Thiên 4 — Phẩm 4 – Sống lâu

 Phẩm Trường Thọ (sống lâu), thứ tư

 Phật lại bảo các tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ đủ giới): "Các thầy có điều gì còn ngờ về giới luật (những điều răn và phép tắc Phật đặt ra cho người tu) thì nay cứ tùy ý hỏi. Ta sẽ giảng giải để lòng các thầy vui mừng. Ta đã tu học và thấu suốt rõ ràng rằng bản tánh của mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) vốn là không (không có thực thể cố định) và lặng lẽ. Này các tỳ-kheo, các thầy chớ cho rằng Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức sự thật như nó vốn là) chỉ tu cái bản tánh không và lặng lẽ của các pháp mà thôi."

 Phật lại bảo các tỳ-kheo: "Nếu có điều gì ngờ về giới luật thì nay đều có thể hỏi." Khi ấy các tỳ-kheo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, chỉ Phật), chúng con không có trí tuệ để có thể hỏi Như Lai, bậc Ứng Cúng (đáng được trời người cúng dường), bậc Chánh Biến Tri (hiểu biết đúng đắn và trọn khắp mọi điều). Vì sao vậy? Vì cảnh giới của Như Lai không thể nghĩ bàn, các định (trạng thái tâm tập trung sâu lắng trong thiền) của Ngài không thể nghĩ bàn, những lời dạy Ngài nói ra cũng không thể nghĩ bàn. Cho nên chúng con không có trí tuệ để hỏi Như Lai.

 Bạch Thế Tôn, ví như có một ông già trăm hai mươi tuổi, thân mang bệnh lâu năm, nằm liệt giường không ngồi dậy đi lại được, sức lực yếu ớt, mạng sống chẳng còn bao lâu. Có một người giàu vì có việc phải đi sang phương khác, đem một trăm cân vàng gửi cho ông già ấy và nói rằng: 'Nay tôi đi xa, xin gửi ông số của báu này. Có thể mười năm, có thể hai mươi năm, xong việc tôi sẽ về, khi về thì trả lại cho tôi.' Ông già bệnh ấy liền nhận lấy. Nhưng ông già lại không có con cháu nối dõi. Chẳng bao lâu sau bệnh nặng mà chết, của cải gửi lại đều tiêu tán mất cả. Người chủ của đi xa về, đòi lại thì chẳng còn gì. Người khờ dại như thế không biết cân nhắc việc nhận gửi có nên hay không, cho nên khi chủ về đòi thì chẳng còn gì; vì cớ ấy mà làm mất của báu.

 Bạch Thế Tôn, hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhắm đến việc tự giải thoát) chúng con cũng như vậy. Tuy được nghe Như Lai ân cần dạy bảo, răn nhắc, nhưng không thể giữ gìn để giáo pháp được tồn tại lâu dài, giống như ông già kia nhận đồ người khác gửi. Nay chúng con không có trí tuệ, đối với các giới luật biết hỏi điều gì đây?"

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Nay nếu các thầy hỏi Ta thì có thể làm lợi ích cho tất cả chúng sinh. Vì thế Ta bảo các thầy: có điều gì ngờ vực vướng mắc như lưới thì cứ tùy ý hỏi."

 Khi ấy các tỳ-kheo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, ví như có một người hai mươi lăm tuổi, đang sung sức, khôi ngô, có nhiều của báu, vàng bạc, lưu ly (một loại đá quý màu xanh); cha mẹ, vợ con, quyến thuộc, họ hàng đều còn đủ cả. Bấy giờ có người đến gửi của báu, nói với người ấy rằng: 'Tôi có việc phải đi nơi khác, xong việc sẽ về, khi về thì trả lại cho tôi.' Lúc ấy người trai tráng giữ gìn số của ấy như của chính mình. Người ấy gặp bệnh, liền dặn người nhà: 'Số vàng báu này là của người khác gửi, nếu họ đến đòi thì trả lại hết.' Người khôn như thế biết khéo cân nhắc, nên khi chủ về đòi của thì được trả đủ cả, không mất mát gì.

 Thế Tôn cũng vậy: nếu đem pháp bảo (giáo pháp quý báu) giao phó cho A-nan (người thị giả, đệ tử nghe nhiều nhớ nhiều nhất của Phật) và các tỳ-kheo thì không thể tồn tại lâu dài. Vì sao? Vì tất cả hàng Thanh văn và ngài Đại Ca-diếp (vị đệ tử lớn tu hạnh khổ hạnh bậc nhất) rồi đều sẽ chết, như ông già kia nhận đồ người khác gửi. Cho nên nên đem Phật pháp vô thượng (cao nhất, không gì hơn) giao phó cho các Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh), vì các Bồ-tát khéo hỏi khéo đáp. Như thế pháp bảo mới được tồn tại lâu dài, trải qua vô lượng nghìn đời ngày càng thêm hưng thịnh, làm lợi ích và yên vui cho chúng sinh, như người trai tráng kia nhận đồ người khác gửi. Vì lẽ ấy, chỉ các Đại Bồ-tát mới có thể hỏi được. Trí tuệ chúng con nhỏ như muỗi mòng, làm sao thưa hỏi được giáo pháp sâu xa của Như Lai?" Khi ấy hàng Thanh văn đều im lặng.

