Thiên 19 — Phẩm 19 – Thừa rộng lớn

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa người qua bờ bên kia, tức bờ giác ngộ), phẩm thứ mười chín: phẩm Quảng Thừa (Giảng rộng về cỗ xe). Bản Khiết Đan (bản kinh khắc in ở nước Liêu của người Khiết Đan) gọi là phẩm Tứ Niệm Xứ.

 Phật bảo Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý "không"): "Ma-ha-diễn (Đại thừa, "cỗ xe lớn" chở mình và mọi người đến giác ngộ) của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) là bốn niệm xứ (bốn chỗ đặt sự chú tâm quán sát: thân, cảm thọ, tâm và các pháp). Bốn ấy là gì? Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân theo đúng như thân nơi thân bên trong (thân mình), mà cũng không khởi ý niệm chấp vào thân, vì thân không thể nắm bắt được; quán sát thân theo đúng như thân nơi thân bên ngoài (thân người khác), nơi thân cả trong lẫn ngoài, mà cũng không khởi ý niệm chấp vào thân, vì không thể nắm bắt được. Siêng năng tinh tấn, một lòng chuyên chú, trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian. Đối với cảm thọ bên trong, tâm bên trong, pháp bên trong; cảm thọ bên ngoài, tâm bên ngoài, pháp bên ngoài; cảm thọ trong ngoài, tâm trong ngoài, pháp trong ngoài, cũng quán sát theo đúng như vậy, mà cũng không khởi ý niệm chấp vào pháp, vì không thể nắm bắt được. Siêng năng tinh tấn, một lòng chuyên chú, trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian.

 Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân nơi thân bên trong như thế nào? Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát khi đi biết mình đang đi, khi đứng biết mình đang đứng, khi ngồi biết mình đang ngồi, khi nằm biết mình đang nằm; thân đang làm gì thì biết rõ như thế. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân nơi thân bên trong như vậy, siêng năng tinh tấn, một lòng chuyên chú, trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian, vì có thể nắm bắt được (?).

 Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát dù khi đến hay khi đi, khi nhìn khi ngó đều một lòng chuyên chú; khi co khi duỗi, khi cúi khi ngửa, khi mặc y tăng-già-lê (tấm y lớn khoác ngoài của người xuất gia), khi cầm giữ y bát, khi ăn uống, nằm nghỉ, ngồi, đứng, ngủ, thức, nói năng, im lặng, vào hay ra thiền định, cũng đều luôn một lòng chuyên chú. Như thế, này Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ đưa đến bờ giác ngộ), quán sát thân nơi thân bên trong, vì không thể nắm bắt được.

 Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân nơi thân bên trong, một lòng nhớ nghĩ: hít vào thì biết mình hít vào, thở ra thì biết mình thở ra; hít vào dài thì biết hít vào dài, thở ra dài thì biết thở ra dài; hít vào ngắn thì biết hít vào ngắn, thở ra ngắn thì biết thở ra ngắn. Ví như người thợ tiện hay học trò của thợ tiện, kéo dây dài thì biết dài, kéo dây ngắn thì biết ngắn. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, một lòng nhớ nghĩ: hít vào thì biết hít vào, thở ra thì biết thở ra; hít vào dài thì biết hít vào dài, thở ra dài thì biết thở ra dài; hít vào ngắn thì biết hít vào ngắn, thở ra ngắn thì biết thở ra ngắn. Như thế, này Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân nơi thân bên trong, siêng năng tinh tấn, một lòng chuyên chú, trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát bốn đại (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất) trong thân, nghĩ rằng: 'Trong thân có đất (phần cứng), nước (phần lỏng), lửa (hơi ấm), gió (sự chuyển động). Ví như người đồ tể giết bò hay học trò của đồ tể, dùng dao giết bò rồi chia làm bốn phần. Chia xong bốn phần, hoặc đứng hoặc ngồi mà nhìn bốn phần ấy.' Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật, quán sát bằng nhiều cách bốn đại trong thân: đất, nước, lửa, gió. Như thế, này Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân nơi thân bên trong, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân mình từ chân lên đến đỉnh đầu, bọc quanh bởi một lớp da mỏng, bên trong chứa đầy đủ thứ nhơ nhớp, nghĩ rằng: 'Trong thân có tóc, lông, móng, răng, da mỏng, da dày, gân, thịt, xương, tủy, lá lách, thận, tim, mật, gan, phổi, ruột non, ruột già, dạ dày, bọng đái, phân, nước tiểu, ghét bẩn, mồ hôi, nước mắt, nước mũi, nước dãi, nước bọt, mủ, máu, đờm vàng, đờm trắng, đờm dãi, mỡ, màng mỡ (?), não, màng não.' Ví như trong kho của người nông dân có các ngăn chứa đủ thứ hạt, đầy ắp lúa, mè, kê, nếp, đậu, lúa mì; người mắt sáng mở kho ra liền biết đây là mè, đây là kê, đây là lúa, đây là nếp, đây là lúa mì, đậu, phân biệt rõ ràng hết thảy. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, quán sát thân này từ chân lên đến đỉnh đầu, bọc quanh bởi lớp da mỏng, bên trong chứa đầy đủ thứ nhơ nhớp, từ tóc, lông, móng, răng cho đến màng não. Như thế, này Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân bên trong, siêng năng tinh tấn, một lòng chuyên chú, trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát nếu thấy xác người chết bị vứt bỏ, một ngày, hai ngày cho đến năm ngày, phình trướng, xanh bầm, mủ nước chảy ra, liền tự nghĩ: 'Thân ta rồi cũng có tướng như thế, cũng theo lẽ như thế, chưa thoát khỏi lẽ ấy.' Như thế, này Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân nơi thân bên trong, siêng năng tinh tấn, một lòng chuyên chú, trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian, vì không thể nắm bắt được.

 Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát nếu thấy xác người chết bị vứt bỏ, đến ngày thứ sáu, thứ bảy, bị quạ, diều hâu, chim kên kên, chim ưng, chó sói, chồn cáo, chó, đủ các loài chim thú như thế xâu xé ăn thịt, liền tự nghĩ: 'Thân ta cũng có tướng như thế, cũng theo lẽ như thế, chưa thoát khỏi lẽ ấy.' Như thế, này Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân nơi thân bên trong, siêng năng tinh tấn, một lòng chuyên chú, trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian, vì không thể nắm bắt được.

 Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát nếu thấy xác người chết bị vứt bỏ, sau khi các loài chim thú ăn xong thì nhơ nhớp, rữa nát, hôi thối, liền tự nghĩ: 'Thân ta cũng có tướng như thế, cũng theo lẽ như thế, chưa thoát khỏi lẽ ấy.' ... cho đến trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian.

 Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát nếu thấy xác người chết bị vứt bỏ, chỉ còn bộ xương nối liền, máu thịt còn dính vấy, gân còn nối các xương với nhau, liền tự nghĩ: 'Thân ta cũng có tướng như thế, cũng theo lẽ như thế, chưa thoát khỏi lẽ ấy.' ... cho đến trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian.

 Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát nếu thấy xác người chết bị vứt bỏ, bộ xương nối liền, máu thịt đã rời hết, chỉ còn gân nối các xương với nhau, liền tự nghĩ: 'Thân ta cũng có tướng như thế, cũng theo lẽ như thế, chưa thoát khỏi lẽ ấy.' ... cho đến trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian.

 Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát nếu thấy xác người chết bị vứt bỏ, bộ xương đã rời rã rơi trên đất, liền tự nghĩ: 'Thân ta cũng có tướng như thế, cũng theo lẽ như thế, chưa thoát khỏi lẽ ấy.' Như thế, này Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân bên trong, cho đến trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian.

 Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát nếu thấy xác người chết bị vứt bỏ, xương rơi rải trên đất, xương bàn chân một nơi, xương cẳng chân (?), xương đùi, xương hông, xương sườn, xương sống, xương tay, xương cổ, đầu lâu mỗi thứ một nơi, liền tự nghĩ: 'Thân ta cũng có tướng như thế, cũng theo lẽ như thế, chưa thoát khỏi lẽ ấy.' Như thế, này Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân bên trong, cho đến trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian.

 Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thấy xương người chết bị vứt bỏ nằm trên đất đã nhiều năm, gió thổi nắng phơi, màu trắng như vỏ ốc, liền tự nghĩ: 'Thân ta cũng có tướng như thế, cũng theo lẽ như thế, chưa thoát khỏi lẽ ấy.' Như thế, này Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân bên trong, cho đến trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian, vì không thể nắm bắt được.

 Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thấy xương người chết bị vứt bỏ nằm trên đất đã nhiều năm, màu như chim bồ câu, mục rữa nát vụn, hòa lẫn vào đất, liền tự nghĩ: 'Thân ta cũng có tướng như thế, cũng theo lẽ như thế, chưa thoát khỏi lẽ ấy.' Như thế, này Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát thân nơi thân bên trong, siêng năng tinh tấn, một lòng chuyên chú, trừ bỏ lòng tham muốn và ưu sầu của thế gian, vì không thể nắm bắt được. Đối với thân bên ngoài, thân trong ngoài cũng như vậy. Thọ niệm xứ (chú tâm quán sát cảm thọ khổ, vui, không khổ không vui), tâm niệm xứ (chú tâm quán sát tâm), pháp niệm xứ (chú tâm quán sát các pháp) cũng nên nói rộng như thế. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là bốn chánh cần (bốn sự siêng năng đúng đắn). Bốn ấy là gì? Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát, đối với các điều ác, điều bất thiện chưa sinh, để chúng không sinh, thì khởi ý muốn, siêng năng tinh tấn, nhiếp tâm tu đạo; đối với các điều ác, điều bất thiện đã sinh, để dứt trừ chúng, thì khởi ý muốn, siêng năng tinh tấn, nhiếp tâm tu đạo; đối với các điều thiện chưa sinh, để chúng sinh ra, thì khởi ý muốn, siêng năng tinh tấn, nhiếp tâm tu đạo; đối với các điều thiện đã sinh, để chúng được giữ vững, không mất, tu tập cho trọn đầy, tăng trưởng rộng lớn, thì khởi ý muốn, siêng năng tinh tấn, nhiếp tâm tu đạo. Vì không thể nắm bắt được. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là bốn như ý phần (bốn nền tảng đưa đến thần thông, muốn gì được nấy). Bốn ấy là gì? Là tu như ý phần thành tựu nhờ định do ý muốn và nỗ lực dứt trừ (đoạn hành: sự tu tập dứt điều ác, phát triển điều thiện); tu như ý phần thành tựu nhờ định do tâm và nỗ lực dứt trừ; tu như ý phần thành tựu nhờ định do tinh tấn và nỗ lực dứt trừ; tu như ý phần thành tựu nhờ định do suy xét và nỗ lực dứt trừ; vì không thể nắm bắt được. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là năm căn (năm gốc rễ của sự tu tập, làm nảy sinh các điều thiện). Năm ấy là gì? Là tín căn (lòng tin), tinh tấn căn (sự siêng năng), niệm căn (sự nhớ nghĩ, tỉnh giác), định căn (sự định tĩnh), tuệ căn (trí tuệ). Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là năm lực (năm sức mạnh, do năm căn phát triển vững chắc mà thành). Năm ấy là gì? Là tín lực, tinh tấn lực, niệm lực, định lực, tuệ lực. Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là bảy giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ). Bảy ấy là gì? Bồ-tát Ma-ha-tát tu niệm giác phần (nhớ nghĩ, tỉnh giác), nương vào sự xa lìa, nương vào sự không đắm nhiễm, hướng về niết-bàn (trạng thái tịch diệt, đã dứt sạch phiền não và sinh tử); tu trạch pháp giác phần (chọn lựa phân biệt pháp đúng sai), tinh tấn giác phần (siêng năng), hỷ giác phần (vui mừng trong pháp), trừ giác phần (thân tâm nhẹ nhàng, trừ bỏ nặng nề), định giác phần (định tĩnh), xả giác phần (buông xả, tâm bình thản), cũng nương vào sự xa lìa, nương vào sự không đắm nhiễm, hướng về niết-bàn, vì không thể nắm bắt được. Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là tám thánh đạo phần (tám yếu tố của con đường bậc thánh). Tám ấy là gì? Là chánh kiến (thấy biết đúng), chánh tư duy (suy nghĩ đúng), chánh ngữ (nói đúng), chánh nghiệp (làm đúng), chánh mạng (sinh sống đúng), chánh tinh tấn (siêng năng đúng), chánh niệm (nhớ nghĩ, tỉnh giác đúng), chánh định (định tĩnh đúng). Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là ba tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú, không tán loạn). Ba ấy là gì? Là tam-muội Không, tam-muội Vô tướng, tam-muội Vô tác. Tam-muội Không là thấy đặc tướng riêng của các pháp là không, đó gọi là Không giải thoát môn (cửa giải thoát Không). Vô tướng là phá bỏ tướng của các pháp, không nhớ không nghĩ đến, đó gọi là Vô tướng giải thoát môn. Vô tác là đối với các pháp không mong cầu tạo tác, đó gọi là Vô tác giải thoát môn. Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí, tận trí, vô sinh trí, pháp trí, tỷ trí, thế trí, tha tâm trí, như thật trí. Thế nào gọi là khổ trí? Biết khổ không sinh, đó gọi là khổ trí (trí biết về khổ). Thế nào gọi là tập trí? Biết tập (nguyên nhân gây ra khổ) cần phải dứt, đó gọi là tập trí. Thế nào gọi là diệt trí? Biết khổ đã diệt, đó gọi là diệt trí. Thế nào gọi là đạo trí? Biết tám thánh đạo phần (con đường dứt khổ), đó gọi là đạo trí. Thế nào gọi là tận trí? Biết tham dục, giận dữ, si mê đều đã hết, đó gọi là tận trí. Thế nào gọi là vô sinh trí? Biết trong các cõi hữu (các cõi tồn tại trong vòng sinh tử) không còn sinh nữa, đó gọi là vô sinh trí. Thế nào gọi là pháp trí? Biết gốc gác sự việc của năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), đó gọi là pháp trí. Thế nào gọi là tỷ trí (trí suy rộng, so sánh mà biết)? Biết mắt là vô thường, cho đến cảm thọ sinh ra do nhân duyên ý tiếp xúc với pháp cũng là vô thường, đó gọi là tỷ trí. Thế nào gọi là thế trí (trí thế gian)? Biết nhân duyên và tên gọi, đó gọi là thế trí. Thế nào gọi là tha tâm trí? Biết tâm của chúng sinh khác, đó gọi là tha tâm trí. Thế nào gọi là như thật trí? Đó là nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi pháp trong mọi phương diện) của chư Phật, đó gọi là như thật trí. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là ba căn: vị tri dục tri căn (căn của người chưa biết mà muốn biết), tri căn (căn của người đã biết), tri giả căn (căn của bậc đã biết trọn vẹn). Thế nào gọi là vị tri dục tri căn? Là tín căn, tinh tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn của những người hữu học (người còn đang tu học, chưa xong việc) chưa chứng quả (chưa đạt quả vị của bậc thánh), đó gọi là vị tri dục tri căn. Thế nào gọi là tri căn? Là tín căn cho đến tuệ căn của những người hữu học đã chứng quả, đó gọi là tri căn. Thế nào gọi là tri giả căn? Là tín căn cho đến tuệ căn của các bậc vô học (bậc đã xong việc tu học, không còn gì phải học), như A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), Bích-chi Phật (bậc tự mình quán nhân duyên mà giác ngộ, không có thầy) và chư Phật, đó gọi là tri giả căn. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là ba tam-muội. Ba ấy là gì? Là tam-muội có giác có quán, tam-muội không giác có quán, tam-muội không giác không quán (giác: tâm còn dò tìm thô sơ; quán: tâm còn xét kỹ vi tế). Thế nào gọi là tam-muội có giác có quán? Lìa các dục, lìa các điều ác, bất thiện, còn có giác có quán, đạt được niềm vui và an lạc do xa lìa mà sinh ra, vào Sơ thiền (tầng thiền thứ nhất), đó gọi là tam-muội có giác có quán. Thế nào gọi là tam-muội không giác có quán? Là khoảng giữa Sơ thiền và Nhị thiền (tầng thiền thứ hai), đó gọi là tam-muội không giác có quán. Thế nào gọi là tam-muội không giác không quán? Từ Nhị thiền cho đến định Phi hữu tưởng phi vô tưởng (tầng định cao nhất, nơi tâm tưởng vi tế đến mức không thể nói là có tưởng hay không có tưởng), đó gọi là tam-muội không giác không quán. Này Tu-bồ-đề (?)! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là mười niệm (mười điều thường nhớ nghĩ đến). Mười ấy là gì? Là nhớ nghĩ đến Phật, nhớ nghĩ đến Pháp (giáo lý của Phật), nhớ nghĩ đến Tăng (đoàn thể người tu theo Phật), nhớ nghĩ đến giới, nhớ nghĩ đến sự bố thí buông xả, nhớ nghĩ đến chư thiên (các vị trời), nhớ nghĩ đến điều thiện, nhớ nghĩ đến hơi thở ra vào, nhớ nghĩ đến thân, nhớ nghĩ đến cái chết. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là bốn thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc giới — cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), bốn vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo niềm vui của người, buông xả bình đẳng), bốn vô sắc định (bốn tầng định vượt ngoài mọi hình sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ), tám bối xả (tám pháp quán quay lưng, buông bỏ sự đắm nhiễm vào cảnh giới, đưa đến giải thoát), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt theo thứ tự, không xen tâm khác vào). Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt) của Phật. Mười ấy là gì? Phật biết đúng như thật tướng "là chỗ (đúng lý, có thể xảy ra)" và "không phải chỗ (trái lý, không thể xảy ra)" của tất cả các pháp; đó là lực thứ nhất. Biết đúng như thật các nghiệp (việc làm thiện ác) và các quả báo phải nhận trong quá khứ, vị lai, hiện tại của chúng sinh khác; biết chỗ tạo nghiệp, biết nhân duyên, biết quả báo; đó là lực thứ hai. Biết đúng như thật các thiền, các giải thoát, các tam-muội, các định, cùng sự phân biệt tướng nhơ và tướng sạch của chúng; đó là lực thứ ba. Biết đúng như thật tướng căn cơ cao thấp (khả năng tiếp nhận giáo pháp hơn kém) của chúng sinh khác; đó là lực thứ tư. Biết đúng như thật đủ thứ ý muốn và sự hiểu biết của chúng sinh khác; đó là lực thứ năm. Biết đúng như thật vô số bản tính khác nhau của thế gian; đó là lực thứ sáu. Biết đúng như thật những con đường dẫn đến mọi nơi (mọi cõi tái sinh và niết-bàn); đó là lực thứ bảy.

