Phẩm Phân biệt, thứ tám
Bấy giờ thiên tử Tu Chân (thiên tử: một vị trời, người con của cõi trời) lại hỏi Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ): "Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) an trụ nơi đạo thì hạnh của vị ấy đã vượt lên trên các bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát) và Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy, không giáo hóa rộng) chăng?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Đúng vậy, này thiên tử, quả như lời ngài nói. Hạnh của Bồ-tát thật vượt lên trên các bậc Thanh văn và Bích-chi Phật. Vì sao?"
"Vì cũng không có tín chứng (bậc nhờ lòng tin mà tiến lên quả thánh), cũng không có trì pháp (bậc nhờ hiểu pháp mà tiến lên quả thánh), cũng không có bát hành (bậc thứ tám, tức người đang hướng đến quả thánh đầu tiên), cũng không có Tu-đà-hoàn (quả Nhập lưu: bậc thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh), cũng không có Tư-đà-hàm (quả Nhất lai: bậc thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), cũng không có A-na-hàm (quả Bất hoàn: bậc thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), cũng không có A-la-hán (bậc thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não), cũng không có Bích-chi Phật, cũng không có Đa-đà-kiệt (Như Lai: bậc theo chân như mà đến, tức Phật), cũng không có Tam-da-tam-phật (bậc Chính đẳng giác: giác ngộ chân chính và bình đẳng), cũng không có Thế-đa-la (bậc thầy được thế gian tôn kính, tức Thế Tôn). Như vậy, này thiên tử, nếu không biết điều này thì không kể người ấy là Bồ-tát."
"Cũng không có pháp thế tục, cũng không có pháp dâm, cũng không có pháp nộ, cũng không có pháp si (dâm, nộ, si: tham dục, giận dữ, ngu mê), cũng không có pháp sinh tử, cũng không có pháp nê-hoàn (niết-bàn: sự dứt hẳn khổ đau sinh tử). Nếu không biết điều này thì không kể người ấy là Bồ-tát." Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, sao lại như thế? Vì sao Bồ-tát đạt được tín chứng cho đến pháp nê-hoàn?"
Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát hiểu rõ và tin rằng tất cả các pháp đều xa lìa; đối với dục không vướng mắc, không tin theo các đạo khác. Vì sao? Vì tin đạo sáu ba-la-mật (sáu pháp tu hoàn thiện đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Đã tin thì liền giữ gìn; ai bị trói buộc, vướng mắc thì độ thoát cho họ. Thường cầu cái tuệ chưa từng có. Đối với sinh tử cũng không sợ, đối với nê-hoàn cũng không e. Cho nên Bồ-tát nắm giữ được cốt yếu của tín chứng."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát nắm giữ được cốt yếu của trì pháp?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát nắm giữ hết mọi giáo pháp mà chư Phật đã nói; không ưa mùi vị thế gian, lấy pháp làm thức ăn uống; đứng vững nơi nghĩa của pháp, không trụ nơi ái dục. Thế là được sức mạnh của pháp chứ không phải sức mạnh thế tục; được nghĩa của pháp mà không chuộng nghĩa thế tục; được sự tôn quý của pháp chứ không làm kẻ tôn quý thế tục; được nương tựa nơi pháp mà không nương tựa nơi người; nói pháp trung chính, không nói điều phi pháp; ở nơi chốn của pháp, không ở nơi phi pháp. Nhờ pháp mà thấy suốt, xét kỹ không bị che lấp ngăn ngại; biết hết các pháp, được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ giữ gìn không quên), nhận biết chân thật không quên. Dùng bảy việc quý mà đầy đủ của báu (?). Nương vào tất cả các pháp liền được trụ nơi pháp tự tại. Cho nên, này thiên tử, Bồ-tát nắm giữ được cốt yếu của trì pháp."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát đạt được tám việc này?