Thiên 20 — Phẩm 20 – Khởi hành tiến tới

 Phẩm Phát Thú (khởi lên đường và tiến dần tới đích), thứ hai mươi

 Phật bảo Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật Thích-ca, nổi tiếng thấu hiểu lý "không"): "Ông hỏi: 'Thế nào là sự phát thú Đại thừa của Bồ-tát ma-ha-tát?' (Đại thừa: "cỗ xe lớn", tức con đường tu hướng tới thành Phật và cứu độ hết thảy chúng sinh; Bồ-tát: người phát nguyện tu hành cầu thành Phật để cứu giúp mọi loài; ma-ha-tát: "bậc lớn", chỉ Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh lớn). Khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), đi từ địa này đến địa khác (địa: bậc, tầng tu chứng của Bồ-tát; ở đây có mười bậc), thì đó gọi là sự phát thú Đại thừa của Bồ-tát ma-ha-tát."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thưa Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đi từ địa này đến địa khác?"

 Phật dạy: "Bồ-tát ma-ha-tát biết tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) không có tướng đến đi; cũng không có pháp nào hoặc đến hoặc đi, hoặc tới nơi hoặc không tới nơi, vì tướng chân thật của các pháp vốn không hề diệt. Bồ-tát ma-ha-tát đối với các địa thì không nhớ nghĩ, không suy tính, mà vẫn tu sửa việc của địa (trị địa nghiệp: công việc rèn luyện, sửa sang để thành tựu từng bậc tu), lại cũng không thấy có địa.

