QUAY MẶT VÀ QUAY LƯNG (Hướng – Bối: "hướng" là núi quay mặt vào, có tình ôm hướng về huyệt; "bối" là núi quay lưng đi, không có tình với huyệt)
(Thiên này bàn về sự quay mặt hay quay lưng của "hộ sa" – các núi, gò bao quanh che chở cho huyệt – để chứng minh long huyệt thật hay giả. Long: long mạch, dải núi đất mang sinh khí – khí sống đem lại phúc lành – chạy đến; huyệt: chỗ đất kết tụ sinh khí, nơi đặt mộ.)
Thế nào là quay mặt và quay lưng? Thái thị (Thái Nguyên Định, tác giả sách Phát vi luận) nói: "Quay mặt quay lưng là nói về tính tình của núi." Tôi cho rằng không có quay mặt quay lưng thì không thấy được tính tình; không có "lăng giác" thì không hiện rõ lưng mặt. "Lăng" là chỗ chia mở chữ bát lớn (hai dải núi xòe ra hai bên như chữ bát 八) có mép gờ (Chú: mép của chữ bát lớn có gờ hơi nổi lên); "giác" là phần đuôi của "minh kiên hộ đới" (vai sáng và đai che chở: hai vai núi rõ ràng hai bên và những dải đất ôm theo) giống như sừng mặt trăng (như hình mặt trăng lưỡi liềm có hai đầu nhọn cong vào). Như cánh tay, như lông ngỗng dựng nghiêng, lưng ở ngoài mặt ở trong mà hướng vào nhau, là có lăng giác; lưng ở trong mặt ở ngoài mà quay lưng nhau, là không có lăng giác; hoặc như cánh tay, như lông ngỗng úp hoặc ngửa, mà không hướng không quay lưng, cũng là không có lăng giác. Loại lưng ngoài mặt trong mà có lăng giác thì ôm vào đương nhiên là hướng, mà mở toang ra cũng là hướng; như hoa sen khi nửa nở thì đương nhiên hướng vào nhụy, đến khi tàn cánh hoa rủ xuống thì cũng chưa từng không hướng vào nhụy. Loại lưng trong mặt ngoài, cùng loại không có lăng giác, không lưng không mặt, thì mở toang ra đương nhiên là quay lưng, mà ôm vào cũng là quay lưng; như lá của cây rau bên cạnh, cách xa ngọn rau của mình thì đương nhiên là quay lưng với mình, mà dù có trùm lên trên ngọn rau của mình thì cũng vẫn là quay lưng với mình. Thái thị nói: "Xem hình dáng bề ngoài thì gặp cái giả, xem tính tình thì được cái thật."
Xét nguyên do của quay mặt quay lưng, chỉ ở chỗ phân biệt sự chia tách thật hay giả. Xem cánh hoa lá rau, không mảnh nào không hướng vào lõi, thì có thể hiểu thông điều ấy. Cánh hoa lá rau sở dĩ ắt ôm hướng vào lõi là vì chúng từ cuống gốc chia ra, tự che chở cho nhau; nếu không thì ắt có thế so le (?), có hình đứng tách riêng, sao có thể mảnh nào cũng lưng ngoài mặt trong mà hướng vào nhau được? Vì thế biết rằng chia thật thì che chở cho chính mình, nên quay mặt vào mà không quay lưng; chia giả thì làm lông cánh cho người khác, nên quay lưng mà không quay mặt vào; hoặc tuy không làm lông cánh cho người khác nhưng cũng không che chở cho mình, mà thành sa nhàn tản, cho nên không hướng cũng không quay lưng. Sinh khí của hoa và rau (?) không thể thấy được, xem cánh hoa lá rau hướng vào nhau mà biết sinh khí của nó ở trong lõi. Sinh khí của đất không thể thấy được, xem chữ bát lớn nhỏ hướng vào nhau mà biết sinh khí của nó ở bên trong. Có câu: "Hạ sa không quay lại thì đừng tìm long." (Hạ sa: núi, gò ở phía hạ lưu dòng nước, tức phía nước chảy đi; "quay lại" là vòng ngược lại ôm lấy huyệt.) Ấy chẳng phải là nói về chữ "hướng" sao? Nhưng "thượng sa" (núi, gò ở phía thượng lưu, phía nước chảy đến) hướng vào thì dễ, hạ sa hướng vào thì khó; được hạ sa hướng vào thì chẳng lo thượng sa không hướng, ắt là có đất. (Chú: Hạ sa quay ngược lại thì chắc chắn có kết thật, thượng sa tự nhiên hướng vào; nếu thượng sa hướng mà hạ sa không hướng thì không phải huyệt thật.) Câu ấy há chẳng phải là phép tắt để tìm đất sao? Người nay không hiểu chữ "quay lại" chính là chữ "hướng", nên thấy núi quay lưng mà lại gù về phía mình thì lầm cho là quay lại; thấy núi không lưng không mặt mà gượng gạo ôm vòng lại (Chú: chân sa hướng ra ngoài, chỗ thân sa cong thì dường như ôm vào trong) cũng cho là quay lại. Xem hình dáng bề ngoài mà không xét tính tình, thì làm sao tìm được đất? (Chú: Trên đây bàn về minh kiên hộ đới kiêm cả thượng sa hạ sa, tóm lại lấy sự chia thật hay giả để phân biệt quay mặt hay quay lưng.)
