Phần còn lại của phẩm Tứ Tướng (phẩm "Bốn tướng", nói về bốn mặt của việc hiểu và giảng giáo pháp: tự sửa mình cho đúng, sửa người khác cho đúng, khéo theo câu hỏi mà đáp, khéo hiểu ý nghĩa nhân duyên).
Bấy giờ Ca-diếp Bồ-tát (vị Bồ-tát tên Ca-diếp, người đứng ra thưa hỏi Phật trong kinh này; Bồ-tát là người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài) bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật)! Như lời Phật dạy, chư Phật Thế Tôn có bí mật tạng (kho giáo pháp cất giấu kín, không cho người khác biết). Điều ấy không đúng. Vì sao? Chư Phật Thế Tôn chỉ có mật ngữ (lời nói có ý nghĩa sâu kín, chưa nói thẳng ra), chứ không có kho cất giấu. Ví như người làm trò ảo thuật điều khiển con rối gỗ có máy móc: người ta tuy thấy nó co duỗi, cúi ngửa, nhưng không biết bên trong có gì khiến nó như vậy. Phật pháp thì không thế, mà làm cho chúng sinh (mọi loài có sự sống và cảm giác) đều được biết, được thấy. Sao lại nói chư Phật Thế Tôn có kho bí mật?"
Phật khen Ca-diếp: "Lành thay, lành thay, này thiện nam tử (người con trai lành, cách Phật gọi người tu hành)! Đúng như lời ông nói, Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) thật không có kho bí mật. Vì sao? Như vầng trăng tròn mùa thu treo giữa trời, hiện rõ, trong sáng, không bị che lấp, ai cũng thấy được. Lời của Như Lai cũng vậy: mở bày, hiện rõ, trong sáng, không bị che lấp. Kẻ ngu không hiểu nên gọi là kho bí mật; người trí hiểu thấu thì không gọi là kho cất giấu.
Này thiện nam tử! Ví như có người tích nhiều vàng bạc đến vô số ức, nhưng lòng keo kiệt, không chịu bố thí giúp đỡ người nghèo; tích chứa như thế mới gọi là kho bí mật. Như Lai không như vậy. Trong vô biên kiếp (kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài, không thể tính bằng năm tháng), Như Lai tích chứa vô lượng châu báu là giáo pháp mầu nhiệm, lòng không keo kiệt, thường đem bố thí cho tất cả chúng sinh. Sao lại nói Như Lai có kho bí mật?
Này thiện nam tử! Ví như có người thân thể không đầy đủ, hoặc thiếu một mắt, một tay, một chân, vì xấu hổ nên không cho người khác thấy; vì người ta không thấy nên gọi là cất giấu. Như Lai không như vậy: toàn bộ chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) đều đầy đủ không thiếu, cho mọi người được thấy. Sao lại nói Như Lai có kho bí mật?
Này thiện nam tử! Ví như người nghèo mắc nợ người khác nhiều, sợ chủ nợ nên trốn tránh không muốn ra mặt, vì thế gọi là cất giấu. Như Lai không như vậy: không mắc nợ tất cả chúng sinh về pháp thế gian (của cải, việc đời). Tuy có mắc nợ chúng sinh về pháp xuất thế gian (giáo pháp đưa người ra khỏi vòng sinh tử), nhưng cũng không giấu giếm. Vì sao? Vì Như Lai luôn xem chúng sinh như con một của mình, nên giảng nói giáo pháp cao tột cho họ.
Này thiện nam tử! Ví như vị trưởng giả (người giàu có, có địa vị) có nhiều của báu, chỉ có một đứa con, lòng rất thương quý, không nỡ rời xa, bao nhiêu châu báu đều đưa cho con xem. Như Lai cũng vậy, xem các chúng sinh như con một.
Này thiện nam tử! Như người đời cho bộ phận sinh dục nam nữ là xấu xí, đáng hổ thẹn, nên lấy áo che lại, vì thế gọi là che giấu. Như Lai không như vậy, đã dứt hẳn bộ phận ấy (tức đã dứt sạch dục vọng); vì không có bộ phận ấy nên chẳng có gì phải che giấu.
Này thiện nam tử! Như những lời luận của người Bà-la-môn (giai cấp tư tế, cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa), họ không bao giờ muốn cho người Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng), Tì-xá (giai cấp buôn bán, làm ruộng), Thủ-đà (giai cấp thấp nhất, nô lệ, làm thuê) nghe. Vì sao? Vì trong những lời luận ấy có điều sai trái, xấu xa. Chánh pháp của Như Lai thì không như vậy: phần đầu, phần giữa, phần cuối đều tốt lành. Vì thế không thể gọi là kho bí mật.
Này thiện nam tử! Ví như vị trưởng giả chỉ có một đứa con, lòng luôn nhớ nghĩ, thương yêu không cùng. Ông đưa con đến chỗ thầy, muốn cho con học, nhưng sợ con không mau thành tựu, liền đưa về. Vì thương yêu nên ngày đêm ân cần dạy con bán tự (nửa chữ — tức các chữ cái, phần học vỡ lòng; ví cho giáo pháp sơ cấp), mà không dạy Tì-già-la luận (môn văn phạm hoàn chỉnh của tiếng Phạn; ví cho giáo pháp trọn vẹn). Vì sao? Vì đứa con còn thơ dại, sức chưa kham nổi.
Này thiện nam tử! Giả sử vị trưởng giả dạy bán tự xong, đứa trẻ ấy có thể ngay lúc đó hiểu được Tì-già-la luận không?" — "Thưa Thế Tôn, không!" — "Như vậy, vị trưởng giả ấy đối với con có giấu giếm gì không?" — "Thưa Thế Tôn, không! Vì sao? Vì con còn nhỏ nên không nói cho nó, chứ chẳng phải vì muốn giấu, vì keo kiệt mà không chỉ bày cho. Vì sao vậy? Nếu có lòng ganh ghét, giấu giếm, keo kiệt thì mới gọi là cất giấu. Như Lai không như vậy, sao lại nói Như Lai có kho bí mật?"
Phật dạy: "Lành thay, lành thay, này thiện nam tử! Đúng như lời ông nói: nếu có lòng giận, ganh ghét, keo kiệt thì mới gọi là cất giấu. Như Lai không có lòng giận, ganh ghét, sao gọi là cất giấu được? Này thiện nam tử! Vị đại trưởng giả kia là ví cho Như Lai. Đứa con một là ví cho tất cả chúng sinh; Như Lai xem tất cả chúng sinh bình đẳng như con một. Dạy con một là ví cho dạy các đệ tử Thanh văn (người tu hành nhờ nghe lời Phật giảng mà giác ngộ, chủ yếu nhắm tự giải thoát cho mình). Bán tự là ví cho chín bộ kinh (chín thể loại kinh điển thuở đầu, giáo pháp cơ bản). Tì-già-la luận là ví cho kinh điển Phương Đẳng Đại thừa (kinh điển Đại thừa — giáo pháp rộng lớn, bình đẳng, nhằm cứu độ khắp mọi người). Vì các Thanh văn chưa có sức trí tuệ, nên Như Lai nói cho họ bán tự, tức chín bộ kinh, mà chưa nói Tì-già-la luận, tức Phương Đẳng Đại thừa.
