô Thượng.
Thiện nam tử! Nếu có người nói Như Lai rốt cuộc nhập Niết-bàn hay rốt cuộc không nhập Niết-bàn, thì người ấy vì không hiểu ý Như Lai mà nói như thế. Thiện nam tử! Trong núi Hương có năm vạn ba nghìn vị tiên nhân; họ đều đã từng tu các công đức ở chỗ Phật Ca-diếp (một vị Phật trong quá khứ, trước Phật Thích-ca) nhưng chưa đắc chánh đạo, chưa được gần gũi chư Phật, nghe nhận chánh pháp. Vì những người ấy, Như Lai bảo A-nan: 'Ba tháng nữa ta sẽ nhập Niết-bàn.' Chư thiên nghe vậy, tin ấy truyền đi lần lượt đến tận núi Hương. Các tiên nhân nghe xong liền hối hận, nói: 'Sao chúng ta được sinh làm người mà lại không gần gũi Phật! Chư Phật Như Lai ra đời rất khó, như hoa ưu-đàm (loài hoa tương truyền ba nghìn năm mới nở một lần). Nay chúng ta phải đến chỗ Thế Tôn để nghe nhận chánh pháp.' Thiện nam tử! Lúc ấy năm vạn ba nghìn vị tiên liền đến chỗ ta. Ta liền giảng pháp thích hợp cho họ: 'Này các bậc đại sĩ! Sắc (thân xác, vật chất) là vô thường. Vì sao? Vì nhân duyên của sắc là vô thường. Sắc sinh từ nhân vô thường thì sao có thể thường còn? Cho đến thức (sự nhận biết) cũng như vậy.' Khi ấy các vị tiên nghe pháp xong liền đắc quả A-la-hán.
Thiện nam tử! Ở Câu-thi-na-kiệt có ba mươi vạn lực sĩ, không phục tùng ai, tự cậy vào sắc đẹp, sức khoẻ, mạng sống, tiền của mà kiêu căng phóng túng, tâm trí cuồng say rối loạn. Thiện nam tử! Để điều phục các lực sĩ ấy, ta bảo Mục-kiền-liên: 'Ông hãy điều phục các lực sĩ ấy.' Khi ấy Mục-kiền-liên kính vâng lời ta dạy, trong năm năm dùng đủ cách giáo hoá, nhưng đến một lực sĩ cũng không làm cho chịu nhận pháp mà thuần phục được. Vì thế ta lại vì các lực sĩ ấy mà bảo A-nan: 'Ba tháng nữa ta sẽ nhập Niết-bàn.' Thiện nam tử! Khi ấy các lực sĩ nghe lời ấy, liền cùng nhau tụ họp, san sửa đường sá. Qua ba tháng, ta từ nước Tỳ-xá-ly đi đến thành Câu-thi-na. Giữa đường, từ xa thấy các lực sĩ, ta liền tự hoá thân làm hình một vị sa-môn, đi đến chỗ các lực sĩ, nói: 'Này các chú bé, đang làm gì đó?' Các lực sĩ nghe vậy đều tức giận, nói: 'Sa-môn! Sao ông lại gọi bọn ta là chú bé?' Ta nói: 'Các người cả đám đông ba mươi vạn người, dốc hết sức lực mà không dời nổi hòn đá nhỏ này, sao lại không gọi là chú bé?' Các lực sĩ nói: 'Nếu ông gọi bọn ta là chú bé, thì hẳn ông là người lớn rồi.' Thiện nam tử! Lúc ấy ta dùng hai ngón chân bẩy hòn đá ấy lên. Các lực sĩ thấy việc ấy, liền tự thấy mình yếu kém, lại nói: 'Sa-môn! Ông lại có thể dời hòn đá này ra khỏi đường không?' Ta nói: 'Này các chú bé! Vì nhân duyên gì mà các người sửa sang con đường này?' Các lực sĩ nói: 'Sa-môn! Ông không biết sao? Thích-ca Như Lai sắp theo đường này đến rừng Ta-la (rừng cây sa-la) để nhập Niết-bàn. Vì vậy chúng tôi san sửa.' Ta liền khen: 'Hay thay, các chú bé! Các người đã phát tâm lành như thế, ta sẽ vì các người dời hòn đá này đi.' Ta liền lấy tay nhấc đá ném lên cao đến tận cõi trời A-ca-ni-tra (cõi trời cao nhất của sắc giới). Các lực sĩ thấy hòn đá ở trên không, đều kinh sợ, toan chạy tán loạn bốn phía. Ta lại bảo: 'Này các lực sĩ! Các người chớ sợ hãi mà toan chạy tán đi.' Các lực sĩ nói: 'Sa-môn! Nếu ông che chở được cho chúng tôi thì chúng tôi sẽ đứng yên.' Lúc ấy ta lại lấy tay đón hòn đá, đặt trong lòng bàn tay phải. Các lực sĩ thấy vậy thì vui mừng, lại hỏi: 'Sa-môn! Hòn đá này là thường còn hay vô thường?' Lúc ấy ta lấy miệng thổi vào, hòn đá liền tan nát như bụi nhỏ. Các lực sĩ thấy vậy liền nói lớn: 'Sa-môn! Hòn đá này là vô thường.' Họ liền sinh lòng hổ thẹn, tự trách: 'Sao chúng ta lại cậy vào quyền thế, sắc đẹp, sức khoẻ, mạng sống, tiền của mà sinh kiêu mạn?' Ta biết lòng họ, liền bỏ thân hoá hiện, trở lại hình dạng thật mà giảng pháp cho họ. Các lực sĩ thấy vậy, tất cả đều phát tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh).