 Bấy giờ Phật khen các tỳ-kheo: "Lành thay, lành thay! Các thầy đã khéo đạt được tâm vô lậu (tâm không còn rỉ chảy phiền não, tức đã dứt sạch phiền não), tâm A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử, quả vị cao nhất của Thanh văn). Ta cũng từng nghĩ đến hai lý do ấy, nên đem Đại thừa (giáo pháp 'cỗ xe lớn', con đường tu để cứu độ tất cả chúng sinh và thành Phật) giao phó cho các Bồ-tát, để pháp mầu này tồn tại lâu dài ở đời."

 Khi ấy Phật bảo toàn thể đại chúng: "Này thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành, cách Phật gọi người nghe), thọ mạng của Ta không thể cân lường, tài biện thuyết vui nói pháp của Ta cũng không thể cùng tận. Các người cứ tùy ý thưa hỏi, hoặc về giới, hoặc về quy y (nương tựa vào Phật, Pháp, Tăng)." Ngài nói như thế đến lần thứ hai, lần thứ ba.

 Bấy giờ trong chúng có một vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Đại Bồ-tát, bậc Bồ-tát lớn) còn ở thân đồng tử (người trẻ chưa vợ), là Đại Ca-diếp, thuộc dòng Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa), người làng Đa-la. Nhờ thần lực của Phật, ông liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai phải (cách mặc áo bày tỏ lòng cung kính), đi vòng quanh Phật trăm nghìn vòng, gối phải quỳ sát đất, chắp tay hướng về Phật mà bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, nay con muốn thưa hỏi đôi điều. Nếu Phật cho phép con mới dám nói." Phật bảo Ca-diếp: "Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri cho ông tùy ý hỏi. Ta sẽ vì ông mà nói, dứt những điều ông ngờ, khiến ông vui mừng."

 Bấy giờ Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai thương xót đã rủ lòng cho phép, nay con sẽ hỏi. Nhưng trí tuệ của con rất ít ỏi, nhỏ như muỗi mòng. Còn Như Lai Thế Tôn đạo đức cao vời vợi, chúng hội theo Ngài đều thuần tốt như rừng gỗ chiên-đàn (một loại gỗ thơm quý), mạnh mẽ như sư tử, khó ai khuất phục, không thể phá hoại. Thân Như Lai như kim cương thật, sắc như lưu ly, chân thật khó hoại. Ngài lại được vây quanh bởi biển lớn trí tuệ như thế. Các vị Đại Bồ-tát trong hội chúng này đều đã thành tựu vô lượng vô biên công đức sâu mầu, ví như voi chúa thơm (loài voi lớn mạnh nhất). Trước đại chúng như vậy, con đâu dám hỏi; chỉ là nhờ sức thần thông của Phật và nhờ uy đức của căn lành nơi đại chúng mà con xin hỏi đôi chút thôi." Rồi ngay trước Phật, ông dùng kệ (thể thơ trong kinh Phật) hỏi rằng:

 Làm sao được sống lâu, được thân kim cương không hoại?

 Lại do nhân duyên gì mà được sức mạnh lớn, vững bền?

 Làm sao đối với kinh này rốt ráo đến được bờ bên kia (bờ giải thoát, ra khỏi sinh tử)?

 Mong Phật mở bày điều vi mật (sâu kín, nhiệm mầu), nói rộng cho chúng sinh nghe.

 Làm sao được rộng lớn, làm chỗ nương tựa cho mọi người?

 Thật không phải A-la-hán mà ngang bằng A-la-hán?

 Làm sao biết thiên ma (ma vương ở cõi trời, chuyên phá hoại người tu) gây trở ngại cho mọi người?

 Lời Như Lai nói và lời Ba-tuần (tên của ma vương) nói, làm sao phân biệt mà biết?

 Làm sao các bậc Điều Ngự (bậc khéo chế ngự, điều phục người, chỉ chư Phật) vui lòng nói chân đế (chân lý tối hậu)?

 Thành tựu đầy đủ điều chân chánh, điều lành, mà giảng nói về bốn điên đảo (bốn thấy biết sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là ngã, bất tịnh là tịnh)?

 Làm sao tạo nghiệp lành? Xin Đại Tiên (bậc tiên lớn, chỉ Phật) nay nói cho.

 Làm sao các Bồ-tát thấy được cái tánh khó thấy (Phật tánh, khả năng thành Phật vốn có trong mỗi chúng sinh)?

 Làm sao hiểu nghĩa của chữ trọn (giáo lý đầy đủ, trọn vẹn) và chữ nửa (giáo lý chưa đầy đủ)?

 Làm sao cùng đi chung hạnh với bậc thánh, như đôi chim sa-la-sa (một loài chim nước luôn đi thành cặp),

 như đôi chim ca-lân-đề (loài chim luôn đi thành cặp), như mặt trời mặt trăng, như sao Thái Bạch (sao Kim) và sao Tuế (sao Mộc)?

 Làm sao chưa phát tâm (chưa khởi tâm cầu thành Phật) mà đã được gọi là Bồ-tát?

 Làm sao giữa đại chúng mà không hề sợ hãi?

 Như vàng Diêm-phù (vàng quý nhất, lấy tên từ sông Diêm-phù), không ai có thể chê lỗi của nó?

