Thiên 4 — Ngửa và úp (mạch cúi đầu)

 NGỬA VÀ ÚP (Ngưỡng – Phúc: "ngưỡng" là dáng ngửa, tức thế đất mềm mại, có chỗ đổ xuống rồi lại bằng ra như lòng bàn tay ngửa; "phúc" là dáng úp, tức thế đất phồng căng, thẳng cứng như cái bát úp)

 (Thiên này chuyên bàn về "thùy đầu xuất mạch" – núi cúi đầu cho mạch chạy ra – để chứng minh núi có "khai diện" hay không. Thùy đầu: núi "cúi đầu", tức từ đỉnh đổ xuống có dáng chúi về phía trước như đang nhìn xuống chỗ huyệt; xuất mạch: long mạch – dải đất mang sinh khí, tức khí sống đem lại phúc lành – từ núi chạy ra; khai diện: núi "mở mặt", tức phía trước núi có mặt đất mềm, mở rộng, phân chia rõ ràng, là mặt chính của núi.)

 Thế nào là ngửa và úp? Đáp: thế núi giống chiếc lông ngỗng đặt ngửa, giống sợi dây kéo chùng (khoan khiên tuyến: sợi dây kéo không căng, võng xuống mềm mại) thì gọi là ngửa; giống chiếc lông ngỗng úp xuống, giống sợi dây kéo căng (cấp khiên tuyến: sợi dây kéo căng thẳng, cứng đờ) thì gọi là úp. (Chú: Lông ngỗng ngửa với dây kéo chùng đều có dáng rộng mềm, không khác gì nhau; lông ngỗng úp là dáng "bụng phình", tức sườn núi phồng căng như cái bụng no; dây kéo căng là dáng thẳng cứng; hai thứ này khác nhau. Núi ngửa là "khai dương hiến diện" – mở phần dương ra, phô mặt về phía trước –, dương chủ về sinh; núi úp là thuần dương (?) bọc lấy sát khí – khí dữ, khí cứng gây hại –, không có sinh khí (?).) Lông ngỗng ngửa (tục gọi là "mao khẩu" – miệng lông), dây kéo chùng, đều là hình dạng của mạch mềm. Mạch chạy ra mà như thế thì tự nhiên có thế chúi về phía trước, có cái tình ngoảnh nhìn xuống dưới, ấy chính là thùy đầu. (Chú: Tự Thành Chương (?) nói: "Chỗ cúi đầu mở mặt là nơi tinh thần của núi dồn vào; ngoảnh sang trái thì huyệt – chỗ đất kết tụ sinh khí, nơi đặt mộ – ở bên trái, ngoảnh sang phải thì huyệt ở bên phải, ngoảnh vào giữa thì huyệt ở giữa.") Dây kéo căng, lông ngỗng úp, đều là hình dạng của mạch cứng; mạch chạy ra mà như thế thì tự nhiên có thế lùi về phía sau, không có cái tình ngoảnh nhìn xuống, ấy chính là không thùy đầu. (Chú: Đại để đầu cúi thì eo mềm, tự nhiên có mặt; đầu ngửa thì ngực nhô ra, ý hướng lao vụt về phía trước.)

 Đầu núi cúi hay không cúi là do có hay không có, thật hay giả, những chỗ "tỏa" và "bình" (tỏa: đoạn đất đổ dốc thấp xuống; bình: đoạn đất bằng ra sau chỗ dốc ấy), lại còn do có hay không có, thật hay giả, sự "phân" (sự chia tách của mặt núi ra hai bên) mà định. Phân thật là: chia rõ thành hình chữ "cá" (tức chữ 个: một nét ở giữa là mạch chính, hai nét xòe ra hai bên như hai vai), để đẩy tan khí cứng ở lớp ngoài; lại chia ngầm thành "mặt phân kim" (mặt đất tròn đầy, mềm như hình sao Kim trong năm hành, ở giữa lại tách nhẹ sang hai bên), để đẩy tan khí cứng ở lớp trong. Khí cứng đã bị đẩy tan ra hai bên thì mạch ắt "thoát tá" (trút bỏ dần vẻ thô cứng) mà trở nên mềm mại, phơi phới. Cho nên dưới cái chữ "bát" ngầm (bát tự ẩn: hai vệt đất xòe ra như chữ bát 八 nhưng mờ, không rõ nét) lại đổ xuống một chỗ tỏa nhỏ, dốc chừng vài thước; trước chỗ dốc lại có một chỗ bằng nhỏ (?), bằng chừng vài thước. (Chú: Đây bàn về chuyện đỉnh núi mở mặt cho mạch chạy ra.) Đến cuối chỗ bằng ấy, đứng gần nhìn xuống, ắt có một gò nhô tròn nhỏ (đột phao: gò tròn nổi lên như bọt nước). (Chú: Gò nhô này ở ngay trước đỉnh núi, chính là "hóa sinh não" – cái "đầu não" nơi khí bắt đầu hóa sinh, nằm ngay dưới đỉnh.) Gò ấy cũng phải có sự chia thành chữ bát ngầm, có tỏa nhỏ bình nhỏ; cứ thế lần lượt xuống dưới, phàm có gò nhô nhỏ nào (Chú: nói chung chỉ các gò nhô trên đường mạch truyền xuống) cũng đều chia thành chữ bát ngầm, và chỗ chẽ ra của chữ bát ngầm ắt có một chỗ hõm nhẹ (?) (Chú: gò nhỏ có chỗ hõm (?) thì mới thấy chữ bát chia ngầm để mạch truyền xuống), giống như phần trên của thóp đầu trẻ nhỏ. Mạch từ trong chỗ hõm nhẹ ấy truyền xuống thì chính là đã thoát tá mà mềm.

 Mềm đến mức cao nhất thì lấy hai ba chỗ tỏa nhỏ bình nhỏ hợp thành thế một chỗ tỏa lớn bình lớn, phía dưới lại có một chỗ bằng lớn làm "tổng hoàn khẩu" (hoàn khẩu: chỗ đất sau đoạn dốc lại bằng ra và hơi ngửa lên, như đón lấy thế đổ xuống; "tổng" là chỗ gom lại tất cả). (Chú: Dưới chỗ tỏa lớn bình lớn lại có một chỗ bằng lớn làm tổng hoàn khẩu, mới thấy sự thoát tá mềm đến cực độ; nhưng phía dưới lại còn có sự chia tách nữa, nên chỗ này chưa phải là huyệt trường – khu đất đặt huyệt.) Đến cuối chỗ bằng lớn, nhìn xuống dưới, ắt là một gò nhô lớn; gò ấy lại có sự chia tách, có tỏa có bình, cứ lần lượt truyền xuống. Còn loại thoát tá không mềm lắm thì chỉ có vài lần tỏa nhỏ bình nhỏ, hoặc xen vào một chỗ tỏa vừa bình vừa, đến dưới "cầu thiềm" (cầu: gò tròn nhỏ ngay sau lưng huyệt; thiềm: mép đất như mái hiên trước gò ấy, nơi nước chia ra nhỏ giọt xuống hai bên) mới có chỗ bằng lớn làm tổng hoàn khẩu. (Chú: Vì thoát tá không mềm lắm nên trên đường mạch truyền không có chỗ bằng lớn để hoàn khẩu, phải đến dưới cầu thiềm, nơi có "môi tròn" – phần đất trước huyệt nhô ra như cái môi – đỡ lên, mới là tổng hoàn khẩu.)