Thiện nam tử! Ở Câu-thi-na-kiệt có một người thợ tên là Thuần-đà. Người ấy trước kia ở chỗ Phật Ca-diếp đã phát lời thề nguyện lớn: 'Khi Thích-ca Như Lai nhập Niết-bàn, con sẽ là người dâng cúng bữa ăn cuối cùng.' Vì thế, ở nước Tỳ-xá-ly, ta dặn tỳ-kheo Ưu-bà-ma-na: 'Thiện nam tử! Qua ba tháng nữa, ta sẽ nhập Bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, tức sự diệt độ của Phật) giữa hai cây sa-la ở Câu-thi-na-kiệt. Ông hãy đến báo cho Thuần-đà biết.'
Thiện nam tử! Trong thành Vương Xá có một vị tiên đắc năm thần thông (năm năng lực siêu nhiên: thấy xa, nghe xa, biết lòng người, biết đời trước, biến hoá), tên là Tu-bạt-đà, đã một trăm hai mươi tuổi, thường tự xưng là người biết tất cả, sinh lòng kiêu mạn lớn. Ông đã từng gieo các gốc lành ở chỗ vô số vị Phật trong quá khứ. Cũng vì muốn điều phục ông, ta bảo A-nan: 'Ba tháng nữa ta sẽ nhập Niết-bàn.' Tu-bạt-đà nghe vậy sẽ đến chỗ ta, sinh lòng tin kính; ta sẽ giảng đủ thứ pháp cho ông, ông nghe xong sẽ dứt sạch các lậu (phiền não rỉ chảy, làm tâm ô nhiễm), tức đắc A-la-hán.
Thiện nam tử! Vua Tần-bà-sa-la ở La-duyệt-kỳ (một tên khác của thành Vương Xá) có thái tử tên là Thiện Kiến. Vì nhân duyên nghiệp cũ, thái tử sinh lòng ác nghịch, muốn hại cha nhưng chưa có dịp. Bấy giờ kẻ ác Đề-bà-đạt-đa cũng vì nhân duyên nghiệp quá khứ, lại sinh lòng không lành đối với ta, muốn hại ta. Ông tu năm thần thông, không lâu thì đắc, rồi kết thân thiết với thái tử Thiện Kiến. Vì thái tử, ông hiện ra đủ thứ việc thần thông: chỗ không phải cửa mà đi ra, rồi theo cửa mà vào; theo cửa mà ra, rồi chỗ không phải cửa mà vào; có lúc hiện thân voi, ngựa, bò, dê, đàn ông, đàn bà. Thái tử Thiện Kiến thấy vậy liền sinh lòng yêu mến, vui thích, kính tin; vì việc ấy mà bày biện đủ thứ đồ cúng dường để cúng dường ông, lại thưa: 'Thưa Đại sư Thánh nhân! Nay con muốn thấy hoa mạn-đà-la (loài hoa trời quý).' Đề-bà-đạt-đa liền đến cõi trời Ba mươi ba, xin hoa ấy từ người trời, nhưng vì phước đã hết nên chẳng ai cho. Không xin được hoa, ông nghĩ: 'Cây mạn-đà-la không có ngã, không có ngã sở (vật thuộc về ai), ta tự hái thì có tội gì?' Vừa tiến tới định hái, ông liền mất thần thông, thấy mình đã trở lại thành Vương Xá. Ông sinh lòng hổ thẹn, không dám gặp lại thái tử Thiện Kiến.
Ông lại nghĩ: 'Nay ta sẽ đến chỗ Như Lai xin quản lĩnh đại chúng. Nếu Phật cho, ta sẽ tuỳ ý dạy bảo sai khiến bọn Xá-lợi-phất.' Bấy giờ Đề-bà-đạt-đa liền đến chỗ ta, nói: 'Xin Như Lai giao đại chúng này cho con, con sẽ dùng đủ cách giảng pháp giáo hoá cho họ thuần phục.' Ta nói: 'Kẻ ngu! Bọn Xá-lợi-phất thông minh trí lớn, được người đời tin phục, ta còn không giao đại chúng cho họ, huống gì ngươi là kẻ ngu, kẻ ăn nước bọt người khác (ví kẻ hèn kém, sống nhờ cái thừa thãi của người).' Đề-bà-đạt-đa lại càng sinh lòng ác đối với ta gấp bội, nói: 'Cù-đàm! Nay ông tuy điều phục được đại chúng, nhưng thế lực ấy cũng chẳng bao lâu sẽ tiêu mất.' Vừa nói xong, mặt đất liền chấn động sáu lần, Đề-bà-đạt-đa lập tức ngã lăn ra đất; bên cạnh thân ông nổi lên một trận gió lớn dữ dội, thổi bụi đất bám đầy người ông. Đề-bà-đạt-đa thấy điềm xấu, lại nói: 'Nếu thân ta đời này chắc chắn phải vào địa ngục A-tỳ, thì ta nhất định phải báo cái thù lớn này.'
