Phẩm Bốn Chỗ Nương Tựa (Tứ y: bốn chỗ người tu có thể nương tựa), thứ tám
Đức Phật lại bảo Ca-diếp (tức Bồ-tát Ca-diếp, người đang thưa hỏi Phật trong kinh này): "Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nghe pháp, nghĩa là 'người con trai hiền lành'), trong bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn này (Niết-bàn: cảnh giới giải thoát hoàn toàn, dứt hết khổ đau và phiền não; Đại Niết-bàn là Niết-bàn rốt ráo của Phật), có bốn hạng người có thể giữ gìn chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật), dựng lập chánh pháp, ghi nhớ chánh pháp. Họ có thể đem lại nhiều lợi ích, thương xót thế gian, làm chỗ nương tựa cho thế gian, làm cho người và trời được yên vui. Bốn hạng ấy là gì?
Có người ra đời mà vẫn còn đầy đủ tánh phiền não (phiền não: những tâm xấu như tham lam, giận dữ, mê muội, làm rối loạn và trói buộc con người), đó là hạng thứ nhất. Bậc Tu-đà-hoàn (quả vị thánh thứ nhất, người đã 'vào dòng thánh', không còn rơi vào đường dữ) và bậc Tư-đà-hàm (quả vị thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), đó là hạng thứ hai. Bậc A-na-hàm (quả vị thánh thứ ba, nghĩa là 'không trở lại', không còn tái sinh vào cõi có ham muốn dục lạc), đó là hạng thứ ba. Bậc A-la-hán (quả vị thánh cao nhất của hàng đệ tử nghe pháp, đã dứt sạch phiền não, không còn sinh tử), đó là hạng thứ tư. Bốn hạng người này xuất hiện ở đời, có thể đem lại nhiều lợi ích, thương xót
thế gian, làm chỗ nương tựa cho thế gian, làm cho người và trời được yên vui.
Thế nào gọi là còn đầy đủ tánh phiền não? Nếu có người giữ gìn cấm giới (những điều răn cấm người tu phải giữ), đầy đủ uy nghi (phép tắc đi đứng nằm ngồi đoan chính của người tu), dựng lập chánh pháp; nghe pháp từ Phật, hiểu được câu chữ và ý nghĩa, rồi lại phân tích giảng nói cho người khác, tức là nói: ít ham muốn là đạo, nhiều ham muốn không phải là đạo; và nói rộng tám điều giác ngộ của bậc đại nhân (bát đại nhân giác: tám điều bậc đại nhân suy ngẫm, như ít muốn, biết đủ, ưa chỗ vắng lặng, siêng năng, giữ chánh niệm, thiền định, trí tuệ, không nói lời vô ích) như thế; có ai phạm tội thì dạy họ phát lộ sám hối (nói thật lỗi của mình ra trước người khác và ăn năn) để diệt trừ tội; khéo biết những pháp bí mật mà Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) thực hành bằng phương tiện (cách thức khéo léo, tùy hoàn cảnh để dẫn dắt người khác). Người ấy gọi là phàm phu (người thường, chưa chứng quả thánh), không phải là người thứ tám (đệ bát nhân: tính ngược từ A-la-hán xuống, đây là bậc đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn, đã thuộc hàng thánh). Người thứ tám thì không gọi là phàm phu. Người ấy gọi là Bồ-tát, chưa gọi là Phật.
Người thứ hai gọi là Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm. Nếu được chánh pháp thì thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) chánh pháp; nghe pháp từ Phật đúng như điều mình đã nghe; nghe rồi chép ra, thọ trì, đọc tụng, lại nói cho người khác. Nếu nghe pháp rồi mà không chép, không nhận, không giữ, không nói, lại bảo rằng Phật cho phép nuôi giữ tôi tớ và những vật bất tịnh (những thứ người xuất gia không được sở hữu), thì không có lẽ ấy. Đó gọi là người thứ hai. Người như vậy chưa được chỗ an trụ thứ hai, thứ ba, gọi là Bồ-tát đã được thọ ký (được Phật báo trước rằng về sau sẽ thành Phật).
Người thứ ba gọi là A-na-hàm. Nói rằng bậc A-na-hàm phỉ báng chánh pháp; hoặc nói rằng Phật cho phép nuôi giữ tôi tớ, người hầu và những vật bất tịnh; hoặc thọ trì sách vở, luận thuyết của ngoại đạo (các tôn giáo, học phái ngoài Phật giáo); hoặc bị khách trần phiền não (phiền não ví như bụi bám từ ngoài vào, không phải bản chất của tâm) ngăn che, bị các nghiệp (hành động thiện ác tạo ra quả báo) và phiền não che lấp; hoặc cất giữ xá-lợi (di cốt sau khi hỏa táng) thật của Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là 'bậc từ chân như mà đến'); hoặc bị bệnh từ bên ngoài làm khổ não; hoặc bị bốn con rắn độc là tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân thể, ví như bốn con rắn độc luôn chống chọi nhau) xâm hại; hoặc bàn nói về ngã (một cái 'ta' thường còn theo quan niệm thế tục) — những điều ấy đều không có lẽ. Nếu nói về vô ngã (không có cái 'ta' cố định ấy) thì có lẽ ấy. Nói rằng người ấy còn dính mắc việc đời thì không có lẽ ấy. Nếu nói người ấy làm cho Đại thừa (con đường tu lớn, cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) nối tiếp không dứt thì có lẽ ấy. Nếu nói thân người ấy thọ nhận có tám vạn loài trùng thì cũng không có lẽ ấy. Lìa hẳn dâm dục, cho đến trong mộng cũng không xuất tinh, thì có lẽ ấy. Đến lúc lâm chung mà sinh lòng sợ hãi thì cũng không có lẽ ấy. A-na-hàm nghĩa là gì? Là người không trở lại. Những lỗi lầm như đã nói ở trên vĩnh viễn không thể làm nhơ người ấy. Người ấy qua lại xoay vần (trong đời để cứu độ chúng sinh) gọi là Bồ-tát, đã được thọ ký, không lâu sẽ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật). Đó gọi là người thứ ba.
Người thứ tư gọi là A-la-hán. Bậc A-la-hán đã dứt các phiền não, bỏ được gánh nặng, đạt được lợi ích cho chính mình, việc cần làm đã làm xong; an trụ ở địa thứ mười (thập địa: tầng bậc tu hành thứ mười, cao nhất của Bồ-tát trước khi thành Phật), được trí tuệ tự tại; tùy theo điều người ta ưa thích mà có thể hiện ra đủ loại hình tướng, trang nghiêm như ý; muốn thành Phật đạo thì liền thành được. Người thành tựu được vô lượng công đức như thế gọi là A-la-hán. Đó gọi là bốn hạng người xuất hiện ở đời, có thể đem lại nhiều lợi ích, thương xót thế gian, làm chỗ nương tựa cho thế gian, làm cho người và trời được yên vui. Trong cõi người và cõi trời, họ là bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất, cũng như Như Lai được gọi là bậc thù thắng trong loài người, là chỗ quay về nương tựa."
Ca-diếp bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là 'bậc được cả thế gian tôn kính'), nay con không nương tựa bốn hạng người này. Vì sao vậy? Như trong kinh Cù-sư-la, Phật nói với Cù-sư-la (một vị trưởng giả giàu có thời Phật): 'Nếu thiên ma (ma vương ở cõi trời) hay Phạm thiên (vị trời cai quản cõi trời thanh tịnh) muốn phá hoại mà biến thành hình Phật, trang nghiêm đủ ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm thân tướng tốt đẹp riêng của Phật), có vầng hào quang tròn rộng một tầm (đơn vị đo bằng sải tay dang rộng), khuôn mặt tròn đầy như trăng rằm sáng rực, sợi lông trắng giữa hai chân mày (bạch hào, một tướng tốt của Phật) trắng hơn ngọc kha và tuyết, trang nghiêm như thế mà đến với ông, thì ông phải xem xét kiểm tra để biết là thật hay giả. Đã nhận biết rồi thì phải hàng phục nó.' Bạch Thế Tôn, ma còn có thể biến thành hình Phật, huống gì lại không biến được thành thân của bốn hạng người như A-la-hán, ngồi nằm giữa hư không, hông trái phun nước, hông phải phun lửa, thân bốc khói lửa như đống lửa lớn. Vì lẽ ấy mà đối với họ, lòng con không sinh tin tưởng; hoặc họ có nói gì thì con cũng không thể vâng nhận, cũng không kính nhớ mà nương tựa."