 Làm sao ở trong đời ác trược (đời xấu ác, đục nhơ) mà không bị nhiễm như hoa sen?

 Làm sao ở giữa phiền não (các trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham, sân, si) mà phiền não không nhiễm được?

 Như thầy thuốc chữa các bệnh mà không bị bệnh lây?

 Trong biển lớn sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi không dứt), làm sao làm người lái thuyền?

 Làm sao bỏ sinh tử như rắn lột lớp da cũ?

 Làm sao quán Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) như cây như ý của trời (cây ở cõi trời, mong gì được nấy)?

 Ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) nếu không có tánh riêng thì làm sao mà nói?

 Như niềm vui chưa sinh ra, làm sao gọi là hưởng vui?

 Làm sao các Bồ-tát có được chúng hội không thể phá hoại?

 Làm sao đối với người mù từ khi sinh mà làm con mắt dẫn đường?

 Làm sao hiện ra nhiều đầu (?) ? Cúi mong Đại Tiên nói cho.

 Làm sao người thuyết pháp tăng trưởng như trăng đầu tháng?

 Làm sao lại thị hiện (hiện ra cho người thấy) rốt ráo vào niết-bàn (sự tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử)?

 Làm sao bậc dũng mãnh tinh tấn chỉ cho người thấy đường của trời, người và ma?

 Làm sao biết pháp tánh (bản tánh chân thật của mọi pháp) mà hưởng niềm vui của Pháp?

 Làm sao các Bồ-tát xa lìa tất cả bệnh?

 Làm sao vì chúng sinh mà giảng nói điều bí mật (giáo nghĩa sâu kín)?

 Làm sao nói điều rốt ráo và điều chưa rốt ráo?

 Nếu đã dứt lưới ngờ, làm sao lại nói không nhất định?

 Làm sao được gần đạo vô thượng tối thắng?

 Nay con thỉnh Như Lai, vì các Bồ-tát,

 xin nói cho các hạnh rất sâu xa vi diệu,

 rằng trong tất cả các pháp đều có tánh an vui.

 Cúi mong Đại Tiên Tôn phân biệt nói cho con.

 Bậc làm chỗ nương tựa lớn cho chúng sinh, bậc Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, chỉ Phật), là thuốc nhiệm mầu,

 nay con muốn hỏi về các ấm (các nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), nhưng con không có trí tuệ;

 các Bồ-tát tinh tấn cũng không thể biết

 những cảnh giới rất sâu xa như thế của chư Phật.

 Khi ấy Phật khen Bồ-tát Ca-diếp: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử, nay ông chưa được Nhất thiết chủng trí (trí biết rõ tất cả mọi pháp trong từng chi tiết, trí tuệ của Phật), còn Ta thì đã được. Nhưng điều ông hỏi về kho tàng bí mật rất sâu này thì cũng ngang bằng với điều mà bậc Nhất thiết trí hỏi, không khác gì. Này thiện nam tử, khi Ta ngồi nơi đạo tràng (chỗ thành đạo) dưới cội bồ-đề (cây mà Phật ngồi dưới gốc để giác ngộ) vừa mới thành Chánh giác (giác ngộ chân chánh, tức thành Phật), lúc ấy các Bồ-tát ở vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không đếm xuể) thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng cũng từng hỏi Ta nghĩa rất sâu này. Câu chữ, ý nghĩa và công đức của điều họ hỏi cũng đều như vậy, ngang bằng không khác. Người hỏi như thế thì có thể làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh."

 Khi ấy Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con không có sức trí tuệ để hỏi Như Lai nghĩa sâu như thế. Bạch Thế Tôn, ví như muỗi mòng không thể bay qua đến bờ bên kia biển lớn, cũng không bay khắp được hư không; con cũng như thế, không thể thưa hỏi nghĩa rất sâu của Như Lai, vốn là biển lớn trí tuệ, là hư không của pháp tánh. Bạch Thế Tôn, ví như viên ngọc sáng trong búi tóc của nhà vua, vua giao cho quan giữ kho; quan giữ kho nhận được thì đội lên đầu cung kính, càng thêm gìn giữ. Con cũng như thế, đội lên đầu cung kính, càng thêm gìn giữ nghĩa sâu của kinh Phương đẳng (kinh điển Đại thừa, giáo pháp rộng lớn bình đẳng) mà Như Lai đã nói. Vì sao? Vì để con được rộng có trí tuệ sâu xa."

 Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát Ca-diếp: "Này thiện nam tử, hãy lắng nghe, lắng nghe! Ta sẽ vì ông mà nói về nghiệp (việc làm tạo nên kết quả) mà Như Lai nhờ đó được sống lâu. Bồ-tát nhờ nhân duyên của nghiệp ấy mà được sống lâu. Vì thế nên hết lòng lắng nghe tiếp nhận. Nếu nghiệp ấy có thể làm nhân cho bồ-đề (sự giác ngộ), thì nên thành tâm nghe nhận nghĩa này; đã nghe nhận rồi thì lại nói cho người khác. Này thiện nam tử, nhờ tu tập nghiệp như thế mà Ta được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh và trọn khắp, tức quả Phật), nay lại vì người mà nói rộng nghĩa này.