 Thế nhưng hình thể núi không giống nhau: có núi cả ba phần (trên, giữa, dưới) đều là tỏa lớn bình lớn, hoặc tỏa vừa bình vừa; có núi phần giữa chỉ tỏa nhỏ bình nhỏ, còn phần trên và phần dưới thì tỏa lớn bình lớn hoặc tỏa vừa bình vừa; có núi tỏa ngắn mà bình dài; có núi tỏa dài mà bình ngắn; có núi tỏa cực mạnh, bình cực phẳng; có núi tỏa sơ sơ, bình sơ sơ; có núi tỏa không dốc lắm mà bình thì cực phẳng; có núi tỏa cực dốc mà bình không phẳng lắm; có núi tỏa rất dài mà chỗ bình chỉ lờ mờ, nhìn từ xa như sợi dây kéo chùng, có cái tình ngoảnh nhìn xuống; có núi tỏa rất ngắn mà chỗ bình chỉ lờ mờ, nhìn từ xa như sợi dây kéo căng, không có cái tình ngoảnh nhìn xuống; có núi lớn nhỏ, thưa dày, dài ngắn không đều, nối nhau chồng chất xuất hiện. Tuy biến hóa không nhất định như vậy, tạm lấy bốn loại trong đó mà bàn, để bao quát mọi biến hóa, ấy là: tỏa lớn bình lớn, tỏa nhỏ bình nhỏ, tỏa cực bình cực, tỏa sơ bình sơ mà thôi. (Chú: Trên đây bàn chung về thùy đầu xuất mạch, dưới đây phân giải từng loại.)

 Tỏa lớn bình lớn thì hình như sợi dây kéo chùng dài; tỏa cực bình cực thì hình như sợi dây kéo rất chùng. Cái tình cúi đầu của chúng, bất kể đứng xa hay gần, nhìn ngang hay nhìn đối diện, mắt tinh hay mắt thường, đều có thể thấy được. "Hậu long" (đoạn long mạch phía sau, chạy từ xa đến huyệt) có mấy chục "tiết" (đốt: mỗi đoạn núi nhô lên rồi thắt xuống) đều như vậy thì ắt là long "đặc đạt" (long mạch nổi trội, hiển đạt); ba phần của "huyệt sơn" (ngọn núi trực tiếp kết ra huyệt) đều như vậy thì ắt là huyệt hiển minh (rõ ràng, dễ thấy). Nhưng loại này không dễ có nhiều. Trong mấy chục đốt hậu long mà có bốn năm đốt như vậy thì cũng là long đặc đạt; trong ba phần của huyệt sơn mà có một hai phần như vậy thì cũng là huyệt hiển minh.

 Tỏa sơ bình sơ thì hình như sợi dây kéo hơi chùng; cái tình cúi đầu của nó phải nhìn gần mới thấy, nhìn xa chưa chắc thấy; nhìn ngang thì thấy, nhìn đối diện chưa chắc thấy; mắt tinh mới thấy, mắt thường chưa chắc thấy. Hậu long có (?) ba năm đốt như thế xen giữa những đốt tỏa cực bình cực thì cũng là long đặc đạt. Nếu núi "Thái tổ" phân long, núi "Thiếu tổ" và núi "Phụ mẫu" (Thái tổ: ngọn núi cao lớn nhất ở xa, gốc phát ra long mạch; Thiếu tổ: ngọn núi nổi lên cao ở gần huyệt hơn; Phụ mẫu: ngọn núi ngay sau huyệt sơn) mà cả ba phần mạch đổ xuống đều như thế, thì long tuy không giả nhưng quyết không phát đạt rực rỡ, vì thế hạ xuống (?) không tôn nghiêm. (Chú: Chỗ xuất mạch của núi phân long, núi Thiếu tổ, núi Phụ mẫu đều nên tỏa cực bình cực hoặc tỏa lớn bình lớn, để thấy các ngọn núi vươn cao vượt trội, thế hạ xuống tôn nghiêm; long dài hay ngắn, sang hay hèn cũng phân biệt ở chỗ này. Nếu cả ba chỗ xuất mạch đều tỏa sơ bình sơ thì chỉ là thấp nhỏ liền nhau, sức lực mỏng manh.)

 Trong ba phần của huyệt sơn (Chú: Núi Thái tổ phân long, núi Thiếu tổ, núi Phụ mẫu là ba phần của thân long; hóa sinh não trước đỉnh, "kim ngư sa" ở lưng chừng núi – hai dải đất nhỏ ôm hai bên như râu con cá vàng –, cầu thiềm sát huyệt là ba phần của huyệt sơn), có (?) một hai phần tỏa sơ xen giữa những phần tỏa cực bình cực thì cũng là huyệt hiển minh. Nếu cả ba phần mạch đổ xuống đều thuần như thế, thì phải xem hóa sinh não trước đỉnh, gò nhô truyền mạch ở lưng chừng núi, cầu thiềm sau huyệt: cái nào không sụp đầu mà xuyên suốt đổ xuống là thật; không bọc sát khí mà có mặt kim mở ra, mạch ắt từ chỗ chẽ của chữ bát ngầm mà ra, và các chỗ chẽ của chữ bát ngầm cái này đối đúng cái kia, xuyên suốt đổ xuống, thì là thật. Nếu sụp đầu mà gò kim (gò tròn) không nổi lên, bọc sát khí mà mặt kim không mở, mạch không từ chỗ chẽ chữ bát ngầm mà ra, và các chỗ chẽ chữ bát ngầm cái này không đối cái kia, lệch trái lệch phải tán loạn đổ xuống, thì là giả. (Chú: Ba phần mạch đổ xuống của huyệt sơn nếu đều không có tỏa lớn bình lớn, thì lấy việc các chữ "cá" xuyên suốt hay tán loạn mà phân biệt đường mạch, thì thật giả của huyệt tự không giấu được.) Sức lực chỉ theo hậu long, không lấy cái dáng dây hơi chùng khi đến huyệt mà hạn định nó.