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát ra khỏi tám đường tà (tám lối sai trái ngược với tám chính đạo), dùng công đức thanh tịnh mà hành tám chính đạo (thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), làm tròn điều mình nguyện, liền được vào đạo. Mọi người đời ở nơi tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp), Bồ-tát đều đến ở đó. Ở nơi không có nạn thì được tám điều giác ngộ của bậc trượng phu (tám điều suy niệm của bậc đại nhân), thường nguyện giữ đạo ý (tâm hướng về đạo giác ngộ) mà không buông bỏ, được tám thiền giải thoát. Cho nên Bồ-tát đạt được tám việc này."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được Tu-đà-hoàn?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát nhìn tất cả mọi người đều như rơi xuống biển, trôi theo dòng nước xuống dưới; còn người có nhiều sức thì ngược dòng mà đi lên. Cắt đứt dòng sinh tử mà không hủy bỏ hạnh vốn có của mình, được cắt đứt đồng đều ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), khiến tất cả được đến chỗ an ổn. Xa lìa sự ngờ vực về chân lý, trụ nơi kho tàng Phật pháp. Vượt khỏi dấu vết của phàm phu, vui đứng nơi dấu vết Phật pháp. Hiểu rõ giới hạn của sinh tử, liền hướng về cửa nê-hoàn. Ở trong các thế giới là bậc sâu dày bậc nhất, thường giúp người lập chí hành theo nê-hoàn, khiến người hướng về đạo, được đến đạo tràng (nơi thành đạo giác ngộ). Xét kỹ mà chỉ dạy, khiến xa lìa sinh tử. Ở trong hữu vi (thế gian các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) mà chỉ bày vô vi (cảnh giới không tạo tác, không sinh diệt, tức niết-bàn) và khen ngợi nó, cùng vui với bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường thành Phật). Cho nên Bồ-tát vào được Tu-đà-hoàn."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được Tư-đà-hàm?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát biết hết mọi pháp chưa xảy ra trong tương lai, lại đến trong sinh tử để che chở tất cả và nói pháp cho họ, khiến họ đến được vô vi. Mà không thấy có pháp nào đến vô vi, cũng không thấy đến, cũng không thấy trụ. Tuy thị hiện đến mà không có ái dục; đi thì làm xong việc cần làm; đến thì không trái với lời nguyện gốc; đến thì không theo lời dạy của ma; đến thì đến được đạo tràng; đến thì nắm giữ lời dạy của chư Phật mà chỉ bày; nương tựa các pháp mà đến che chở tất cả, khiến họ vượt qua vực sâu sinh tử. Đã được đạo thần thông kiên cố, không ai phá hoại được. Cho nên Bồ-tát vào được Tư-đà-hàm."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được A-na-hàm?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát đối với mọi điều đã thấy thì không trở lại nữa; không theo các ấm và các cái (ấm: các nhóm hợp thành thân tâm; cái: những thứ che lấp tâm), không rơi vào các điên đảo (thấy trái lẽ thật). Ở đó không còn trở lại, cũng không đến, cũng không đi. Ở đó không còn trở lại, cũng không theo lời dạy phi pháp, cũng không sợ hãi, cũng không tham dâm, cũng không sân giận, cũng không ngu si. Không còn trở lại, việc làm thường thù thắng, đầy đủ trọn vẹn Phật pháp; công đức đi và đến đều bình đẳng không khác. Mọi việc làm đã xong, không còn hội hợp; đã được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật). Điều có thể tạo tác thì không khởi lên; ai chưa được tự tại thì dùng tuệ mà độ cho họ. Khôn sáng, không theo hầu người khác. Cho nên Bồ-tát vào được A-na-hàm."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được A-la-hán?