Này thiện nam tử! Như đứa con của vị trưởng giả kia đã lớn, đủ sức đọc học, nếu không dạy cho Tì-già-la luận thì mới có thể gọi là cất giấu. Nếu các Thanh văn đã có đủ sức, có thể tiếp nhận Tì-già-la luận Đại thừa, mà Như Lai giấu tiếc không nói, thì mới có thể nói Như Lai có kho bí mật. Như Lai không như vậy, vì thế Như Lai không có kho bí mật. Như vị trưởng giả kia dạy bán tự xong, tiếp đến giảng Tì-già-la luận; Ta cũng vậy, vì các đệ tử nói bán tự tức chín bộ kinh xong, tiếp đến giảng Tì-già-la luận, nghĩa là: Như Lai thường còn, không biến đổi.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như mùa hạ nổi mây lớn, sấm rền, mưa to trút xuống, khiến những nhà nông đã gieo hạt thu được nhiều hoa trái; người không gieo hạt thì chẳng thu hoạch gì. Không thu hoạch được gì chẳng phải lỗi của Long vương (vua rồng, theo tín ngưỡng xưa là vị làm ra mưa), và Long vương ấy cũng chẳng giấu giếm gì. Ta cũng vậy, tuôn mưa pháp lớn là kinh Đại Niết-bàn (Niết-bàn là cảnh giới đã dứt sạch khổ đau, phiền não, thoát khỏi sinh tử). Chúng sinh nào gieo hạt giống lành thì được mầm và quả trí tuệ; không có hạt giống lành thì chẳng được gì. Không được gì chẳng phải lỗi của Như Lai; và Phật Như Lai thật không giấu giếm gì."
Ca-diếp lại thưa: "Nay con biết chắc Như Lai Thế Tôn không có gì cất giấu. Nhưng như lời Phật dạy rằng Tì-già-la luận là nói Phật Như Lai thường còn không biến đổi, điều ấy không đúng. Vì sao? Vì xưa Phật có nói bài kệ (bài thơ trong kinh) rằng:
"Chư Phật cùng Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần nghe thầy giảng), và các đệ tử Thanh văn,
còn phải bỏ thân vô thường (thân không bền vững, có sinh có diệt), huống gì là phàm phu."
Nay lại nói thường còn không biến đổi, nghĩa ấy thế nào?"
Phật dạy: "Này thiện nam tử! Ta vì dạy bán tự cho tất cả các đệ tử Thanh văn nên mới nói bài kệ ấy. Lại nữa, này thiện nam tử! Khi mẹ của vua Ba-tư-nặc (vua nước Kiều-tát-la thời Phật, một đệ tử tại gia của Phật) qua đời, vua khóc than thương nhớ, không tự kiềm chế được, đến chỗ Ta. Ta liền hỏi: "Đại vương vì sao buồn khổ, sầu não đến thế?" Vua thưa: "Thưa Thế Tôn, quốc mẫu đã mất vào ngày ấy. Giả sử có ai làm cho mẹ con sống lại như cũ, con xin bỏ cả nước, voi ngựa, bảy thứ châu báu cùng cả thân mạng mình để đền đáp." Ta lại bảo: "Đại vương! Chớ buồn rầu, lo âu, khóc lóc. Tất cả chúng sinh khi hết thọ mạng thì gọi là chết. Chư Phật, Duyên giác, các đệ tử Thanh văn còn phải bỏ thân này, huống gì phàm phu."
Này thiện nam tử! Ta vì dạy bán tự cho vua Ba-tư-nặc nên nói bài kệ ấy. Nay Ta vì các đệ tử Thanh văn mà nói Tì-già-la luận, rằng Như Lai thường còn, không hề biến đổi. Nếu có người nói Như Lai là vô thường, thì sao lưỡi người ấy lại không rơi rụng?"
Ca-diếp lại thưa: "Như Phật đã dạy:
"Không tích chứa gì, ăn uống biết đủ, như chim bay giữa không trung,
dấu vết không thể tìm."
Nghĩa ấy thế nào? Thưa Thế Tôn, trong chúng hội này, ai được gọi là không tích chứa? Ai được gọi là ăn uống biết đủ? Ai đi giữa không trung mà dấu vết không thể tìm? Và người ra đi ấy đến phương nào?"
Phật dạy: "Ca-diếp! Tích chứa là nói của báu. Này thiện nam tử! Tích chứa có hai loại: một là hữu vi (thuộc những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), hai là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt). Tích chứa hữu vi là hạnh của Thanh văn; tích chứa vô vi là hạnh của Như Lai. Này thiện nam tử! Tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành) cũng có hai loại: hữu vi và vô vi. Tăng hữu vi gọi là Thanh văn. Tăng Thanh văn không tích chứa, tức là không chứa nô tì, những vật trái phép, kho lẫm, lúa gạo, muối, tương đậu, mè, các thứ đậu lớn nhỏ. Nếu ai nói Như Lai cho phép nuôi giữ nô tì, kẻ hầu hạ và những vật như thế, thì lưỡi người ấy sẽ co rút lại. Tất cả đệ tử Thanh văn của Ta gọi là không tích chứa, cũng được gọi là ăn uống biết đủ. Nếu tham ăn thì gọi là không biết đủ; không tham ăn thì gọi là biết đủ. Dấu vết khó tìm là người đã gần với đạo Bồ-đề vô thượng (sự giác ngộ cao tột). Ta nói người ấy tuy ra đi mà không có nơi đến."
Ca-diếp lại thưa: "Tăng hữu vi còn không tích chứa, huống gì Tăng vô vi. Tăng vô vi chính là Như Lai; Như Lai sao lại có tích chứa? Tích chứa nghĩa là cất giấu. Vì thế, phàm điều gì Như Lai nói ra đều không giấu tiếc, sao gọi là cất giấu? Dấu vết không thể tìm, đó là Niết-bàn. Trong Niết-bàn không có mặt trời, mặt trăng, sao, các chòm sao, lạnh nóng, gió mưa, sinh già bệnh chết, hai mươi lăm cõi hữu (hai mươi lăm cảnh giới tồn tại mà chúng sinh trôi lăn trong sinh tử), lìa mọi lo khổ và mọi phiền não (những tâm xấu như tham, giận, si mê làm rối loạn và trói buộc con người). Niết-bàn như thế là chỗ ở của Như Lai, thường còn không biến đổi. Vì nhân duyên ấy, Như Lai đến giữa rừng cây sa-la (loài cây lớn ở Ấn Độ, nơi Phật nhập diệt), ở trong Đại Niết-bàn mà bát-niết-bàn (nhập Niết-bàn trọn vẹn, tức Phật qua đời)."
Phật bảo Ca-diếp: "Nói "đại" (lớn) là vì tính chất của nó rộng lớn, như có người thọ mạng vô lượng thì gọi là bậc đại trượng phu. Người ấy nếu an trú trong chánh pháp thì gọi là bậc hơn hết trong loài người. Như Ta đã nói tám điều giác ngộ của bậc đại nhân (ít ham muốn, biết đủ, ưa vắng lặng, siêng năng, giữ chánh niệm, thiền định, trí tuệ, không nói lời vô ích): là một người có, hay nhiều người có? Nếu một người có đủ cả tám thì là bậc tối thắng. Còn nói "Niết-bàn" là không có các mụn nhọt (ví cho phiền não).