 Này thiện nam tử, ví như vị hoàng tử phạm tội bị giam trong ngục, nhà vua rất thương xót, vì yêu con nên đích thân quay xe đến tận chỗ giam. Bồ-tát cũng vậy, muốn được sống lâu thì nên che chở thương nghĩ tất cả chúng sinh như con của mình; khởi lòng đại từ (thương yêu, muốn cho chúng sinh được vui), đại bi (xót thương, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ), đại hỷ (vui mừng với niềm vui của chúng sinh), đại xả (buông bỏ, bình đẳng không thiên vị); trao giới không giết hại, dạy tu pháp lành; cũng nên giúp tất cả chúng sinh an trụ trong năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) và mười điều lành (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói đôi chiều, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến). Lại vào tất cả các đường (các cõi tái sinh) như địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh (loài vật), a-tu-la (loài thần hay ghen tức, hiếu chiến), cứu vớt những chúng sinh đau khổ ở trong đó: ai chưa thoát thì cho thoát, ai chưa qua thì đưa qua, ai chưa niết-bàn thì khiến được niết-bàn, an ủi tất cả những ai đang sợ hãi. Nhờ nhân duyên của những nghiệp như thế, Bồ-tát được thọ mạng lâu dài, được tự tại đối với các trí tuệ, và hễ khi thọ mạng hết thì sinh lên cõi trời."

 Khi ấy Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Đại Bồ-tát xem chúng sinh bình đẳng như con của mình, nghĩa này sâu kín, con chưa hiểu được. Bạch Thế Tôn, Như Lai không nên nói rằng Bồ-tát đối với các chúng sinh tu tâm bình đẳng như con của mình. Vì sao? Vì trong Phật pháp có kẻ phá giới, kẻ phạm tội nghịch (những tội cực nặng như giết cha mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp tăng), kẻ hủy báng chánh pháp; làm sao đối với những người như thế mà xem như con được?"

 Phật bảo Ca-diếp: "Đúng vậy, đúng vậy. Ta đối với chúng sinh thật xem như con, như La-hầu-la (con ruột của Phật khi còn tại gia, sau xuất gia làm đệ tử)."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, xưa kia vào ngày rằm, lúc chư tăng làm lễ bố-tát (lễ họp mỗi nửa tháng để tụng giới, xét lỗi và sám hối), giữa chúng thanh tịnh đã thọ đủ giới, có một đồng tử không khéo tu tập thân, miệng, ý, nấp ở chỗ khuất kín nghe trộm việc tụng giới. Lực sĩ Mật Tích (vị thần hộ pháp cầm chày kim cương) nương thần lực của Phật, dùng chày kim cương (một loại binh khí, tượng trưng sức mạnh không gì phá nổi) đập nát đồng tử ấy như bụi. Bạch Thế Tôn, vị thần Kim Cương ấy thật quá hung dữ, đến mức cắt đứt mạng căn (sự sống) của đồng tử ấy. Sao Như Lai lại xem các chúng sinh như con, như La-hầu-la?"

 Phật bảo Ca-diếp: "Nay ông không nên nói như thế. Đồng tử ấy là người do biến hóa mà có, không phải người thật. Vì muốn xua đuổi kẻ phá giới, hủy pháp ra khỏi chúng, nên Kim Cương Mật Tích mới hiện ra cảnh biến hóa ấy mà thôi. Này Ca-diếp, kẻ hủy báng chánh pháp, kẻ nhất-xiển-đề (người đã dứt hết căn lành, không tin nhân quả), hoặc kẻ giết hại cho đến kẻ tà kiến (thấy biết sai lầm) và cố ý phạm giới, đối với tất cả những người ấy Ta đều khởi lòng thương xót, xem như con, như La-hầu-la.

 Này thiện nam tử, ví như nhà vua và các quan, hễ ai phạm phép vua thì tùy tội mà giết chết, không bỏ qua. Như Lai Thế Tôn thì không như vậy. Đối với kẻ hủy pháp, Như Lai dùng các phép yết-ma (thủ tục xử lý của tăng đoàn, được cả chúng biểu quyết theo đúng nghi thức): yết-ma xua đuổi (đuổi khỏi nơi ở), yết-ma quở trách, yết-ma gác ra (tạm không cho cùng sinh hoạt với chúng), yết-ma cử tội (đưa tội ra trước chúng), yết-ma đối với người không chịu thấy tội, yết-ma diệt (trục xuất hẳn khỏi tăng đoàn), yết-ma đối với người chưa chịu bỏ ác kiến. Này thiện nam tử, sở dĩ Như Lai dùng các phép yết-ma để hàng phục kẻ báng pháp như vậy là vì muốn chỉ cho những kẻ làm ác thấy rằng việc ác có quả báo.

 Này thiện nam tử, nay ông nên biết, Như Lai chính là bậc ban sự không sợ hãi cho chúng sinh làm ác (?). Ngài chỉ cần phóng ra một tia sáng, hoặc hai, hoặc năm, ai gặp được đều khiến xa lìa mọi điều ác. Như Lai hiện nay có đủ vô lượng sức mạnh như thế. Này thiện nam tử, điều chưa thể thấy mà ông muốn thấy, nay Ta sẽ vì ông nói về hình tướng của nó. Sau khi Ta niết-bàn, ở bất cứ phương nào, nếu có tỳ-kheo giữ giới, oai nghi (cử chỉ, phong thái đúng phép) đầy đủ, hộ trì chánh pháp, thấy kẻ phá pháp thì liền xua đuổi, quở trách, xét xử; nên biết người ấy được phước vô lượng, không thể đếm kể.