Phật nói: "Này thiện nam tử, đối với lời Ta nói mà còn sinh nghi thì còn không nên nhận, huống gì những kẻ như thế. Vì vậy cần phải khéo phân biệt để biết điều gì lành, điều gì chẳng lành, điều gì nên làm, điều gì không nên làm. Làm được như thế thì suốt đêm dài (suốt thời gian lâu dài) được hưởng an vui. Này thiện nam tử, ví như con chó trộm ban đêm lẻn vào nhà người. Đứa đầy tớ trong nhà nếu biết thì liền phải xua đuổi, mắng rằng: 'Mày mau ra đi! Nếu không ra, ta sẽ giết mày.' Con chó trộm nghe vậy liền bỏ đi, không trở lại. Từ nay các ông cũng nên hàng phục Ba-tuần (tên của ma vương, kẻ chuyên phá hoại người tu) như vậy, nên nói rằng: 'Này Ba-tuần, nay ngươi không được hiện ra hình tướng như thế. Nếu cố làm thì ta sẽ lấy năm thứ dây trói (trói đầu, hai tay, hai chân) trói ngươi lại.' Ma nghe vậy sẽ liền bỏ đi, như con chó trộm kia không còn trở lại nữa."
Ca-diếp bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, như Phật nói với trưởng giả Cù-sư-la, nếu hàng phục được ma như thế thì cũng có thể đến gần Đại Bát-niết-bàn. Vậy cần gì Như Lai phải nói bốn hạng người này là chỗ nương tựa? Lời nói của bốn hạng người ấy chưa hẳn đã đáng tin."
Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, điều Ta nói cũng đúng như thế, không phải là không đúng. Này thiện nam tử, Ta vì hàng Thanh văn (đệ tử nghe tiếng Phật giảng mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) có nhục nhãn (mắt thịt, mắt thường) mà nói việc hàng phục ma, chứ không phải nói cho người tu học Đại thừa. Người Thanh văn tuy có thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy được xa và những điều mắt thường không thấy) nhưng vẫn gọi là nhục nhãn. Người học Đại thừa tuy có mắt thịt nhưng lại gọi là Phật nhãn (mắt của Phật, thấy biết suốt tất cả). Vì sao vậy? Vì kinh Đại thừa này gọi là Phật thừa (cỗ xe đưa người đến quả Phật), và Phật thừa này là cao nhất, thù thắng nhất.
Này thiện nam tử, ví như có người dũng mãnh, mạnh mẽ oai hùng; có kẻ nhút nhát yếu đuối thường đến nương tựa. Người dũng mãnh ấy thường dạy kẻ nhút nhát: 'Ngươi phải cầm cung, cầm tên như thế này, tập phép dùng giáo, dùng móc dài, dùng thòng lọng.' Lại bảo: 'Phàm ra trận đánh nhau, tuy như đi trên lưỡi dao, cũng không nên tự sinh lòng sợ hãi; phải xem người và trời là yếu ớt, phải tự khởi tâm dũng mãnh. Có khi có kẻ không có gan dạ mà giả làm vẻ mạnh mẽ, cầm cung, cầm dao và đủ thứ binh khí để tự trang sức, đến giữa trận hét lớn. Đối với kẻ ấy ngươi cũng không nên lo sợ. Hạng người như vậy, nếu thấy các ngươi không sợ hãi, thì nên biết chẳng bao lâu chúng sẽ tan rã, như con chó trộm kia.'
Này thiện nam tử, Như Lai cũng vậy, bảo các Thanh văn rằng: 'Các ông không nên sợ ma Ba-tuần. Nếu ma Ba-tuần biến thành thân Phật đến chỗ các ông, thì các ông phải siêng năng làm cho tâm mình vững chắc, khiến nó phải hàng phục.' Khi ấy ma sẽ buồn rầu không vui mà quay về đường cũ bỏ đi. Này thiện nam tử, như người dũng mãnh kia không phải học theo ai, người học Đại thừa cũng vậy: được nghe đủ loại kinh điển sâu kín, lòng vui mừng ưa thích, không sinh kinh sợ. Vì sao vậy? Vì người tu học Đại thừa như thế đã từng cúng dường, cung kính, lễ lạy vô lượng muôn ức đức Phật trong quá khứ. Cho nên dù có vô lượng ức nghìn quân ma muốn đến quấy nhiễu, trong việc ấy họ trước sau vẫn không kinh sợ. Này thiện nam tử, ví như có người được thuốc A-kiệt-đà (một loại thuốc thần, giải được mọi thứ độc) thì không sợ tất cả các mối nguy như rắn độc; nhờ sức thuốc ấy mà cũng trừ được mọi chất độc. Kinh Đại thừa này cũng vậy, như sức thuốc kia, không sợ mọi chất độc dữ của các loài ma, lại còn hàng phục được chúng, khiến chúng không còn nổi lên nữa.
Lại nữa, này thiện nam tử, ví như có con rồng tính rất hung ác, khi muốn hại người thì hoặc dùng mắt nhìn, hoặc dùng hơi thổi. Vì vậy tất cả sư tử, cọp, beo, chó sói, chó rừng, chó nhà đều sợ hãi. Những loài thú dữ ấy nghe tiếng, thấy hình, hoặc chạm vào thân nó thì không con nào không mất mạng. Có người giỏi thần chú, nhờ sức thần chú mà có thể khiến các con rồng độc ác, chim Kim sí (loài chim thần cánh vàng chuyên ăn rồng), voi dữ, sư tử, cọp, beo, chó sói, chó rừng như thế trở nên hiền lành thuần phục, đều để mặc cho cưỡi và điều khiển. Những loài thú ấy thấy người giỏi thần chú kia liền thuần phục. Hàng Thanh văn, Duyên giác (người tự quán xét lý nhân duyên mà ngộ đạo, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) cũng vậy, thấy ma Ba-tuần đều sinh sợ hãi; còn ma Ba-tuần thì không hề biết sợ, vẫn cứ làm việc của ma. Người học Đại thừa thì như thế này: thấy các Thanh văn sợ việc ma, không sinh lòng tin ưa đối với Đại thừa, nên trước hết dùng phương tiện hàng phục các ma, khiến tất cả đều thuần thục hiền lành, kham nổi làm vật để cưỡi; nhân đó nói rộng đủ loại pháp mầu. Thanh văn, Duyên giác thấy ma đã được điều phục rồi thì không còn sợ hãi, lúc ấy mới sinh lòng tin ưa đối với chánh pháp vô thượng Đại thừa này, và nói rằng: 'Từ nay chúng ta không nên gây chướng ngại trong chánh pháp này.'
Lại nữa, này thiện nam tử, Thanh văn, Duyên giác sợ hãi các phiền não; người học Đại thừa thì hoàn toàn không sợ. Tu học Đại thừa có sức mạnh như thế. Vì lẽ ấy, điều Ta nói trước kia là muốn cho hàng Thanh văn, Duyên giác điều phục các ma, chứ không phải nói cho Đại thừa. Kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này không thể bị tiêu diệt hay khuất phục, thật rất kỳ lạ, rất đặc biệt. Nếu có ai nghe, nghe rồi tin nhận, tin được rằng Như Lai là pháp thường còn, thì người như vậy rất hiếm có, như hoa Ưu-đàm (loài hoa tương truyền ba nghìn năm mới nở một lần). Sau khi Ta nhập Niết-bàn, nếu có ai được nghe kinh điển vi diệu Đại thừa như thế mà sinh lòng tin kính, thì nên biết những người ấy trong đời vị lai, trăm nghìn ức kiếp (kiếp: một khoảng thời gian vô cùng dài) sẽ không rơi vào ác đạo (các đường xấu ác như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh)."
Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát Ca-diếp: "Này thiện nam tử, sau khi Ta nhập Niết-bàn, sẽ có trăm nghìn vô lượng chúng sinh phỉ báng, không tin kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này." Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, sau khi Phật diệt độ, bao lâu thì các chúng sinh ấy sẽ phỉ báng kinh này? Bạch Thế Tôn, lại có những chúng sinh thuần thiện nào có thể cứu vớt những kẻ phỉ báng pháp ấy?"
Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, trong bốn mươi năm sau khi Ta nhập Bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, chỉ việc Phật qua đời), kinh này sẽ được lưu truyền rộng rãi ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam theo vũ trụ quan Phật giáo, chỉ thế giới loài người chúng ta), sau đó mới ẩn mất vào lòng đất.
Này thiện nam tử, ví như mía, gạo, đường phèn, váng sữa, sữa đặc, đề-hồ (tinh chất ngon nhất được luyện từ sữa), ở đâu có những thứ ấy thì người dân xứ ấy đều nói rằng đó là vị ngon nhất trong các vị. Hoặc lại có người chỉ ăn kê và hạt cỏ lồng vực, người ấy cũng nói rằng thứ mình ăn là ngon nhất. Đó là người kém phước, do chịu quả báo của nghiệp. Còn người có phước thì tai chưa từng nghe đến tên kê và cỏ lồng vực, thứ họ ăn chỉ là gạo tẻ thơm, mía, đường phèn, đề-hồ. Kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này cũng vậy: kẻ căn tính chậm lụt, kém phước thì không ưa nghe, như kẻ kém phước kia ghét gạo tẻ thơm và đường phèn. Người Nhị thừa (hai cỗ xe: Thanh văn và Duyên giác) cũng thế, ghét bỏ kinh Đại Niết-bàn vô thượng. Hoặc có chúng sinh lòng vui mừng ưa thích nghe nhận kinh này, nghe rồi hoan hỷ, không sinh phỉ báng, như người có phước kia ăn gạo tẻ thơm.
Này thiện nam tử, ví như có vị vua ở trong núi sâu, nơi hiểm trở hiểm ác. Tuy có mía, gạo tẻ thơm, đường phèn, nhưng vì khó kiếm nên tham tiếc, tích trữ, không dám ăn, sợ ăn sẽ hết, chỉ ăn kê và cỏ lồng vực. Có vua nước khác nghe vậy thương xót, liền dùng xe chở gạo tẻ thơm, mía đem tặng. Vị vua kia nhận được liền chia ra cho cả nước cùng ăn. Dân chúng ăn rồi đều vui mừng, cùng nói: 'Nhờ vị vua ấy mà chúng ta được nếm vị hiếm có này.' Này thiện nam tử, bốn hạng người này cũng vậy, là tướng soái của đại pháp vô thượng này. Trong bốn hạng ấy, hoặc có một người thấy ở phương khác có vô lượng Bồ-tát, tuy học kinh điển Đại thừa như thế, hoặc tự chép, hoặc bảo người khác chép, nhưng là vì lợi lộc, vì tiếng khen, vì muốn hiểu pháp, vì muốn có chỗ nương tựa, vì muốn dùng nó để đổi lấy kinh khác, nên không thể giảng nói rộng cho người khác. Vì thế người ấy mang kinh điển vi diệu này đến phương kia, trao cho các Bồ-tát ấy, khiến họ phát tâm Bồ-đề vô thượng (Bồ-đề: giác ngộ; tâm Bồ-đề là tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh), an trụ nơi Bồ-đề. Các Bồ-tát ấy được kinh rồi liền giảng nói rộng cho người khác, khiến vô lượng chúng sinh được nếm vị pháp Đại thừa như thế. Tất cả đều nhờ sức của một vị Bồ-tát này mà những kinh chưa nghe đều được nghe, như dân chúng kia nhờ sức của vua mà được món ăn hiếm có.
Lại nữa, này thiện nam tử, nơi nào kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này được lưu truyền, nên biết đất ấy chính là kim cương (thứ cứng chắc nhất, không gì phá được), những người ở đó cũng như kim cương. Nếu có ai nghe được kinh như thế thì sẽ không thoái lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, mọi điều mong ước đều được thành tựu, như điều Ta nói hôm nay. Các ông, các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới), nên khéo thọ trì. Nếu có chúng sinh không được nghe kinh điển như thế, nên biết người ấy rất đáng thương xót. Vì sao vậy? Vì người ấy không thể thọ trì nghĩa lý rất sâu của kinh điển Đại thừa như thế."
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, trong bốn mươi năm sau khi Như Lai diệt độ, kinh Đại Niết-bàn thuộc Đại thừa này được lưu truyền rộng rãi ở Diêm-phù-đề; qua thời gian ấy rồi thì ẩn mất vào đất. Vậy sau bao lâu thì kinh sẽ xuất hiện trở lại?"
Phật nói: "Này thiện nam tử, khi chánh pháp của Ta chỉ còn lại tám mươi năm, thì trong bốn mươi năm đầu, kinh này lại sẽ tuôn mưa pháp lớn xuống cõi Diêm-phù-đề."
Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, kinh điển như thế, vào lúc chánh pháp diệt, lúc giới luật chân chính bị hủy hoại, lúc phi pháp tăng trưởng, lúc không còn chúng sinh sống đúng pháp, thì ai có thể nghe nhận, vâng giữ, đọc tụng cho thông suốt, cúng dường, cung kính, chép ra, giảng giải? Cúi xin Như Lai thương xót chúng sinh mà phân biệt nói rộng, để các Bồ-tát nghe rồi thọ trì, thọ trì rồi liền được tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không thoái chuyển."
Bấy giờ Phật khen Ca-diếp: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử, nay ông khéo hỏi được nghĩa như vậy. Này thiện nam tử, nếu có chúng sinh đã từng phát tâm Bồ-đề ở chỗ chư Như Lai nhiều như số cát sông Hy-liên (con sông gần thành Câu-thi-na, nơi Phật nhập Niết-bàn), thì mới có thể trong đời ác ấy thọ trì kinh điển như thế mà không sinh phỉ báng.
Này thiện nam tử, nếu có chúng sinh đã phát tâm Bồ-đề ở chỗ chư Như Lai nhiều như số cát một sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ; 'số cát sông Hằng' chỉ con số nhiều không đếm xuể), sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, ưa thích kinh này, nhưng chưa thể phân biệt nói rộng cho người khác. Này thiện nam tử, nếu có chúng sinh đã phát tâm Bồ-đề ở chỗ chư Như Lai nhiều như số cát hai sông Hằng, sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, hiểu đúng, tin ưa, thọ trì, đọc tụng, nhưng cũng chưa thể nói rộng cho người khác. Nếu có chúng sinh đã phát tâm Bồ-đề ở chỗ chư Như Lai nhiều như số cát ba sông Hằng, sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, chép kinh; tuy có nói cho người khác nhưng chưa hiểu nghĩa sâu. Nếu có chúng sinh đã phát tâm Bồ-đề ở chỗ chư Như Lai nhiều như số cát bốn sông Hằng, sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, chép kinh, nói rộng cho người khác được một phần trong mười sáu phần nghĩa; tuy có giảng nói nhưng cũng chưa đầy đủ. Nếu có chúng sinh đã phát tâm Bồ-đề ở chỗ chư Như Lai nhiều như số cát năm sông Hằng, sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, chép kinh, nói rộng cho người khác được tám phần trong mười sáu phần nghĩa. Nếu có chúng sinh đã phát tâm Bồ-đề ở chỗ chư Như Lai nhiều như số cát sáu sông Hằng, sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, chép kinh, nói rộng cho người khác được mười hai phần trong mười sáu phần nghĩa. Nếu có chúng sinh đã phát tâm Bồ-đề ở chỗ chư Như Lai nhiều như số cát bảy sông Hằng, sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, chép kinh, nói rộng cho người khác được mười bốn phần trong mười sáu phần nghĩa.
