Thiên 6 — Hợp và cắt (nước hợp, nước cắt)

 HỢP VÀ CÁT (hợp: chỗ các dòng nước, các dải đất khép lại gặp nhau; cát: nước "cắt" sát vào long mạch hoặc sát huyệt, là điều xấu)

 (Thiên này bàn chuyện sa (các gò, dải núi nhỏ quanh long mạch và huyệt) tách ra và khép lại, để làm chứng cho chuyện nước tách ra và khép lại. Xem chỗ nước "cắt" thì biết sa có thu gom được mạch (long mạch: đường khí của đất chạy theo thế núi) hay không. Huyệt (chỗ khí đất tụ lại, nơi đặt mộ) thật hay giả đều phân biệt ở đây.)

 Thế nào là hợp và cát? Đáp: có tách thì ắt có hợp; không tách mà đã thu khép thì ắt bị cắt. Nghĩa chữ "cát" có bốn loại.

 Thứ nhất: trên đỉnh núi, phần hóa sinh não (khối gò tròn nhô ra ngay dưới đỉnh, nơi long mạch bắt đầu "sinh" ra để đi xuống) có thiền dực (hai dải gò mỏng như cánh ve ôm hai bên mạch), hoặc có chỗ cơ lý (thớ, vân của mặt đất) xòe ra tách đôi. Khi ấy vết nước ắt nằm ngoài thiền dực và cơ lý, tách ra như hình chữ bát (chữ "八", hai nét xòe sang hai bên). Đó là nước giới xuất mạch (nước làm ranh giới hai bên chỗ mạch bắt đầu đi ra) (chỗ mạch ra có sa tách và nước tách, nước ắt chia hai bên còn mạch giáng xuống ở giữa, nên gọi là nước giới xuất mạch). Nếu không có dòng nước tách ấy, nước ắt kẹp sát mạch mà xuyên qua đầu núi, gọi là nước cát mạch (nước cắt đứt mạch) (trước đỉnh không có nước của thiền dực, cơ lý thì nước xuyên qua đầu núi).

 Thứ hai: lưng chừng núi nổi lên gò như bọt nước, có kim ngư sa (hai dải gò nhỏ hình như con cá vàng kẹp hai bên mạch ở lưng chừng núi) tách ra. Khi ấy vết nước ắt nằm ngoài kim ngư sa, tách ra như chữ bát, đó là nước giới hành mạch (nước làm ranh giới hai bên đoạn mạch đang đi) (nước dưới sườn thiền dực phía trên phải tách ra ở ngoài kim ngư sa, nhờ vậy làm ranh giới cho mạch đi, nên gọi là nước giới hành mạch). Nếu không có dòng nước tách ấy, nước ắt kẹp mạch mà đập vào sườn, gọi là nước cát lặc (nước cắt vào sườn) (?).

 Thứ ba: cầu thiềm (khối gò tròn nhô ra ngay sau huyệt, như mái hiên che trên huyệt) có thiền dực, cơ lý tách ra. Khi ấy vết nước ắt tách ra ở ngoài phần má phình của huyệt, như hai nếp pháp lệnh (hai nếp nhăn từ cánh mũi chạy xuống khóe miệng) gặp nhau dưới cằm (dòng nước này tách ra từ dưới sườn kim ngư sa, vòng qua bên sườn huyệt rồi hợp lại dưới môi huyệt). Đó là nước giới nhập mạch (nước làm ranh giới chỗ mạch đi vào huyệt) (cầu thiềm có sa tách thì má huyệt tròn phình, nước tách ra ở đó, mạch theo đó mà vào, nên gọi là nước giới mạch). Nếu không có sự tách ấy thì má huyệt ắt không phình, nước ắt kẹp mạch mà xiên lại gặp nhau dưới cằm, gọi là nước cát cước (nước cắt chân huyệt) (có cầu thiềm mà không có thiền dực, cơ lý tách ra thì má huyệt không phình, nước mưa sau huyệt chảy thẳng xuống rồi xiên lại gặp nhau dưới môi, đó chính là cắt chân. Xét các lời trên, vì lấy nước tách làm chính nên nói từ đỉnh núi xuống đến sát huyệt).