 Tỏa nhỏ bình nhỏ thì hình như sợi dây chùng ngắn, lại như phần trên của thóp đầu trẻ nhỏ; thế tỏa bình ngắn mà ẩn, nhìn xa ắt không thấy; hai bên chữ bát ngầm không đổ xuống mà che khuất chỗ tỏa ở giữa, nên nhìn ngang cũng không thấy. Nhìn xa không thấy thế tỏa nhỏ bình nhỏ thì ắt trông giống thể không tỏa không bình; nhìn ngang không thấy chỗ hõm như thóp thì ắt trông giống hình dây kéo căng. Chỉ khi có (?) vài chỗ tỏa lớn bình lớn như dây chùng dài, tỏa cực bình cực như dây rất chùng, thì nhìn từ xa mới thấy được thế ấy (?). Nếu tỏa nhỏ bình nhỏ liền nhau vài lần hoặc hơn mười lần, mà trong khoảng mười mấy trượng không có chỗ tỏa bình nào lớn hơn chút, thì cái tình cúi đầu ấy ắt không phải nhìn xa mà thấy được. Bởi vì dây chùng có tỏa có bình, cùng loại tỏa lớn bình lớn như dây chùng dài, nhìn xa mà thấy, đương nhiên là cúi đầu; mà tỏa nhỏ bình nhỏ như dây chùng ngắn, nhìn gần mới thấy, cũng là cúi đầu. Chỉ có loại không tỏa không bình, như dây kéo căng, mới là không cúi đầu. Không phát ra từ mặt "chữ cá phân kim" thì dù tỏa lớn bình lớn như dây chùng dài cũng là cúi đầu giả; phát ra từ mặt chữ cá phân kim thì dù tỏa nhỏ bình nhỏ như dây chùng ngắn vẫn là cúi đầu thật. Không thể vì nhìn xa không thấy mà bỏ đi cái cúi đầu thật của loại tỏa nhỏ bình nhỏ. (Chú: Đừng vì thấy dây chùng tỏa lớn bình lớn mà xem nhẹ, không phân biệt thật giả; cho nên lấy việc có hay không có mặt chữ cá phân kim để phân biệt.)

 Nhưng loại tỏa nhỏ bình nhỏ trông giống dây kéo căng với dây kéo căng thật thì cách nhau không xa, không thể không phân biệt. Nếu lưng gù mà dốc, mặt rộng mà bằng, thì ắt mặt kim có thế vái về phía trước (Chú: "vái về phía trước" tức là chúi về phía trước), hai bên trái phải có cái tình ngoảnh vào trong; trên đỉnh có "minh kiên" (vai sáng: hai vai đất rõ ràng hai bên đỉnh), phần giữa có "ám dực" (cánh ngầm: hai dải đất mờ ôm hai bên), đều đặn chia ra, hai bên (?) không so le, không phải từ ngoài chen vào; tính tình không nghiêng mặt ngoảnh sang người khác; "giới thủy" (nước ranh giới: những dòng nước nhỏ chảy hai bên kẹp lấy mạch) không "thấu đỉnh" (xuyên lên tận đỉnh), không "khấu lặc" (cắt vào sườn) (Chú: Đỉnh núi đổ mạch như chân gà thì nước ắt xuyên lên đỉnh; lưng chừng núi không có kim ngư sa thì nước ắt cắt vào sườn. Đây bàn về đỉnh núi và kiêm cả việc chia sa ở đường mạch truyền lưng chừng núi); có "lăng" có "giác" (có gờ cạnh và có góc rõ ràng), không vỡ không lệch, mà ngay ngắn mở mặt (Chú: Nối ý trên, nói rằng nước ranh giới không xuyên đỉnh, không cắt sườn thì đỉnh núi với minh kiên tự nhiên không vỡ không lệch, mà mở được mặt đẹp). Từ chính diện nhìn vào, trên đỉnh có chữ bát mờ mờ, như ngọn bút hồ quét xòe ra; trong chữ bát ngầm lại có tỏa nhỏ bình nhỏ, như phần trên của thóp trẻ nhỏ; giữa chỗ tỏa với bình có thế dây chùng ngắn; cuối (?) chỗ tỏa bình có hình gò hơi nhô ngẩng lên (Chú: Đây nói đỉnh núi mở mặt xuất mạch, nhưng chỉ có tỏa nhỏ bình nhỏ); mà gò hơi nhô ấy lại mở mặt kim, chia chữ bát ngầm, một tỏa một bình, như thóp trẻ hơi hõm (?) (Chú: Gò nhô trước đỉnh mở mặt thì mới có chỗ hõm nhẹ chia ngầm); như dây chùng ngắn truyền xuống, phàm có gò hơi nhô nào (Chú: mạch đổ xuống tỏa nhỏ bình nhỏ, nên đường mạch truyền ở lưng chừng núi chỉ có gò hơi nhô), đều có chỗ chẽ của chữ bát ngầm, cái này đối đúng cái kia, xuyên suốt đổ xuống, không tán loạn sang trái phải; mạch xuyên qua chỗ chẽ của chữ bát ngầm, theo thế hơi nổi hơi đổ của nó mà xuống, ấy chính là sự động của sinh khí; trái lại thế thì là giả. Nhưng không phải người tinh tường đến từng sợi lông mảnh thì không phân biệt được điều này. Phàm ở chỗ xuất mạch (Chú: chỗ xuất mạch của núi phân long, núi Thiếu tổ, núi Phụ mẫu đều là thế), để phân biệt long, phân biệt sa (sa: các núi, gò bao quanh huyệt), đến chỗ huyệt (Chú: phía trước và sau cầu của huyệt sơn đều là thế), để phân biệt sống chết, đều hoàn toàn nhờ vào hai ba chỗ tỏa nhỏ bình nhỏ này mà phân định.

 Có (?) vài chỗ tỏa nhỏ bình nhỏ xen trong, hoặc ở trên dưới những chỗ tỏa lớn bình lớn, thì sức long cực vượng. Chỉ có chỗ đổ mạch trên đỉnh các núi tổ tông thì không nên chỉ thấy toàn tỏa nhỏ bình nhỏ nhiều, khiến nhìn xa giống dây kéo căng; còn những "tinh thần" nhỏ trên đường long đi (tinh thần: các ngọn núi, gò, trong phong thủy được ví như các vì sao và phân loại theo hình dạng) mà chỉ thấy loại ấy thì không sao. Ở huyệt sơn, có trường hợp phần trên (Chú: chỉ hóa sinh não trước đỉnh) chỉ thấy loại này mà phần dưới (Chú: chỉ cầu thiềm) mới có tỏa bình rõ rệt; có trường hợp phần giữa (Chú: chỉ kim ngư sa) chỉ thấy loại này mà phần trên và dưới có tỏa bình rõ rệt; có trường hợp sát huyệt chỉ thấy loại này mà phần trên có tỏa bình rõ rệt; có trường hợp cả ba phần đều tỏa nhỏ bình nhỏ, hoàn toàn không có tỏa bình rõ rệt; đều dùng phép nói trên mà phân biệt.