Còn như ở chỗ đại long (?) đang đi mà chưa dừng, chỉ có một lớp hạ sa thật sự quay mặt vào trong thì cũng chưa đủ tin cậy; đó là điều Dương công (Dương Quân Tùng, bậc thầy địa lý đời Đường) gọi là: "Núi quấn quanh long còn phải xem số lớp, một lớp e là lá đan xen nhau; ba lớp năm lớp ôm vòng lại, mới là long thật kết ở lưng" vậy. (Chú: Đây bàn về đường đi của thân long.) Ngoài ra như núi "triều" (núi chầu ở phía trước), núi "thác" (núi đỡ ở phía sau), núi "thị vệ" (núi hầu, núi canh hai bên), và sự quay mặt quay lưng của các tinh thần ở "thủy khẩu sa" (núi, gò ở cửa nước – chỗ dòng nước chảy ra khỏi khu đất) thì hơi khác với điều này: cũng lấy loại chia chữ bát lớn nhỏ, eo mềm mà bụng không phình, lưng ngoài mặt trong là hướng; không có chữ bát lớn nhỏ, bụng phình mà eo không mềm, lưng trong mặt ngoài là quay lưng; dù không phải quay lưng lại hướng ra ngoài mà gù về phía mình, nếu không có chân tình của mặt chính hướng vào trong thì cũng là quay lưng. Những điều này đều không quan hệ đến thật giả của đất, chỉ làm giảm phúc lực của long mà thôi. (Chú: Đây bàn về các tinh thần hộ vệ và nơi tiêu nước (?).)
Nếu chữ bát lớn nhỏ của các tinh thần hậu long (đoạn long mạch phía sau chạy đến huyệt) không hướng vào nhau, hoặc có một bên hướng về người khác, thì là long giả. Chữ bát lớn nhỏ của huyệt sơn (ngọn núi trực tiếp kết ra huyệt) không hướng vào nhau, hoặc có một bên hướng về người khác, thì là huyệt giả. Chữ bát lớn nhỏ của hậu long hướng vào nhau, mà các sa "tống tòng triền hộ" (các núi tiễn đưa, theo hầu, quấn quanh, che chở) hai bên có một bên không hướng, thì tuy là long nhưng ắt không phải long chính. Các núi tiễn đưa, theo hầu, quấn quanh, che chở hai bên đều hướng, mà chữ bát lớn nhỏ của huyệt sơn có một bên không hướng, thì tuy có huyệt nhưng ắt ở chỗ khác. Chữ bát lớn nhỏ của huyệt sơn và các núi tiễn đưa, theo hầu, quấn quanh, che chở hai bên đều hướng, mà núi triều không mở mặt hướng vào, thì ắt là "chi long" (long nhánh) chứ không phải "chính cán" (long thân chính). Núi thủy khẩu không quay mặt vào trong thì ắt là mượn dùng mà giảm phúc lực. (Chú: Núi thủy khẩu có cái không hướng vào trong, nếu trong huyệt không nhìn thấy thì cũng được. Đây bàn về sự quấn quanh che chở long huyệt kiêm cả núi triều, núi "án" – núi thấp ngay trước huyệt như cái bàn – và núi thủy khẩu.)