Bấy giờ Đề-bà-đạt-đa đứng dậy đi đến chỗ thái tử Thiện Kiến. Thiện Kiến thấy vậy liền hỏi: 'Thưa Thánh nhân! Vì sao sắc mặt tiều tuỵ, có vẻ buồn rầu?' Đề-bà-đạt-đa nói: 'Ta vẫn thường như vậy, ngươi không biết sao?' Thiện Kiến đáp: 'Xin nói cho con biết ý, vì nhân duyên gì mà như vậy?' Đề-bà-đạt-đa nói: 'Nay ta với ngươi rất mực thân thiết, người ngoài chửi ngươi một cách vô lý; ta nghe việc ấy sao lại không buồn?' Thái tử Thiện Kiến lại hỏi: 'Người trong nước chửi nhục con thế nào?' Đề-bà-đạt-đa nói: 'Người trong nước chửi ngươi là Vị Sinh Oán (kẻ thù từ khi chưa sinh).' Thiện Kiến lại hỏi: 'Vì sao gọi con là Vị Sinh Oán? Ai đặt ra tên ấy?' Đề-bà-đạt-đa nói: 'Khi ngươi chưa sinh, các thầy tướng đều nói: Đứa bé này sinh ra sẽ giết cha nó. Vì thế người ngoài đều gọi ngươi là Vị Sinh Oán. Người trong cung vì giữ lòng ngươi nên gọi là Thiện Kiến. Phu nhân Vi-đề-hy nghe lời ấy, khi sinh ngươi ra trên lầu cao đã ném ngươi xuống đất, làm gãy một ngón tay. Vì nhân duyên ấy người ta lại gọi ngươi là Bà-la-lưu-chi (Ngón Tay Gãy). Ta nghe vậy trong lòng buồn rầu bực bội, nhưng lại không thể nói ra với ngươi.' Đề-bà-đạt-đa dùng đủ thứ chuyện xấu như thế xúi thái tử giết cha, nói: 'Nếu cha ngươi chết, ta cũng có thể giết sa-môn Cù-đàm.'
Thái tử Thiện Kiến hỏi một vị đại thần tên là Vũ Hành: 'Đại vương vì sao đặt tên cho ta là Vị Sinh Oán?' Đại thần liền kể đầu đuôi, đúng như lời Đề-bà-đạt-đa nói, không khác. Thiện Kiến nghe xong, liền cùng đại thần bắt vua cha giam ở ngoài thành, dùng bốn loại binh (quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ) canh giữ. Phu nhân Vi-đề-hy nghe chuyện ấy liền đến chỗ vua, nhưng người canh giữ ngăn không cho vào. Phu nhân nổi giận mắng họ. Những người canh giữ liền báo với thái tử: 'Thưa đại vương! Phu nhân muốn gặp vua cha, không biết có cho phép không?' Thiện Kiến nghe vậy lại càng giận ghét, liền đến chỗ mẹ, nắm tóc mẹ kéo tới, rút dao định chém. Lúc ấy Kỳ-bà (vị lương y nổi tiếng, anh em khác mẹ với thái tử) thưa: 'Thưa đại vương! Từ khi có nước đến nay, tội dù nặng đến đâu cũng chưa đến mức giết đàn bà, huống gì là mẹ đẻ của mình!' Thái tử Thiện Kiến nghe lời ấy, vì nể Kỳ-bà nên thả mẹ ra, nhưng cắt hết áo quần, đồ nằm, đồ ăn uống, thuốc thang của vua cha. Qua bảy ngày, vua băng hà.
Thái tử Thiện Kiến thấy cha chết mới sinh lòng hối hận. Đại thần Vũ Hành lại dùng đủ thứ pháp tà ác nói với vua: 'Thưa đại vương! Mọi việc làm đều không có tội, cớ sao nay lại hối hận?' Kỳ-bà lại nói: 'Thưa đại vương! Nên biết nghiệp như thế mang hai tội nặng: một là giết vua cha, hai là giết bậc Tu-đà-hoàn (vì vua cha đã chứng quả Tu-đà-hoàn). Tội như thế, ngoài Phật ra không ai có thể diệt trừ được.' Vua Thiện Kiến nói: 'Như Lai thanh tịnh, không chút ô uế; chúng ta là kẻ có tội, làm sao được gặp?' Thiện nam tử! Ta biết việc ấy nên bảo A-nan: 'Ba tháng nữa ta sẽ nhập Niết-bàn.' Thiện Kiến nghe vậy liền đến chỗ ta. Ta giảng pháp cho vua, tội nặng được nhẹ bớt, vua có được lòng tin không gốc rễ (lòng tin chân chính phát sinh nơi người vốn không có gốc lành). Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe những lời ấy mà không hiểu ý ta, nên nói rằng: 'Như Lai đã nói dứt khoát là rốt cuộc nhập Niết-bàn.'
Thiện nam tử! Bồ-tát có hai loại: một là Bồ-tát thật nghĩa (Bồ-tát chân thật), hai là Bồ-tát giả danh (chỉ mang tên Bồ-tát). Bồ-tát giả danh nghe ta ba tháng nữa sẽ nhập Niết-bàn thì đều sinh lòng thoái lui, nói rằng: 'Nếu Như Lai là vô thường, không còn mãi, thì chúng ta vì việc gì mà phải chịu khổ não lớn trong vô số đời? Như Lai Thế Tôn thành tựu đầy đủ vô lượng công đức mà còn không phá được tử ma (cái chết, ví như con ma), huống gì bọn ta lại phá được sao?' Thiện nam tử! Vì thế, vì những Bồ-tát như vậy, ta nói rằng: 'Như Lai thường còn, không hề biến đổi.' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói dứt khoát rằng Như Lai rốt cuộc không bao giờ nhập Niết-bàn.
