Thiên 4 — Phẩm 4: Thanh văn

 Kinh Thiên tử Tu Chân, phẩm thứ tư: Hàng Thanh văn (các đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu, chủ yếu hướng đến giải thoát cho riêng mình)

 Bấy giờ thiên tử (một vị trời) Tu Chân nói với các vị đại đệ tử: "Các ngài có điều gì nghi ngờ thì có thể hỏi Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ)." Trưởng lão Ma-ha Ca-diếp (vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hạnh khổ tu) bước tới hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Bồ-tát (người phát tâm tu để thành Phật và cứu độ chúng sinh) tu tám thiền giải thoát (tám bậc thiền định giúp tâm thoát khỏi ràng buộc) như thế nào?" Đáp: "Đối với tám thiền giải thoát, Bồ-tát tu thiền vốn không, không tạo dựng gì; thiền không giận, thiền bình đẳng — đó là thiền của Bồ-tát."

 Lại hỏi: "Sao lại nói như vậy?" Đáp: "Thưa ngài Ca-diếp, thân vốn là không, không có gì tạo dựng nên trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử); dù ái dục khởi lên mà đã hiểu rõ thì lìa được dục. Vì thế biết thân vốn là không, trong ba cõi không tạo dựng gì, đối với dục không có ý tưởng; đã biết lẽ không (mọi sự đều do duyên hợp, không có tự thể cố định) mà lập thiền. Thưa ngài Ca-diếp, như thế nên tôi nói: tám thiền giải thoát là thiền vốn không, không tạo dựng, thiền không giận, thiền bình đẳng — đó là thiền của Bồ-tát." Ca-diếp liền im lặng không nói.

 Hiền giả Xá-lợi-phất (vị đại đệ tử của Phật, bậc nhất về trí tuệ) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát được trí tuệ không ngăn ngại?" Đáp: "Bồ-tát đối với mọi sự ngăn trở mà không giận hờn, đối với mọi vướng mắc mà không bị chế ngự hay bám chấp, đối với mọi ái dục đều thấy biết rõ mà không bỏ rời. Vì sao vậy? Vì để nuôi dưỡng che chở tất cả. Vì thế Bồ-tát được trí tuệ không ngăn ngại."

 Hiền giả Ma-ha Mục-kiền-liên (vị đại đệ tử của Phật, bậc nhất về thần thông) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát được thần túc (năng lực đi lại, biến hóa tự tại)?" Đáp: "Thưa ngài Mục-kiền-liên, Bồ-tát đối với vô vi (cái không do nhân duyên tạo tác, tức niết-bàn) mà không nhận giữ; độ thoát tất cả, hàng phục hết thảy; đối với hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác) cũng không nhận giữ gì. Vì sao vậy? Vì để dìu dắt che chở tất cả. Vì thế Bồ-tát được thần túc lớn."

 Trưởng lão Tu-bồ-đề (vị đại đệ tử của Phật, bậc nhất về hiểu lẽ không) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát biết được hạnh của các pháp khác?" Đáp: "Thưa ngài Tu-bồ-đề, Bồ-tát đối với tất cả các pháp khác đều hiểu rõ; tâm đối với việc đạo không chán, thường vui trong tam-muội (trạng thái định, tâm chuyên chú lắng yên) mà không cho là đủ, và mọi việc làm đều hiện bày ra. Vì thế Bồ-tát biết được hạnh của các pháp khác."

 Hiền giả Phân-nậu-văn-đà-ni Tử (tức Phú-lâu-na, vị đại đệ tử của Phật, bậc nhất về thuyết pháp) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát thu thập rộng mọi nghĩa lý để nói pháp trí tuệ sáng suốt?" Đáp: "Thưa ngài Phân-nậu, Bồ-tát chỉ rõ tất cả các căn cơ (khả năng tiếp nhận giáo pháp của mỗi người), tùy chỗ người ưa thích mà nói về công đức, về nghĩa vô thường, khổ, không, chẳng phải thân (không có cái ta), khiến mỗi người đều được điều thích hợp. Trải qua vô số trăm nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) sinh tử, mang nghĩa pháp này đi dạy khắp nơi không bao giờ dứt. Trí ấy như vậy. Vì thế Bồ-tát thu thập rộng mọi nghĩa lý để nói pháp trí tuệ sáng suốt."

 Hiền giả Ly-việt (một vị đại đệ tử của Phật, bậc nhất về thiền định) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát thường vui trong thiền như thế?" Đáp: "Thưa ngài Ly-việt, Bồ-tát tu tam-ma-việt (phiên âm, nghĩa là định) mà biết rõ các pháp; đối với những người tâm ý tán loạn thì khởi lòng đại bi (lòng thương xót lớn), khiến họ phát khởi vô số hạnh; không đắm vào thiền, không đắm vào vui. Vì thế Bồ-tát được thiền."