Này thiện nam tử! Ví như có người bị mũi tên độc bắn trúng, chịu nhiều đau đớn, gặp được thầy thuốc giỏi rút mũi tên độc ra, bôi thuốc hay, làm cho người ấy hết đau, được an vui. Thầy thuốc ấy liền đi khắp các thành ấp và làng xóm, hễ chỗ nào có người khổ vì mụn nhọt thì liền đến đó chữa trị mọi khổ đau. Này thiện nam tử! Như Lai cũng vậy, thành Đẳng chánh giác (đạt sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, tức thành Phật), làm vị vua thầy thuốc lớn. Thấy chúng sinh khổ não ở Diêm-phù-đề (châu lục ở phía nam núi Tu-di theo vũ trụ quan Phật giáo, tức thế giới loài người chúng ta) trong vô lượng kiếp bị mũi tên độc phiền não tham dục, giận dữ, si mê bắn trúng, chịu khổ đau dữ dội, Như Lai vì họ mà nói kinh Đại thừa, là thuốc pháp cam lồ (nước ngọt của cõi trời, thuốc bất tử; ví cho giáo pháp). Chữa trị nơi này xong, lại đến phương khác, chỗ nào có mũi tên độc phiền não thì thị hiện làm Phật (hiện thân ra làm Phật) để chữa trị cho họ. Vì thế gọi là Đại Bát-niết-bàn. Đại Bát-niết-bàn là chốn giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử). Hễ nơi nào có chúng sinh cần được điều phục (dạy dỗ, chế ngự cho thuần thục), Như Lai đều thị hiện ở đó. Vì nghĩa chân thật, rất sâu này nên gọi là Đại Niết-bàn."
Ca-diếp Bồ-tát lại bạch Phật: "Thưa Thế Tôn! Thầy thuốc ở thế gian có thể chữa hết bệnh mụn nhọt của tất cả chúng sinh không?" — "Này thiện nam tử! Mụn nhọt ở thế gian có hai loại: một là chữa được, hai là không chữa được. Loại chữa được thì thầy thuốc chữa được; loại không chữa được thì không chữa được."
Ca-diếp lại thưa: "Theo lời Phật, Như Lai đã chữa xong cho chúng sinh ở Diêm-phù-đề. Nếu đã chữa xong, sao trong các chúng sinh ấy vẫn còn người chưa được Niết-bàn? Nếu chưa phải tất cả đều được, sao Như Lai nói đã chữa xong, muốn đến phương khác?" — "Này thiện nam tử! Chúng sinh ở Diêm-phù-đề có hai hạng: một là có lòng tin, hai là không có lòng tin. Người có lòng tin thì gọi là chữa được. Vì sao? Vì họ chắc chắn được Niết-bàn, không còn mụn nhọt. Vì thế Ta nói đã chữa xong cho chúng sinh ở Diêm-phù-đề. Người không có lòng tin gọi là Nhất-xiển-đề (người đã dứt hết căn lành, không tin nhân quả, không tin Phật pháp). Nhất-xiển-đề gọi là không chữa được. Trừ Nhất-xiển-đề ra, những người còn lại đều đã chữa xong. Vì thế Niết-bàn gọi là không có mụn nhọt."
"Thưa Thế Tôn! Thế nào gọi là Niết-bàn?" — "Này thiện nam tử! Niết-bàn gọi là giải thoát." Ca-diếp lại thưa: "Giải thoát ấy là sắc (vật chất, có hình tướng), hay không phải sắc?" Phật dạy: "Này thiện nam tử! Có khi là sắc, có khi không phải sắc. Nói không phải sắc là giải thoát của Thanh văn, Duyên giác. Nói là sắc là giải thoát của chư Phật Như Lai. Này thiện nam tử! Vì thế giải thoát vừa là sắc vừa không phải sắc. Như Lai vì các đệ tử Thanh văn mà nói là không phải sắc."
"Thưa Thế Tôn! Thanh văn, Duyên giác nếu không phải sắc thì làm sao trụ được?" — "Này thiện nam tử! Như cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng (cõi trời cao nhất thuộc cõi vô sắc, nơi không có thân vật chất, tâm tưởng cực kỳ vi tế, không thể nói là có tưởng hay không có tưởng) vừa là sắc vừa không phải sắc, Ta cũng nói là không phải sắc. Nếu có người vặn hỏi: cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng nếu không phải sắc thì làm sao trụ, đi, lại, tiến, dừng? Nghĩa như thế là cảnh giới của chư Phật, không phải chỗ Thanh văn, Duyên giác biết được. Giải thoát cũng vậy: vừa là sắc vừa không phải sắc, mà nói là không phải sắc; vừa là tưởng vừa không phải tưởng, mà nói là không phải tưởng. Nghĩa như thế là cảnh giới của chư Phật, không phải chỗ Thanh văn, Duyên giác biết được."
Bấy giờ Ca-diếp Bồ-tát lại bạch Phật: "Thưa Thế Tôn! Cúi xin Ngài thương xót, giảng rộng thêm lần nữa nghĩa giải thoát trong hạnh Đại Bát-niết-bàn." Phật khen Ca-diếp: "Lành thay, lành thay, này thiện nam tử! Giải thoát chân thật nghĩa là xa lìa mọi trói buộc. Nếu giải thoát chân thật đã lìa mọi trói buộc thì không có sinh, cũng không có hòa hợp. Ví như cha mẹ hòa hợp sinh ra con; giải thoát chân thật thì không như vậy. Vì thế giải thoát gọi là không sinh.
Ca-diếp! Ví như đề-hồ (chất tinh túy nhất chế từ sữa, giống như bơ tinh luyện), tính nó trong sạch. Như Lai cũng vậy, không do cha mẹ hòa hợp mà sinh, tính vốn trong sạch. Sở dĩ thị hiện có cha mẹ là để giáo hóa, cứu độ chúng sinh. Giải thoát chân thật chính là Như Lai; Như Lai và giải thoát không hai, không khác. Ví như mùa xuân gieo hạt, gặp hơi ấm và ẩm liền nảy mầm; giải thoát chân thật thì không như vậy.
Lại nữa, giải thoát gọi là hư vô (trống lặng, không có gì); hư vô tức là giải thoát; giải thoát tức là Như Lai; Như Lai tức là hư vô, không phải do tạo tác mà thành. Phàm cái gì do tạo tác thì như thành quách, lầu gác; giải thoát chân thật thì không như vậy. Vì thế giải thoát chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát là pháp vô vi. Ví như thợ gốm làm ra đồ gốm rồi đồ gốm lại vỡ; giải thoát không như vậy. Giải thoát chân thật không sinh không diệt; vì thế giải thoát chính là Như Lai. Như Lai cũng vậy: không sinh, không diệt, không già, không chết, không vỡ, không hoại, không phải pháp hữu vi. Vì nghĩa ấy nên gọi là Như Lai.
Vào Đại Niết-bàn mà không già không chết, nghĩa thế nào? Già nghĩa là đổi dời biến đổi, tóc bạc, mặt nhăn. Chết là thân hoại, mạng dứt. Những điều như thế trong giải thoát không có; vì không có những việc ấy nên gọi là giải thoát. Như Lai cũng không có tóc bạc, mặt nhăn, là những pháp hữu vi; vì thế Như Lai không có già; vì không có già nên không có chết.
Lại nữa, giải thoát gọi là không bệnh. Bệnh là bốn trăm lẻ bốn thứ bệnh (theo y học Ấn Độ xưa, bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió trong thân, mỗi yếu tố mất điều hòa sinh ra một trăm lẻ một bệnh) cùng những thứ từ bên ngoài đến làm tổn hại thân thể. Ở đó không có những thứ ấy nên gọi là giải thoát. Không bệnh tật tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai. Như Lai không bệnh, vì thế pháp thân (thân của Phật chính là chân lý, không phải thân xác thịt) cũng không bệnh. Không bệnh như thế tức là Như Lai.