Nếu có chúng sinh đã phát tâm Bồ-đề ở chỗ chư Như Lai nhiều như số cát tám sông Hằng, sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, chép kinh, lại khuyên người khác chép; tự mình nghe nhận, lại khuyên người khác nghe nhận, đọc tụng cho thông suốt, giữ gìn bảo vệ, vững vàng gìn giữ. Vì thương xót các chúng sinh trong thế gian, người ấy cúng dường kinh này, lại khuyên người khác cúng dường; cung kính, tôn trọng, đọc tụng, lễ lạy cũng như thế. Người ấy có thể hiểu đầy đủ, thấu hết ý vị của kinh, tức là: Như Lai thường còn không biến đổi, rốt ráo an vui; nói rộng rằng chúng sinh đều có Phật tánh (bản tính có thể thành Phật vốn sẵn trong mỗi chúng sinh); khéo biết tất cả kho tàng giáo pháp của Như Lai. Người đã cúng dường chư Phật như thế rồi thì dựng lập chánh pháp vô thượng như thế, thọ trì và bảo vệ. Nếu có người mới phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nên biết người ấy trong đời vị lai nhất định có thể dựng lập chánh pháp như thế, thọ trì và bảo vệ. Vì vậy nay ông không nên không biết những người hộ pháp trong đời vị lai. Vì sao vậy? Vì người đã phát tâm ấy trong đời vị lai nhất định có thể giữ gìn chánh pháp vô thượng.
Này thiện nam tử, có những tỳ-kheo xấu ác nghe Ta nhập Niết-bàn mà không buồn rầu, lại nói: 'Hôm nay Như Lai nhập Bát-niết-bàn, thật sướng biết bao! Như Lai còn tại thế thì ngăn chặn lợi lộc của chúng ta; nay nhập Niết-bàn rồi, còn ai ngăn chặn, cướp đoạt của chúng ta nữa? Nếu không còn ai ngăn chặn cướp đoạt thì chúng ta lại được lợi lộc như cũ. Như Lai còn tại thế thì giới cấm nghiêm khắc; nay nhập Niết-bàn rồi, chúng ta sẽ buông bỏ hết. Tấm ca-sa (áo của người xuất gia) đã nhận vốn là khuôn phép của pháp, nay sẽ bỏ phế như lá cờ đầu gỗ (?).' Những người như thế phỉ báng, chống trái kinh Đại thừa này.
Này thiện nam tử, nay ông nên ghi nhớ như thế này: Nếu có chúng sinh thành tựu đầy đủ vô lượng công đức thì mới có thể tin kinh điển Đại thừa này; tin rồi thọ trì. Những chúng sinh khác có lòng ưa pháp, nếu ai có thể giảng giải rộng kinh này cho họ, thì người ấy nghe rồi, các nghiệp ác đã tạo trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: số nhiều không thể tính đếm) quá khứ đều được diệt trừ hết. Nếu có ai không tin kinh điển này thì ngay đời này sẽ bị vô lượng bệnh khổ làm khổ não, thường bị mọi người chửi mắng làm nhục; sau khi chết bị người khinh rẻ, dung mạo xấu xí, sinh sống khó khăn, thường không đủ ăn mặc; dù có được chút ít thì cũng thô xấu tồi tệ; đời đời thường sinh vào nhà nghèo hèn, nhà phỉ báng chánh pháp, theo tà kiến (thấy biết sai lệch). Nếu đến lúc lâm chung thì hoặc gặp loạn lạc, đói kém, binh đao nổi dậy khắp nơi, vua chúa bạo ngược, kẻ thù oán ghét xâm bức; tuy có bạn lành mà không gặp được; những thứ cần cho đời sống tìm cũng không được; dù có được chút lợi thì vẫn thường khổ vì đói khát; chỉ được những kẻ thấp hèn đoái hoài quen biết, vua quan đại thần đều không màng đến. Giả sử nghe người ấy nói điều gì, dù là đúng lý thì cũng không ai tin nhận. Người như thế không đến được chỗ tốt lành, như con chim gãy cánh không bay được; người ấy cũng vậy, trong đời vị lai không thể đến được những chỗ tốt lành trong cõi người, cõi trời.
Nếu lại có người tin được kinh điển Đại thừa như thế, thì thân hình nhận được từ trước tuy có thô xấu, nhờ công đức của kinh mà liền trở nên đoan chính; vẻ uy nghiêm, sắc mặt, sức lực mỗi ngày một tăng thêm; thường được người và trời ưa nhìn, cung kính, thương mến, không muốn rời bỏ; vua quan đại thần và quyến thuộc trong nhà nghe lời người ấy nói đều kính tin. Trong hàng đệ tử Thanh văn của Ta, nếu ai muốn làm việc hiếm có bậc nhất thì nên vì thế gian mà truyền bá rộng kinh điển Đại thừa như thế.
Này thiện nam tử, ví như sương mù, sương móc, dù có muốn đọng lại thì cũng không quá lúc mặt trời mọc; mặt trời đã mọc thì tan hết không còn gì. Này thiện nam tử, nghiệp ác của các chúng sinh cũng vậy, sức tồn tại ở đời không quá lúc được thấy mặt trời Đại Niết-bàn. Mặt trời ấy đã mọc thì có thể diệt trừ hết thảy nghiệp ác.
Lại nữa, này thiện nam tử, ví như có người xuất gia cạo tóc, tuy đã mặc ca-sa nhưng chưa được thọ mười giới sa-di (sa-di: người mới xuất gia, giữ mười giới căn bản, chưa thọ đủ giới tỳ-kheo). Hoặc có trưởng giả (người giàu có, có địa vị trong xã hội) đến thỉnh chư tăng, người chưa thọ giới ấy liền cùng đại chúng nhận lời thỉnh; tuy chưa thọ giới nhưng đã thuộc vào số tăng. Này thiện nam tử, nếu có chúng sinh phát tâm bắt đầu học kinh Đại Niết-bàn thuộc Đại thừa này, chép, giữ, đọc, tụng, thì cũng như vậy: tuy chưa đầy đủ địa vị thập trụ (mười tầng bậc an trụ trong quá trình tu hành của Bồ-tát) nhưng đã thuộc vào số thập trụ rồi. Hoặc có chúng sinh, là đệ tử Phật hay không phải đệ tử, dù vì tham lam keo kiệt hay vì lợi lộc, mà nghe nhận kinh này, dù chỉ một bài kệ (bài thơ ngắn tóm ý giáo pháp), nghe rồi không phỉ báng, thì nên biết người ấy đã gần với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử, vì lẽ ấy Ta nói bốn hạng người là chỗ nương tựa của thế gian. Này thiện nam tử, bốn hạng người như thế mà lại đem lời Phật nói bảo là không phải Phật nói thì không có lẽ ấy. Vì vậy Ta nói bốn hạng người ấy là chỗ nương tựa của thế gian. Này thiện nam tử, ông nên cúng dường bốn hạng người ấy."
"Bạch Thế Tôn, con phải làm sao để nhận biết những người ấy mà cúng dường?"
Phật bảo Ca-diếp: "Nếu có ai dựng lập và giữ gìn chánh pháp thì nên đến thưa thỉnh người ấy, nên xả bỏ cả thân mạng mà cúng dường, như Ta đã nói trong kinh Đại thừa này:
Ai là người hiểu pháp, dù già hay trẻ, đều nên cúng dường,
Cung kính lễ lạy, như những người Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế trong xã hội Ấn Độ xưa) thờ lửa;
Ai là người hiểu pháp, dù già hay trẻ, đều nên cúng dường,
Cung kính lễ lạy, cũng như các vị trời phụng thờ Đế Thích (vị vua của cõi trời Ba mươi ba tầng)."
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, như lời Phật dạy, cúng dường bậc thầy đúng là phải như thế. Nay con còn điều nghi ngờ, cúi xin Phật nói rộng cho. Nếu có vị trưởng lão lâu năm giữ gìn giới cấm, lại học hỏi những điều chưa nghe từ người trẻ tuổi, thì vị ấy có nên lễ kính người trẻ không? Nếu lễ kính thì không gọi là giữ giới. Nếu người trẻ tuổi giữ gìn giới cấm, lại học hỏi những điều chưa nghe từ những bậc lâu năm nhưng phạm giới, thì có nên lễ không? Nếu người xuất gia học hỏi những điều chưa nghe từ người tại gia, thì có nên lễ không? Nhưng người xuất gia không nên lễ kính người tại gia. Thế mà trong Phật pháp, người trẻ tuổi phải cung kính bậc trưởng lão lâu năm, vì bậc trưởng lão đã thọ giới cụ túc (giới đầy đủ của tỳ-kheo) trước, đã thành tựu uy nghi, cho nên phải cúng dường cung kính. Như Phật đã dạy: 'Kẻ phạm giới là người không được dung nạp trong Phật pháp, như ruộng tốt mà có nhiều cỏ lồng vực.' Lại như Phật nói: 'Ai là người hiểu pháp, dù già hay trẻ, đều nên cúng dường như thờ Đế Thích.' Hai câu như thế ý nghĩa thế nào? Chẳng lẽ Như Lai nói lời hư dối sao? Như Phật đã dạy: 'Tỳ-kheo giữ giới cũng có khi phạm.' Vì sao Như Lai lại nói như vậy? Bạch Thế Tôn, trong các kinh khác Phật cũng nói cho phép trị tội kẻ phạm giới. Những lời ấy ý nghĩa con chưa rõ."
Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, Ta vì các Bồ-tát học Đại thừa trong đời vị lai mà nói bài kệ như thế, chứ không phải nói cho các đệ tử Thanh văn. Này thiện nam tử, như Ta đã nói trước: khi chánh pháp đã diệt, lúc giới luật chân chính bị hủy hoại, lúc phạm giới tăng trưởng, lúc phi pháp thịnh hành, lúc tất cả bậc thánh ẩn đi không hiện, lúc người ta nhận và nuôi giữ tôi tớ cùng các vật bất tịnh, thì trong bốn hạng người ấy sẽ có một người xuất hiện ở đời, cạo bỏ râu tóc, xuất gia tu đạo. Người ấy thấy các tỳ-kheo ai nấy đều nhận và nuôi giữ tôi tớ, người hầu và những vật bất tịnh; cái gì là sạch, cái gì là không sạch, họ đều không biết; điều gì là đúng luật, điều gì không đúng luật, họ cũng không biết. Người ấy vì muốn điều phục những tỳ-kheo như vậy nên cùng hòa ánh sáng với họ mà không cùng chung bụi bặm với họ (ý nói: sống hòa đồng với mọi người nhưng không nhiễm theo cái xấu của họ), khéo phân biệt được chỗ mình đi và chỗ Phật đi. Tuy thấy người ta phạm tội Ba-la-di (tội nặng nhất của người xuất gia, như dâm, trộm, giết người, nói dối đã chứng thánh; phạm thì bị loại khỏi tăng đoàn) nhưng vẫn im lặng không nêu ra. Vì sao vậy? (Vì người ấy nghĩ:) 'Ta ra đời là để dựng lập và giữ gìn chánh pháp.' Cho nên im lặng mà không chất vấn trị tội. Này thiện nam tử, người như thế vì hộ pháp, tuy có phạm lỗi nhưng không gọi là phạm giới.
Này thiện nam tử, ví như nhà vua mắc bệnh băng hà, thái tử còn nhỏ chưa đủ sức nối ngôi. Có một người chiên-đà-la (giai cấp thấp nhất trong xã hội Ấn Độ xưa, làm những nghề như đồ tể, đao phủ, bị coi là hèn hạ) giàu có của báu, giàu không kể xiết, lại có nhiều quyến thuộc, bèn dùng sức mạnh, nhân lúc đất nước suy yếu mà cướp ngôi vua. Cai trị chưa bao lâu thì dân trong nước, các cư sĩ, các Bà-la-môn đều bỏ trốn, sang nương nhờ nước khác ở xa. Những người còn ở lại thì cũng không muốn nhìn thấy mặt vị vua ấy. Hoặc có các trưởng giả, Bà-la-môn không rời quê hương, như cây cối mọc ở đâu thì chết ở đó. Vua chiên-đà-la biết dân trong nước bỏ trốn nhiều, liền quay về, sai những người chiên-đà-la canh giữ khắp các nẻo đường; lại suốt bảy ngày đánh trống rao truyền với các Bà-la-môn: 'Ai làm được thầy làm lễ quán đảnh (lễ rưới nước lên đầu khi lên ngôi vua) cho ta thì sẽ được chia nửa nước làm phần ban thưởng.' Các Bà-la-môn tuy nghe lời ấy nhưng không ai đến, ai nấy đều nói: 'Làm sao lại có người dòng Bà-la-môn làm việc như thế?' Vua chiên-đà-la lại nói: 'Trong hàng Bà-la-môn nếu không có một người nào làm thầy cho ta, thì ta nhất định sẽ bắt các Bà-la-môn phải ở chung, ăn ngủ chung, làm cùng công việc với người chiên-đà-la. Nếu có ai đến làm lễ quán đảnh cho ta, thì việc chia nửa nước này không phải lời nói dối. Còn thuốc bất tử là cam lộ (thứ nước ngọt thần diệu của cõi trời, uống vào không chết) thượng diệu ở cõi trời Ba mươi ba (cõi trời Đao-lợi, do Đế Thích cai quản) mà ta có được nhờ thần chú, cũng sẽ chia ra cùng uống.'
Bấy giờ có một người con nhà Bà-la-môn, tuổi vừa hai mươi, tu hạnh trong sạch, để tóc dài làm dấu hiệu (?), giỏi thần chú, đến chỗ vua thưa rằng: 'Đại vương, những việc đại vương sai bảo, tôi đều làm được.' Khi ấy vua lòng vui mừng, nhận cậu thanh niên ấy làm thầy quán đảnh. Các Bà-la-môn nghe chuyện ấy đều giận dữ, trách cậu: 'Ngươi là Bà-la-môn, sao lại làm thầy cho kẻ chiên-đà-la?' Bấy giờ vua liền chia nửa nước cho cậu thanh niên, cùng nhau trị nước trải qua một thời gian dài.
Rồi cậu thanh niên nói với vua: 'Tôi bỏ phép tắc của dòng họ mình đến làm thầy cho vua, đã dạy hết cho đại vương những thần chú vi diệu bí mật, thế mà nay đại vương vẫn chưa thân thiết với tôi.' Vua đáp: 'Nay ta có điều gì không thân thiết với thầy?' Cậu đáp: 'Thuốc bất tử của tiên vương vẫn chưa cùng uống.' Vua nói: 'Hay lắm, hay lắm, thưa đại sư, ta thật không biết. Nếu thầy cần thì xin cứ mang đi.' Cậu thanh niên nghe vua nói xong liền mang thuốc về nhà, mời các đại thần cùng uống. Các đại thần uống xong liền cùng tâu vua: 'Thật tuyệt thay, đại sư có thuốc bất tử cam lộ này!' Vua biết rồi nói với thầy: 'Sao vậy, thưa đại sư, thầy chỉ cùng các đại thần uống cam lộ mà không chia cho ta?' Khi ấy cậu thanh niên liền đưa cho vua một thứ thuốc khác có pha độc để uống. Vua uống xong, giây lát thuốc phát tác, mê loạn ngã lăn ra đất, không còn biết gì, như người chết.
Bấy giờ cậu thanh niên lập lại thái tử ngày trước lên làm vua, và nói: 'Theo phép, ngai sư tử của vua không được để kẻ chiên-đà-la ngồi lên. Từ xưa đến nay tôi chưa từng nghe thấy dòng chiên-đà-la làm vua. Kẻ chiên-đà-la mà trị nước cai dân thì không có lẽ ấy. Nay đại vương nên nối lại chánh pháp của tiên vương mà trị nước.' Cậu thanh niên lo liệu xong việc ấy, lại đưa thuốc giải cho tên chiên-đà-la uống để hắn tỉnh lại; tỉnh lại rồi thì đuổi hắn ra khỏi nước. Lúc ấy cậu thanh niên tuy làm việc như vậy nhưng vẫn không mất phép tắc của Bà-la-môn. Các cư sĩ, Bà-la-môn khác nghe việc cậu làm đều khen là chưa từng có, ca ngợi rằng: 'Lành thay, lành thay, nhân giả (cách gọi tôn trọng người khác), đã khéo đuổi được vua chiên-đà-la.'