 Hiền giả Ưu-ba-ly (vị đại đệ tử của Phật, bậc nhất về giữ giới luật) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát giữ được kho pháp?" Đáp: "Thưa ngài Ưu-ba-ly, Bồ-tát biết rõ kho tàng sâu kín của các pháp, rằng từ xưa nay các pháp vốn là niết-bàn (trạng thái dập tắt hết phiền não, giải thoát hoàn toàn), lìa ái dục; đã ứng hợp với kho pháp ấy mà dạy dỗ tất cả, chỉ cho họ thấy ái dục để họ nhận biết, và ngay trong ái dục khiến họ khởi ý cầu đạo. Vì thế Bồ-tát được kho tàng sâu kín của pháp."

 Hiền giả A-na-luật (vị đại đệ tử của Phật, bậc nhất về thiên nhãn) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát được thiên nhãn thấy suốt (con mắt như của chư thiên, nhìn thấu mọi nơi xa gần không ngăn ngại)?" Đáp: "Thưa ngài A-na-luật, Bồ-tát đối với mọi hình sắc ở mười phương đều soi thấy hết; với những người còn quen bám vào hình sắc thì chỉ bày cho họ tất cả các pháp, chỉ ra rằng đều không có gì để bám, khiến họ lần theo dấu mà thoát ra. Đó là thiên nhãn thấy suốt của Bồ-tát."

 Hiền giả Bạc-cưu-lô (một vị đại đệ tử của Phật) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát được các giác quan lặng yên định tĩnh?" Đáp: "Bồ-tát nhìn tất cả các cõi như cõi Phật; đối với cõi Phật thì thấy các cõi đều không có gì. Vì thế Bồ-tát được các giác quan lặng yên định tĩnh."

 Hiền giả Ương-quật-ma (một đệ tử của Phật, trước kia từng là kẻ sát nhân) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát được các căn lanh lợi?" Đáp: "Bồ-tát nhìn các tội ác nghịch ngang bằng như đạo. Vì thế Bồ-tát được các căn lanh lợi."

 Hiền giả Ma-ha Ca-chiên-diên (vị đại đệ tử của Phật, bậc nhất về giảng giải nghĩa lý) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát biết phân biệt phương tiện của các kinh?" Đáp: "Bồ-tát được bốn điều bình đẳng không cùng tận. Bốn điều ấy là gì? Một là nghĩa lý, hai là pháp, ba là lời lẽ có thứ tự mạch lạc, bốn là đối đáp. Đó là bốn điều. Chỉ với một câu kệ, trong trăm nghìn kiếp mà rộng vì tất cả phân biệt diễn giảng; mà giáo pháp ấy không gần với hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác), không bị nhiễm gì; đã trong sạch thì không lùi bước; giáo pháp ấy đối với pháp giới (toàn thể mọi pháp, mọi thực tại) không lay chuyển; với tất cả những gì nhận lấy thì làm sự nhận lấy cho họ (?). Vì thế Bồ-tát biết phân biệt phương tiện của các kinh."

 Hiền giả Ma-ha Câu-hy-la (vị đại đệ tử của Phật, bậc nhất về biện luận) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát được bốn việc: nghĩa lý, pháp, thứ tự lời lẽ và đối đáp?" Đáp: "Bồ-tát được những điều này nơi pháp vắng lặng. Đã dùng nghĩa bình đẳng mà dạy dỗ để an trụ nơi pháp; dùng pháp bình đẳng mà dạy dỗ, nên với việc làm luôn vui mừng không oán hận; dùng thứ tự lời lẽ bình đẳng mà dạy dỗ, mà tiếng vang thì không thể nắm giữ; dùng đối đáp mà dạy dỗ. Vì thế Bồ-tát được nghĩa lý, pháp, thứ tự lời lẽ và đối đáp."

 Hiền giả La-vân (tức La-hầu-la, con của Phật khi còn tại gia, bậc nhất về giữ hạnh kín đáo) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát giữ giới trong sạch?" Đáp: "Thưa ngài La-vân, Bồ-tát dùng tam-muội (trạng thái định) giới trong sạch, buông bỏ cả việc giữ giới lẫn phạm giới, mà dìu dắt nuôi dưỡng tất cả. Vì thế Bồ-tát được giới trong sạch."

 Hiền giả A-nan (thị giả của Phật, bậc nhất về nghe nhiều nhớ kỹ) lại hỏi: "Thế nào là Bồ-tát được nghe rộng?" Đáp: "Bồ-tát đối với mọi lời chư Phật nói đều vui thích muốn nghe; nghe rồi thì nhận lấy nghĩa lý, nghe rồi đều giữ gìn, điều đã nghe liền đem dạy người. Đó là Bồ-tát được nghe rộng." Bấy giờ các vị đại đệ tử đều vui mừng, im lặng.