 Hoặc bên huyệt thiếu một bên thiền dực (nói về huyệt nhũ, huyệt đột: huyệt hình bầu vú rủ xuống, huyệt hình gò lồi lên), mà nước giới mờ mờ chảy xiên qua phía trong môi huyệt (môi huyệt: phần đất nhô ra trước huyệt như cái môi) (nước giới một bên huyệt chảy xiên lên môi, là cắt chân mà đi qua). Hoặc dư khí (phần đất thừa trải ra trước huyệt do khí còn dư) không từ chính thân huyệt trải ra (dư khí trải ra từ giữa huyệt mới là thật, xem kỹ ở thiên "Nhân nhục thần chiên" — tức nệm, đệm, môi, chiếu trước huyệt — trong quyển ba), mà bên trái hoặc bên phải lại nổi cao trải tới (nước giới một bên ấy chảy xiên đến trước huyệt). Hoặc cả hai bên đều nổi cao trải tới, mà nước giới mờ mờ hợp lại bên trong dư khí (dư khí trước huyệt không thật, hai dòng nước giới hợp ở trong dư khí, là cắt chân mà hợp). Hoặc huyệt oa, huyệt kiềm (huyệt hình ổ lõm, huyệt hình gọng kìm) có một bên ngưu giác sa (dải sa cong như sừng trâu ôm hai bên huyệt) không do chính thân tách ra, nước giới xuyên qua bả vai (?) bay xiên chảy đến bên huyệt. Tất cả đều gọi là nước cát cước (huyệt nhũ, đột thiếu một bên sa thiền dực thì nước giới từ sau huyệt chảy xiên tới; huyệt oa, kiềm thiếu một bên ngưu giác sa thì nước giới từ bên huyệt chảy xiên qua; cho đến dư khí không từ chính thân trải ra, nước giới một bên hoặc hai bên trải tới hợp trong dư khí, đều là cắt chân, nên nói: đều là nước cát cước).

 Hoặc một cánh tay của chữ bát lớn, chữ bát nhỏ (nói về núi huyệt) bị sa ở đỉnh núi bên cạnh từ ngoài cắm vào, giữa nhánh ấy ắt có vết nước xuyên vào, gọi là nước cát tý (nước cắt cánh tay).

 Cắt chân, cắt tay không cần phạm cả hai bên, chỉ một bên phạm cũng quyết không thành đất. Còn nước cắt sườn thì đôi khi có chỗ không kỵ: phải là đỉnh núi và thiền dực bên huyệt đều đủ, đường mạch mềm như sợi dây kéo chùng (lưng chừng núi bị nước cắt sườn vì không có kim ngư sa, nhưng được đường mạch như dây kéo chùng, nước theo chỗ tỏa — chỗ mạch hạ thấp xuống — chia đi hai bên, nên có thể không kỵ), sa hai bên hướng vào nhau như các cánh hoa.

 Còn nước xuyên đỉnh cắt mạch, nếu ở hậu long (đoạn long mạch phía sau, xa huyệt) chỉ phạm nửa bên, cũng đôi khi không kỵ: phải là chữ bát lớn trên đỉnh núi huyệt (?), kim ngư sa ở lưng chừng núi, mặt huyệt, môi, nệm ở chỗ đến đầu đều đủ, đường mạch mềm như dây kéo chùng, sa trái phải hướng vào nhau như cánh hoa.

 Nhưng cắt sườn mà không kỵ thì không kể ở hậu long hay ở núi huyệt, trong vài trăm chỗ từng thấy một hai. Còn nước xuyên đỉnh cắt mạch chỉ phạm nửa bên mà không kỵ thì trong vài trăm hậu long cũng từng thấy một hai; ở núi huyệt phía trước thì ít thấy (cắt sườn thì núi huyệt có thể phạm; xuyên đỉnh cắt mạch thì núi huyệt không được phạm (?)). Phạm vào những điều này như người thiếu một mày một mắt, như hoa thiếu một lá một cánh, ắt không phải bản thể nguyên vẹn, chắc chắn có tổn thương. Phải xem xét kỹ càng, không được cho là đương nhiên mà tùy tiện chọn lấy. Nghĩa chữ "cát" đến đây là hết.

 Nói về hợp: đất thật có hai dòng nước hợp, đất giả cũng có hai dòng nước hợp (trên có tách mà dưới có hợp là thật; trên không tách mà dưới có hợp là giả). Hợp vốn không thể thiếu nước, nhưng cũng không thể hoàn toàn dựa vào chỗ nước hợp. Chỉ có hai dải sa ôm thu lại mới là hợp; nhưng đất thật có hai sa ôm, đất giả cũng có hai sa ôm thu (sau huyệt cầu thiềm rõ ràng, trước huyệt môi tròn nâng lên, hai sa ôm thu lấy môi là thật, không thì là giả). Hợp vốn không thể thiếu sa, nhưng cũng không thể hoàn toàn dựa vào chỗ sa hợp (ổ lõm trên vách núi cũng có hai sa ôm). Chỉ có môi tròn ôm thu mới đáng gọi là hợp thật.