 Biết đủ thứ việc đời trước, có hình tướng, có nhân duyên: một đời, hai đời cho đến trăm nghìn đời, nhiều kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài lâu); từ khi kiếp đầu tiên chấm dứt, ta đã sinh vào giữa chúng sinh kia, mang họ như thế, tên như thế, ăn uống như thế, khổ vui như thế, thọ mạng dài ngắn như thế; chết ở nơi kia thì sinh ở nơi này, chết ở nơi này lại sinh trở lại nơi này; khi sinh ở nơi này, tên họ, ăn uống, khổ vui, thọ mạng dài ngắn cũng như thế; đó là lực thứ tám.

 Thiên nhãn (mắt thấy được mọi nơi, mọi việc vượt ngoài khả năng mắt thường) của Phật trong sạch hơn thiên nhãn của chư thiên, thấy chúng sinh lúc chết lúc sinh, đẹp đẽ hay xấu xí, lớn hay nhỏ, rơi vào đường ác hay rơi vào đường lành, theo nhân duyên của nghiệp như thế mà chịu quả báo: những chúng sinh này tạo thành nghiệp ác nơi thân, nghiệp ác nơi miệng, nghiệp ác nơi ý, chê bai hủy báng bậc thánh, theo tà kiến (thấy biết sai lầm) mà tạo nghiệp, do nhân duyên ấy khi thân hoại mạng chung rơi vào đường ác, sinh trong địa ngục; những chúng sinh kia tạo thành nghiệp lành nơi thân, nghiệp lành nơi miệng, nghiệp lành nơi ý, không chê bai hủy báng bậc thánh, theo chánh kiến (thấy biết đúng đắn), do nhân duyên ấy khi thân hoại mạng chung vào đường lành, sinh lên cõi trời; đó là lực thứ chín.