 Thế nào là việc tu sửa địa của Bồ-tát ma-ha-tát? Khi Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ nhất thì làm mười việc. Một là thâm tâm (tâm sâu xa, quyết chí cầu đạo Phật) bền chắc, vì dùng cái "vô sở đắc" (không chấp rằng có điều gì để nắm lấy, để đạt được). Hai là giữ tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sinh (mọi loài có sự sống và có tình thức), vì chúng sinh là bất khả đắc (không có thực thể để nắm bắt). Ba là bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người khác), vì người cho và người nhận đều không thể nắm bắt được. Bốn là gần gũi thiện tri thức (bậc thầy, người bạn hiền dẫn dắt mình trên đường tu), mà cũng không tự cao. Năm là cầu pháp (tìm học giáo lý của Phật), vì tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được. Sáu là đời đời luôn xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu), vì cái nhà không thể nắm bắt được. Bảy là yêu mến thân Phật, vì tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ trên thân Phật) không thể nắm bắt được. Tám là diễn giảng giáo pháp, vì sự phân biệt các pháp không thể nắm bắt được. Chín là phá trừ kiêu mạn (tự cao, khinh người), vì pháp sinh ra và trí tuệ đều không thể nắm bắt được (?). Mười là nói lời chân thật, vì mọi lời nói đều không thể nắm bắt được. Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ nhất như vậy, tu sửa mười việc ấy, đó là việc tu sửa địa.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ hai thường nghĩ nhớ tám pháp. Tám pháp gì? Một là giới (những điều răn cấm Phật đặt ra để giữ thân, miệng, ý) được trong sạch. Hai là biết ơn và báo ơn. Ba là an trú trong sức nhẫn nhục (chịu đựng mọi điều trái ý mà không oán giận). Bốn là đón nhận niềm hoan hỷ. Năm là không bỏ rơi chúng sinh nào. Sáu là đi vào tâm đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu hết khổ đau của mọi loài). Bảy là tin thầy, cung kính hỏi han và lãnh nhận lời dạy. Tám là siêng năng cầu các ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ hai làm tròn đủ tám pháp.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ ba thực hành năm pháp. Năm pháp gì? Một là học hỏi nhiều mà không biết chán. Hai là làm trong sạch pháp thí (bố thí bằng giáo pháp, tức giảng dạy đạo lý cho người), mà cũng không tự cao. Ba là làm thanh tịnh cõi Phật (cõi nước do một vị Phật giáo hóa), mà cũng không tự cao. Bốn là chịu vô lượng khổ nhọc trong đời mà không cho là chán. Năm là an trú nơi biết hổ thẹn (tàm quý: tự thẹn với mình và thẹn với người khi làm điều sai). Tu-bồ-đề! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ ba phải làm tròn đủ năm pháp.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ tư phải nhận lấy, thực hành và không bỏ mười pháp. Mười pháp gì? Một là không bỏ chỗ ở a-lan-nhã (nơi vắng vẻ, yên tĩnh, xa làng xóm để tu hành). Hai là ít ham muốn. Ba là biết đủ. Bốn là không bỏ công đức đầu-đà (hạnh tu khổ hạnh, giũ bỏ mọi tham đắm về ăn, mặc, ở). Năm là không bỏ giới. Sáu là nhàm ghét các dục (những ham muốn lạc thú của giác quan), coi là nhơ xấu. Bảy là có tâm chán lìa thế gian, tâm thuận theo niết-bàn (cảnh giới tắt hết phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử). Tám là buông bỏ tất cả những gì mình có. Chín là tâm không chìm đắm, không nhụt chí. Mười là không tiếc bất cứ vật gì. Tu-bồ-đề! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ tư không bỏ mười pháp.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ năm xa lìa mười hai pháp. Mười hai pháp gì? Một là xa lìa việc thân cận bạch y (người thế tục ở tại gia, mặc áo trắng). Hai là xa lìa tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ xuất gia đã thọ giới đầy đủ). Ba là xa lìa thói keo tiếc, giành giữ nhà thí chủ của người khác. Bốn là xa lìa những cuộc chuyện trò vô ích. Năm là xa lìa giận dữ. Sáu là xa lìa thói tự cho mình lớn. Bảy là xa lìa thói khinh người. Tám là xa lìa mười đường ác (thập bất thiện đạo: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến). Chín là xa lìa đại mạn (kiêu căng lớn). Mười là xa lìa thói tự ý làm theo ý riêng. Mười một là xa lìa điên đảo (cái thấy sai lầm, trái ngược với sự thật). Mười hai là xa lìa dâm, nộ, si (tham dục, giận dữ, ngu mê). Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ năm xa lìa mười hai việc.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ sáu phải đầy đủ sáu pháp. Sáu pháp gì? Tức là sáu ba-la-mật. Lại có sáu pháp không nên làm. Sáu pháp gì? Một là không khởi ý của Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, sống riêng một mình, không giáo hóa người khác). Hai là bố thí thì không nên sinh lòng lo buồn. Ba là thấy người đến xin thì lòng không chùn nhụt. Bốn là vật gì mình có cũng đem bố thí. Năm là bố thí xong thì lòng không hối tiếc. Sáu là không nghi ngờ pháp sâu xa. Tu-bồ-đề! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ sáu phải đầy đủ sáu pháp và xa lìa sáu pháp.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ bảy phải xa lìa hai mươi pháp không nên chấp trước. Hai mươi pháp gì? Một là không chấp ngã (cái "tôi" có thật). Hai là không chấp chúng sinh. Ba là không chấp thọ mạng (một sự sống riêng tồn tại liên tục). Bốn là không chấp chúng số (cái "tôi" được tạo thành từ nhiều yếu tố), cho đến tri giả (cái "người biết"), kiến giả (cái "người thấy"). Năm là không chấp đoạn kiến (cho rằng chết là mất hết). Sáu là không chấp thường kiến (cho rằng có cái thường còn mãi không đổi). Bảy là không nên khởi tướng (dựng lên hình tướng để nắm bắt). Tám là không nên khởi cái thấy chấp vào nguyên nhân (?). Chín là không chấp danh sắc (phần tinh thần và phần vật chất hợp thành một con người). Mười là không chấp năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc là vật chất; thọ là cảm nhận; tưởng là nhận biết hình ảnh; hành là ý chí tạo tác; thức là sự phân biệt nhận thức). Mười một là không chấp mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng của giác quan và sáu thức tương ứng). Mười hai là không chấp mười hai nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng gặp gỡ nhau). Mười ba là không chấp ba cõi (tam giới: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử). Mười bốn là không tạo chỗ đắm trước. Mười lăm là không tạo chỗ mong cầu. Mười sáu là không tạo chỗ nương dựa. Mười bảy là không chấp cái thấy nương vào Phật. Mười tám là không chấp cái thấy nương vào Pháp (giáo pháp). Mười chín là không chấp cái thấy nương vào Tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành). Hai mươi là không chấp cái thấy nương vào giới. Đó là hai mươi pháp không nên chấp trước.