 Bởi tách và hợp là sự đi và dừng của khí. Nếu không có phần giữa tròn, lưng nhô phía trên (giữa tròn tức là huyệt vựng — quầng tròn mờ của huyệt; lưng nhô phía trên là phía sau có cầu thiềm tách ra, nhô lên như lưng gù), hai bên kéo dài xuống làm khí tách, thì khí làm sao mà đi? Nếu không có phần giữa tròn, lưng nhô phía dưới (trước quầng huyệt có môi tròn nâng lên như lưng gù nhô ra, nên gọi là lưng dưới), hai góc thu lên làm khí hợp, thì khí làm sao mà dừng? Tách như hình trăng thượng huyền, hợp như hình trăng hạ huyền; tách như nếp pháp lệnh hai bên mũi, hợp như cái cằm dưới miệng; tách như ngực sườn trên rốn, hợp như bụng dưới dưới rốn. Còn tâm mặt trăng, rốn của bụng, nhân trung (rãnh giữa mũi và môi trên) của mặt, chính là chỗ chính giữa của tách và hợp; tâm ấy là nơi sinh khí tụ. Cho nên sa ẩn bên huyệt mà hai góc kéo xuống chưa thu lên là khí đang đi chưa dừng; hai góc thu lên mà không kéo xuống là khí dừng mà không đi.

 Nhưng bên trong môi tròn phải phẳng như lòng bàn tay, có thể đọng nước vòng quanh (chỗ trong môi tròn phẳng như lòng bàn tay chính là tiểu minh đường — khoảng đất nhỏ bằng phẳng ngay trước huyệt; "có thể đọng nước vòng quanh" là nói nước quanh quầng huyệt tụ về đây). Mép môi tròn phải có gờ cạnh, phẳng mà không làm nước xói trôi (?). Nếu như lưng rùa, mũi trâu (gồ tròn trơn tuột), thì nước chia, nước xói, dù hai góc thu lên cũng không phải hợp thật (như lưng rùa mũi trâu thì không có tiểu minh đường phẳng như lòng bàn tay, mạch làm sao dừng được). Tuy có môi tròn hợp lại, nhưng hai sa ôm lấy môi ấy cũng không thể thiếu; nếu không, nước giới lớn sẽ đập cắt mà đến, gọi là "có môi mà không có vạt áo" (không có hai sa ôm môi thì không có nước khép vạt áo, mà thành nước cắt vạt). Cho nên bàn về hợp, nên lấy sự hợp của môi tròn làm chính, kế đến sự hợp của sa, rồi đến sự hợp của nước là được.

 Nước có ba lần hợp, còn gọi là nước tam xoa (hợp là nghĩa giao nhau; chữ "xoa" là hình hai nét giao nhau; ba lần hợp nên gọi là tam xoa). Trước cầu thiềm, bên quầng tròn có vết nước mờ mờ hợp ở tiểu minh đường, là nước hợp thứ nhất (tức nước giải nhãn — "mắt cua"). Dưới sườn kim ngư sa ở lưng chừng núi tách ra nước chữ bát nhỏ, vòng qua bên má huyệt mà hợp dưới môi, là nước hợp thứ hai (tức nước kim ngư, cũng gọi là nước hà tu — "râu tôm", xem thiên "Loan diện" ở quyển sau). Dưới sườn thiền dực trước đỉnh núi tách ra nước chữ bát lớn, vòng ngoài kim ngư sa, gặp nước chữ bát nhỏ vòng ngoài má huyệt, rồi cùng hợp ở nội minh đường (khoảng đất bằng trước huyệt nằm trong vòng Long Hổ), là nước hợp thứ ba (tức nước hà tu. Ở đây lấy nước hợp làm chính nên nói từ cầu thiềm lên đến đỉnh núi. Trước nói nước tách ở đỉnh núi đều nằm ngoài thiền dực của hóa sinh não, ở đây nói nước hợp tách ra từ dưới sườn thiền dực trên đỉnh; tuy cách nói khác mà thật ra là một: một dòng từ lưng sa đến, một dòng từ mặt sa ra, đến dưới thì hợp làm một, trong ngoài cùng chảy, chỉ là một lớp nước ấy mà thôi. Chỉ có nước vết bóng sát quầng huyệt (?) tự thành tách hợp riêng, không nối liền với hai dòng hà tu; xem hình kèm theo sẽ rõ).