 Phật biết đúng như thật, vì các lậu (phiền não, những thứ làm tâm rỉ chảy, rơi rớt trong sinh tử) đã hết, nên tâm giải thoát không còn lậu, tuệ giải thoát không còn lậu; ngay trong đời hiện tại tự mình chứng biết mà vào pháp ấy, tức là: sự sinh của ta đã hết, phạm hạnh (đời sống thanh tịnh) đã làm xong, từ nay không còn thấy đời sau nữa; đó là lực thứ mười. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là bốn vô sở úy (bốn sự không sợ hãi, tự tin hoàn toàn khi thuyết pháp). Bốn ấy là gì? Phật nói lời chân thật: 'Ta là người có trí chân chánh về tất cả.' Nếu có sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, giáo sĩ của Ấn Độ xưa), hoặc chư thiên, hoặc ma (loài chuyên phá hoại việc tu hành), hoặc Phạm thiên (vị trời chủ cõi Phạm thiên), hoặc các chúng khác, đúng lý mà vặn hỏi rằng: 'Pháp này ông không biết', thì ta không hề thấy chút tướng đáng sợ nào như thế. Vì vậy, ta được an ổn, được không sợ hãi, an trụ nơi địa vị của bậc thánh chủ, ở giữa đại chúng cất tiếng sư tử hống (lời thuyết pháp oai hùng như tiếng sư tử gầm, khiến mọi tà thuyết phải im) và có thể chuyển phạm luân (bánh xe pháp thanh tịnh, tức là truyền bá giáo pháp). Các sa-môn, bà-la-môn, hoặc chư thiên, hoặc ma, hoặc Phạm thiên, hoặc các chúng khác, thật không thể chuyển được. Đó là vô úy thứ nhất.

 Phật nói lời chân thật: 'Ta đã dứt hết mọi lậu.' Nếu có sa-môn, bà-la-môn, hoặc chư thiên, hoặc ma, hoặc Phạm thiên, hoặc các chúng khác, đúng lý mà vặn hỏi rằng: 'Lậu này ông chưa dứt hết', thì ta không hề thấy chút tướng đáng sợ nào như thế. Vì vậy, ta được an ổn, được không sợ hãi, an trụ nơi địa vị của bậc thánh chủ, ở giữa đại chúng cất tiếng sư tử hống và có thể chuyển phạm luân. Các sa-môn, bà-la-môn, hoặc chư thiên, hoặc ma, hoặc Phạm thiên, hoặc các chúng khác, thật không thể chuyển được. Đó là vô úy thứ hai.

 Phật nói lời chân thật: 'Ta đã nói ra những pháp gây chướng ngại (cho việc tu đạo).' Nếu có sa-môn, bà-la-môn, hoặc chư thiên, hoặc ma, hoặc Phạm thiên, hoặc các chúng khác, đúng lý mà vặn hỏi rằng: 'Theo pháp ấy cũng chẳng chướng ngại đạo', thì ta không hề thấy chút tướng đáng sợ nào như thế. Vì vậy, ta được an ổn, được không sợ hãi, an trụ nơi địa vị của bậc thánh chủ, ở giữa đại chúng cất tiếng sư tử hống và có thể chuyển phạm luân. Các sa-môn, bà-la-môn, hoặc chư thiên, hoặc ma, hoặc Phạm thiên, hoặc các chúng khác, thật không thể chuyển được. Đó là vô úy thứ ba.