 Sức lực chỉ theo hậu long, không lấy điều này mà hạn định. Bởi vì hậu long nếu không có tỏa lớn bình lớn thì thế long không vượng, cho nên ở hậu long không ưa chỉ có tỏa nhỏ bình nhỏ; còn [ở huyệt sơn] tỏa nhỏ bình nhỏ thì sinh khí cũng đã động, nên không cần phải kèm thêm tỏa lớn bình lớn (?). (Chú: Huyệt sơn có khí động "thở ra hít vào, chìm xuống nổi lên", nên không cần kèm tỏa lớn bình lớn; nếu có tỏa nhỏ bình nhỏ mà lại có thêm tỏa lớn bình lớn thì càng chứng tỏ long mạch vượng.) Nếu không thế (?), thì chỉ có các tinh thần "dáng ngồi" (tọa thể: núi cao vừa phải, thân vững như người ngồi) và núi rộng thoải (Chú: rộng thoải tức là tinh thần "dáng nằm" – ngọa thể: núi thấp, dài, thoai thoải như người nằm) mới gồm nhận được [loại tỏa nhỏ bình nhỏ]. Còn núi cực dốc như núi Hỏa nhọn dựng như vách, núi Mộc thẳng cắm lên trời, núi Kim tròn nhô vồng lên, hình "thiêu thân dán vách", hình "chuông treo", hình "nồi úp"… (Chú: đều là các tinh thần "dáng đứng" – lập thể: núi cao dựng đứng – thô vụng; nếu mở mặt đổ mạch mà bên trong có tỏa nhỏ bình nhỏ thì cũng có thể kết đất) thì đều bị bỏ đi cả. (Chú: Đoạn này bàn về loại tỏa nhỏ bình nhỏ trông giống dây kéo căng ở núi phân long, núi Thiếu tổ, núi Phụ mẫu và ở chỗ cầu thiềm nổi đỉnh của huyệt sơn.)

 Nếu không có sự phân, hoặc phân giả, như: minh kiên không đủ (Chú: tức bên lồi bên lõm), hoặc "thiền dực" (cánh ve: hai dải đất mỏng như cánh con ve ôm hai bên mạch) bị khuyết, hoặc sa bên ngoài thu chen vào, hoặc chữ bát quay lưng, khí cứng sát khí bọc kín ở giữa, dưới đỉnh không thấy tỏa bình; hoặc có một đoạn tỏa dốc mà là tỏa giả, không có tình ngoảnh xuống; hoặc có một đoạn bằng mà cuối chỗ bằng không có gò nhô ngẩng đầu (Chú: đây bàn về mạch ra trước đỉnh mà phồng cứng); hoặc tuy có gò nhô mà mặt kim không mở; hoặc tuy có mặt mà không có chữ bát ngầm; hoặc tuy có mà lại không đối chẽ; thì rốt cuộc vẫn là (?) dây kéo căng, lông ngỗng úp (Chú: vì hóa sinh não không có mặt phân thật, nên đường mạch truyền không có cơ sinh động), thân không có thế vái về trước (Chú: tức không ngoảnh xuống), đỉnh có dáng sụp về sau (Chú: tức không ngẩng đầu), gọi là không cúi đầu. Ở núi Thái tổ phân long thì là gốc rễ đã héo trước, đi tiếp ắt không thành long, đường đi ắt ngắn mà không dài. Ở các tinh thần trên đường long đi thì là đốt long mang sát khí, đời sau đến lượt đốt này ắt có ứng nghiệm hung bại (Chú: xưa có thuyết mỗi đốt hậu long quản một đời). Nếu được long phía trước phía sau đều mở mặt thì không hại đến đại thể. Nếu ở núi Thiếu tổ, núi Phụ mẫu thì là "thai tức" không thành (Chú: thai tức tức là con cháu. Bởi từ núi Thái tổ phân long mà chưa đi xa, những tinh thần cao lớn là tổ xa tông xa; gần huyệt sơn vài đốt có tinh thần nổi vọt lên là Thiếu tổ; "Huyền Vũ" của huyệt sơn – ngọn núi phía sau huyệt –, đốt phía sau nữa là Phụ mẫu; vậy núi Thiếu tổ, núi Phụ mẫu đều là con cháu của tổ xa tông xa; "không thành" là không có ý phát sinh). Ở trên đỉnh huyệt sơn thì là "sụp đầu"; ở lưng chừng núi thì là "ngực nhô bụng phình"; ở cầu thiềm trước huyệt thì là "sụp đầu gọt chân" (Chú: sau huyệt không cúi đầu là sụp đầu, trước huyệt không ngẩng đầu là gọt chân). Phạm một trong những điều này thì không thành đất. (Chú: Đoạn này bàn về dây kéo căng thật.)

 Có người hỏi: Núi không thể không cúi đầu là vì sao?

 Đáp: Chia ra hình chữ bát là "khai dương hiến diện" (mở phần dương, phô mặt ra); kéo theo chữ "cá" thật ở giữa là "thúc âm thổ mạch" (thắt phần âm lại mà nhả mạch ra). Dưới chỗ chẽ của chữ bát ngầm, một lần đổ xuống mà thành chỗ hõm nhẹ như thóp, ấy là trong âm hóa ra dương, là khí "thở ra mà chìm xuống"; đường mạch phía trước một lần bằng ra rồi nổi lên, ngẩng đầu thành gò hơi nhô, ấy là trước dương biến thành âm, là khí "hít vào mà nổi lên". Cái cơ biến hóa âm dương, thở hít chìm nổi này nối nhau truyền xuống, nếu bàn theo tính tình thì gọi là "thùy đầu" (cúi đầu), bàn theo động tĩnh thì gọi là "động khí" (khí chuyển động). Bốc thị (Bốc Tắc Ngụy, tác giả sách Tuyết tâm phú) nói: "Núi vốn tĩnh, theo thế mà tìm chỗ động." Thái thị (Thái Nguyên Định, tác giả sách Phát vi luận) nói: "Đừng bàn là Mộc hay là Kim, cứ trong chỗ động mà lấy huyệt." Dương công (Dương Quân Tùng, bậc thầy địa lý đời Đường) nói: "Xét sinh khí của nó động hay không động." Động thì sống, không động thì chết; khí không thể không động, cho nên đầu không thể không cúi. (Chú: Đoạn này bàn về thùy đầu xuất mạch.)