Chết là thân hoại mạng dứt. Ở đó không có chết, tức là cam lồ. Cam lồ ấy tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai. Như Lai thành tựu những công đức như thế, sao lại nói Như Lai vô thường? Nói vô thường thì không có lẽ ấy. Thân kim cương (thân bền chắc, không gì phá hoại được như kim cương) ấy sao lại vô thường được? Vì thế Như Lai không gọi là mạng chung.
Như Lai trong sạch, không có cấu bẩn; thân Như Lai không bị bào thai làm nhơ, như hoa phân-đà-lợi (hoa sen trắng) bản tính trong sạch. Giải thoát của Như Lai cũng vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai; vì thế Như Lai trong sạch không cấu bẩn.
Lại nữa, giải thoát là các lậu (phiền não, ví như chỗ rò rỉ khiến tâm chảy theo dục vọng) và mụn nhọt đã dứt hẳn không còn sót. Như Lai cũng vậy, không có mọi lậu và mụn nhọt.
Lại nữa, giải thoát là không có tranh giành. Ví như người đói thấy người khác ăn uống thì sinh ý tham muốn cướp lấy; giải thoát không như vậy.
Lại nữa, giải thoát gọi là yên tĩnh. Phàm phu nói: yên tĩnh là Ma-hê-thủ-la (vị trời Đại Tự Tại, được các đạo ngoài Phật giáo tôn thờ). Lời ấy là hư dối. Yên tĩnh chân thật là giải thoát rốt ráo; giải thoát rốt ráo tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là an ổn. Như chỗ nhiều giặc cướp gọi là không an ổn; chỗ thanh bình mới gọi là an ổn. Trong giải thoát này không có sợ hãi nên gọi là an ổn. Vì thế an ổn tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai; Như Lai tức là Pháp.
Lại nữa, giải thoát là không có kẻ ngang hàng. Có kẻ ngang hàng như các vua có nước láng giềng ngang hàng; giải thoát chân thật thì không như vậy. Không có kẻ ngang hàng như Chuyển luân Thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả bốn châu thiên hạ bằng chính nghĩa), không ai sánh bằng. Giải thoát cũng vậy, không có kẻ ngang hàng. Không có kẻ ngang hàng tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai, vị vua chuyển bánh xe pháp (tức Phật, người truyền bá giáo pháp khắp nơi như bánh xe lăn đi). Vì thế Như Lai không có ai ngang hàng; nói có ai ngang hàng thì không có lẽ ấy.
Lại nữa, giải thoát gọi là không lo buồn. Có lo buồn như vua sợ nước láng giềng hùng mạnh mà sinh lo buồn; giải thoát thì không có việc ấy. Ví như đã đánh tan kẻ thù thì không còn lo nghĩ; giải thoát cũng vậy, không lo, không sợ. Không lo không sợ tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không buồn không mừng. Ví như người đàn bà chỉ có một đứa con đi phu dịch xa, bỗng nghe tin dữ thì sầu khổ, sau lại nghe tin con còn sống thì vui mừng. Trong giải thoát không có việc như thế. Không buồn không mừng tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát là không có bụi bẩn. Ví như mùa xuân, sau khi mặt trời lặn, gió nổi lên, bụi mù mịt; trong giải thoát không có việc như thế. Không bụi mù là ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai. Ví như viên ngọc sáng trong búi tóc của Thánh vương không có vết bẩn; tính của giải thoát cũng vậy, không có vết bẩn. Không vết bẩn là ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Như vàng ròng, chất không lẫn cát đá mới gọi là báu thật; người nào được nó thì nghĩ mình có của. Tính của giải thoát cũng vậy, như báu thật kia. Báu thật ấy ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Ví như bình sành vỡ thì tiếng rè (?); bình báu kim cương thì không như vậy. Giải thoát cũng không có rè, không vỡ. Bình báu kim cương ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai; vì thế thân Như Lai không thể bị phá hoại. Còn tiếng rè (?) thì như hạt thầu dầu (?) đặt vào chỗ rất nóng, nổ bung ra tiếng; giải thoát không có việc như thế. Như bình báu kim cương kia không có tiếng rè vỡ, giả sử vô lượng trăm nghìn người cùng bắn vào cũng không ai làm hỏng được. Không có tiếng rè vỡ là ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Như người nghèo vì mắc nợ người khác nên bị trói buộc, gông cùm, đánh đập, chịu mọi khổ sở; trong giải thoát không có việc như thế. Không mắc nợ, như vị trưởng giả có nhiều của báu đến vô lượng ức, thế lực tự tại, không nợ ai. Giải thoát cũng vậy, có vô lượng của báu là giáo pháp, thế lực tự tại, không mắc nợ gì. Không mắc nợ ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không bức bách. Như mùa xuân đi qua chỗ nóng, mùa hạ ăn đồ ngọt, mùa đông chạm lạnh; trong giải thoát chân thật không có những điều không vừa ý như thế. Không bức bách ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, không bức bách: ví như có người ăn no cá thịt rồi lại uống sữa, người ấy sắp chết không lâu; trong giải thoát chân thật không có việc như thế. Người ấy nếu được thuốc hay cam lồ thì bệnh được khỏi; giải thoát chân thật cũng vậy. Thuốc hay cam lồ ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Thế nào là bức bách và không bức bách? Ví như phàm phu kiêu mạn tự cao, nghĩ rằng: "Trong mọi vật, ai hại được ta?" rồi liền bắt rắn, cọp, trùng độc. Nên biết người ấy không sống hết tuổi trời mà sẽ chết bất đắc kỳ tử. Trong giải thoát chân thật không có việc như thế. Không bức bách như viên ngọc thần của Chuyển luân vương, có thể trị được bọ hung (?) và chín mươi sáu loại trùng độc; ai ngửi được mùi hương của ngọc thần ấy thì mọi chất độc đều tiêu tan. Giải thoát chân thật cũng vậy, đều xa lìa hai mươi lăm cõi hữu. Độc tiêu tan ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, không bức bách ví như hư không; giải thoát cũng vậy. Hư không ấy ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai. Lại nữa, bức bách như đốt đèn lửa gần cỏ khô, ở gần thì cháy bùng; trong giải thoát chân thật không có việc như thế. Lại nữa, không bức bách ví như mặt trời mặt trăng không bức bách chúng sinh; giải thoát cũng vậy, không bức bách chúng sinh nào. Không bức bách ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là pháp không dao động, như thù và thân (lúc là bạn, lúc là thù, đổi thay không định); trong giải thoát chân thật không có việc như thế. Lại nữa, không dao động như Chuyển luân vương không còn vị Thánh vương nào khác làm bạn thân; nếu còn có bạn ngang hàng thì không có lẽ ấy. Giải thoát cũng vậy, không có ai ngang hàng làm bạn; nếu có thì cũng không có lẽ ấy. Vị vua không có bạn ngang hàng ấy ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai; Như Lai tức là Pháp.
Lại nữa, không dao động: ví như áo trắng dễ nhuộm màu; giải thoát không như vậy. Lại nữa, không dao động: như hoa bà-sư (loài hoa nhài nở mùa mưa, rất thơm), muốn làm cho nó có mùi hôi hay có màu xanh thì không thể được. Giải thoát cũng vậy, muốn làm cho nó có mùi hôi hay các màu khác cũng không thể được. Vì thế giải thoát chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là hiếm có. Ví như sen mọc trong nước thì không phải hiếm có; mọc trong lửa mới là hiếm có, ai thấy cũng vui mừng. Giải thoát chân thật cũng vậy, ai thấy được thì lòng vui mừng. Sự hiếm có ấy ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai; Như Lai tức là pháp thân. Lại nữa, hiếm có: ví như trẻ thơ chưa mọc răng, lớn dần rồi mới mọc; giải thoát không như vậy, chẳng có chuyện sinh ra hay chưa sinh (?).