Ở chỗ núi tổ phân long, các gò đồi hai bên hướng vào nhiều thì long vượng. "Hoành long hàng mạch" (long nằm ngang hạ mạch ra từ sườn) mà sau lưng có "hiếu thuận quỷ" (gò nhánh nhô ra sau lưng núi chủ, ôm ngược về đỡ lấy huyệt như đứa con hiếu thuận) ôm ngược lại huyệt thì là thật. (Chú: Đây bàn về hộ sa ở chỗ phân long kiêm cả quỷ sau lưng long nằm ngang.) Vào trong huyệt thấy hướng, mà nhìn xa như quay lưng, thì không phải long; nhìn xa như hướng, mà vào trong huyệt thấy quay lưng, thì không phải huyệt. Bên ngoài không quay lưng (?) mà bên trong có lăng giác hướng vào nhau thì có thể bỏ (?). Không hướng trái, không hướng phải, mà đốt nào cũng có miệng lông ngỗng, lại được sa hai bên trái phải hướng vào, thì dù nhìn từ bên cạnh cũng có thể chọn dùng. Hoặc hướng trái, hoặc hướng phải, mà hình như cánh tay nghiêng, sa hai bên trái phải lại có một bên quay lưng với mình, thì ngay cả bản thân nó cũng là thể sa (núi phụ, không phải long chính). Long Hổ của chính mình (núi Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải của huyệt) hướng mặt vào, các lớp bên ngoài cũng đều hướng, thì đất lớn; các lớp bên ngoài không hướng, mà Long Hổ của chính mình hướng, thì đất nhỏ. (Chú: Đây bàn về việc nhận biết quay mặt quay lưng trong ngoài xa gần, để phân biệt long huyệt thật giả lớn nhỏ.)
Có loại Long Hổ khí vượng, "diệu khí" (phần đất đá nhọn từ đầu Long Hổ vọt lộ ra ngoài, do khí quá thịnh mà bay ra) bay vọt, ngoài lần hướng vào duy nhất của Long Hổ bản thân thì liền bay vọt đi; nếu được các núi tổng triền hộ (lớp quấn quanh che chở bao trùm) và núi thủy khẩu mặt nào cũng hướng vào nhau, ôm giữ lấy những sa bay vọt ấy, thì trái lại là đất lớn. Điều này phải tìm ở ngoài kiến thức thông thường; nhưng cũng phải xem long tổ thế nào: nếu đường đi của long tổ đốt nào cũng mở mặt, mà ở chỗ phân long "xuất trướng" (long mạch từ giữa dãy núi xòe ra như màn trướng mà chui ra) và "quá giáp" (đoạn long mạch thắt hẹp, hạ thấp nối giữa hai ngọn núi), hai bên đón đưa quấn quanh che chở lớp lớp giống nhau, thì mới được. (Chú: Đây bàn về diệu khí.)
Lại có loại thân long ở lúc mới chia ra rồi lại rút đi, các gò đồi che chở theo hầu hai bên hướng vào rất nhiều, đến chỗ kết huyệt (?) chỉ được nước quấn quanh, hoàn toàn không có núi che chở theo hầu, chỉ có một nhánh sa âm (dải gò đất mỏng thấp) vừa đủ che chắn cho huyệt (?), thì cũng là đất lớn (Chú: có nước vòng quanh thì không ngại hộ sa mỏng manh). Cho nên gốc của quay mặt quay lưng là ở chỗ phân long làm tổ, ở lúc xuyên trướng quá giáp; còn sự quay mặt quay lưng ở đầu mạch chỉ là ngọn mà thôi. (Chú: Đây bàn về việc kết huyệt mà hộ sa mỏng manh, là chỉ long vượng chạy ra vùng "bình dương" – đồng bằng; nếu kết đất ở vùng núi hang thì nên lấy loại ở đầu mạch có nhiều sa hướng thật làm quý.)