 Có người hỏi: Táng kinh (sách kinh điển về táng pháp, tương truyền của Quách Phác) chỉ nói "Huyền Vũ cúi đầu" (Huyền Vũ: núi phía sau huyệt), nay các núi tổ tông, núi Phụ mẫu đều muốn cúi đầu, chẳng phải là đòi hỏi quá sao?

 Đáp: Bên trái huyệt có mấy lớp núi đều là "Thanh Long" (núi bên trái huyệt), bên phải huyệt có mấy lớp núi đều là "Bạch Hổ" (núi bên phải huyệt); vậy các núi long mạch chạy đến phía sau huyệt, lẽ nào lại không thể đều là Huyền Vũ? Thế thì gò nhô ở ngực bụng núi, cầu thiềm sau huyệt mà không cúi đầu, thì đến đầu mạch làm sao có sinh khí? (Chú: Đoạn này bàn về sự cúi đầu của long mạch chạy đến, của gò nhô lưng chừng núi và của cầu thiềm sau huyệt.)

 Có người hỏi: Núi kỵ "ngực nhô bụng phình", vậy ở khoảng ngực đầy dường như không được có gò nhô, mà mạch truyền xuống lại không thể không có gò nhô, thì làm thế nào?

 Đáp: Dưới đỉnh không đổ xuống mà nổi gò nhô, trước gò nhô không đổ xuống mà đổ mạch, trên sụp dưới gọt, cho nên là ngực nhô bụng phình. Nếu trước sau gò nhô đều có tỏa có bình, thì gò nhô càng nhiều càng có thế mềm mại phơi phới, linh hoạt, sao lại gọi là ngực nhô bụng phình được! Nếu trước sau gò nhô đều có tỏa có bình, thì gò nhô càng nhiều càng có thế mềm mại phơi phới, linh hoạt, sao lại gọi là ngực nhô bụng phình được! (Chú: Đoạn này bàn về gò nhô lưng chừng núi.)

 Có người hỏi: Huyệt kỵ "gọt chân", vậy núi thành dáng đứng, dưới huyệt dốc, đều không phải là đất tốt sao?

 Đáp: Cái gọi là cúi đầu không nhất thiết phải như lông ngỗng ngửa đặt bằng tựa nghiêng; như lông ngỗng dựng đứng mà tựa vào cũng phải. Cho nên cúi đầu hay gọt chân (?) không ở chỗ núi dốc hay bằng, mà chỉ ở chỗ hình dáng úp hay ngửa. Dưới chỗ cực dốc mà hơi có hoàn khẩu (chỗ bằng ngửa lên đón thế) thì là cúi đầu; sau chỗ cực bằng mà không có một chỗ đổ xuống thì là gọt chân (Chú: phía sau không có chỗ đổ xuống thì phía trước không có hoàn khẩu). Cho nên nói: cúi đầu thì không gọt chân, gọt chân thì không cúi đầu. Có điều, cái gọi là hoàn khẩu không nhất thiết phải có một đoạn nổi cao lên, cũng không nhất thiết phải như đất bằng; chỉ cần như lông ngỗng ngửa tựa đứng, so với chỗ vách núi dốc phía trên thì bằng hơn chút, mà có thế ngẩng lên, thì là hoàn khẩu (Chú: lông ngỗng tựa đứng, trên cúi xuống, dưới ngửa lên (?)). Nếu sụp đầu xuyên đỉnh thì dù phía dưới có chỗ bằng cũng không phải hoàn khẩu. Nhưng ở đất thật, môi tròn bằng ngửa như cái mâm thì mười phần có bảy tám; nửa dốc nửa bằng như lông ngỗng ngửa tựa nghiêng thì mười phần có hai ba; dốc ngửa như lông ngỗng ngửa tựa đứng thì trăm phần có một hai; còn gọt thẳng xuống mà không có thế hoàn khẩu thì quyết không có đất. (Chú: Đoạn này bàn về môi huyệt.)

 Có người hỏi: Mạch như dây kéo chùng mà không phát ra từ giữa chữ cá phân kim, thì đã biết đó là thể sa (núi phụ, không phải long chính), lẽ dĩ nhiên không kết đất; nhưng cũng có loại phát ra từ giữa chữ cá phân kim mà không kết đất, là vì sao?

 Đáp: Đó là "chi cước nhiêu trạo" (các nhánh chân và mái chèo: những nhánh núi phụ xòe hai bên giúp long chính đi xa) ở chỗ đại long đang đi. Chi cước của đại long ắt dài; nếu không có mặt chữ cá phân kim và thế dây kéo chùng thì không thể đi xa để làm vệ hộ cho long chính; cho nên mặt chữ cá phân kim, thế dây kéo chùng thỉnh thoảng cũng có, nhưng không thể đốt nào cũng có mà dùng được. Đến khi xem đại thế của nó, ắt nghiêng mặt ngoảnh về người khác (Chú: cành lá tán loạn, sai khiến do người khác (?)); xét đến chỗ đầu mạch, ắt thể úp mà không biến hóa (Chú: không chia mặt kim, thuần âm không có dương). Cho nên tuy thỉnh thoảng có mặt chữ cá phân kim và thế dây kéo chùng, cũng không thể kết đất. Thể úp không biến hóa thì dễ biết, nghiêng mặt ngoảnh người khác thì khó xét; muốn biết tính tình nó ngoảnh hay không ngoảnh về người khác, phải lên cao nhìn xa, nhìn khắp bốn phía, mới có thể rõ ràng trong lòng (Chú: Sách Nội chiếu kinh có thuyết nhìn gần, nhìn xa, xem trước, xem sau; cách xem long huyệt ở vùng núi và vùng đồng bằng đều nên như thế); nếu chỉ đứng ở huyệt trường mà xem, thì khó tránh khỏi bị nó làm cho mơ hồ lầm lẫn. (Chú: Đoạn này bàn về chi cước (?).)

 Có người hỏi: Thường thấy huyệt sơn có mạch như dây kéo căng dài cả trăm mười trượng mà vẫn kết được đất, là vì sao?