Lại nữa, giải thoát gọi là trống lặng, không có điều bất định. Nói bất định là như bảo rằng Nhất-xiển-đề rốt cuộc không thay đổi được, người phạm trọng cấm (những giới cấm nặng nhất như giết người, trộm cắp, dâm dục, nói dối lớn; phạm thì bị loại khỏi Tăng) không thể thành Phật — điều ấy không có. Vì sao? Người ấy nếu đối với chánh pháp của Phật mà sinh được lòng tin trong sạch, thì ngay lúc đó liền diệt được tính Nhất-xiển-đề. Nếu lại được làm Ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia đã quy y Phật, Pháp, Tăng và giữ năm giới), người ấy cũng diệt được tính Nhất-xiển-đề. Người phạm trọng cấm diệt được tội ấy rồi thì được thành Phật. Vì thế, nếu nói chắc chắn không thay đổi, không thành Phật đạo thì không có lẽ ấy. Trong giải thoát chân thật hoàn toàn không có những việc phải diệt trừ như thế. Lại nữa, trống lặng là thuộc về pháp giới (toàn thể thực tại, bản tính chân thật của mọi sự vật). Như tính của pháp giới tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, Nhất-xiển-đề nếu đã diệt hết thì không còn gọi là Nhất-xiển-đề nữa. Thế nào gọi là Nhất-xiển-đề? Nhất-xiển-đề là kẻ đã cắt đứt mọi căn lành (gốc rễ sinh ra việc thiện), lòng không hướng đến bất cứ điều thiện nào, cho đến không sinh nổi một niệm thiện. Trong giải thoát chân thật hoàn toàn không có việc ấy. Vì không có việc ấy nên là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không thể đo lường. Ví như đống lúa thì có thể biết số lượng; giải thoát chân thật thì không như vậy. Ví như biển lớn không thể đo lường; giải thoát cũng vậy, không thể đo lường. Không thể đo lường tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là pháp vô lượng. Như một chúng sinh có nhiều nghiệp báo (quả báo do việc làm gây ra); giải thoát cũng vậy, có vô lượng quả báo. Vô lượng quả báo tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là rộng lớn. Ví như biển lớn không gì sánh bằng; giải thoát cũng vậy, không gì sánh bằng. Không gì sánh bằng tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là cao nhất. Ví như hư không cao nhất, không gì so được; giải thoát cũng vậy, cao nhất không gì so được. Cao không gì so được tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không gì vượt qua được. Ví như chỗ sư tử ở, trăm thú không con nào dám vượt qua; giải thoát cũng vậy, không gì vượt qua được. Không gì vượt qua được tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là vô thượng (không có gì trên). Ví như phương bắc là trên hết trong các phương; giải thoát cũng vậy, không có gì ở trên. Không có gì ở trên tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là trên hết của trên hết. Ví như phương bắc đối với phương đông là trên hết của trên hết; giải thoát cũng vậy, là trên hết của trên hết. Trên hết của trên hết tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là pháp hằng còn. Ví như người và trời thân hoại mạng dứt, đó gọi là hằng, chẳng phải không hằng (?). Giải thoát cũng vậy, chẳng phải không hằng còn. Chẳng phải không hằng còn tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là bền chắc. Như gỗ khư-đà-la (một loại gỗ rất cứng), gỗ chiên-đàn (gỗ đàn hương), gỗ trầm thủy (gỗ trầm hương, nặng chìm trong nước), tính chất bền chắc; giải thoát cũng vậy, tính chất bền chắc. Tính bền chắc tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không rỗng. Ví như tre, lau thân rỗng ruột; giải thoát không như vậy. Nên biết giải thoát chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không thể làm nhơ. Ví như bức tường chưa được tô trát, ruồi muỗi đậu trên đó bay chơi; nếu đã tô trát, vẽ màu, chạm trổ, sâu bọ ngửi mùi sơn liền không đậu nữa. Không đậu như thế ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không bờ bến. Ví như làng xóm đều có ranh giới; giải thoát không như vậy. Ví như hư không không có bờ bến; giải thoát cũng vậy, không có bờ bến. Giải thoát như thế chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không thể thấy. Ví như dấu chim giữa không trung khó thấy; khó thấy như thế ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là rất sâu. Vì sao? Vì Thanh văn, Duyên giác không thể vào được. Không thể vào được tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai. Lại nữa, rất sâu là chỗ chư Phật, Bồ-tát cung kính. Ví như người con hiếu thảo phụng dưỡng cha mẹ, công đức rất sâu. Công đức rất sâu ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không thể thấy. Ví như người không tự thấy được đỉnh đầu mình; giải thoát cũng vậy, Thanh văn, Duyên giác không thể thấy. Không thể thấy tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không có nhà cửa. Ví như hư không không có nhà cửa; giải thoát cũng vậy. Nói nhà cửa là ví cho hai mươi lăm cõi hữu; không có nhà cửa ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không thể lấy. Như quả a-ma-lặc (một loại quả như quả chùm ruột của Ấn Độ) người ta có thể cầm lấy; giải thoát không như vậy, không thể cầm lấy. Không thể cầm lấy tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không thể nắm giữ. Ví như vật ảo hóa không thể nắm giữ; giải thoát cũng vậy, không thể nắm giữ. Không thể nắm giữ tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát là không có thân thể (bệnh hoạn). Ví như có người thân mọc ghẻ lở, hủi, các thứ nhọt độc, điên cuồng, khô gầy; trong giải thoát chân thật không có những bệnh như thế. Không có những bệnh như thế ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là một vị. Như sữa chỉ một vị; giải thoát cũng vậy, chỉ có một vị. Một vị như thế tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là trong sạch. Như nước không bùn, lắng đọng trong trẻo; giải thoát cũng vậy, lắng đọng trong trẻo. Lắng đọng trong trẻo tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là một vị. Như mưa từ trên không một vị trong sạch; một vị trong sạch ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là đã trừ sạch. Ví như trăng tròn không bị mây che; giải thoát cũng vậy, không bị mây che. Không bị mây che tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là vắng lặng. Ví như người khỏi bệnh sốt, thân được êm dịu; giải thoát cũng vậy, thân được êm dịu. Thân được êm dịu tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát là bình đẳng. Ví như ngoài đồng hoang, rắn độc, chuột, chồn đều có lòng muốn giết hại nhau; giải thoát không như vậy, không có lòng giết hại. Không có lòng giết hại tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai. Lại nữa, bình đẳng: ví như cha mẹ thương các con như nhau; giải thoát cũng vậy, lòng bình đẳng. Lòng bình đẳng tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không có chỗ khác. Ví như có người chỉ ở trong ngôi nhà tốt đẹp, sạch sẽ bậc nhất, không còn chỗ nào khác; giải thoát cũng vậy, không có chỗ nào khác. Không có chỗ khác tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là biết đủ. Ví như người đói gặp món ăn ngon, ăn mãi không chán; giải thoát không như vậy, như ăn cháo sữa rồi thì không cần gì thêm. Không cần gì thêm ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là cắt đứt. Như người bị trói, cắt dây trói thì được thoát; giải thoát cũng vậy, cắt đứt mọi trói buộc của lòng nghi. Dứt nghi như thế tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là đến bờ bên kia. Ví như sông lớn có bờ bên này, bờ bên kia; giải thoát không như vậy, tuy không có bờ bên này nhưng có bờ bên kia. Có bờ bên kia tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là im lặng. Ví như biển lớn nước dâng tràn, nhiều tiếng ầm ào; giải thoát không như vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là ngon đẹp. Ví như các vị thuốc trộn với quả ha-lê-lặc (quả kha tử, vị đắng chát, dùng làm thuốc) thì vị đắng; giải thoát không như vậy, vị như cam lồ. Vị như cam lồ ví cho giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát trừ được mọi phiền não. Ví như thầy thuốc giỏi phối hợp các vị thuốc, khéo chữa các bệnh; giải thoát cũng vậy, trừ được phiền não. Trừ phiền não tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không chật hẹp. Ví như căn nhà nhỏ không chứa được nhiều người; giải thoát không như vậy, chứa được rất nhiều. Chứa được rất nhiều tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là dứt mọi ái luyến, không xen dâm dục. Ví như người nữ có nhiều ái dục; giải thoát không như vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai. Như Lai như vậy không có các kết sử (những mối phiền não trói buộc) như tham dục, giận dữ, si mê, kiêu mạn.