Lại có loại long vượng, cành nào cũng kết quả, đốt nào cũng nở hoa, trong một cục (một khu thế đất khép kín) kết mấy đất, trong vài dặm kết mấy chục đất; sa của nó ắt mỗi cái tự ngoảnh về huyệt của mình, sao có thể lớp lớp hướng về mình mà không quay lưng được (Chú: phần nhiều thành "ngư vĩ sa" – sa hình đuôi cá –, làm vệ hộ hai bên). Chỉ nên bàn đến cành lá của bản thân nó: không ngoảnh về người khác mà hướng về chính mình, có mặt sao (mặt của ngọn núi) có mặt huyệt, thì là đất đẹp. Các lớp bên ngoài đều tự đi ngoảnh về huyệt của mình, sao có thể hướng về mình được; chỉ cần mượn dùng được, ghép khớp được, ra dáng một cục mà không xiên xẹo chạy lủi, đè ép, bắn chĩa vào là tốt. Cũng vẫn lấy loại nhiều sa hướng thật làm hơn. (Chú: Đây bàn về long vượng kết huyệt.)
Lại có một loại "huyệt quái" (huyệt có hình thế lạ, khác thường), sự mở mặt cúi đầu của hậu long, sự "kết tề" nhả khí sát huyệt rất thật (Chú: kết tề – kết thành chỗ như cái rốn, xem kỹ ở thiên Nhũ đột oa kiềm), mà dáng vẻ Long Hổ lại quay lưng bỏ đi (Chú: chỉ diệu khí bay vọt). Nếu bàn theo cách thấy thông thường thì sao thành đất được; nhưng khi xét kỹ, ở chỗ quay ngược đi ấy có nếp vân mờ mờ ôm vào, hoặc có vân đá lớp lớp cuộn quay lại, thì cũng thành huyệt thật. Như các hình "khuỷu tay ngược dính xương cao", "cò phơi cánh", "ngỗng trời xoay ngược cánh" là vậy. Nhưng nếu không có chứng nghiệm của minh đường (?) và sự hội tụ của "viên cục" (thế các núi vây kín như tường thành) thì không được. (Chú: Đất lớn mới thành như thế; đất nhỏ trong viên cục thì chỉ lấy sa ở môi và miệng huyệt làm chứng. Đây bàn về Long Hổ quay lưng.)
Sách Khôn đạo châu cơ (?) nói: "Các núi chầu hướng vào, dường như có đất, nhưng cần phân biệt thật giả." Đã nói là "chầu hướng", lại còn có thật giả, thì phân biệt ở đâu? Ở chỗ nhận ra lưng và mặt mà thôi. Dương công nói: "Nếu là mặt thì rộng mà bằng, nếu là lưng thì nhiều bờ dốc." Phàm núi chầu hướng vào, quả thật đều có mặt rộng bằng ở phía trước, lại có hình dốc đứng, sưng phồng ở phía sau, thì mới thấy mặt hướng về mình, lưng ở bên ngoài, ấy là hướng thật. Nếu trái lại thế, dáng tuy hướng về mình mà thực ra không có mặt, thì không phải hướng thật. Núi hướng không thật thì núi chủ không kết đất. Cho nên xem đất phải xem trong và xem ngoài. Xem trong là đứng ở chỗ làm huyệt, xem các núi bốn phía và hai bên trái phải của bản thân có đều hữu tình hướng về mình hay không; nếu các núi vô tình không hướng về mình thì kết huyệt không thật. Xem ngoài là: các núi bốn phía, có cái từ trong huyệt thấy nó hướng về mình, nhưng từ ngoài huyệt nhìn thì lại quay lưng vô tình, chạy lủi sang hướng khác; cái thấy từ trong huyệt là hướng về mình ấy không phải mặt thật. Núi hướng về mình mà giả thì không phải đất thật. Cho nên xem trong không thể không xem ngoài. Nhưng loại hình dáng quay lưng mà tính tình hướng vào, thì nhìn từ ngoài tuy quay lưng, nhìn từ trong lại hữu tình; long, huyệt, sa, thủy cái nào cũng thật, thì lại không thể khư khư theo phép nhìn ngoài mà bỏ hết đi. Bởi đại thế quay đi là hình dáng quay lưng, còn vân đá cuộn quay lại là tính tình hướng vào, như các hình "cò phơi cánh" nói ở trên vậy. Cho nên sự quay mặt quay lưng của vân đá càng nên xem kỹ. (Chú: Đại ý của cả thiên tóm lại là nhận biết lưng mặt, mà hoàn toàn lấy việc xét tính tình làm chủ; chia thật chia giả cùng sự quay mặt quay lưng của vân đá là những biểu hiện rõ ràng của tính tình; lại bàn đến cách xem trong xem ngoài, thì sự quay mặt quay lưng của long và sa tự không giấu được.)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video