Thiện nam tử! Có những chúng sinh sinh ra đoạn kiến (cái thấy sai lầm cho rằng chết là hết), nói rằng: 'Mọi chúng sinh sau khi thân diệt, nghiệp thiện ác không có ai chịu quả.' Vì những người ấy, ta nói rằng quả báo thiện ác thật có người chịu. Làm sao biết là có? Thiện nam tử! Đời quá khứ, ở Câu-thi-na-kiệt có một vị vua tên là Thiện Kiến. Khi còn nhỏ trải qua tám vạn bốn nghìn năm; làm thái tử tám vạn bốn nghìn năm; lên ngôi vua cũng tám vạn bốn nghìn năm. Một mình ngồi nơi vắng, vua suy nghĩ: 'Chúng sinh phước mỏng, tuổi thọ ngắn ngủi, thường có bốn kẻ thù theo đuổi mà không tự biết, vẫn còn buông lung. Vì thế ta nên xuất gia tu đạo, dứt bốn kẻ thù là sinh, già, bệnh, chết.' Vua liền ra lệnh cho quan phụ trách xây ở ngoài thành một toà nhà bằng bảy báu. Xây xong, vua báo với quần thần, trăm quan, phi hậu trong cung, các con và quyến thuộc: 'Các khanh nên biết, ta muốn xuất gia, có thể cho phép không?' Khi ấy các đại thần và quyến thuộc đều nói: 'Hay thay, đại vương! Nay chính là lúc.' Bấy giờ vua Thiện Kiến dẫn theo một người hầu, một mình lên toà nhà ấy, lại trải qua tám vạn bốn nghìn năm tu tập lòng từ. Nhờ nhân duyên lòng từ ấy, về sau trong tám vạn bốn nghìn đời, vua lần lượt được làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), ba mươi đời làm Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích), vô số đời làm các vị vua nhỏ. Thiện nam tử! Vua Thiện Kiến khi ấy há phải người nào khác? Chớ nghĩ như vậy, chính là thân ta đây. Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai đã nói dứt khoát là có ngã và có ngã sở.
Lại có một lần, ta vì chúng sinh mà nói rằng: 'Ngã tức là tính.' Tức là nhân duyên trong ngoài, mười hai nhân duyên, chúng sinh, năm ấm, tâm, giới (cõi), thế gian, công đức, nghiệp hạnh, trời Tự Tại (vị thần sáng tạo theo ngoại đạo), thế gian — những thứ ấy đều gọi là ngã. Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai đã nói dứt khoát là có ngã.
Thiện nam tử! Lại một lúc khác, có một tỳ-kheo đến chỗ ta, thưa: 'Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là ngã? Ai là ngã? Do duyên gì mà có ngã?' Lúc ấy ta liền nói với tỳ-kheo ấy: 'Này tỳ-kheo! Không có ngã, không có ngã sở. Con mắt vốn không mà nay có, đã có rồi lại trở về không. Khi nó sinh ra, không từ đâu đến; khi nó diệt đi, cũng không đi về đâu. Tuy có nghiệp và quả, nhưng không có người làm; không có ai bỏ ấm này, cũng không có ai nhận ấm kia. Như ông hỏi: Thế nào là ngã? — Ngã chính là một kỳ sống (khoảng thời gian một đời) (?). Ai là ngã? — Chính là nghiệp. Do duyên gì mà có ngã? — Chính là ái (lòng tham ái). Này tỳ-kheo! Ví như hai bàn tay vỗ vào nhau thì tiếng phát ra ở giữa; ngã cũng như vậy: do ba nhân duyên là chúng sinh, nghiệp và ái mà gọi là ngã. Này tỳ-kheo! Sắc của mọi chúng sinh không phải là ngã; trong ngã không có sắc, trong sắc không có ngã; cho đến thức cũng như vậy. Này tỳ-kheo! Các ngoại đạo tuy nói có ngã, nhưng rốt cuộc không lìa năm ấm; nếu nói lìa năm ấm mà riêng có ngã thì không có lẽ ấy. Mọi hành vi của chúng sinh đều như huyễn hoá, như ánh nắng dợn lên lúc trời nóng. Này tỳ-kheo! Năm ấm đều là vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh (không trong sạch).' Thiện nam tử! Khi ấy có vô số tỳ-kheo quán năm ấm này không có ngã, không có ngã sở, đắc quả A-la-hán. Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai đã nói dứt khoát là vô ngã.
Thiện nam tử! Trong kinh ta lại nói rằng: 'Ba việc hoà hợp thì mới thọ thân này: một là cha, hai là mẹ, ba là trung ấm. Ba thứ ấy hoà hợp thì thọ được thân này.' Có lúc lại nói: 'Bậc A-na-hàm nhập Bát-niết-bàn ngay đời hiện tại, hoặc nhập Bát-niết-bàn trong giai đoạn trung ấm.' Hoặc lại nói: 'Thân trung ấm các căn đầy đủ, sáng rõ, đều do nghiệp trước, như đề hồ (tinh chất tinh khiết nhất lọc từ sữa) trong sạch.' Thiện nam tử! Có lúc ta nói: 'Thân trung ấm mà chúng sinh xấu ác thọ nhận thì như loại vải lông thô ráp ở thế gian; thân trung ấm mà chúng sinh thuần thiện thọ nhận thì như vải bông trắng (?) sản xuất ở Ba-la-nại.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói có trung ấm.
Thiện nam tử! Ta lại vì những chúng sinh phạm tội nghịch mà nói rằng: 'Kẻ làm năm tội nghịch, bỏ thân rồi vào thẳng địa ngục A-tỳ.' Ta lại nói: 'Tỳ-kheo Đàm-ma-lưu-chi bỏ thân rồi vào thẳng địa ngục A-tỳ, khoảng giữa không có chỗ dừng nghỉ.' Ta lại vì phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) Độc Tử mà nói: 'Này phạm chí! Nếu có trung ấm thì có sáu cõi hữu.' Ta lại nói: 'Chúng sinh ở cõi vô sắc (cõi trời chỉ có tâm, không có thân xác) không có trung ấm.' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Phật nói dứt khoát là không có trung ấm.