 Lại có hai mươi pháp cần phải đầy đủ trọn vẹn. Hai mươi pháp gì? Một là đầy đủ cái "không" (thấy rõ các pháp không có tự tính riêng). Hai là chứng vô tướng (không còn nắm bắt bất cứ hình tướng nào). Ba là biết vô tác (không còn mong cầu, tạo tác). Bốn là ba phần thanh tịnh (thân, miệng, ý đều trong sạch). Năm là đầy đủ từ bi và trí tuệ đối với tất cả chúng sinh. Sáu là không nghĩ tưởng đến chúng sinh. Bảy là nhìn tất cả các pháp bình đẳng, mà đối với điều ấy cũng không chấp. Tám là biết thật tướng các pháp (bộ mặt chân thật của mọi pháp), mà việc ấy cũng không nhớ nghĩ. Chín là vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ an nhiên chấp nhận chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Mười là vô sinh trí (trí biết các pháp không sinh). Mười một là nói các pháp chỉ có một tướng. Mười hai là phá tướng phân biệt. Mười ba là chuyển bỏ sự nhớ nghĩ tưởng tượng. Mười bốn là chuyển bỏ các kiến chấp. Mười lăm là chuyển bỏ phiền não (những tâm trạng tham, giận, si... gây khổ não). Mười sáu là địa định tuệ ngang bằng (thiền định và trí tuệ cân bằng nhau). Mười bảy là điều phục ý. Mười tám là tâm tịch diệt (lặng yên, dứt mọi xao động). Mười chín là vô ngại trí (trí tuệ không bị gì ngăn ngại). Hai mươi là không nhiễm ái. Tu-bồ-đề! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ bảy phải đầy đủ hai mươi pháp.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ tám phải đầy đủ năm pháp. Năm pháp gì? Thuận theo mà đi vào tâm chúng sinh. Dạo chơi tự tại trong các thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có). Thấy các cõi Phật. Như các cõi Phật đã thấy mà tự trang nghiêm cõi nước của mình. Quán thân Phật đúng như thật mà tự trang nghiêm thân Phật. Năm pháp ấy đầy đủ trọn vẹn. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ tám lại đầy đủ năm pháp. Năm pháp gì? Biết các căn cao thấp (căn: căn cơ, khả năng tiếp nhận đạo của mỗi chúng sinh). Làm thanh tịnh cõi Phật. Vào tam-muội như huyễn (tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất; "như huyễn": thấy mọi sự như trò ảo thuật, có mà không thật). Thường ở trong tam-muội. Tùy theo thiện căn (gốc lành) thích hợp của chúng sinh mà thọ thân (nhận lấy thân sinh ra). Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ tám đầy đủ năm pháp.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ chín phải đầy đủ mười hai pháp. Mười hai pháp gì? Nhận lấy phần chúng sinh cần độ ở vô biên thế giới. Bồ-tát được như điều mình nguyện. Biết tiếng nói của các trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh, đi nhanh), càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời) để thuyết pháp cho họ. Việc vào thai được thành tựu. Gia đình được thành tựu. Nơi sinh được thành tựu. Dòng họ được thành tựu. Quyến thuộc (người thân thuộc, đi theo) được thành tựu. Việc ra đời được thành tựu. Việc xuất gia được thành tựu. Việc trang nghiêm cây Phật (cây bồ-đề, nơi Phật ngồi thành đạo) được thành tựu. Tất cả công đức lành đều được trọn vẹn đầy đủ. Tu-bồ-đề! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ chín phải đầy đủ mười hai pháp.