 Này thiện nam tử, ví như có ông vua chuyên làm điều hung ác, gặp lúc bệnh nặng. Có vua nước láng giềng nghe tiếng, dấy binh kéo đến muốn diệt đi. Lúc ấy vua bệnh vì không có sức nên mới sợ hãi, đổi lòng tu thiện. Vua láng giềng kia được phước vô lượng. Tỳ-kheo hộ pháp cũng như vậy, xua đuổi, quở trách kẻ phá pháp khiến họ làm điều lành, nên được phước vô lượng. Này thiện nam tử, ví như nơi trưởng giả (người giàu có, có địa vị) ở, ruộng vườn nhà cửa mọc lên các cây độc; trưởng giả biết rồi liền chặt bỏ, khiến dứt hẳn. Lại như người trai trẻ trên đầu mọc tóc bạc, xấu hổ mà cắt nhổ đi, không cho mọc thêm. Tỳ-kheo hộ pháp cũng như vậy, thấy có kẻ phá giới, phá chánh pháp thì nên xua đuổi, quở trách, đưa tội ra mà xử. Nếu tỳ-kheo hiền lành thấy kẻ phá pháp mà để mặc, không xua đuổi, quở trách, đưa tội ra xử, nên biết người ấy là kẻ thù trong Phật pháp. Nếu có thể xua đuổi, quở trách, đưa tội ra xử, đó là đệ tử của Ta, là Thanh văn chân chính."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, theo lời Phật nói thì Ngài không xem tất cả chúng sinh bình đẳng như con, như La-hầu-la. Bạch Thế Tôn, nếu có một người cầm dao hại Phật, lại có một người lấy hương chiên-đàn xoa thân Phật, mà Phật đối với hai người ấy khởi tâm bình đẳng, thì sao lại nói phải trị kẻ phạm giới? Nếu trị kẻ phạm giới thì lời kia mất đi ý nghĩa."

 Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, ví như nhà vua, quan đại thần hay tể tướng sinh được mấy người con, mặt mũi khôi ngô, thông minh lanh lợi. Đem hai, ba hay bốn đứa giao cho thầy nghiêm khắc mà nói rằng: 'Xin thầy vì tôi dạy dỗ các con, khiến chúng thành tựu đầy đủ oai nghi, lễ tiết, nghề nghiệp, chữ nghĩa, toán số. Nay bốn đứa con tôi theo thầy học, giả sử ba đứa vì bị đòn roi mà chết, còn lại một đứa thì cũng phải dạy nghiêm để nó thành tài. Dù mất ba đứa con tôi cũng không hề oán hận.' Này Ca-diếp, người cha ấy và người thầy ấy có mắc tội giết người chăng?" - "Bạch Thế Tôn, không. Vì sao? Vì do thương yêu, muốn cho con thành tựu, không có tâm ác. Dạy dỗ như thế thì được phước vô lượng."

 "Này thiện nam tử, Như Lai cũng vậy, xem kẻ phá pháp bình đẳng như một đứa con. Nay Như Lai đem chánh pháp vô thượng giao phó cho các vua, quan đại thần, tể tướng, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới), ưu-bà-tắc (người nam tại gia quy y Phật, giữ giới), ưu-bà-di (người nữ tại gia quy y Phật, giữ giới). Các vua và bốn bộ chúng (bốn hàng đệ tử: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di) ấy nên khuyến khích những người đang học để họ được thêm tiến về giới, định (sự tập trung tâm), tuệ (trí tuệ). Nếu có kẻ không học ba phần pháp ấy, lười biếng, phá giới, hủy báng chánh pháp, thì vua, quan và bốn bộ chúng nên trị nghiêm. Này thiện nam tử, các vua và bốn bộ chúng ấy có tội không?" - "Bạch Thế Tôn, không."

 "Này thiện nam tử, các vua và bốn bộ chúng còn không có tội, huống chi là Như Lai. Này thiện nam tử, Như Lai khéo tu tâm bình đẳng như thế, đối với các chúng sinh đều xem như một đứa con. Tu như thế gọi là Bồ-tát tu tâm bình đẳng, đối với các chúng sinh xem như một đứa con. Này thiện nam tử, Bồ-tát tu tập nghiệp này như thế thì được sống lâu, lại cũng biết rõ những việc ở các đời trước."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, như Phật nói, Bồ-tát nếu tu tâm bình đẳng, xem các chúng sinh như con thì được sống lâu. Như Lai không nên nói như thế. Vì sao? Ví như người hiểu pháp có thể giảng đủ mọi đạo lý hiếu thuận, nhưng về đến nhà lại lấy gạch đá ném đánh cha mẹ. Mà cha mẹ là ruộng phước (chỗ gieo phước, như ruộng gieo hạt cho mùa lành) tốt, đem lại nhiều lợi ích, khó gặp khó được, đáng phải khéo phụng dưỡng thì lại làm cho phiền não, tổn hại. Người hiểu pháp ấy lời nói và việc làm trái nhau. Lời Như Lai nói cũng như thế. Bồ-tát tu tập tâm bình đẳng, xem chúng sinh như con, thì đáng được sống lâu, biết rõ túc mạng (các kiếp sống trước), thường còn ở đời không thay đổi. Nay vì nhân duyên gì mà thọ mạng của Thế Tôn lại cực ngắn giống như người thế gian? Phải chăng Như Lai đối với chúng sinh đã khởi lòng oán ghét? Bạch Thế Tôn, xưa kia Ngài đã làm nghiệp ác gì, đã hại bao nhiêu mạng sống, mà phải chịu thọ mạng ngắn ngủi chưa đầy trăm năm như thế?"

 Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, vì cớ gì nay ông lại nói lời thô như thế trước Như Lai? Thọ mạng của Như Lai trong mọi thọ mạng là cao nhất, hơn hết. Cái thường (sự thường còn, không biến đổi) mà Như Lai đạt được, trong mọi cái thường, là bậc nhất."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, làm sao Như Lai được thọ mạng vô lượng?" Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, như tám con sông lớn: một tên là sông Hằng, hai tên là Diêm-ma-la, ba tên là Tát-la, bốn tên là A-di-la-bạt-đề, năm tên là Ma-ha, sáu tên là Tân-đầu, bảy tên là Bác-xoa, tám tên là Tất-đà. Tám sông lớn ấy cùng các sông nhỏ đều chảy vào biển lớn. Này Ca-diếp, cũng như thế, tất cả dòng sông lớn thọ mạng ở cõi người, cõi trời, trên mặt đất và trong hư không đều chảy vào biển thọ mạng của Như Lai. Vì thế thọ mạng của Như Lai là vô lượng. Lại nữa, Ca-diếp, ví như hồ A-nậu-đạt (hồ lớn trên núi tuyết, nguồn của bốn con sông lớn) tuôn ra bốn con sông lớn, Như Lai cũng vậy, tuôn ra tất cả mạng sống. Này Ca-diếp, ví như trong tất cả các pháp thường còn thì hư không là bậc nhất, Như Lai cũng vậy, trong mọi cái thường là bậc nhất. Này Ca-diếp, ví như trong các thứ thuốc thì đề hồ (tinh chất ngon nhất chế từ sữa, xưa dùng làm thuốc quý) là bậc nhất, Như Lai cũng vậy, trong các chúng sinh thì thọ mạng là bậc nhất."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu thọ mạng của Như Lai như thế, thì Ngài nên ở đời một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài) hoặc gần một kiếp, thường giảng pháp mầu như trút mưa lớn."

 "Này Ca-diếp, nay ông không nên đối với Như Lai mà nghĩ là diệt hết. Này Ca-diếp, nếu có tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, cho đến các thần tiên ngoại đạo (người tu theo đạo ngoài Phật pháp) có năm phép thần thông (năm năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tùy ý, mắt nhìn xa thấu suốt, tai nghe xa thấu suốt, biết tâm người khác, biết các đời trước) được tự tại, còn có thể ở đời một kiếp hoặc gần một kiếp, đi kinh hành (đi qua lại thong thả để tu tập) trên không, ngồi nằm tự tại, hông trái phun lửa, hông phải phun nước, thân tỏa khói lửa như một đống lửa; nếu muốn kéo dài tuổi thọ thì được như ý, đối với thọ mạng dài ngắn đều tự tại. Người có năm thần thông còn được thần lực tùy ý như thế, huống chi Như Lai đã được sức tự tại đối với tất cả các pháp, lẽ nào lại không thể ở đời nửa kiếp, một kiếp, trăm kiếp, trăm nghìn kiếp, hay vô lượng kiếp?

 Vì nghĩa ấy, nên biết Như Lai là pháp thường trụ (thường còn mãi), pháp không biến đổi. Thân này của Như Lai là thân biến hóa (thân do thần lực hiện ra để độ chúng sinh), không phải thân nuôi bằng các thứ đồ ăn tạp nhạp. Vì độ chúng sinh mà Ngài thị hiện giống như cây độc (thân đáng bỏ đi), vì thế mới hiện ra việc bỏ thân mà vào niết-bàn. Này Ca-diếp, nên biết Phật là pháp thường còn, pháp không biến đổi. Các ông đối với đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất) này nên siêng năng tinh tấn, một lòng tu tập; đã tu tập rồi thì nói rộng cho người khác."

 Bấy giờ Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp xuất thế gian (pháp vượt ra khỏi thế gian, đưa đến giải thoát) và pháp thế gian có gì khác nhau? Như Phật nói, Phật là pháp thường còn, pháp không biến đổi. Thế gian cũng nói Phạm thiên (vị trời cai quản cõi trời Phạm, được Bà-la-môn giáo coi là đấng sáng tạo) là thường, Tự Tại thiên (vị trời được ngoại đạo tôn là chúa tể muôn loài) là thường, không hề biến đổi; ngã (cái 'ta' chân thật bất biến theo ngoại đạo) là thường, thế tánh (nguyên chất đầu tiên sinh ra vạn vật, theo phái Số luận) là thường, vi trần (hạt bụi cực nhỏ, mà ngoại đạo cho là gốc của vạn vật) cũng thường. Nếu nói Như Lai là pháp thường, sao Như Lai không thường hiện ra? Nếu không thường hiện ra thì có gì khác với họ? Vì sao? Vì Phạm thiên cho đến vi trần, thế tánh cũng không hiện ra."