Thiện nam tử! Trong kinh ta lại nói có thoái. Vì sao? Vì có vô số tỳ-kheo lười biếng biếng nhác, không tu đạo, nên ta nói có năm điều làm thoái: một là thích nhiều việc; hai là thích bàn chuyện đời; ba là thích ngủ nghỉ; bốn là thích gần người tại gia; năm là thích đi chơi nhiều nơi. Vì những nhân duyên ấy mà khiến tỳ-kheo thoái lui. Nhân duyên thoái lui lại có hai loại: một là nhân bên trong, hai là nhân bên ngoài. Bậc A-la-hán tuy lìa được nhân bên trong nhưng chưa lìa được nhân bên ngoài; vì nhân duyên bên ngoài nên sinh phiền não, vì sinh phiền não nên bị thoái mất. Lại có tỳ-kheo tên là Cù-để, sáu lần thoái mất; thoái rồi hổ thẹn lại tinh tấn tu tiếp, đến lần thứ bảy thì đắc; đắc rồi sợ mất nên lấy dao tự sát. Có lúc ta lại nói có bậc thời giải thoát (A-la-hán phải chờ đủ điều kiện mới vào định, có thể bị thoái), hoặc nói có sáu loại A-la-hán… Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói dứt khoát là có thoái.
Thiện nam tử! Trong kinh lại nói: 'Ví như than cháy không trở lại thành gỗ, cũng như cái bình đã vỡ không còn dùng làm bình được; phiền não cũng vậy, A-la-hán đã dứt thì không bao giờ sinh lại.' Cũng nói: 'Nhân khiến chúng sinh sinh phiền não có tất cả ba loại: một là phiền não chưa dứt, hai là không dứt nhân duyên, ba là suy nghĩ không đúng đắn. Còn A-la-hán thì không có hai nhân duyên ấy, tức là đã dứt phiền não và không còn suy nghĩ không đúng đắn.' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói dứt khoát là không có thoái.
Thiện nam tử! Trong kinh ta nói: thân Như Lai có tất cả hai loại: một là sinh thân, hai là pháp thân. Sinh thân tức là thân ứng hoá theo phương tiện (thân hiện ra để thích ứng với chúng sinh). Thân ấy có thể nói là có sinh, già, bệnh, chết, dài ngắn, đen trắng, là cái này cái kia, là hữu học (người còn đang học, chưa xong) hay vô học (người đã học xong, tức A-la-hán). Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói dứt khoát thân Phật là pháp hữu vi. Còn pháp thân thì thường còn, an vui, chân ngã, thanh tịnh, lìa hẳn mọi sinh, già, bệnh, chết, không trắng không đen, không dài không ngắn, không phải cái này không phải cái kia, không phải hữu học cũng không phải vô học; dù Phật ra đời hay không ra đời, vẫn thường còn bất động, không hề biến đổi. Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói dứt khoát thân Phật là pháp vô vi.
Thiện nam tử! Trong kinh ta nói: 'Thế nào gọi là mười hai nhân duyên? Từ vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) sinh ra hành (những tạo tác do mê muội); từ hành sinh ra thức (ý thức tái sinh); từ thức sinh ra danh sắc (thân và tâm ban đầu); từ danh sắc sinh ra lục nhập (sáu giác quan); từ lục nhập sinh ra xúc (sự tiếp xúc); từ xúc sinh ra thọ (cảm giác); từ thọ sinh ra ái (lòng ham muốn); từ ái sinh ra thủ (sự bám giữ); từ thủ sinh ra hữu (sự hình thành đời sống mới); từ hữu sinh ra sinh (sự ra đời); từ sinh mà có già, chết, lo buồn, khổ não.' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói mười hai nhân duyên dứt khoát là pháp hữu vi.
Lại có một lần ta dạy các tỳ-kheo rằng: 'Mười hai nhân duyên, dù có Phật hay không có Phật, tính và tướng vẫn thường còn.' Thiện nam tử! Có cái là mười hai duyên mà không do duyên sinh; có cái do duyên sinh mà không phải mười hai duyên; có cái do duyên sinh mà cũng là mười hai duyên; có cái không do duyên sinh mà cũng không phải mười hai duyên. Cái là mười hai duyên mà không do duyên sinh, tức là mười hai mắt xích của đời vị lai. Cái do duyên sinh mà không phải mười hai duyên, tức là năm ấm của bậc A-la-hán. Cái do duyên sinh mà cũng là mười hai duyên, tức là năm ấm và mười hai nhân duyên của người phàm phu. Cái không do duyên sinh mà cũng không phải mười hai duyên, tức là hư không và Niết-bàn. Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói mười hai duyên dứt khoát là pháp vô vi.
Thiện nam tử! Trong kinh ta nói: 'Mọi chúng sinh làm nghiệp thiện ác, khi bỏ thân, bốn đại liền tan rã ngay tại đó; người thuần làm nghiệp lành thì tâm đi lên, người thuần làm nghiệp ác thì tâm đi xuống.' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói tâm dứt khoát là thường còn.
Thiện nam tử! Có một lần ta vì vua Tần-bà-sa-la mà nói rằng: 'Đại vương nên biết, sắc là vô thường. Vì sao? Vì nó sinh ra từ nhân vô thường. Sắc này nếu sinh từ nhân vô thường thì người trí sao lại nói là thường? Nếu sắc là thường thì không nên hư hoại diệt mất mà sinh ra các khổ não. Nay thấy sắc này tan rã, diệt mất, hư hoại, vì thế nên biết sắc là vô thường. Cho đến thức cũng như vậy.' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói tâm dứt khoát là đoạn diệt.