 Đáp: Đó là "ngạnh mạch" (mạch như cuống cành cây, thẳng dài) trong tám loại mạch (Chú: nhũ, châu, khí, bì, tiết, phao, ngạnh, khối là tám loại mạch huyệt, xem quyển hai, thiên Loan diện). Chỉ kỵ xuyên đỉnh như dây kéo căng; cho nên mạch xuyên đỉnh mà ra gọi là "quán đỉnh", không gọi là ngạnh. Nếu đỉnh núi chia mở mặt kim, có một đoạn đổ dốc, một đoạn bằng, cuối chỗ bằng có gò nhô ngẩng đầu, lại chia hai mảnh cánh ve hai bên, thẳng xuống vài trượng, nhìn xa giống cái cuống (Chú: như cuống cành cây), nên gọi là ngạnh mạch. Nhưng phía trên phải có chữ bát mờ mờ, tỏa bình mờ mờ, mạch mới không chết, cho nên không gọi là dây kéo căng. Có điều, đến đầu mạch vẫn phải nổi lên cầu thiềm hơi nhô, mở mặt phân kim, sau cầu trước cầu đều phải có tỏa bình; nếu không thì đến đầu mạch không có khí động, tuy không xuyên đỉnh mà ra mạch cũng không thành đất (Chú: ngạnh mạch tuy có thể kết đất, nhưng vẫn phải đến đầu mạch có khí động mới là kết thật). Bởi vì sau cầu không có chỗ bằng thì lấy gì thấy cầu nổi lên? Trước cầu không có chỗ đổ thì lấy gì thấy thiềm nhỏ nước? Trước thiềm không có chỗ bằng thì lấy gì thấy khí nhả ra? Cầu thiềm không có mặt phân kim thì lấy gì thấy cửa của "táng khẩu" (miệng huyệt, chỗ hạ quan tài)? Không chỉ ngạnh mạch phải như thế, mà mọi huyệt đều phải như thế. (Chú: Đoạn này bàn về ngạnh mạch kết huyệt.)

 Có người hỏi: Núi cao mà đổ xuống thì ắt có một đoạn dốc; núi cao mà chỗ đổ dài thì đoạn dốc cũng dài, thế ắt như dây kéo căng, thì làm sao? Đáp: Cái gọi là dây kéo chùng là gộp chỗ dốc với chỗ bằng hoàn khẩu phía dưới mà xem. Dưới chỗ dốc không có chỗ bằng hoàn khẩu thì mới là dây kéo căng; có chỗ bằng hoàn khẩu thì đoạn dốc dài này chính là làm tiền đề cho hoàn khẩu, sao lại xem nó là dây kéo căng được? Nhưng cũng cần có vài chữ bát mờ mờ, tỏa bình mờ mờ ở trong đoạn đổ dài ấy, không thật sự như dây kéo căng, thì mới tốt. (Chú: Đoạn này bàn về mạch đổ xuống của núi cao.)

 Có người hỏi: "Bình cương long" (long mạch chạy trên gò thấp bằng) thì lấy gì thấy nó cúi đầu? (Chú: bình cương long bằng thoải, không cao dốc lắm, ít thấy lên xuống.)

 Đáp: Núi cao lấy sự "khởi phục" (nổi lên chìm xuống) làm thế, mà phụ thêm bằng "thu phóng khúc chiết" (thắt lại mở ra, uốn khúc quanh co), cho nên chỗ cúi đầu nhiều. Gò bằng lấy thu phóng khúc chiết làm thế, mà phụ thêm bằng khởi phục, cho nên chỗ cúi đầu ít. Nhưng không cúi đầu thì dù có thu phóng khúc chiết cũng vô ích. Cho nên bình cương long ở chỗ nổi đỉnh chia chữ cá, được một đoạn đổ dốc thì liền làm thế cúi đầu, như người nằm ngửa ngẩng đầu nhìn ngực, mới thành long. Không đổ xuống một lần mà cứ thẳng đờ bằng đi thì ắt là thể sa. Nhưng núi cao là tinh thần dáng ngồi, chỗ đổ thường dài mà chỗ bằng thường ngắn, ngực bụng hiện rõ những gò nhô nối nhau sinh ra, cho nên hình cúi đầu thì đứng đối diện nhìn xa là thấy. Gò bằng là tinh thần dáng nằm, chỗ đổ thường ngắn mà chỗ bằng thường dài, ngực bụng chỉ hơi có gò nhô nối nhau sinh ra, cho nên cái tình cúi đầu phải đến gần mới thấy. Đến chỗ kết huyệt, dưới chỗ mở mặt cúi đầu trên đỉnh cũng phải có thêm gò nhô (Chú: gò nhô này tức là cầu thiềm sau huyệt), chia mở mặt kim, mới có thể nhả khí kết huyệt. (Chú: Đoạn này bàn về sự cúi đầu của bình cương long.)

 Có người hỏi: Mạch đổ xuống từ gò ngang (Chú: tức long nằm ngang hạ mạch ở lưng chừng, và chỗ đại long đang đi mà mở mặt bằng đổ mạch) và mạch đổ xuống từ vai cánh tay (Chú: tức đổ mạch từ nét phẩy nét chấm hai bên chữ bát lớn, xem thiên Thiên diện ở quyển trước), thì lấy gì thấy nó cúi đầu?

 Đáp: Gò ngang và vai cánh tay tuy không nổi đỉnh, nhưng áp sát phía trước gò bằng, và trên vai cánh tay có hóa sinh não, cùng sự chia thớ của cánh ve, có tỏa có bình, mạch ra như dây kéo chùng, thì là cúi đầu, không nhất thiết phải có đỉnh. (Chú: Đoạn này bàn về long ngang và mạch đổ từ nét phẩy nét chấm của chữ bát lớn.)

 Có người hỏi: Giả như một ngọn núi chia làm vài nhánh, cùng đổ xuống, đều mở mặt mà thành thế dây kéo chùng, nếu muốn biết nhánh nào chủ nhánh nào phụ thì sao?

 Đáp: Chỉ xem chỗ đổ xuống dưới đỉnh (Chú: tức trước đỉnh núi) và sau cầu, nhánh nào đổ mạnh hơn các nhánh khác; chỗ bằng trước chỗ đổ, nhánh nào dài hơn các nhánh khác; trước chỗ đổ có vệt nước hình chữ bát, trước chỗ bằng có gò trào nhô ngẩng đầu, trước gò có mặt phân kim, thân không ngoảnh về người khác, môi tròn, "minh đường" (khoảng đất bằng trước huyệt) tụ lại, thì là huyệt thật. Hai nhánh ngang nhau thì là cùng kết; trái lại thế thì là sa. Bởi long thật ắt bay lượn tự tại, sa bên cạnh ắt nghiêng mình ngoảnh sang nơi khác. Núi sở dĩ ưa có chỗ đổ là muốn nó có thế cúi đầu, làm gốc dài cho chỗ hoàn khẩu phía dưới; ưa có hoàn khẩu là để xem gò nhô ngẩng đầu, làm tiền đề cho chỗ cúi đầu phía dưới. (Chú: Câu này lời lẽ rối (?): ý nói hoàn khẩu và cúi đầu nối nhau, chính là để làm nền cho hoàn khẩu. Như đỉnh núi cúi đầu xuất mạch sinh ra gò nhô, cầu thiềm sát huyệt và môi, chiếu đất đỡ lên, đều là hoàn khẩu ở phía dưới, mà gốc ở chỗ cúi đầu phía trên. Hoàn khẩu tức là nổi gò nhô; phía trên nổi gò thì phía dưới tự thấy cúi đầu, nổi gò chính là để cúi đầu. Chỗ làm nền, như hóa sinh não trước đỉnh núi nổi lên thì thấy được hóa sinh não cúi đầu, gò đốt ở lưng chừng núi nổi lên thì thấy được gò đốt lưng chừng núi cúi đầu vậy.) Trước chỗ đổ có vệt nước hình chữ bát là vì chỗ hai chữ cá trên dưới nối nhau ắt có nếp gấp hình chữ bát, thắt khí lại, khiến đường mạch có thu có phóng, không để cổ thẳng cứng (Chú: cổ tức là chỗ khí mạch thắt nhỏ lại). Trước chỗ bằng có gò trào nhô ngẩng đầu là vì phía trên có đổ có bằng có chia nước, nên từ phía dưới và từ bên cạnh nhìn vào tự thành gò trào nhô, không nhất thiết phải cao hơn chỗ bằng một đoạn mới là gò trào nhô.