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát bỏ hết mọi thứ mình có, hàng phục tham dục và nói pháp cho tất cả. Những ai sân giận thì hàng phục họ, lấy pháp mà chỉ dạy, khiến trừ bỏ thói xấu. Hàng phục các ngu si, lấy pháp mà giáo hóa. Đã được khối tụ không (?), thấy hết các pháp. Không bỏ tinh tấn trong mọi Phật pháp; tâm không ưa thế gian; mọi sự hội hợp đều vô thường. Trong việc thọ nhận cúng dường thường là bậc cao nhất. Ví như hoa sen không dính bùn nước. Không có ta, không nắm giữ, cũng không có gì; bình đẳng nắm giữ các pháp, thường nhớ nghĩ mà làm. Dùng tuệ mà phân biệt cái không; tùy điều người ưa thích mà lập chí cho họ. Những điều đã nguyện từ đời trước đều đã đầy đủ. Ý vững trụ, không theo lời dạy của người khác. Mọi lời nói tốt xấu đều không nhận lấy. Vui mừng mà được quyết định; nhờ quyết định mà lần lượt độ thoát tất cả. Cho nên Bồ-tát vào được A-la-hán."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được Thanh văn?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát đem mọi pháp mà người ta chưa nghe để nói cho họ, đó là Thanh văn (người làm cho tiếng pháp được nghe). Đối với Thanh văn thừa (con đường tu của hàng Thanh văn) thì không tin theo. Đối với các pháp vướng mắc thì đã không sinh, không khởi, (ở nơi) pháp giới (cảnh giới chân lý bao trùm mọi pháp); khiến người chưa nghe được nghe. Những ai bám vào các nhân duyên thì dùng lẽ không có ta, không có người mà khiến họ tập nghe. Đối với giáo pháp về không thì không giới hạn Phật pháp; những pháp mình làm ví như hư không, tạo nên cốt yếu của các pháp. Nghe thì thường tinh tấn, không bị ngăn ngại. Nghe pháp từ người khác mà không nhận làm theo; tự mình nơi thiền định không theo lời dạy người khác. Mọi âm thanh của quá khứ, vị lai, hiện tại đều hiểu biết hết. Đã dứt những việc làm không thể cùng tận, cho đó là đầy đủ; lại được nghĩa pháp thí dụ vô tận. Biết hết những điều ý của mọi người hướng tới; dùng tuệ mà chỉ bày, dẫn dắt làm lợi cho họ; tùy điều họ muốn mà nói pháp, khiến họ đến được chỗ ấy mà không kiêu mạn. Thường làm theo bản nguyện. Cho nên Bồ-tát vào được Thanh văn."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được Bích-chi Phật?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát được sự thuận tiện của nhân duyên, biết các pháp không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng, không có chủ. Những gì tự trang sức là giả dối, không thật, không thuộc về ai; tướng của nhân duyên ví cũng như vậy. Thấy rõ các nhân duyên, lấy đạo làm thức ăn uống; đối với luật pháp mà không bỏ, đó là bạn của các ba-la-mật. Mọi sự chứng đạo là bạn của pháp. Đối với bốn việc ân huệ (?) mà không kiêu mạn, đó là bạn của thần thông. Biết pháp nhân duyên mà không cắt đứt, không vướng mắc; không tin theo nghiệp khác, được đạo giác ngộ bình đẳng. Tin, thấy, biết chỗ (chân thật) mà không có ý khác; không chạy theo công đức của Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ: con đường chỉ cầu tự giải thoát) vốn bị hư hoại, mà vì người lập Đại thừa. Dùng nhân duyên mà hành tất cả các pháp. Cho nên Bồ-tát vào được Bích-chi Phật."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát đến được quả Phật?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát giác ngộ biết rõ gốc của tất cả các pháp đều không và vắng lặng; giác ngộ biết rõ tất cả vốn không có gì; giác ngộ biết rõ các hành nghiệp ở chốn ác, ở cõi người, ở cõi trời; ý đều xa lìa mọi sự an vui. Vì sao? Vì hiểu thấu suốt các tuệ. Tự ý giác ngộ trí tuệ, biết các dục là không, tự thân cũng không. Chỉ trong một niệm thì giác ngộ đạo, rồi không bị điều gì khác xoay chuyển, liền hiện ra vô số mọi việc. Cho nên Bồ-tát đến được quả Phật."