Này thiện nam tử, sau khi Ta nhập Niết-bàn, các Bồ-tát giữ gìn chánh pháp cũng như vậy: dùng sức phương tiện mà cùng làm chung công việc với những vị tăng phạm giới, chỉ mang danh nghĩa là tăng, nhận và cất giữ mọi thứ bất tịnh. Lúc ấy, nếu Bồ-tát thấy có người tuy phạm giới nhiều nhưng có thể trị được những tỳ-kheo xấu ác hủy phạm giới cấm, thì liền đến chỗ người ấy cung kính lễ lạy, dâng bốn thứ cúng dường (bốn thứ cần dùng của người tu: thức ăn, y phục, đồ nằm, thuốc men), đem kinh sách và vật dụng dâng lên hết. Nếu tự mình không có thì nhất định phải tìm cách xin các đàn-việt (thí chủ, người bố thí cúng dường cho tăng chúng) để đem cho. Vì việc ấy mà được phép cất giữ tám thứ vật bất tịnh (tám thứ người xuất gia không được sở hữu, như vàng bạc, tôi tớ, trâu bò, kho lúa…). Vì sao vậy? Vì người ấy là để trị những tỳ-kheo xấu ác, như cậu thanh niên kia đuổi kẻ chiên-đà-la. Lúc ấy Bồ-tát tuy cung kính lễ lạy người ấy, nhận và cất giữ tám thứ vật bất tịnh, nhưng đều không có tội. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy muốn trừng trị, đuổi những tỳ-kheo xấu ác, để tăng chúng thanh tịnh được sống yên ổn, lưu truyền kinh điển Đại thừa Phương đẳng (kinh Đại thừa, giáo lý rộng lớn, bình đẳng), làm lợi ích cho tất cả trời và người. Này thiện nam tử, vì lẽ ấy mà trong kinh Ta nói hai bài kệ này, để các Bồ-tát cùng khen ngợi người hộ pháp, như các cư sĩ, Bà-la-môn kia khen cậu thanh niên: 'Lành thay, lành thay!' Bồ-tát hộ pháp đúng là phải như thế. Nếu có người thấy người hộ pháp cùng làm chung việc với kẻ phạm giới mà bảo là có tội, thì nên biết người ấy tự chuốc lấy tai ương, còn người hộ pháp thật ra không có tội.
Này thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo phạm giới cấm rồi, vì lòng kiêu mạn mà che giấu không sám hối, thì nên biết người ấy mới gọi là thật phạm giới. Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có công hạnh cao) vì hộ pháp, tuy có phạm lỗi nhưng không gọi là phạm giới. Vì sao vậy? Vì không kiêu mạn, chịu nói ra lỗi và sám hối. Này thiện nam tử, vì vậy trong kinh Ta nói kệ như thế này theo cách nói che giấu ý:
Ai là người hiểu pháp, dù già hay trẻ, đều nên cúng dường,
Cung kính lễ lạy, như những người Bà-la-môn thờ lửa,
Như cõi trời thứ hai (cõi trời Ba mươi ba, tầng thứ hai của các cõi trời có ham muốn) phụng thờ Đế Thích.
Vì lẽ ấy, Ta không vì người học Thanh văn mà chỉ vì Bồ-tát mà nói bài kệ này."
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, những Bồ-tát ma-ha-tát như thế lơi lỏng trong việc giữ giới, thì giới đã thọ từ trước có còn đầy đủ không?" Phật nói: "Này thiện nam tử, nay ông không nên nói như vậy. Vì sao? Giới đã thọ từ trước vẫn còn nguyên, không mất. Giả sử có phạm thì phải sám hối ngay, sám hối rồi thì trong sạch. Này thiện nam tử, như con đê cũ bị thủng có lỗ thì nước rò rỉ ra. Vì sao vậy? Vì không có người sửa. Nếu có người sửa thì nước không chảy ra. Bồ-tát cũng vậy, tuy cùng với kẻ phạm giới làm lễ bố-tát (lễ tụng giới mỗi nửa tháng để tăng chúng kiểm điểm việc giữ giới), thọ giới, tự tứ (lễ cuối mùa an cư, mỗi vị tăng thỉnh người khác chỉ ra lỗi của mình), cùng làm các việc của tăng, nhưng giới luật của mình không như con đê bị thủng rò rỉ. Vì sao vậy? Vì nếu không có người giữ giới trong sạch thì tăng chúng sẽ suy giảm, sự lơi lỏng biếng nhác ngày càng tăng. Nếu có người giữ giới trong sạch thì có thể giữ đầy đủ, không mất giới vốn có. Này thiện nam tử, lơi lỏng đối với thừa (giáo pháp, con đường tu dẫn đến giác ngộ) mới gọi là lơi lỏng; lơi lỏng đối với giới thì không gọi là lơi lỏng. Bồ-tát ma-ha-tát đối với Đại thừa này lòng không biếng nhác khinh mạn, đó gọi là vâng giữ giới. Vì hộ trì chánh pháp mà lấy nước Đại thừa tự tắm gội cho mình. Cho nên Bồ-tát tuy hiện ra vẻ phạm giới nhưng không gọi là lơi lỏng."
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật rằng: "Trong tăng chúng của Phật có bốn hạng người, như quả am-la (quả xoài) khó biết là sống hay chín. Người phạm giới, người giữ giới làm sao nhận biết được?" Phật nói: "Này thiện nam tử, nhờ kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn thì dễ biết." "Thế nào là nhờ kinh Đại Niết-bàn này mà có thể biết được?" "Ví như người nông dân gieo trồng lúa, nhổ bỏ cỏ dại, cỏ lồng vực; nhìn bằng mắt thường thì gọi là ruộng sạch. Đến khi lúa kết hạt thì lá và hạt mới khác nhau. Tám việc như thế có thể làm ô nhiễm tăng chúng; nếu trừ bỏ được thì nhìn bằng mắt thường cũng biết là thanh tịnh. Người giữ giới hay phạm giới, khi chưa làm điều ác thì nhìn bằng mắt thường khó phân biệt; nếu điều ác lộ ra thì dễ biết, như cỏ dại, cỏ lồng vực kia dễ phân biệt. Trong tăng chúng cũng vậy, nếu xa lìa được tám pháp bất tịnh như rắn độc thì gọi là chúng thánh thanh tịnh, là ruộng phước (nơi gieo phước: cúng dường vào đó thì được phước báo, như gieo hạt vào ruộng tốt), xứng đáng được người và trời cúng dường. Còn quả báo thanh tịnh thì không phải mắt thịt có thể phân biệt được.
Lại nữa, này thiện nam tử, như trong rừng cây ca-la-ca (một loại cây có quả độc) có rất nhiều cây, trong rừng ấy chỉ có một cây gọi là trấn-đầu-ca (một loại cây có quả ăn được). Quả của cây ca-la-ca và cây trấn-đầu-ca giống nhau, không thể phân biệt. Khi quả chín, có một người đàn bà nhặt hết, trong đó quả trấn-đầu-ca chỉ có một phần, còn quả ca-la-ca thì có đến mười phần. Người đàn bà ấy không phân biệt được, mang ra chợ rao bán. Trẻ nhỏ ngu dại cũng không phân biệt được, mua quả ca-la-ca ăn rồi chết. Những người có trí nghe chuyện ấy liền hỏi người đàn bà: 'Này chị, chị lấy quả này ở đâu?' Người đàn bà liền chỉ chỗ. Mọi người liền nói: 'Chỗ ấy có vô số cây ca-la-ca, chỉ có một gốc cây trấn-đầu-ca.' Mọi người biết rồi cười mà bỏ đi. Này thiện nam tử, tám pháp bất tịnh trong đại chúng cũng như vậy. Trong chúng ấy, nhiều người hưởng dùng tám pháp ấy, chỉ có một người giữ giới thanh tịnh, không nhận tám pháp bất tịnh ấy, biết rõ mọi người nhận và cất giữ những thứ phi pháp nhưng vẫn cùng làm việc chung, không lìa bỏ họ, như một cây trấn-đầu-ca trong rừng kia.