 Phật bảo Ca-diếp: "Ví như một ông trưởng giả có nhiều bò, màu lông tuy đủ loại nhưng cùng chung một đàn. Ông giao cho người chăn đưa đi tìm nước, tìm cỏ. Ông chỉ cần đề hồ, không cần sữa và lạc (sữa đông, sữa chua). Người chăn bò kia vắt sữa xong thì tự uống. Khi trưởng giả qua đời, đàn bò bị bọn giặc cướp đi hết. Bọn giặc được bò rồi, vì không có đàn bà nên tự mình vắt sữa, được sữa thì uống. Bấy giờ bọn giặc bàn với nhau: 'Ông trưởng giả lớn kia nuôi đàn bò này không mong sữa và lạc, chỉ cần đề hồ. Nay chúng ta phải tìm cách gì để có được nó? Đề hồ được gọi là vị ngon nhất trong thế gian. Chúng ta lại không có đồ chứa, dù có được sữa cũng chẳng có chỗ đựng.' Lại cùng nhau bàn: 'Chỉ có túi da là có thể đựng được.' Tuy có chỗ đựng nhưng không biết khuấy đánh; đến váng sữa còn khó được, huống gì sinh tô (bơ tươi, thứ chế ra từ sữa trước khi thành đề hồ). Khi ấy bọn giặc vì muốn có đề hồ nên đổ thêm nước vào. Vì nước nhiều quá, nên sữa, lạc, đề hồ thảy đều mất cả.

 Phàm phu cũng vậy. Tuy có pháp lành, nhưng đều là phần còn sót lại của chánh pháp Như Lai. Vì sao? Vì sau khi Như Lai Thế Tôn vào niết-bàn, họ ăn trộm những pháp lành Như Lai để lại như giới, định, tuệ, giống như bọn giặc cướp đàn bò. Những người phàm phu ấy tuy có được giới, định, trí tuệ, nhưng không có phương tiện (cách thức khéo léo) nên không thể giải thoát. Vì nghĩa ấy, họ không thể có được giới thường, định thường, tuệ thường và giải thoát, như bọn giặc không biết cách nên làm mất đề hồ. Lại như bọn giặc vì muốn có đề hồ mà đổ thêm nước, phàm phu cũng vậy, vì cầu giải thoát mà nói về ngã, chúng sinh, thọ mạng, sĩ phu (các quan niệm về một cái 'ta' chân thật làm chủ thân tâm), Phạm thiên, Tự Tại thiên, vi trần, thế tánh, giới, định, trí tuệ và giải thoát, cho rằng cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng (cõi trời cao nhất trong ba cõi, nơi tâm không còn tưởng thô mà cũng chẳng phải hoàn toàn không tưởng) chính là niết-bàn; nhưng thật ra họ không được giải thoát niết-bàn, như bọn giặc kia không được đề hồ.

 Những phàm phu ấy có chút ít phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ thân tâm thanh tịnh), phụng dưỡng cha mẹ, nhờ nhân duyên đó mà được sinh lên cõi trời, hưởng chút ít an vui, như sữa bị bọn giặc pha nước. Nhưng phàm phu ấy thật ra không biết rằng nhờ tu chút phạm hạnh, phụng dưỡng cha mẹ mà được sinh lên trời; lại không biết đến giới, định, trí tuệ và việc quy y Tam bảo. Vì không biết nên họ nói thường, lạc, ngã, tịnh (thường còn, an vui, có chân ngã, thanh tịnh — bốn đức của niết-bàn); tuy có nói nhưng thật ra không biết. Vì thế sau khi Như Lai ra đời mới giảng nói về thường, lạc, ngã, tịnh.

 Như khi vua Chuyển luân (vị vua lý tưởng cai trị khắp thiên hạ bằng chánh pháp, có bánh xe báu dẫn đường) xuất hiện ở đời, nhờ sức phước đức nên bọn giặc tan chạy, đàn bò không bị tổn hại. Bấy giờ vua Chuyển luân liền giao đàn bò cho một người chăn có nhiều tài khéo, người chăn dùng cách khéo mà được đề hồ; nhờ có đề hồ nên tất cả chúng sinh không còn bệnh khổ. Khi vị Thánh vương chuyển bánh xe Pháp (chỉ Phật) xuất hiện ở đời, những phàm phu không thể giảng nói giới, định, tuệ liền bỏ đi như bọn giặc tan chạy. Bấy giờ Như Lai khéo nói pháp thế gian và pháp xuất thế gian, vì chúng sinh mà khiến các Bồ-tát tùy theo từng người mà giảng nói. Các Đại Bồ-tát đã được đề hồ, lại khiến vô lượng vô biên chúng sinh khắp được vị cam lồ (thứ nước thần của cõi trời, uống vào bất tử; ví giáo pháp đưa đến giải thoát) của Pháp vô thượng, tức là thường, lạc, ngã, tịnh của Như Lai.