Lại nữa, giải thoát gọi là không ái. Ái có hai loại: một là ái của loài quỷ đói (lòng tham muốn không bao giờ thỏa), hai là ái pháp (lòng yêu mến vì giáo pháp). Giải thoát chân thật lìa ái của quỷ đói; vì thương xót chúng sinh nên có ái pháp. Ái pháp như thế tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát là lìa ngã và ngã sở (cái "tôi" và cái "của tôi" theo cách chấp thường tình). Giải thoát như thế chính là Như Lai; Như Lai tức là Pháp.
Lại nữa, giải thoát là diệt sạch, lìa mọi lòng tham muốn tồn tại. Giải thoát như thế chính là Như Lai; Như Lai tức là Pháp.
Lại nữa, giải thoát là sự che chở, cứu được tất cả những ai sợ hãi. Giải thoát như thế chính là Như Lai; Như Lai tức là Pháp.
Lại nữa, giải thoát là nơi quy về. Nếu ai đã nương tựa giải thoát như thế thì không cầu chỗ nương tựa nào khác. Ví như có người nương cậy nhà vua thì không cầu chỗ nương nào khác; nhưng nương vào vua thì vẫn còn có lúc lay chuyển, còn nương vào giải thoát thì không hề lay chuyển. Không lay chuyển tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai; Như Lai tức là Pháp.
Lại nữa, giải thoát gọi là nhà ở. Ví như người đi trong đồng hoang thì gặp hiểm nạn; giải thoát không như vậy, không có hiểm nạn. Không có hiểm nạn tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát là không sợ hãi. Như sư tử chúa không sợ trăm thú; giải thoát cũng vậy, không sợ các loài ma (những thế lực phá hoại việc tu hành). Không sợ hãi tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát là không chật hẹp. Ví như đường hẻm hẹp đến nỗi hai người không đi song song được; giải thoát không như vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai. Lại có nghĩa không chật hẹp: ví như có người sợ cọp mà rơi xuống giếng; giải thoát không như vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai. Lại có nghĩa không chật hẹp: như giữa biển lớn bỏ chiếc thuyền nhỏ đã hư, được chiếc thuyền bền chắc, ngồi lên vượt biển đến chỗ an ổn, lòng được vui sướng; giải thoát cũng vậy, lòng được vui sướng. Được vui sướng tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát là nhổ bỏ mọi nhân duyên. Ví như nhờ sữa mà có lạc (sữa chua), nhờ lạc mà có tô (váng sữa, bơ), nhờ tô mà có đề-hồ; trong giải thoát chân thật hoàn toàn không có những nhân như thế. Không có nhân như thế tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát hàng phục được kiêu mạn. Ví như vua lớn khinh mạn vua nhỏ; giải thoát không như vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai; Như Lai tức là Pháp.
Lại nữa, giải thoát hàng phục mọi sự buông lung. Buông lung là có nhiều tham dục; trong giải thoát chân thật không có tên gọi ấy. Không có tên gọi ấy tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát trừ được vô minh (sự mê tối, không thấy chân lý, gốc rễ của mọi khổ). Như tô thượng hạng lọc bỏ hết cặn bẩn mới gọi là đề-hồ; giải thoát cũng vậy, trừ cặn bã vô minh mà sinh ra sự sáng suốt chân thật. Sự sáng suốt chân thật ấy tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là vắng lặng, thuần một, không có hai. Như voi ở nơi đồng vắng, một mình không bạn; giải thoát cũng vậy, một mình không có hai. Một mình không có hai tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là bền chắc. Như tre, lau, cây thầu dầu (?) thân rỗng nhưng hạt chắc. Trừ Phật Như Lai ra, các người và trời khác đều không bền chắc. Giải thoát chân thật xa lìa mọi pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy). Giải thoát như thế chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là có thể giác ngộ thấu suốt, làm tăng thêm cho ngã (cái "ngã" chân thật) (?). Giải thoát chân thật cũng như vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là bỏ mọi cõi hữu. Ví như có người ăn xong rồi nôn ra; giải thoát cũng vậy, bỏ mọi cõi hữu. Bỏ mọi cõi hữu tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là quyết định (chắc chắn không đổi). Như hương hoa bà-sư thì cây thất diệp (cây bảy lá) không có; giải thoát cũng vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là thủy đại (yếu tố nước, một trong bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành vật chất). Ví như thủy đại hơn các đại khác, thấm nhuần được mọi cỏ cây hạt giống; giải thoát cũng vậy, thấm nhuần được mọi loài có sự sống. Giải thoát như thế chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là lối vào. Như có cửa thì có đường thông vào; chỗ có quặng vàng thì lấy được vàng. Giải thoát cũng vậy, như cánh cửa kia: người tu quán vô ngã (quán xét để thấy không có cái "tôi" thường còn theo cách chấp thường tình) thì vào được trong đó. Giải thoát như thế chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là thiện. Ví như đệ tử theo thầy, khéo vâng lời dạy bảo thì được gọi là thiện; giải thoát cũng vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là pháp xuất thế (vượt ra ngoài thế gian), vượt trội hơn hết mọi pháp. Như trong các vị, tô và sữa là hơn hết; giải thoát cũng vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không lay động. Ví như ngưỡng cửa gió không làm lay động được; giải thoát chân thật cũng vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không sóng gió. Như biển lớn kia nước nổi sóng cuồn cuộn; giải thoát không như vậy. Giải thoát như thế chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát ví như cung điện; giải thoát cũng vậy. Nên biết giải thoát chính là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là điều đáng dùng. Như vàng diêm-phù-đàn (loại vàng quý nhất, ánh tía, tương truyền lấy từ dòng sông chảy qua rừng cây diêm-phù) dùng được vào nhiều việc, không ai nói được vàng ấy có khuyết điểm gì; giải thoát cũng vậy, không có khuyết điểm. Không có khuyết điểm tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát là bỏ hạnh trẻ con. Ví như người lớn bỏ những việc làm của trẻ nhỏ; giải thoát cũng vậy, trừ bỏ ngũ ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm giác, tri giác, ý chí và nhận thức). Trừ bỏ ngũ ấm tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là rốt ráo. Như người bị trói được cởi trói, tắm gội sạch sẽ rồi về nhà; giải