 Nước ba hợp tuy không có nước chảy thường xuyên, nhưng đều có dấu vết mỏng mờ mờ. Chỗ có Long Hổ (hai dải núi ôm hai bên huyệt: bên trái gọi Thanh Long, bên phải gọi Bạch Hổ) ôm thu thì ắt có nước giao vạt, chỗ hợp dễ thấy. Chỗ Long Hổ dang rộng ra hoặc không có Long Hổ, chân núi một dải bằng phẳng, lại không có rãnh giao vạt, thì chỉ có chỗ thấp của minh đường là có thể hiểu ngầm ra chỗ hợp (thấp thì nước tụ, đó là chỗ hợp). Chỗ khởi đầu rãnh của nước hợp vốn là nguồn đổ về của nước ba tách; cho nên có nước ba tách thì ắt có nước ba hợp, không cần nhất định phải có chỗ nước giao nhau rõ ràng mới là hợp.

 Còn chỗ nước giao nhau rõ ràng thì, ngoài trường hợp chính thân có Long Hổ (ranh giới của Long Hổ sâu nên rõ có nước), chỉ có nước giới lớn đi theo long hợp lại ở ngoại minh đường (khoảng đất bằng rộng ở ngoài Long Hổ). Nhưng nước ấy: ở hoành cục (thế đất long mạch chạy ngang) thì hợp ở hai bên trái phải; ở nghịch cục (long quay ngược lại kết huyệt) thì hợp sau lưng; ở thuận cục (long xuôi theo chiều đi mà kết huyệt) thì hợp trước huyệt; chính thân có nhánh thừa dài vài dặm thì nước hợp ở ngoài vài dặm. Không thể lấy chỗ hai dòng nước lớn hợp nhau làm nơi long chính kết huyệt.

 Chú: Hình 14, hình 15: lớp tách thứ nhất từ dưới sườn thiền dực đỉnh núi tách ra, tức nước hà tu. Lớp tách thứ hai từ dưới sườn kim ngư sa lưng chừng núi tách ra, tức nước kim ngư, cũng gọi nước hà tu. Lớp tách thứ ba từ dưới cầu thiềm hai bên quầng huyệt tách ra, tức nước giải nhãn. Nước tách lớp thứ ba hợp ở tiểu minh đường là nước hợp thứ nhất; nước tách lớp thứ hai hợp dưới môi là nước hợp thứ hai; nước tách lớp thứ nhất hợp ở nội minh đường trong Long Hổ là nước hợp thứ ba; nước giới lớn theo long hợp ở ngoại minh đường ngoài Long Hổ.

 Đây là nói về loại tinh thần khai cước đúng chuẩn (tinh thần: các ngọn núi, gọi theo hình các sao; khai cước: núi có chân tay xòe ra rõ ràng), núi huyệt cao lớn, phạm vi rất rộng, đường mạch nối dài xa. Nếu núi huyệt thấp nhỏ, sống mạch đứt quãng, chính thân không mở miệng, huyệt kết ở chỗ lõm trên đỉnh núi, cùng với cách huyệt kiềm nghiêng, kiềm bên, thì chỉ có nước tách hợp nhỏ sát huyệt, nhưng cũng có chỗ khác nhau là một vế rõ, một vế mờ. Lớp nước tách thứ nhất, thứ hai thì thấy ở chỗ mạch đi qua, ngã đứt ở hậu long. Như tinh thần khai cước mà Long Hổ có thừa (?) còn phạm vi núi huyệt không nhiều, thì hai dòng hà tu, kim ngư có khi tách ở bên rồi gộp lại, dưới môi cũng không nhất định có hai lớp hội hợp. Bởi thể núi không như nhau, cách huyệt nhiều kiểu, hình trên chỉ vẽ quy mô, cốt ở người sáng suốt khéo quan sát mà thôi. Còn nước nội, ngoại minh đường đều hội hợp mà chảy; chỉ có nước tiểu minh đường vốn mờ nhạt, mưa xong thì thấm vào đất; nếu gặp mưa lớn tràn ra, chảy thẳng qua môi huyệt, đó là phá thần (vỡ môi huyệt).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video