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát đến được Đa-đà-kiệt?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát theo đạo Như Lai mà đến. Như (chân như: sự thật đúng như thế) là chân thật, không quên một đạo nào. Như là tạo dựng, như là bố thí, như là giữ giới, như là nhẫn nhục, như là tinh tấn, như là nhất tâm (tâm chuyên nhất, tức thiền định), như là trí tuệ, như là thiện quyền (phương tiện khéo léo, tùy hoàn cảnh mà cứu độ người), như là tuệ, như là người mà cũng không phải người. Hiện ra làm người, tập dứt các hạnh sinh tử; ở trong các hạnh thì bình đẳng vượt lên trên. Độ người sợ hãi đến bờ bên kia (bờ giác ngộ, tức niết-bàn); chỗ độ đến không có bờ kia, cũng không ở bờ kia; đến ở bờ này cũng không ở bờ này. Vì vốn thanh tịnh nên vượt qua cả hai chỗ. Xa lìa tối tăm, bình đẳng thấy sáng; ở trong tối mà không tối, độ qua tối tăm. Như Lai từ không mà đến, phá tan cấu bẩn khiến trở về không. Cho nên Bồ-tát đến được Đa-đà-kiệt."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát đến được Bặc-ca-ba (một danh hiệu của Phật, tức Thế Tôn, ở đây hiểu là bậc phá hoại chỗ sinh tử)?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát phá hoại ái dục, được vượt qua chỗ sinh tử của tam giới (ba cõi: Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới). Ở nơi có chỗ mà chỉ bày không có chỗ. Phàm tất cả mọi người đều gánh gánh nặng; Bồ-tát hàng phục phá tan chúng ma. Ở các nơi chốn mà người ta ưa thích đắm say thì đều xa lìa, khiến họ buông gánh nặng, dứt lìa chỗ ấy. Thấy khắp mọi chốn sinh ra lành và dữ; đã rời chỗ ở thì vui vẻ bỏ tham dâm. Dùng tâm mềm mỏng mà định thân ý, định nơi giới và trí. Thấy hết chốn ác mà lìa, không vướng. Vào khắp các thân, biết mọi thói tình; ở ngay chỗ sinh tử mà dẫn dắt làm lợi, làm phúc bố thí, bắc rộng cầu đò, thường vui cúng dường, che phủ khắp ba chỗ (?) chưa từng chán bỏ, được người trong ba cõi kính ngưỡng. Cho nên Bồ-tát đến được Bặc-ca-ba."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát đến được Tam-da-tam-phật, tức bình đẳng giác?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, tâm Bồ-tát đối với ngũ nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của chúng tăng) cũng như đối với chính đạo, ý đều bình đẳng; cho nên không gì không bình đẳng giác ngộ. Bình đẳng với các tà kiến và bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ta, nhơ là sạch), bình đẳng với các ấm, các cái và mọi thứ che lấp, đối với đạo không khác; cho nên không gì không bình đẳng giác ngộ. Bình đẳng với dâm, nộ, si và các dục, cũng bình đẳng với đạo; cho nên không gì không bình đẳng giác ngộ. Đối với pháp của phàm phu, pháp của hàng hữu học, pháp của hàng vô học (người còn phải học và người đã học xong), pháp của Bích-chi Phật, pháp của Bồ-tát, đều bình đẳng với đạo; cho nên không gì không bình đẳng giác ngộ. Cho nên Bồ-tát đến được Tam-da-tam-phật."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát đến được Thế-đa-la, tức Thế Tôn?