thoát cũng vậy, trong sạch rốt ráo. Trong sạch rốt ráo tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là niềm vui vô tác (niềm vui không do tạo tác mà có). Niềm vui vô tác là vì đã nôn bỏ tham dục, giận dữ, si mê. Ví như có người lỡ uống thuốc độc, để trừ độc liền uống thuốc gây nôn; nôn ra rồi thì hết độc, thân được an vui. Giải thoát cũng vậy, nôn bỏ chất độc của phiền não trói buộc, thân được an vui, gọi là niềm vui vô tác. Niềm vui vô tác tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là dứt bốn loại phiền não như bốn con rắn độc. Dứt phiền não tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là lìa mọi cõi hữu, diệt mọi khổ, được mọi vui, dứt hẳn tham dục, giận dữ, si mê, nhổ sạch gốc rễ mọi phiền não. Nhổ sạch gốc rễ tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là dứt mọi pháp hữu vi, sinh ra mọi pháp thiện vô lậu (không còn phiền não), ngăn lấp các nẻo tà kiến, tức là các chấp: có ngã, không ngã, chẳng phải ngã, chẳng phải không ngã. Chỉ dứt sự chấp giữ, chứ không dứt cái thấy về ngã (sự thấy biết về cái "ngã" chân thật). Cái thấy về ngã ấy gọi là Phật tính (bản tính có thể thành Phật sẵn có trong mọi chúng sinh). Phật tính tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không phải "không không". "Không không" là hoàn toàn không có gì. Hoàn toàn không có gì chính là thứ giải thoát mà ngoại đạo (các tôn giáo, học phái ngoài Phật giáo) như phái Ni-kiền tử (phái tu khổ hạnh, lõa thể, tức đạo Kỳ-na) nghĩ ra; nhưng phái Ni-kiền ấy thật không có giải thoát, nên gọi là "không không". Giải thoát chân thật thì không như vậy, nên không phải "không không". Không phải "không không" tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là không mà chẳng không. Như các bình đựng nước, rượu, sữa, lạc, tô, mật: tuy lúc không có nước, rượu, lạc, tô, mật, vẫn được gọi là bình nước v.v. Những cái bình ấy không thể nói là rỗng, cũng không thể nói là không rỗng. Nếu nói rỗng thì đã không có màu, mùi, vị, xúc chạm (của cái bình); nếu nói không rỗng thì lại không có thật nước, rượu v.v. Giải thoát cũng vậy, không thể nói là sắc hay không phải sắc, không thể nói là không hay chẳng không. Nếu nói là không thì không thể có thường, lạc, ngã, tịnh (bốn đức của Niết-bàn: thường còn, an vui, tự tại chân thật, trong sạch); nếu nói chẳng không thì ai là người thọ hưởng thường, lạc, ngã, tịnh ấy? Vì nghĩa ấy nên không thể nói là không hay chẳng không. "Không" là nói không có hai mươi lăm cõi hữu, các phiền não, mọi khổ, mọi tướng, mọi hành hữu vi; như bình không có lạc thì gọi là rỗng. "Chẳng không" là nói sắc thiện chân thật, thường, lạc, ngã, tịnh, không động, không biến đổi; giống như cái bình kia có màu, mùi, vị, xúc chạm nên gọi là không rỗng. Vì thế giải thoát được ví như cái bình ấy. Nhưng cái bình gặp duyên thì vỡ; giải thoát không như vậy, không thể phá hoại. Không thể phá hoại tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai.
Lại nữa, giải thoát gọi là lìa ái. Ví như có người lòng ái luyến mong cầu được làm Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đế Thích, chủ cõi trời Đao Lợi), Đại Phạm thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên), Tự tại thiên vương (vua cõi trời Tự Tại); giải thoát không như vậy. Khi đã thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột không gì hơn, tức quả vị Phật) rồi thì không còn ái, không còn nghi. Không ái không nghi tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai. Nếu nói giải thoát còn có ái và nghi thì không có lẽ ấy.
Lại nữa, giải thoát là dứt mọi lòng tham muốn tồn tại, dứt mọi tướng, mọi trói buộc, mọi phiền não, mọi sinh tử, mọi nhân duyên, mọi quả báo. Giải thoát như thế chính là Như Lai; Như Lai chính là Niết-bàn. Tất cả chúng sinh vì sợ sinh tử và phiền não nên thọ Tam quy (quy y, tức nương tựa ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng). Ví như bầy hươu sợ thợ săn, khi đã thoát được, nhảy được một bước thì ví cho một quy y; nhảy ba bước như thế thì ví cho ba quy y; nhờ nhảy được ba bước mà được an vui. Chúng sinh cũng vậy, vì sợ tên thợ săn ác là bốn loài ma (ma phiền não, ma ngũ ấm, ma chết, ma cõi trời) nên thọ ba quy y; nhờ ba quy y nên được an vui. Được an vui tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai; Như Lai tức là Niết-bàn; Niết-bàn tức là vô tận; vô tận tức là Phật tính; Phật tính tức là quyết định; quyết định tức là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."
Ca-diếp Bồ-tát bạch Phật: "Thưa Thế Tôn! Nếu Niết-bàn, Phật tính, quyết định, Như Lai là cùng một nghĩa, sao lại nói có ba quy y?" Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử! Tất cả chúng sinh vì sợ sinh tử nên cầu ba quy y; nhờ ba quy y mà biết được Phật tính, quyết định, Niết-bàn. Này thiện nam tử! Có pháp tên gọi giống nhau mà nghĩa khác nhau; có pháp tên và nghĩa đều khác. Tên giống mà nghĩa khác: Phật là thường, Pháp là thường, Tăng tỳ-kheo (đoàn thể các vị xuất gia) là thường, Niết-bàn và hư không cũng đều là thường; đó gọi là tên giống mà nghĩa khác. Tên và nghĩa đều khác: Phật gọi là giác (bậc tỉnh biết), Pháp gọi là không giác (không phải là kẻ tỉnh biết), Tăng gọi là hòa hợp, Niết-bàn gọi là giải thoát, hư không gọi là không phải thiện, cũng gọi là không ngăn ngại; đó là tên và nghĩa đều khác. Này thiện nam tử! Ba quy y cũng vậy, tên và nghĩa đều khác, sao lại là một?
Vì thế Ta bảo bà Ma-ha-ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di (dì và mẹ nuôi của Phật, vị tỳ-kheo-ni đầu tiên): "Đừng cúng dường Ta, hãy cúng dường Tăng. Nếu cúng dường Tăng là đã cúng dường đầy đủ ba ngôi quy y." Ma-ha-ba-xà-ba-đề liền đáp Ta: "Trong chúng Tăng không có Phật, không có Pháp, sao lại nói cúng dường chúng Tăng là cúng dường đầy đủ ba ngôi quy y?" Ta lại bảo: "Bà làm theo lời Ta là cúng dường Phật; vì cầu giải thoát là cúng dường Pháp; chúng Tăng nhận lễ vật là cúng dường Tăng." Này thiện nam tử! Vì thế ba quy y không thể là một. Này thiện nam tử! Như Lai có lúc nói một là ba, nói ba là một. Nghĩa như thế là cảnh giới của chư Phật, không phải chỗ Thanh văn, Duyên giác biết được."