 Cho nên phàm núi kết huyệt (Chú: dưới đây bàn hai loại huyệt thoải và dốc), loại thoải mà không dốc thì dưới đỉnh và sau cầu ắt có một chỗ đổ lớn, một chỗ bằng lớn (Chú: thế núi thoải mà không dốc, nên dưới đỉnh và sau cầu đều có tỏa lớn bình lớn). Chỗ này tuy dường như có thể đặt huyệt (Chú: chỉ chỗ dưới đỉnh và sau cầu), nhưng có vệt nước chia chữ bát nhẹ thì biết mạch còn đang đi chưa dừng (Chú: sau khi kết huyệt ắt phải có chỗ hõm mỏng như lòng bàn tay mới tốt; nếu còn có vệt nước chia nhẹ thì khí mạch vẫn còn đang đi). Núi cực dốc thì dưới đỉnh và sau cầu cũng ắt có một chỗ đổ lớn, một chỗ hơi bằng (Chú: đổ lớn là vì chỗ dốc không thể cứng đờ như tấm ván, hơi bằng là chỗ bằng có thể nằm ngồi được; núi dốc nên dưới đỉnh và sau cầu chỗ đổ dài mà chỗ bằng ngắn), phía dưới mới có thể kết huyệt. Cho nên không chỉ trong huyệt và trước huyệt phải bằng, mà sau huyệt cũng nên có chỗ bằng (Chú: trong huyệt là chỗ đặt huyệt; trước huyệt là chỉ môi và chiếu đất trước huyệt; sau huyệt là sau cầu thiềm). Gò nhô dưới đỉnh đều nên có chỗ bằng nhỏ (Chú: gò nhô dưới đỉnh tức hóa sinh não; sau não hơi bằng thì mới thấy não nổi lên). Gò nhô dưới đỉnh không có chỗ bằng thì cái đổ xuống không phải mạch thật; sau cầu thiềm không có chỗ bằng thì trong huyệt tuy bằng cũng không phải huyệt (Chú: trước đỉnh núi không có chỗ bằng tức không có hóa sinh não, nên mạch đổ xuống không thật; sau cầu thiềm không có chỗ bằng thì huyệt không nổi đỉnh, tức không có sự chia của "kim ngư thủy" – hai dòng nước nhỏ chia hai bên như râu cá vàng ôm lấy huyệt –, nên phía dưới tuy bằng cũng không phải huyệt). Nhưng không đổ xuống một lần trước, thì dù có chỗ bằng cũng vô ích (Chú: không đổ trước mà bằng tức là thuần dương); cho nên hai chữ "tỏa" và "bình" không thể rời nhau (Chú: tỏa là âm, bình là dương; âm dương gặp nhau mới có sinh khí). Lại cần chỗ đổ có thế chúi về trước, chỗ bằng có hình hoàn khẩu, trên không sụp mà dưới không gọt, ở trong mặt chữ cá phân kim, dưới chỗ chẽ của chữ bát ngầm, thì mới là cầu. Sau cầu có chỗ bằng, cần có chỗ hõm (?) (Chú: có chỗ hõm thì thấy chỗ đổ), dù ngắn cũng không sao. Chỗ bằng trước cầu tuy dài, nhưng không đổ xuống mà trải phẳng ra thì cầu là giả (Chú: chỗ bằng trước cầu hơi đổ xuống thì mới thấy có thiềm; không đổ mà trải phẳng thì không có thiềm, và cầu là giả). Lầm mà táng vào chỗ bằng sau cầu: chỗ bằng ấy dài lớn thì tai họa đến hơi chậm, ngắn nhỏ thì tai họa đến rất nhanh. Phá vỡ cầu thì khí ắt tan (Chú: cầu sát huyệt là nơi chân khí tụ lại, phá đi thì khí tan). Chỗ đổ trước cầu là chỗ khí đang trút xuống mà chưa dừng (Chú: mạch còn chưa dừng); chỗ bằng trước thiềm là chỗ ngửa đón mà khí tụ lại (Chú: chỗ bằng trước thiềm tức là "huyệt vựng" – quầng tròn mờ ở chính chỗ huyệt; đừng lầm chỗ hõm mỏng trước quầng là chỗ bằng, vì chỗ hõm mỏng ấy là "tiểu minh đường" – khoảng đất bằng nhỏ ngay trước huyệt). Ghé vào chỗ khí đang trút chưa dừng mà đặt huyệt (Chú: tức là ghé sát vào thiềm mà đào), thì không chỉ giảm phúc, mà e còn làm tổn thương long (Chú: tổn thương long thì đụng phải sát khí). Cho nên điểm huyệt ắt phải ở chỗ bằng trước thiềm. (Chú: Đoạn này phân biệt thật giả của mạch đổ xuống ở huyệt sơn, đồng thời bàn về đường mạch và tình huyệt của núi thoải và núi dốc.)

 Có người hỏi: Núi chủ đã cúi đầu rồi, thì vai cánh tay của nó ôm thẳng có được không?

 Đáp: Huyền Vũ cần cúi đầu là lấy cái thế chúi đến, cái tình ngoảnh xuống của nó; hai vai hai cánh tay cũng phải có thế chúi vào trong, lộ ra cái chân tình ngoảnh vào trong. Phía ngoài vai cánh tay đều phải có dáng gù ra, lộ ra cái lưng thật đang chúi vào trong, thì sự cúi đầu của núi chủ mới là thật. Nếu không thì dù mạch đổ xuống như dây kéo chùng cũng vô ích. (Chú: Đoạn này bàn về vai cánh tay của huyệt sơn.)