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát dạy bảo răn nhắc người đời, khiến họ được công đức, không sinh sân giận. Những ai nghe giáo pháp đều vâng giữ; dạy (bỏ) giáo phi pháp (?). Vì người mà chuyển pháp luân (giảng nói chánh pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi). Lời dạy ngọt lành, lời dạy từ bi, lời dạy cho khắp tam thiên thế giới (cõi rộng gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), làm lời dạy của bậc Thế Tôn cho tất cả. Nhận sự quy y (nương tựa) của tất cả; làm đèn sáng cho tất cả; là ánh sáng sáng nhất trong mọi ánh sáng; làm sự vắng lặng của vắng lặng cho tất cả, khiến mọi người không còn vọng tưởng, diệt mà không bừng cháy. Giải mọi mối ngờ vực cho tất cả; ngờ vực và các nạn đều đã dứt. Làm tăng thêm công đức cho tất cả. Được Chuyển luân vương (vị vua thống trị thiên hạ bằng chánh pháp), Tứ thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) và Phạm thiên (vua cõi trời Phạm) lễ kính. Bị kẻ ngu khinh rẻ thì không giận hờn; được người trí khen ngợi thì không vui mừng. Tâm luôn bình đẳng như hư không. Thế Tôn là bậc tối thượng, bình đẳng với thế gian. Cho nên Bồ-tát đến được Thế-đa-la."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được Bát-tốc-thiền-đà-lam, tức pháp phàm phu?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, đối với những gì mọi người dân làm, Bồ-tát dùng phương tiện khéo léo mà thị hiện mọi hạnh của phàm phu, biết rõ mà không vướng mắc. Cho nên Bồ-tát vào được pháp phàm phu."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được Lặc-ca-đà-lam, tức pháp tham dâm?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát thường buồn rầu khóc lóc mong được Phật pháp, thường tham muốn thành tựu thân như thân Như Lai, thương mến hướng về tất cả mà không giận dữ. Cho nên Bồ-tát vào được pháp tham dâm."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được Đối-đà-lam (?), tức pháp sân giận?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát trong một việc thấy ra mười tám việc. Đối với Thanh văn thừa và Bích-chi Phật thừa thì xem như kẻ thù, không khuyên người khởi làm nghiệp ấy. Ở trong hữu vi mà hiện ra ái dục, ở trong ái dục mà tâm không vướng mắc. Vì sao? Vì muốn nuôi dưỡng tất cả. Cho nên Bồ-tát vào được pháp sân giận."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được Mậu-di-đà-lam (?), tức pháp ngu si?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, không có gì nhận biết, gọi là si. Ở nơi không nhận biết mà tập, tập pháp bình đẳng định tĩnh (?); cũng không biết, cũng không hiểu, cũng không thở ra, cũng không hít vào, cũng không tạo tác, cũng không phá hoại. Cho nên Bồ-tát vào được pháp ngu si."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được Tăng-tát-đà-lam, tức pháp sinh tử?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát ở trong sinh tử mà không lay động. Vì sao? Vì cầu Phật đạo nên vững trụ không lay động; mọi chúng ma không thể thừa dịp (phá hoại); trong mọi hạnh đều được không vướng mắc; bình đẳng với sinh tử, cũng bình đẳng với Phật pháp; đối với đạo nhỏ thì không ưa, đối với đạo lớn thì thấy bình đẳng; không lay động cũng không xoay chuyển. Cho nên Bồ-tát vào được pháp sinh tử."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, làm sao Bồ-tát vào được Nê-hoàn-đà-lam, tức pháp diệt độ (nhập niết-bàn, chấm dứt sinh tử)?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này thiên tử, Bồ-tát tùy theo các phong tục mà chỉ bày đạo nê-hoàn; biết tất cả pháp tập khí mà diệt chúng. Hành nê-hoàn mà không bát nê-hoàn (nhập hẳn niết-bàn); hành nê-viết (tức nê-hoàn) mà không vĩnh viễn nê-viết. Cho nên Bồ-tát vào được pháp diệt độ."
Kinh Phật nói về thiên tử Tu Chân, quyển thứ ba (hết)
Kinh Phật nói về thiên tử Tu Chân, quyển thứ tư
Ngài Trúc Pháp Hộ, vị Tam tạng (pháp sư thông suốt ba tạng kinh, luật, luận) người nước Nguyệt Chi (một nước ở vùng Trung Á), dịch vào đời Tây Tấn
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video