 Lúc ấy thiên tử Tu Chân nói với các vị đại đệ tử: "Những pháp Văn-thù-sư-lợi vừa nói, các ngài có được những điều ấy không?" Các đại đệ tử đáp: "Chúng tôi còn không thể hiểu thấu một pháp, huống gì nhiều pháp như thế!" Thiên tử nói: "Các ngài tuy thân hình nhiều loại, mỗi người mỗi khác, nhưng nghĩa lý của đạo thì là một." Các đại đệ tử đáp: "Ví như nước đọng trong vết chân trâu, những đệ tử khác biết được như thế; như chỗ bánh xe lún xuống đất, chỗ ấy chứa được ít nước, hạng chúng tôi ví như thế. Còn như biển lớn, nước rộng dài không bờ bến, sâu khó tìm đáy — trong hàng Thanh văn và Bích-chi-phật (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không nhờ thầy dạy, và không giáo hóa rộng), Bồ-tát là bậc tôn quý nhất."

 Thiên tử khen: "Lành thay, lành thay! Điều các ngài nói rất chân thật mà không kiêu căng." Văn-thù-sư-lợi nói: "Đúng vậy, thiên tử! Lời các đệ tử nói không kiêu căng; họ khen ngợi Bồ-tát là đúng như thật." Thiên tử hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Sao ngài lại nói như vậy?" Đáp: "Thế này, thiên tử: hàng Thanh văn và Bích-chi-phật thì hoặc còn nương vào kiêu căng, hoặc đã lìa kiêu căng; còn sự kiêu căng của Bồ-tát thì vượt lên trên hạng ấy — gom góp Phật pháp, đó là Bồ-tát hành trì dũng mãnh."

 Thiên tử lại hỏi: "Bồ-tát kiêu căng là muốn được người khác khen ngợi sao?" Đáp: "Là vì muốn dìu dắt tất cả. Như vậy đó, thiên tử." Thiên tử lại hỏi: "Sao lại như vậy?" Đáp: "Này thiên tử, vì thế mà Bồ-tát dùng phương tiện khen ngợi cỗ xe Phật (con đường tu thành Phật) và chê cỗ xe đệ tử (con đường tu giải thoát riêng của hàng Thanh văn); ở giữa đại chúng, tự hiện bày việc làm của mình và các việc về pháp. Vì sao vậy? Vì muốn khiến tất cả đều phát ý cầu đạo, không muốn khiến người khởi ý cầu đạo nhỏ. Vì sao vậy? Vì đạo nhỏ làm cháy khô hạt giống Phật. Dạy tất cả mọi người đều xa lìa nó. Vì sao vậy? Vì không muốn khiến người tham đắm vui thích nó. Như vậy đó, thiên tử: vì muốn khiến Bồ-tát phát tâm Đại thừa (cỗ xe lớn hướng đến thành Phật và cứu độ tất cả) mà diệt bỏ cỗ xe đệ tử."

 Thiên tử lại hỏi: "Như thế chẳng phải có lỗi sao?" Đáp: "Này thiên tử, khen ngọc ma-ni (một loại ngọc quý), lưu ly, thủy tinh là rất trong sạch, không chút nhơ bẩn, như thế có lỗi chăng?" Thiên tử đáp: "Nói vậy không có lỗi." Đáp: "Cũng vậy, thiên tử, Bồ-tát khen Đại thừa, chê cỗ xe đệ tử, là không thêm cũng không bớt. Này thiên tử, ví như con nhà trưởng giả khen công đức của Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp) và chê những kẻ nghèo đi xin trong nước, há có gì không được?" Thiên tử nói: "Không có gì là không được."

 "Thưa Văn-thù-sư-lợi, sự thật đúng như lời ngài nói sao?" Đáp: "Đúng vậy, thiên tử. Bồ-tát khen Đại thừa mà chê cỗ xe đệ tử thì không có gì tổn hại." Bấy giờ Phật khen Văn-thù-sư-lợi: "Lành thay, lành thay! Điều ông nói thật là hay. Vì sao vậy, Văn-thù-sư-lợi? Khen Đại thừa mà chê cỗ xe đệ tử; còn đệ tử thì lại chê tất cả các cỗ xe. Sở dĩ như vậy là vì Đại thừa sinh ra tất cả các cỗ xe."

 Kinh Phật nói về Thiên tử Tu Chân, quyển thứ hai.

 Kinh Phật nói về Thiên tử Tu Chân, quyển thứ ba.

 Đời Tây Tấn (triều đại Trung Hoa, năm 265–316), Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) người Nguyệt Chi (một tộc người ở vùng Trung Á) là Trúc Pháp Hộ dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video