Có vị ưu-bà-tắc (người nam tu tại gia, đã quy y và giữ giới) thấy những người ấy có nhiều điều phi pháp, nên không cung kính cúng dường họ. Nếu muốn cúng dường thì trước hết nên hỏi: 'Thưa đại đức (cách gọi tôn kính vị tăng), tám việc như thế có nên nhận và cất giữ không? Có phải Phật cho phép không? Nếu nói Phật cho phép, thì người như thế có được cùng làm lễ bố-tát, yết-ma (thủ tục chính thức của tăng chúng để quyết định công việc, như truyền giới, xử tội), tự tứ hay không?' Vị ưu-bà-tắc ấy hỏi như vậy rồi, mọi người đều đáp: 'Tám việc như thế, Như Lai vì thương xót mà đều cho phép cất giữ.' Vị ưu-bà-tắc nói: 'Ở tinh xá Kỳ-hoàn (ngôi chùa lớn do trưởng giả Cấp Cô Độc dâng cúng Phật) có các tỳ-kheo, có vị nói Phật cho phép cất giữ vàng bạc, có vị nói không cho phép. Những vị nói không cho phép thì không cùng ở, không cùng tụng giới, tự tứ với những vị nói cho phép, cho đến không cùng uống nước một con sông, những vật được cúng dường cũng không dùng chung. Sao các ông lại nói Phật cho phép? Đức Phật là Trời trong các cõi trời (danh hiệu tôn xưng Phật là bậc cao quý hơn cả chư thiên), dù Ngài có nhận thì tăng chúng các ông cũng không nên cất giữ. Nếu có ai nhận thì không nên cùng tụng giới, tự tứ, yết-ma, cùng làm việc tăng với người ấy. Nếu cùng tụng giới, tự tứ, yết-ma, cùng làm việc tăng, thì khi chết sẽ rơi vào địa ngục, như những người kia ăn quả ca-la-ca rồi chết.'
Lại nữa, này thiện nam tử, ví như ở thành thị có người bán thuốc, có thứ thuốc ngọt quý giá từ núi Tuyết (dãy Hy-mã-lạp-sơn), lại bán nhiều thứ thuốc tạp khác có vị ngọt giống như vậy. Bấy giờ có nhiều người muốn mua nhưng không phân biệt được, đến chỗ người bán thuốc hỏi: 'Anh có thuốc núi Tuyết không?' Người bán thuốc liền đáp: 'Có.' Người ấy lừa dối, đem thuốc tạp khác nói với người mua: 'Đây là thuốc quý ngọt ngon của núi Tuyết.' Người mua thuốc vì chỉ có mắt thịt nên không khéo phân biệt, liền mua mang về và nghĩ: 'Nay ta đã được thuốc ngọt núi Tuyết.' Này Ca-diếp, trong tăng chúng Thanh văn có giả danh tăng (người chỉ mang danh là tăng), có chân thật tăng (vị tăng thật sự), có hòa hợp tăng (tăng chúng sống hòa thuận đúng pháp); dù giữ giới hay phạm giới, trong chúng ấy đều nên cúng dường, cung kính, lễ lạy như nhau. Vị ưu-bà-tắc ấy vì chỉ có mắt thịt nên không thể phân biệt, như người kia không phân biệt được thuốc ngọt núi Tuyết: ai là người giữ giới, ai là người phạm giới, ai là tăng thật, ai là tăng giả; người có thiên nhãn mới phân biệt được.
Này Ca-diếp, nếu vị ưu-bà-tắc biết tỳ-kheo này là người phạm giới thì không nên bố thí, lễ lạy, cúng dường. Nếu biết người ấy nhận và cất giữ tám pháp bất tịnh thì cũng không nên bố thí những thứ cần dùng, lễ lạy, cúng dường. Nếu trong tăng chúng có kẻ phạm giới thì không nên chỉ vì người ấy mặc ca-sa mà cung kính lễ lạy."
Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, lành thay, lành thay! Lời Như Lai nói chân thật không hư dối, con xin cúi đầu vâng nhận, như vâng nhận kim cương, châu báu, vật quý lạ. Như lời Phật dạy, các tỳ-kheo nên nương theo bốn pháp. Bốn pháp ấy là gì? Nương theo pháp, không nương theo người; nương theo nghĩa, không nương theo lời; nương theo trí, không nương theo thức (sự hiểu biết phân biệt thông thường của tâm); nương theo kinh liễu nghĩa (kinh nói rõ trọn vẹn nghĩa lý rốt ráo), không nương theo kinh bất liễu nghĩa (kinh nói theo phương tiện, chưa nói hết nghĩa rốt ráo). Bốn pháp như thế cần phải chứng biết, chứ không phải bốn hạng người."
Phật nói: "Này thiện nam tử, nương theo pháp, tức là Đại Bát-niết-bàn của Như Lai. Tất cả Phật pháp tức là pháp tánh (bản tính chân thật của mọi sự vật); pháp tánh ấy tức là Như Lai. Cho nên Như Lai thường còn không biến đổi. Nếu lại có người nói Như Lai là vô thường (không thường còn, có sinh có diệt), thì người ấy không biết, không thấy pháp tánh. Nếu không biết, không thấy pháp tánh ấy thì không nên nương tựa. Bốn hạng người ra đời giữ gìn chánh pháp như đã nói ở trên thì nên chứng biết mà nương tựa. Vì sao vậy? Vì những người ấy khéo hiểu kho tàng sâu kín vi diệu của Như Lai, nên có thể biết Như Lai thường còn không biến đổi. Nếu nói Như Lai vô thường biến đổi thì không có lẽ ấy. Bốn hạng người như thế tức gọi là Như Lai. Vì sao vậy? Vì những người ấy hiểu được lời nói bí mật của Như Lai và nói ra được. Nếu có người biết rõ kho tàng bí mật rất sâu của Như Lai, và biết Như Lai thường còn không biến đổi, thì người như thế mà vì lợi lộc nói rằng Như Lai vô thường là không có lẽ ấy. Người như thế còn có thể nương tựa, huống gì lại không nương tựa bốn hạng người này. Nương theo pháp tức là pháp tánh; không nương theo người tức là Thanh văn. Pháp tánh tức là Như Lai; Thanh văn tức là hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Như Lai tức là thường còn; hữu vi tức là vô thường. Này thiện nam tử, nếu người phạm giới vì lợi lộc mà nói Như Lai vô thường biến đổi, thì người như thế không nên nương tựa. Này thiện nam tử, đó gọi là nghĩa quyết định.
Nương theo nghĩa, không nương theo lời: nghĩa gọi là giác ngộ hiểu rõ. Nghĩa giác ngộ hiểu rõ gọi là không yếu kém. Không yếu kém gọi là đầy đủ. Nghĩa đầy đủ gọi là Như Lai thường còn không biến đổi. Nghĩa Như Lai thường còn không biến đổi tức là pháp thường còn. Nghĩa pháp thường còn tức là tăng thường còn. Đó gọi là nương theo nghĩa, không nương theo lời. Những lời nói nào không nên nương theo? Đó là những luận thuyết trau chuốt văn chương hoa mỹ, như trong vô lượng kinh Phật đã nói: tham cầu không chán, gian xảo nịnh bợ, giả vờ thân cận, làm ra vẻ bề ngoài để cầu lợi, lo liệu việc cho người thế tục, làm người sai vặt cho họ. Lại còn rêu rao rằng Phật cho phép tỳ-kheo cất giữ tôi tớ, các vật bất tịnh, vàng bạc châu báu, lúa gạo, kho đụn, trâu dê voi ngựa, buôn bán kiếm lời; rằng vào đời đói kém, vì thương xót con cái, Phật lại cho phép tỳ-kheo tích trữ thức ăn để cách đêm, tự tay nấu ăn, không được dâng cúng mà tự lấy ăn. Những lời như thế không nên nương theo.
Nương theo trí, không nương theo thức: nói trí, tức là Như Lai. Nếu có Thanh văn không khéo biết công đức của Như Lai, thì cái thức như thế không nên nương tựa. Nếu biết Như Lai tức là pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không sinh không diệt), thì cái trí chân thật như thế nên nương tựa. Nếu thấy thân phương tiện của Như Lai (thân Phật thị hiện ra để cứu độ chúng sinh) mà nói rằng đó là thân thuộc về ấm, giới, nhập (ấm: năm nhóm hợp thành con người là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; giới: mười tám yếu tố của nhận thức; nhập: mười hai chỗ tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng), do thức ăn nuôi lớn, thì cũng không nên nương theo. Vì vậy cái hiểu biết theo thức không thể nương tựa. Nếu lại có người nói như thế thì người ấy và kinh sách của người ấy cũng không nên nương theo.