 Phật nói lời chân thật: 'Thánh đạo ta nói có thể đưa ra khỏi thế gian, theo đó mà thực hành có thể dứt hết khổ.' Nếu có sa-môn, bà-la-môn, hoặc chư thiên, hoặc ma, hoặc Phạm thiên, hoặc các chúng khác, đúng lý mà vặn hỏi rằng: 'Thực hành đạo này không thể ra khỏi thế gian, không thể dứt hết khổ', thì ta không hề thấy chút tướng đáng sợ nào như thế. Vì vậy, ta được an ổn, được không sợ hãi, an trụ nơi địa vị của bậc thánh chủ, ở giữa đại chúng cất tiếng sư tử hống và có thể chuyển phạm luân. Các sa-môn, bà-la-môn, hoặc chư thiên, hoặc ma, hoặc Phạm thiên, hoặc các chúng khác, thật không thể chuyển được. Đó là vô úy thứ tư. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là bốn vô ngại trí (bốn trí thông suốt không trở ngại). Bốn ấy là gì? Là nghĩa vô ngại (thông suốt nghĩa lý), pháp vô ngại (thông suốt giáo pháp, danh từ), từ vô ngại (thông suốt mọi ngôn ngữ, lời lẽ), lạc thuyết vô ngại (thuyết giảng trôi chảy, tùy ý người nghe mà nói không cùng tận). Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là mười tám bất cộng pháp (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác). Mười tám ấy là gì? Một, thân của chư Phật không có lỗi lầm; hai, miệng không có lỗi lầm; ba, ý niệm không có lỗi lầm; bốn, không có tâm phân biệt đối xử khác nhau (với chúng sinh); năm, không có lúc nào tâm không định; sáu, không có sự buông xả mà không biết rõ; bảy, ý muốn (độ sinh) không giảm; tám, tinh tấn không giảm; chín, niệm không giảm; mười, trí tuệ không giảm; mười một, giải thoát không giảm; mười hai, giải thoát tri kiến (sự thấy biết rằng mình đã giải thoát) không giảm; mười ba, mọi việc làm của thân đều theo trí tuệ mà hành; mười bốn, mọi việc làm của miệng đều theo trí tuệ mà hành; mười lăm, mọi việc làm của ý đều theo trí tuệ mà hành; mười sáu, trí tuệ biết thấy đời quá khứ không ngăn ngại, không chướng; mười bảy, trí tuệ biết thấy đời vị lai không ngăn ngại, không chướng; mười tám, trí tuệ biết thấy đời hiện tại không ngăn ngại, không chướng. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát, vì không thể nắm bắt được.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát là các cửa vào chữ, nơi chữ bình đẳng, lời bình đẳng (mỗi chữ cái là một cửa dẫn vào một ý nghĩa của giáo pháp). Thế nào là các cửa vào chữ nơi chữ bình đẳng, lời bình đẳng? Cửa chữ A, vì tất cả các pháp vốn từ ban đầu không sinh. Cửa chữ La, vì tất cả các pháp lìa nhơ bẩn. Cửa chữ Ba, vì tất cả các pháp là đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất). Cửa chữ Già, vì tất cả các pháp rốt cuộc không thể nắm bắt được, các pháp không kết thúc cũng không sinh ra. Cửa chữ Na, vì các pháp lìa tên gọi, tính và tướng không được cũng không mất. Cửa chữ La, vì các pháp vượt khỏi thế gian, cũng vì nhân duyên của chi ái (mắt xích khát ái trong chuỗi mười hai nhân duyên của sinh tử) đã diệt. Cửa chữ Đà, vì các pháp là tâm lành sinh ra, cũng là tướng bố thí. Cửa chữ Bà, vì các pháp lìa chữ Bà. Cửa chữ Đồ, vì các pháp, chữ Đồ là trong sạch. Cửa chữ Sa, vì bản tính sáu vị vua tự tại (sáu giác quan) của các pháp là trong sạch. Cửa chữ Hòa, vì vào các pháp thì đường ngôn ngữ dứt bặt. Cửa chữ Đa, vì vào các pháp thì tướng chân như không lay động. Cửa chữ Dạ, vì vào các pháp thì đúng như thật là không sinh. Cửa chữ Trá, vì vào các pháp thì sự hàng phục không thể nắm bắt được. Cửa chữ Ca, vì vào các pháp thì người tạo tác không thể nắm bắt được. Cửa chữ Sa, vì vào các pháp thì thời gian không thể nắm bắt được, các pháp theo thời gian mà xoay chuyển. Cửa chữ Ma, vì vào các pháp thì cái "của ta" không thể nắm bắt được. Cửa chữ Già, vì vào các pháp thì người đi không thể nắm bắt được. Cửa chữ Tha, vì vào các pháp thì chỗ chốn không thể nắm bắt được. Cửa chữ Xà, vì vào các pháp thì sự sinh không thể nắm bắt được. Cửa chữ Kỳ-bì (?), vì vào các pháp thì chữ Kỳ-bì (?) không thể nắm bắt được. Cửa chữ Đà, vì vào các pháp thì bản tính không thể nắm bắt được. Cửa chữ Xa, vì vào các pháp thì sự định tĩnh không thể nắm bắt được. Cửa chữ Khư, vì vào các pháp thì hư không không thể nắm bắt được. Cửa chữ Xoa, vì vào các pháp thì sự hết không thể nắm bắt được. Cửa chữ Đá, vì vào các pháp thì cái có không thể nắm bắt được. Cửa chữ Nhã, vì vào các pháp thì trí không thể nắm bắt được. Cửa chữ Tha, vì vào các pháp thì chữ Tha không thể nắm bắt được. Cửa chữ Bà, vì vào các pháp thì sự phá hoại không thể nắm bắt được. Cửa chữ Xa, vì vào các pháp thì ham muốn không thể nắm bắt được, năm ấm như bóng hình cũng không thể nắm bắt được. Cửa chữ Ma, vì vào các pháp thì chữ Ma không thể nắm bắt được. Cửa chữ Hỏa, vì vào các pháp thì tiếng gọi không thể nắm bắt được. Cửa chữ Ta, vì vào các pháp thì chữ Ta không thể nắm bắt được. Cửa chữ Già, vì vào các pháp thì sự dày đặc không thể nắm bắt được. Cửa chữ Tha, vì vào các pháp thì chỗ chốn không thể nắm bắt được. Cửa chữ Noa, vì vào các pháp thì không đến, không đi, không đứng, không ngồi, không nằm. Cửa chữ Phả, vì vào các pháp thì sự cùng khắp không thể nắm bắt được. Cửa chữ Ca, vì vào các pháp thì sự tụ họp không thể nắm bắt được. Cửa chữ Ta (?), vì vào các pháp thì chữ Ta (?) không thể nắm bắt được. Cửa chữ Già, vì vào các pháp thì sự đi không thể nắm bắt được. Cửa chữ Trá, vì vào các pháp thì sự cong khom (?) không thể nắm bắt được. Cửa chữ Đồ, vì vào các pháp đến chỗ tận cùng nên không kết thúc cũng không sinh ra; qua khỏi chữ Đồ thì không còn chữ nào để nói. Vì sao vậy? Vì không còn chữ nào nữa. Các chữ không ngăn ngại, không có tên gọi, cũng diệt mất, không thể nói, không thể chỉ ra, không thể thấy, không thể viết.