 Có người hỏi: Thường thấy mạch giữa chỉ có tỏa nhỏ bình nhỏ, Long Hổ (núi Thanh Long bên trái và Bạch Hổ bên phải huyệt) lại có tỏa lớn bình lớn, lẽ nào huyệt chính lại ở Long Hổ?

 Đáp: Điều này phải xem mạch phát ra từ chữ cá phân kim, xem tính tình ngoảnh hay không ngoảnh về người khác. Nếu phát ra thẳng từ giữa chữ cá phân kim, tự làm chủ mà không ngoảnh về người khác, các núi khác đến chầu mình, thì dù tỏa nhỏ bình nhỏ cũng là mạch chính. Phát ra từ nét phẩy nét chấm của chữ cá phân kim, nghiêng mặt ngoảnh về người khác, các núi khác không chầu mình, thì dù tỏa lớn bình lớn cũng là sa bên cạnh. Vậy Long Hổ cần gì phải tỏa lớn bình lớn? Đáp: Dương công nói: "Nếu là mặt thì rộng mà bằng, nếu là lưng thì nhiều bờ dốc." Rộng tức là dây kéo chùng; bằng tức là có tỏa có bình; bờ dốc tức là không tỏa không bình mà như lông ngỗng úp. Cho nên ở mặt núi, không chỉ mạch giữa có tỏa bình, mà Long Hổ cũng có tỏa bình; còn lưng núi thì không như thế. Hơn nữa Long Hổ có tỏa bình chính là để làm nổi rõ mặt chính rộng bằng của huyệt sơn. Nhưng nếu Long Hổ có mặt chữ cá phân kim, tự làm chủ mà không ngoảnh về người khác, lại có tỏa có bình, thì cũng có thể kết đất. (Chú: Đoạn này bàn về tỏa bình của Long Hổ.)

 Có người hỏi: Ngửa là dương, úp là âm; có dương không thể không có âm, thì có ngửa không thể không có úp; nay ưa ngửa ghét úp là vì sao?

 Đáp: Hình núi đều trên nhỏ dưới lớn, giữa lồi hai bên thấp, thể của nó vốn đã úp; đường mạch lại úp nữa thì là âm đơn độc, không sinh được. Núi âm úp có được mạch dương ngửa thì sinh khí mới động; ưa ngửa chính là ở trong cái úp mà lấy cái ngửa. Kỵ úp không phải kỵ thể núi úp, mà kỵ đường mạch úp. (Chú: Đây chỉ nói về núi âm úp; nếu thể núi thoải bằng thì trái lại nên có mạch âm; tóm lại âm dương biến hóa mới có khí động.) Vậy sao người xưa không nói đến? Đáp: Liêu công (Liêu Vũ, thầy địa lý đời Tống) nói: "Phình thì tròn trịa như cái nia, xấu xí sao đáng xem." Ấy là ý ưa ngửa ở ngoài lời. Dương công nói: "Bàn tay ngửa thì táng vào lòng bàn tay." Lại nói: "Cũng từng có huyệt như bàn tay nghiêng, lại chẳng khác gì bàn tay ngửa." Tuy không nói đến bàn tay úp, nhưng ý kỵ úp ở ngoài lời. Lại nói "bụng Kim Cương, lưng cóc, đầu vịt đực", chẳng phải là nói kỵ úp sao? Lại nói "cách tốt mặt bằng mới hợp mẫu, trên đỉnh núi cao bằng như bàn tay, nhìn ngang mạch đổ như dây kéo chùng", chẳng phải là nói ưa ngửa sao? Vậy câu "hình như nồi úp, trên chóp có thể giàu" là nói thế nào? Đáp: Câu này phải bàn cùng với câu "hình như thuyền úp, gái bệnh trai tù". Nồi úp là nói về thể tinh thần (hình dáng ngọn núi), thuyền úp là nói về khí mạch; thể tinh thần không kỵ úp, khí mạch thì kỵ úp, cho nên một tốt một xấu như thế. Nhưng núi nồi úp mà phía sau không có mạch như dây kéo chùng, trên chóp không có mâm bằng ngửa, thì làm sao kết đất? Núi thuyền úp mà chia mở mặt kim, có tỏa có bình, ra môi nhả khí, thì sao đến nỗi thành hung? (Chú: Tóm lại là ý âm nên gặp dương. Đoạn này bàn về khí mạch.)

 Có người hỏi: Hai chữ ngửa và úp đối với địa lý rốt cuộc quan hệ thiết yếu thế nào?

 Đáp: Táng vào núi lông ngỗng úp thì ắt chủ bại tuyệt (suy bại, tuyệt tự); có nhà không bại tuyệt thì ắt là có đất tốt khác, nhưng hung họa cũng quyết không tránh khỏi. Táng vào núi lông ngỗng ngửa thì ắt chủ hưng vượng; thỉnh thoảng có nhà vừa hưng vừa bại, thì ắt là núi tổ (Chú: từ chỗ phân long mà đến, các núi tổ xa tông xa và núi Thiếu tổ đều là núi tổ) tình cờ có một đốt lông ngỗng úp, không được đốt nào cũng như lông ngỗng ngửa. Nếu từ chỗ phân long đến huyệt sơn, từ đỉnh núi (Chú: đỉnh của huyệt sơn) đến môi huyệt, không có một đốt một đoạn nào không như lông ngỗng ngửa, thì tự nhiên phát phúc. (Chú: Đây bàn về ngửa.)

 Có người hỏi: Trước đã nói phân biệt thật giả bằng tám chữ: phân (chia), liễm (thu vào), ngưỡng (ngửa), phúc (úp), hướng (quay mặt vào), bối (quay lưng đi), hợp (khép), cát (cắt); nay chỉ dựa vào hai chữ ngửa úp mà đoán thật giả của đất, vậy sáu chữ kia không dùng nữa sao?

 Đáp: Không tỏa không bình, như dây kéo căng, lông ngỗng úp, thì nếu không phải không có chữ cá thì ắt là chữ cá giả; nếu không phải một bên môi lật ra thì ắt là không lưng không mặt; nếu không phải cánh ngầm lưng chừng núi cắt vào sườn thì ắt là trước huyệt thiếu môi tròn mà bị cắt chân. Nếu đốt đốt đoạn đoạn có tỏa có bình như lông ngỗng ngửa, thì ắt có mặt chữ cá phân kim, có sa ngoài là lưng trong là mặt, ra môi nhả khí, khép mà không cắt. Cho nên nhân đây có thể tham chiếu sáu chữ kia, chứ không phải nói có thể bỏ sáu chữ kia.

 Xem hình vẽ dưới đây:

 Hình cúi đầu nhìn chính diện khó vẽ hết được, nên vẽ hết ở mặt bên; nhưng các hình cũng chỉ vẽ phảng phất mà thôi, cốt ở người học để tâm mà lĩnh hội.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video