Thiện nam tử! Trong kinh ta nói: 'Các đệ tử của ta nhận hương hoa, vàng bạc, của báu, vợ con, tôi tớ và trăm thứ vật không thanh tịnh mà vẫn đắc chánh đạo; đắc chánh đạo rồi cũng không bỏ những thứ ấy.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói dứt khoát rằng Như Lai nói hưởng năm dục không ngăn trở thánh đạo.
Lại có một lần ta nói rằng: 'Người tại gia mà đắc chánh đạo thì không có lẽ ấy.' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói hưởng năm dục dứt khoát ngăn trở chánh đạo.
Thiện nam tử! Trong kinh ta nói: 'Xa lìa phiền não mà chưa được giải thoát, giống như ở dục giới tu tập thế gian đệ nhất pháp.' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe nói như vậy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói đệ nhất pháp chỉ có ở dục giới.
Lại nữa ta nói: 'Noãn pháp, đỉnh pháp, nhẫn pháp, thế đệ nhất pháp (bốn bậc tu dự bị trước khi thấy chân lý, ví như hơi ấm báo trước lửa, đỉnh núi, sự chấp nhận chân lý, và bậc cao nhất của phàm phu) có ở từ sơ thiền đến tứ thiền.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói những pháp ấy có ở sắc giới (cõi trời có thân vật chất vi tế nhưng đã lìa dục). Lại nữa ta nói: 'Các ngoại đạo trước đã dứt được phiền não của tứ thiền, tu tập noãn pháp, đỉnh pháp, nhẫn pháp, thế đệ nhất pháp, quán bốn chân đế mà đắc quả A-na-hàm.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói đệ nhất pháp có ở vô sắc giới.
Thiện nam tử! Trong kinh ta nói: 'Trong bốn loại bố thí, có ba loại là thanh tịnh. Một là thí chủ tin nhân, tin quả, tin việc bố thí, còn người nhận không tin. Hai là người nhận tin nhân quả và việc bố thí, còn thí chủ không tin. Ba là thí chủ và người nhận cả hai đều có lòng tin. Bốn là thí chủ và người nhận cả hai đều không tin. Trong bốn loại bố thí ấy, ba loại đầu là thanh tịnh.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói bố thí chỉ là ý.
Thiện nam tử! Có một lần ta lại nói rằng: 'Người bố thí khi bố thí là bố thí năm điều. Những gì là năm? Một là cho sắc (dung mạo), hai là cho sức, ba là cho sự an ổn, bốn là cho mạng sống, năm là cho tài ăn nói. Vì nhân duyên ấy, thí chủ lại được quả báo năm điều ấy.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Phật nói bố thí chính là năm ấm.
Thiện nam tử! Có một lần ta giảng rằng: 'Niết-bàn tức là xa lìa phiền não, dứt sạch vĩnh viễn, không còn sót lại; như ngọn đèn tắt thì không còn gì sinh ra nữa, Niết-bàn cũng vậy. Nói hư không tức là không có gì; ví như ở thế gian, vì không có gì nên gọi là hư không. Phi trí duyên diệt (sự diệt không nhờ trí tuệ lựa chọn, mà do thiếu điều kiện để sinh khởi) tức là không có gì. Nếu nó có thì phải có nhân duyên; có nhân duyên thì phải có lúc diệt hết; vì nó không có nên không có sự diệt hết.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Phật nói không có ba pháp vô vi.
Thiện nam tử! Có một lần ta nói với Mục-kiền-liên: 'Này Mục-liên! Niết-bàn chính là chương cú (lời dạy có văn có nghĩa), chính là dấu chân (lối đi theo), là chỗ rốt ráo, là chỗ không còn sợ hãi, chính là bậc Đại sư, chính là quả lớn, là trí tuệ rốt ráo, chính là đại nhẫn và tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú một chỗ) không ngăn ngại, là pháp giới lớn (toàn thể chân lý), là vị cam lộ, chính là điều khó thấy. Này Mục-liên! Nếu nói không có Niết-bàn thì sao lại có người vì phỉ báng Niết-bàn mà rơi vào địa ngục?' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói có Niết-bàn.
Lại có một lần ta nói với Mục-liên: 'Này Mục-liên! Mắt không bền chắc, cho đến thân cũng vậy, đều không bền chắc; vì không bền chắc nên gọi là hư không. Chỗ thức ăn đi xuống, xoay chuyển, tiêu hoá, và mọi âm thanh đều gọi là hư không.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói dứt khoát là có hư không vô vi. Lại có một lần ta nói với Mục-liên: 'Này Mục-liên! Có người chưa đắc quả Tu-đà-hoàn, khi ở bậc nhẫn pháp đã dứt được vô số quả báo của ba đường ác; nên biết sự dứt ấy không phải do trí duyên (trí tuệ lựa chọn) mà diệt.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói dứt khoát là có phi trí duyên diệt.
Thiện nam tử! Lại có một lần ta nói với tỳ-kheo Bạt-ba: 'Nếu tỳ-kheo quán sắc — hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại, hoặc gần, hoặc xa, hoặc thô, hoặc tế — những sắc như thế không phải ngã, không phải ngã sở; tỳ-kheo nào quán như vậy thì dứt được lòng ham đắm sắc.' Bạt-ba lại hỏi: 'Thế nào gọi là sắc?' Ta nói: 'Bốn đại gọi là sắc, bốn ấm (thọ, tưởng, hành, thức) gọi là danh.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói dứt khoát sắc chính là bốn đại.