 Này Tu-bồ-đề! Nên biết tất cả các pháp đều như hư không. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là cửa đà-la-ni (pháp ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi nghĩa lý, không để quên mất), tức là nghĩa của chữ A. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các cửa chữ này, dấu ấn chữ, dấu ấn chữ A, mà hoặc nghe, hoặc nhận lấy, hoặc tụng, hoặc đọc, hoặc giữ gìn, hoặc giảng cho người khác, biết như vậy thì sẽ được hai mươi công đức (lợi ích tốt lành do tu tập mà có). Hai mươi ấy là gì? Được trí nhớ mạnh mẽ; được biết hổ thẹn; được tâm vững chắc; được hiểu ý chỉ của kinh; được trí tuệ; được tài thuyết giảng không ngăn ngại; dễ đạt được các cửa đà-la-ni khác; được tâm không nghi ngờ, không hối tiếc; được nghe lời khen không mừng, nghe lời chê không giận; được tâm không cao không thấp, an trụ không tăng không giảm; được khéo hiểu ngôn ngữ của chúng sinh; được khéo phân biệt năm ấm, mười hai nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng), mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả của vòng sinh tử), bốn duyên (bốn loại điều kiện làm các pháp sinh khởi), bốn đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ); được khéo phân biệt căn cơ lanh lợi hay chậm lụt của chúng sinh; được khéo biết tâm người khác; được khéo phân biệt ngày, tháng, năm, mùa tiết; được khéo phân biệt thiên nhĩ thông (năng lực nghe được mọi âm thanh xa gần); được khéo phân biệt túc mạng thông (năng lực biết các đời trước); được khéo phân biệt sinh tử thông (năng lực thấy chúng sinh chết đây sinh kia); được khéo nói điều gì là đúng lý, điều gì không đúng lý; được khéo biết các oai nghi của thân (dáng điệu cử chỉ đoan nghiêm) như đi, lại, ngồi, đứng. Này Tu-bồ-đề! Các cửa chữ của cửa đà-la-ni, cửa chữ A v.v… đó gọi là Đại thừa của Bồ-tát Ma-ha-tát."

 Hết quyển thứ năm kinh Ma-ha Bát-nhã.

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ sáu.

 Đời Hậu Tần, ngài Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Cưu-ma-la-thập người nước Quy Tư (một nước cổ ở vùng Tân Cương ngày nay) dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video