 Vì nghĩa ấy, này thiện nam tử, Như Lai là pháp thường còn, không biến đổi, chứ không như phàm phu ngu si ở thế gian cho rằng Phạm thiên v.v. là pháp thường. Chữ 'thường' này, gọi cho đúng thì phải là Như Lai chứ không phải pháp nào khác. Này Ca-diếp, nên biết thân Như Lai như vậy. Này Ca-diếp, các thiện nam tử, thiện nữ nhân nên thường buộc tâm tu hai chữ này: 'Phật là thường trụ'. Này Ca-diếp, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hai chữ ấy, nên biết người đó đi theo con đường Ta đã đi, đến được chỗ Ta đã đến. Này thiện nam tử, nếu có người tu tập hai chữ ấy mà cho là tướng diệt mất, nên biết đối với người ấy Như Lai đã bát niết-bàn (nhập niết-bàn, tịch diệt). Này thiện nam tử, nghĩa của niết-bàn chính là pháp tánh của chư Phật."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp tánh của Phật nghĩa là thế nào? Bạch Thế Tôn, nay con muốn biết nghĩa của pháp tánh, cúi mong Như Lai thương xót nói rộng. Pháp tánh tức là bỏ thân; bỏ thân gọi là không có gì cả. Nếu không có gì thì thân làm sao còn? Nếu thân còn thì làm sao nói thân có pháp tánh? Thân có pháp tánh thì làm sao còn được? Nay con phải hiểu nghĩa này thế nào?"

 Phật bảo Bồ-tát Ca-diếp: "Này thiện nam tử, nay ông không nên nói rằng diệt là pháp tánh. Pháp tánh thì không có diệt. Này thiện nam tử, ví như cõi trời Vô tưởng (cõi trời nơi chúng sinh không có tưởng, tức không còn hoạt động nhận biết) có đủ sắc ấm (phần thân thể vật chất) mà không có tưởng, thì không nên hỏi rằng các vị trời ấy làm sao mà ở, mà vui chơi hưởng lạc, làm sao khởi tưởng, làm sao thấy nghe. Này thiện nam tử, cảnh giới của Như Lai không phải chỗ hàng Thanh văn, Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần nghe Phật dạy) có thể biết. Này thiện nam tử, không nên nói rằng thân Như Lai là pháp diệt. Này thiện nam tử, sự diệt của Như Lai là cảnh giới của Phật, không phải chỗ hàng Thanh văn, Duyên giác với tới. Này thiện nam tử, nay ông không nên suy lường Như Lai ở chỗ nào, đi chỗ nào, thấy chỗ nào, vui chỗ nào. Này thiện nam tử, nghĩa như thế không phải điều các ông có thể biết; và pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) của chư Phật cùng các phương tiện đủ loại đều không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nên tu tập quán Phật, Pháp và Tăng là thường còn. Ba pháp ấy không có ý tưởng sai khác, không có ý tưởng vô thường, không có ý tưởng biến đổi. Nếu đối với ba pháp mà tu ý tưởng sai khác, nên biết hạng người ấy không có chỗ nương cho ba sự quy y thanh tịnh, các giới cấm đã giữ đều không đầy đủ, rốt cuộc không thể chứng được quả bồ-đề của Thanh văn, Duyên giác. Nếu đối với điều không thể nghĩ bàn này mà tu ý tưởng thường còn thì có chỗ quy y. Này thiện nam tử, ví như nhờ có cây mà có bóng cây. Như Lai cũng vậy, vì có pháp thường nên có chỗ quy y, chẳng phải vô thường. Nếu nói Như Lai là vô thường thì Như Lai không phải là chỗ quy y của trời và người ở thế gian."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, ví như trong bóng tối có cây mà không có bóng." - "Này Ca-diếp, ông không nên nói có cây mà không có bóng, chỉ là mắt thịt không thấy được mà thôi. Này thiện nam tử, Như Lai cũng vậy, tánh của Ngài thường còn, không biến đổi, ai không có mắt trí tuệ thì không thấy được, như trong bóng tối không thấy hình cây. Phàm phu sau khi Phật diệt độ nói rằng Như Lai là pháp vô thường, cũng giống như thế. Nếu nói Như Lai khác với Pháp và Tăng thì không thể thành ba chỗ quy y; như cha mẹ ông, vì mỗi người riêng khác nên là vô thường."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, từ nay con sẽ đem ba điều Phật, Pháp, Tăng thường còn mà khai mở cho cha mẹ, cho đến bảy đời đều khiến vâng giữ. Thật lạ lùng, bạch Thế Tôn! Nay con sẽ học về Như Lai, Pháp, Tăng không thể nghĩ bàn; tự học rồi cũng sẽ vì người khác nói rộng nghĩa này. Nếu có người không thể tin nhận, nên biết hạng người ấy đã lâu đời tu theo quan niệm vô thường; đối với những người như thế, con sẽ làm sương giá, mưa đá (để quét sạch quan niệm sai lầm ấy, như sương giá mưa đá diệt cỏ dại) cho họ."

 Bấy giờ Phật khen Bồ-tát Ca-diếp: "Lành thay, lành thay! Nay ông khéo hộ trì chánh pháp. Hộ pháp như thế là không lừa dối người. Nhờ nhân duyên nghiệp lành không lừa dối người mà được sống lâu, biết rõ túc mạng."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video