Thiện nam tử! Ta lại nói: 'Ví như nhờ gương mà có bóng hiện ra; sắc cũng như vậy, do bốn đại tạo ra, tức là thô, mịn, nhám, trơn, xanh, vàng, đỏ, trắng, dài, ngắn, vuông, tròn, xiên, góc cạnh, nhẹ, nặng, lạnh, nóng, đói, khát, khói, mây, bụi, sương mù. Đó gọi là tạo sắc, giống như tiếng vang và bóng hình.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói có bốn đại thì có tạo sắc, không có bốn đại thì không có tạo sắc.
Thiện nam tử! Thuở xưa có một lần, vương tử Bồ-đề nói rằng: 'Nếu tỳ-kheo giữ gìn giới cấm mà khởi tâm ác, nên biết lúc ấy đã mất giới tỳ-kheo.' Lúc ấy ta nói: 'Này vương tử Bồ-đề! Giới có bảy loại (bảy điều giới của thân và miệng), từ thân và miệng mà có vô tác sắc. Vì nhân duyên của vô tác sắc ấy, tâm người ấy tuy đang ở trong tâm ác hoặc tâm vô ký (không thiện không ác), nhưng không gọi là mất giới, vẫn gọi là giữ giới. Vì nhân duyên gì mà gọi là vô tác sắc? Vì nó không phải do nhân là sắc khác, cũng không tạo ra quả là sắc khác (?).' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Phật nói có vô tác sắc.
Thiện nam tử! Trong kinh khác ta nói rằng: 'Giới tức là ngăn cấm pháp ác; nếu không làm ác thì gọi là giữ giới.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai tuyên nói dứt khoát là không có vô tác sắc.
Thiện nam tử! Trong kinh ta nói rằng: 'Sắc ấm cho đến thức ấm của bậc thánh đều do nhân duyên vô minh mà ra; mọi phàm phu cũng như vậy. Từ vô minh sinh ra ái; nên biết ái ấy chính là vô minh. Từ ái sinh ra thủ; nên biết thủ ấy chính là vô minh và ái. Từ thủ sinh ra hữu; hữu ấy chính là vô minh, ái, thủ. Từ hữu sinh ra thọ; nên biết thọ ấy chính là hành và hữu. Từ nhân duyên thọ mà sinh ra danh sắc, vô minh, ái, thủ, hữu, hành, thọ, xúc, thức, lục nhập… Vì thế thọ chính là mười hai chi.' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói không có tâm số pháp.
Thiện nam tử! Trong kinh ta nói rằng: 'Do bốn pháp là mắt, sắc, ánh sáng và ác dục mà sinh ra nhãn thức. Ác dục chính là vô minh. Khi tính ham muốn tìm cầu thì gọi là ái. Ái là nhân duyên của thủ; thủ gọi là nghiệp; nghiệp là nhân duyên của thức; thức duyên danh sắc; danh sắc duyên lục nhập; lục nhập duyên xúc; xúc duyên tưởng, thọ, ái, tín, tinh tấn, định, tuệ. Những pháp như thế do xúc mà sinh, nhưng không phải là xúc.' Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói có tâm số pháp.
Thiện nam tử! Có lúc ta nói chỉ có một cõi hữu, hoặc nói hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín cho đến hai mươi lăm cõi hữu. Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói có năm cõi hữu, hoặc nói có sáu cõi hữu.
Thiện nam tử! Có một lần ta ở rừng Ni-câu-đà thuộc thành Ca-tỳ-la-vệ (quê hương của Phật). Khi ấy Thích Ma-nam đến chỗ ta, hỏi: 'Thế nào gọi là ưu-bà-tắc?' Ta liền nói: 'Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân, các giác quan đầy đủ, thọ Tam quy y (nương về Phật, Pháp, Tăng), thì gọi là ưu-bà-tắc.' Thích Ma-nam hỏi: 'Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là ưu-bà-tắc một phần?' Ta nói: 'Nếu thọ Tam quy và thọ một giới, thì gọi là ưu-bà-tắc một phần.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói giới ưu-bà-tắc không thọ đủ cũng được.
Thiện nam tử! Có một lần ta ở bên bờ sông Hằng. Khi ấy Ca-chiên-diên đến chỗ ta, thưa: 'Bạch Thế Tôn! Con dạy chúng sinh thọ trai pháp (pháp giữ giới trai giới của người tại gia), hoặc một ngày, hoặc một đêm, hoặc một thời, hoặc một niệm (khoảnh khắc). Những người như thế có thành trai giới không?' Ta nói: 'Này tỳ-kheo! Người ấy được điều lành, nhưng không gọi là được trai giới.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói giới bát quan trai phải thọ đủ mới được.
Thiện nam tử! Trong kinh ta nói rằng: 'Nếu tỳ-kheo phạm bốn tội nặng rồi thì không gọi là tỳ-kheo nữa, mà gọi là tỳ-kheo đã bị phá, tỳ-kheo đã mất, không thể sinh ra mầm và hạt giống lành nữa; ví như hạt giống đã cháy thì không sinh quả. Như cây đa-la (loại cây cọ, ngọn bị chặt thì chết) nếu ngọn bị chặt hỏng thì không ra quả; tỳ-kheo phạm tội nặng cũng như vậy.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói các tỳ-kheo phạm tội nặng rồi thì mất giới tỳ-kheo. Thiện nam tử! Trong kinh ta vì Thuần-đà nói bốn loại tỳ-kheo: một là tỳ-kheo đã đi đến cùng đích của đạo; hai là tỳ-kheo chỉ dạy đạo; ba là tỳ-kheo đang thọ nhận đạo; bốn là tỳ-kheo làm ô uế đạo. Người phạm bốn tội nặng tức là tỳ-kheo làm ô uế đạo. Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói các tỳ-kheo phạm bốn tội nặng rồi vẫn không mất giới cấm.