Ca-diếp lại thưa: "Như Phật dạy, an vui rốt ráo gọi là Niết-bàn, nghĩa ấy thế nào? Niết-bàn là bỏ thân, bỏ trí; nếu đã bỏ thân và trí thì ai là người hưởng an vui?" Phật dạy: "Này thiện nam tử! Ví như có người ăn xong thấy trong lòng khó chịu, ra ngoài muốn nôn; nôn xong rồi trở vào. Bạn đồng hành hỏi: "Bệnh của anh đã khỏi chưa mà quay vào?" Người ấy đáp: "Đã khỏi rồi, thân được an vui." Như Lai cũng vậy, rốt ráo xa lìa hai mươi lăm cõi hữu, được hẳn chốn an vui Niết-bàn, không thể lay chuyển, không bao giờ diệt mất. Dứt hết mọi thọ (cảm thọ, tức cảm giác vui, khổ) nên gọi là niềm vui không do cảm thọ. Không có cảm thọ như thế gọi là thường lạc (an vui thường còn). Nếu nói Như Lai còn có cái vui do cảm thọ thì không có lẽ ấy. Vì thế, an vui rốt ráo tức là Niết-bàn; Niết-bàn tức là giải thoát chân thật; giải thoát chân thật tức là Như Lai."
Ca-diếp lại thưa: "Không sinh không diệt là giải thoát phải không?" — "Đúng vậy, đúng vậy, này thiện nam tử! Không sinh không diệt chính là giải thoát; giải thoát như thế chính là Như Lai." Ca-diếp lại thưa: "Nếu không sinh không diệt là giải thoát, thì tính của hư không cũng không sinh không diệt, lẽ ra phải là Như Lai; vì tính của Như Lai chính là giải thoát."
Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử! Điều ấy không đúng." — "Thưa Thế Tôn, vì sao không đúng?" — "Này thiện nam tử! Như chim ca-lan-già (loài chim có tiếng hót rất hay) và chim mạng mạng (loài chim hai đầu chung một thân, tiếng hót hay), tiếng hót trong trẻo hay đẹp, há lại giống tiếng quạ, chim khách sao?" — "Thưa Thế Tôn, không! Tiếng quạ, chim khách so với tiếng chim mạng mạng thì trăm nghìn vạn lần cũng không thể so sánh." Ca-diếp lại thưa: "Chim ca-lan-già tiếng hót vi diệu, thân hình cũng khác, sao Như Lai lại so với quạ, chim khách? Chẳng khác gì lấy hạt cải so với núi Tu-di (núi cao nhất ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo). Phật với hư không cũng vậy. Tiếng chim ca-lan-già có thể ví với tiếng Phật, chứ không thể ví với tiếng quạ, chim khách."
Bấy giờ Phật khen Ca-diếp Bồ-tát: "Lành thay, lành thay, này thiện nam tử! Nay ông khéo hiểu điều rất sâu, khó hiểu. Như Lai có lúc vì nhân duyên mà dẫn hư không để ví cho giải thoát. Giải thoát như thế chính là Như Lai. Giải thoát chân thật thì tất cả người và trời không ai lấy gì so sánh được. Hư không ấy thật không phải là thí dụ cho nó; vì để giáo hóa chúng sinh mà lấy cái không phải thí dụ làm thí dụ. Nên biết giải thoát chính là Như Lai; tính của Như Lai chính là giải thoát; giải thoát và Như Lai không hai, không khác.
Này thiện nam tử! "Không phải thí dụ" là như vật không gì sánh được thì không thể đưa ra thí dụ; nhưng vì có nhân duyên nên có thể đưa ra thí dụ. Như trong kinh nói: "Mặt mũi đoan chính như trăng rằm tròn đầy; voi trắng sạch sẽ như núi tuyết." Trăng tròn không thể chính là khuôn mặt, núi tuyết không thể chính là voi trắng. Này thiện nam tử! Không thể dùng thí dụ mà ví được giải thoát chân thật; chỉ vì giáo hóa chúng sinh mà dùng thí dụ thôi. Dùng các thí dụ để biết tính của các pháp cũng đều như vậy."
Ca-diếp lại thưa: "Vì sao Như Lai nói theo hai cách?" Phật dạy: "Này thiện nam tử! Ví như có người cầm dao kiếm, với lòng giận dữ muốn hại Như Lai; Như Lai vẫn ôn hòa vui vẻ, không có vẻ giận hờn. Người ấy có làm hoại thân Như Lai mà thành tội nghịch (tội phản nghịch nặng nhất, như giết cha mẹ, làm thân Phật chảy máu) không?" — "Thưa Thế Tôn, không! Vì sao? Vì thân Như Lai không thể bị phá hoại. Vì sao vậy? Vì Như Lai không có thân do các phần hợp lại, chỉ có pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp); tính của pháp tính lẽ nào phá hoại được. Người ấy làm sao phá hoại được thân Phật? Chỉ vì lòng ác mà thành tội vô gián (tội nặng phải đọa địa ngục Vô gián, nơi chịu khổ liên tục không ngừng). Vì nhân duyên ấy mà dẫn các thí dụ để biết được pháp chân thật."
Bấy giờ Phật khen Ca-diếp Bồ-tát: "Lành thay, lành thay, này thiện nam tử! Điều Ta muốn nói, nay ông đã nói ra. Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như có kẻ ác muốn hại mẹ mình, ở ngoài đồng, dưới đống lúa (?). Mẹ mang cơm đến cho, người ấy thấy rồi liền sinh lòng muốn giết, bèn đến gần mài dao. Người mẹ biết được, trốn vào trong đống lúa (?). Người ấy cầm dao chém quanh đống lúa, chém xong vui mừng, tưởng là đã giết được. Người mẹ liền ra khỏi đó, trở về nhà. Ý ông nghĩ sao, người ấy có thành tội vô gián không?" — "Thưa Thế Tôn, không thể nói chắc được. Vì sao? Nếu nói có tội thì thân mẹ phải bị hại; thân mẹ không bị hại, sao nói là có tội? Nếu nói không có tội thì người ấy đã có ý nghĩ là đã giết, trong lòng vui mừng, sao nói là không có tội? Người ấy tuy chưa đủ tội nghịch nhưng cũng là nghịch. Vì nhân duyên ấy mà dẫn các thí dụ để biết được pháp chân thật."
Phật khen Ca-diếp: "Lành thay, lành thay, này thiện nam tử! Vì nhân duyên ấy mà Ta nói đủ loại phương tiện thí dụ để ví cho giải thoát. Tuy dùng vô lượng a-tăng-kì (con số lớn đến mức không thể đếm) thí dụ, nhưng thật ra không thể lấy thí dụ mà so sánh được. Có khi vì nhân duyên thì cũng có thể dùng thí dụ mà nói; có khi vì nhân duyên thì không thể dẫn thí dụ. Vì thế giải thoát thành tựu vô lượng công đức như vậy, và hướng đến Niết-bàn; Niết-bàn, Như Lai cũng có vô lượng công đức như vậy. Vì vô lượng công đức như thế đã thành tựu viên mãn, nên gọi là Đại Niết-bàn."
Ca-diếp Bồ-tát bạch Phật: "Thưa Thế Tôn! Nay con mới biết chỗ Như Lai đến là vô tận. Chỗ ấy đã vô tận thì nên biết thọ mạng cũng phải vô tận." Phật dạy: "Lành thay, lành thay, này thiện nam tử! Nay ông khéo giữ gìn chánh pháp. Nếu có thiện nam, tín nữ nào muốn dứt mọi trói buộc phiền não, thì phải giữ gìn chánh pháp như thế."
Hết quyển thứ năm kinh Đại Bát-niết-bàn.
Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ sáu.
Sa-môn (người xuất gia tu hành) đời Tống (triều Lưu Tống, thời Nam triều, thế kỷ V) là Tuệ Nghiêm cùng những người khác dựa theo kinh Nê-hoàn (bản dịch kinh Niết-bàn sáu quyển có trước) mà biên soạn, bổ sung.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video