Nương theo kinh liễu nghĩa, không nương theo kinh bất liễu nghĩa: bất liễu nghĩa là chỉ Thanh văn thừa (cỗ xe của hàng Thanh văn). Nghe đến kho tàng sâu kín của Phật Như Lai thì đều sinh nghi ngờ, lấy làm lạ, không biết kho tàng ấy phát ra từ biển trí tuệ lớn, như trẻ thơ không biết phân biệt gì. Đó gọi là bất liễu nghĩa.
Liễu nghĩa là trí tuệ chân thật của Bồ-tát, (tùy thuận) cái trí lớn không ngăn ngại sẵn có trong chính tâm mình, như người lớn không gì không biết. Đó gọi là liễu nghĩa. Lại nữa, Thanh văn thừa gọi là bất liễu nghĩa, Đại thừa vô thượng mới gọi là liễu nghĩa. Nếu nói Như Lai vô thường biến đổi, gọi là bất liễu nghĩa; nếu nói Như Lai thường còn không biến đổi, đó gọi là liễu nghĩa. Điều Thanh văn nói cần chứng biết, gọi là bất liễu nghĩa; điều Bồ-tát nói cần chứng biết, gọi là liễu nghĩa. Nếu nói Như Lai do thức ăn nuôi lớn, đó là bất liễu nghĩa; nếu nói Như Lai thường còn không biến đổi, đó gọi là liễu nghĩa. Nếu nói Như Lai nhập Niết-bàn như củi hết lửa tắt, gọi là bất liễu nghĩa; nếu nói Như Lai nhập vào pháp tánh, đó gọi là liễu nghĩa. Pháp của Thanh văn thừa thì không nên nương theo. Vì sao vậy? Vì Như Lai muốn cứu độ chúng sinh nên dùng sức phương tiện mà nói Thanh văn thừa, như ông trưởng giả dạy con học nửa chữ (chữ cái rời, bài học vỡ lòng, chưa thành chữ trọn vẹn). Này thiện nam tử, Thanh văn thừa như lúc mới cày ruộng, chưa có quả thật; như thế gọi là bất liễu nghĩa. Vì vậy không nên nương theo Thanh văn thừa. Pháp Đại thừa thì nên nương tựa. Vì sao vậy? Vì Như Lai muốn cứu độ chúng sinh nên dùng sức phương tiện mà nói Đại thừa, cho nên nên nương theo. Đó gọi là liễu nghĩa. Bốn chỗ nương tựa như thế cần phải chứng biết.
Lại nữa, nương theo nghĩa: nghĩa gọi là ngay thẳng chất phác. Ngay thẳng chất phác gọi là ánh sáng. Ánh sáng gọi là không yếu kém. Không yếu kém gọi là Như Lai. Lại nữa, ánh sáng gọi là trí tuệ; ngay thẳng chất phác gọi là thường còn.
Như Lai thường còn, gọi là nương theo pháp. Pháp gọi là thường còn, cũng gọi là vô biên, không thể nghĩ bàn, không thể nắm giữ, không thể trói buộc, nhưng vẫn có thể thấy. Nếu có người nói rằng không thể thấy, thì người như thế không nên nương theo. Vì vậy nương theo pháp, không nương theo người. Nếu lại có người dùng lời lẽ vi diệu mà giảng nói vô thường, thì những lời như thế không nên nương theo. Vì vậy nương theo nghĩa, không nương theo lời. Nương theo trí: chúng tăng là thường còn, vô vi (không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt), không biến đổi, không cất giữ tám thứ vật bất tịnh. Vì vậy nương theo trí, không nương theo thức. Nếu có người nói rằng thức tạo tác, thức thọ nhận, không có hòa hợp tăng (?). Vì sao vậy? (Họ cho rằng) hòa hợp gọi là không có gì cả, mà đã không có gì cả thì sao nói là thường còn? Vì vậy cái thức này không thể nương tựa.
Nương theo liễu nghĩa: liễu nghĩa gọi là biết đủ, trước sau không giả vờ làm ra vẻ uy nghi trong sạch, không kiêu mạn tự cao, không tham cầu lợi lộc; đối với những pháp Như Lai tùy cơ nghi, dùng phương tiện mà nói, cũng không chấp chặt. Đó gọi là liễu nghĩa. Nếu có ai an trụ được trong những điều như thế, nên biết người ấy đã được an trụ trong đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất, rốt ráo). Vì vậy gọi là nương theo kinh liễu nghĩa, không nương theo kinh bất liễu nghĩa. Bất liễu nghĩa như trong kinh nói: 'Tất cả đều bốc cháy, tất cả đều vô thường, tất cả đều khổ, tất cả đều không (trống rỗng, không có thực thể), tất cả đều vô ngã.' Đó gọi là bất liễu nghĩa. Vì sao vậy? Vì không hiểu rõ được nghĩa như thế nên khiến các chúng sinh rơi vào địa ngục A-tỳ (địa ngục nặng nhất, khổ không lúc nào ngừng). Tại sao như vậy? Vì chấp chặt nên không hiểu rõ nghĩa: 'tất cả đều bốc cháy' thì cho rằng Như Lai nói Niết-bàn cũng bốc cháy; 'tất cả đều vô thường' thì cho rằng Niết-bàn cũng vô thường; khổ, không, vô ngã cũng như thế. Vì vậy gọi là kinh bất liễu nghĩa, không nên nương tựa.
Này thiện nam tử, nếu có người nói: 'Như Lai thương xót tất cả chúng sinh, khéo biết thời thế thích hợp; vì biết thời thế nên nói điều nhẹ thành nặng, nói điều nặng thành nhẹ. Như Lai quán biết các đệ tử, ai có các đàn-việt cung cấp những thứ cần dùng, không thiếu thốn gì, thì Phật không cho người ấy nhận và cất giữ tôi tớ, vàng bạc của báu, buôn bán đổi chác và những vật bất tịnh. Nếu các đệ tử không có đàn-việt cung cấp những thứ cần dùng, lúc đời đói kém, thức ăn uống khó kiếm, thì để dựng lập và giữ gìn chánh pháp, Ta cho phép đệ tử nhận và cất giữ tôi tớ, vàng bạc, xe cộ, ruộng nhà, lúa gạo, đổi chác những thứ cần dùng. Tuy cho phép nhận và cất giữ những vật như thế, nhưng phải làm phép tịnh thí (đem những vật ấy giao cho thí chủ có lòng tin sâu đứng ra quản lý, để vật trở thành hợp pháp cho người tu dùng) cho đàn-việt có lòng tin sâu dày.' Bốn pháp như thế nên nương tựa. Nếu có giới luật (Luật tạng: các điều luật của người tu), A-tỳ-đàm (Luận tạng: các sách phân tích giáo lý), Tu-đa-la (Kinh tạng: lời Phật dạy) không trái với bốn pháp này, thì cũng nên nương tựa. Nếu có người nói rằng: 'Dù là đúng thời hay không đúng thời, dù có thể hộ pháp hay không thể hộ pháp, Như Lai đều cho phép tất cả tỳ-kheo nhận và cất giữ những vật bất tịnh như thế', thì những lời như vậy không nên nương tựa. Nếu trong giới luật, A-tỳ-đàm, Tu-đa-la có chỗ nói giống như thế, thì ba phần ấy cũng không nên nương theo. Ta vì các chúng sinh có mắt thịt mà nói bốn chỗ nương tựa này, chứ không phải vì những người có tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy rõ lẽ không của mọi sự vật). Vì vậy nay Ta nói bốn chỗ nương tựa này: pháp tức là pháp tánh; nghĩa tức là Như Lai thường còn không biến đổi; trí là biết tất cả chúng sinh đều có Phật tánh; liễu nghĩa là thấu suốt tất cả kinh điển Đại thừa."
Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ sáu
Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ bảy
Sa-môn (người xuất gia tu hành) Tuệ Nghiêm cùng những người khác đời Tống (triều Lưu Tống thời Nam Bắc triều ở Trung Hoa) dựa theo kinh Nê-hoàn (bản dịch sớm hơn của kinh Niết-bàn) mà biên soạn thêm.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video