Thiện nam tử! Trong kinh ta bảo các tỳ-kheo: 'Một thừa (một cỗ xe, tức một con đường duy nhất đưa đến thành Phật), một đạo, một hạnh, một duyên. Một thừa cho đến một duyên như thế có thể đem lại sự vắng lặng lớn cho chúng sinh, dứt hẳn mọi trói buộc, sầu khổ, khổ và nhân của khổ, khiến tất cả chúng sinh đều đến một cõi hữu (?).' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói từ Tu-đà-hoàn cho đến A-la-hán đều thành Phật đạo.
Thiện nam tử! Trong kinh ta nói: 'Bậc Tu-đà-hoàn qua lại cõi người, cõi trời bảy lần rồi nhập Bát-niết-bàn. Bậc Tư-đà-hàm thọ thân người, thân trời một lần nữa rồi nhập Bát-niết-bàn. Bậc A-na-hàm có tất cả năm loại: hoặc có vị nhập Bát-niết-bàn ở giai đoạn trung gian, cho đến vị nhập Bát-niết-bàn theo dòng đi lên (lần lượt sinh lên các cõi trời cao hơn rồi mới nhập). Bậc A-la-hán có tất cả hai loại: một là hiện tại, hai là vị lai; hiện tại cũng dứt phiền não và năm ấm, vị lai cũng dứt phiền não và năm ấm.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Như Lai nói từ Tu-đà-hoàn đến A-la-hán không thành Phật đạo.
Thiện nam tử! Trong kinh này ta nói rằng: 'Phật tính có đủ sáu điều: một là thường còn, hai là thật, ba là chân, bốn là thiện, năm là thanh tịnh, sáu là có thể thấy.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Phật nói Phật tính của chúng sinh có ở ngoài chúng sinh.
Thiện nam tử! Ta lại nói: 'Phật tính của chúng sinh giống như hư không. Hư không không thuộc quá khứ, không thuộc vị lai, không thuộc hiện tại, không ở trong, không ở ngoài, không thuộc vào sắc, thanh, hương, vị, xúc (hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cảm xúc chạm). Phật tính cũng như vậy.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Phật nói Phật tính của chúng sinh có ở ngoài chúng sinh.
Thiện nam tử! Ta lại nói: 'Phật tính của chúng sinh giống như kho báu trong nhà người con gái nghèo, như viên ngọc báu kim cương trên trán người lực sĩ, như dòng suối cam lộ của Chuyển luân thánh vương.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Phật nói Phật tính của chúng sinh có ở ngoài chúng sinh.
Thiện nam tử! Ta lại nói: 'Kẻ phạm bốn tội nặng, kẻ nhất-xiển-đề, kẻ phỉ báng kinh Phương đẳng (các kinh Đại thừa), kẻ làm năm tội nghịch đều có Phật tính. Những chúng sinh như thế hoàn toàn không có pháp lành, mà Phật tính là thiện.' Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Phật nói Phật tính của chúng sinh có ở ngoài chúng sinh.
Thiện nam tử! Ta lại nói: 'Chúng sinh chính là Phật tính. Vì sao? Vì nếu lìa chúng sinh thì không đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Vì thế ta đã nói với vua Ba-tư-nặc (vua nước Kiều-tát-la, thời Phật) thí dụ về con voi: như người mù tả con voi, tuy không nắm được con voi trọn vẹn, nhưng cũng không lìa con voi. Chúng sinh nói sắc cho đến nói thức là Phật tính cũng như vậy: tuy không phải là Phật tính, nhưng cũng không phải không là Phật tính. Như ta đã nói với vua thí dụ về cây đàn không hầu (tiếng đàn không nằm riêng ở bộ phận nào, mà do đủ duyên hợp lại mới có), Phật tính cũng như vậy. Thiện nam tử! Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói đủ thứ, như người mù hỏi về sữa (người mù hỏi màu sữa, nghe ví với vỏ ốc, bột gạo, tuyết, con hạc… mà vẫn không biết thật sữa thế nào). Về Phật tính cũng vậy. Vì nhân duyên ấy, có người nói rằng kẻ phạm bốn tội nặng, kẻ phỉ báng kinh Phương đẳng, kẻ làm năm tội nghịch, kẻ nhất-xiển-đề… đều có Phật tính; có người lại nói là không có.
Thiện nam tử! Ở nhiều nơi trong các kinh ta nói rằng: 'Một người ra đời, nhiều người được lợi ích. Trong một nước mà có hai Chuyển luân vương, trong một thế giới mà có hai vị Phật ra đời, thì không có lẽ ấy. Một tứ thiên hạ (một thế giới gồm bốn châu lớn quanh núi Tu-di) mà có tám vị Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), cho đến có hai cõi trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời cao nhất của dục giới), cũng không có lẽ ấy.' Thế nhưng ta lại nói từ địa ngục A-tỳ ở cõi Diêm-phù-đề (châu đất nơi loài người chúng ta ở) lên đến cõi trời A-ca-ni-tra… Các đệ tử của ta nghe lời ấy mà không hiểu ý ta, nói lớn rằng Phật nói không có Phật ở mười phương. Nhưng ta cũng đã nói trong các kinh Đại thừa rằng có Phật ở mười phương."
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ ba mươi mốt.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ ba mươi hai.
Sa-môn đời Tống là Tuệ Nghiêm cùng những người khác dựa theo kinh Nê-hoàn (bản dịch cũ của kinh Niết-bàn) mà biên soạn bổ sung.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video