 "Tu-bồ-đề! Bồ-tát ở địa thứ mười thì phải biết là như Phật."

 Bấy giờ Tuệ mạng (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo, ý nói lấy trí tuệ làm mạng sống) Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thưa Thế Tôn! Thế nào là việc tu sửa địa bằng thâm tâm của Bồ-tát ma-ha-tát?"

 Phật dạy: "Bồ-tát ma-ha-tát dùng tâm hướng về Tát-bà-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật) mà gom góp mọi thiện căn, đó gọi là việc tu sửa địa bằng thâm tâm của Bồ-tát ma-ha-tát."

 "Thế nào là Bồ-tát giữ tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sinh?"

 Phật dạy: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát dùng tâm hướng về Tát-bà-nhã mà sinh ra bốn tâm vô lượng (bốn tấm lòng rộng lớn không bờ bến), tức là từ (đem niềm vui cho người), bi (cứu khổ cho người), hỷ (vui theo niềm vui của người), xả (buông bỏ, bình đẳng không thiên vị), đó gọi là giữ tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sinh."

 "Thế nào là Bồ-tát tu bố thí?"

 Phật dạy: "Bồ-tát cho tất cả chúng sinh mà không phân biệt, đó gọi là tu bố thí."

 "Thế nào là Bồ-tát gần gũi thiện tri thức?"

 Phật dạy: "Người có thể dạy người khác đi vào và an trú trong Tát-bà-nhã — đối với thiện tri thức như thế mà gần gũi, hỏi han lãnh nhận, cung kính cúng dường, đó gọi là gần gũi thiện tri thức."

 "Thế nào là Bồ-tát cầu pháp?"

 Phật dạy: "Bồ-tát dùng tâm hướng về Tát-bà-nhã mà cầu pháp, không rơi vào địa của Thanh văn, Bích-chi-phật, đó gọi là cầu pháp."

 "Thế nào là việc tu sửa địa bằng cách luôn xuất gia của Bồ-tát?"

 Phật dạy: "Bồ-tát đời đời xuất gia với tâm không xen tạp, xuất gia trong Phật pháp, không ai ngăn trở được, đó gọi là việc tu sửa địa bằng cách luôn xuất gia."

 "Thế nào là việc tu sửa địa bằng lòng yêu mến thân Phật của Bồ-tát?"

 Phật dạy: "Nếu Bồ-tát thấy tướng thân Phật rồi, cho đến khi đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn — tức thành Phật) vẫn không bao giờ rời việc niệm Phật, đó gọi là việc tu sửa địa bằng lòng yêu mến thân Phật."

 "Thế nào là việc tu sửa địa bằng việc diễn giảng giáo pháp của Bồ-tát?"

 Phật dạy: "Bồ-tát, dù khi Phật còn tại thế hay sau khi Phật diệt độ (nhập niết-bàn, rời bỏ thân xác), vẫn vì chúng sinh mà thuyết pháp, phần đầu, phần giữa, phần cuối đều tốt, nghĩa mầu nhiệm, lời hay đẹp, trong sạch, thuần nhất, đầy đủ, tức là từ tu-đa-la (phần kinh văn trình bày giáo lý) cho đến ưu-ba-đề-xá (phần luận giải giáo lý) — tức mười hai thể loại kinh, đó gọi là việc tu sửa địa bằng việc diễn giảng giáo pháp."

 "Thế nào là việc tu sửa địa bằng sự phá trừ kiêu mạn của Bồ-tát?"

 Phật dạy: "Vì Bồ-tát phá được kiêu mạn ấy nên không bao giờ sinh vào nhà hèn hạ, đó gọi là việc tu sửa địa bằng sự phá trừ kiêu mạn."

 "Thế nào là việc tu sửa địa bằng lời nói chân thật của Bồ-tát?"

 Phật dạy: "Bồ-tát nói sao làm vậy, đó gọi là việc tu sửa địa bằng lời nói chân thật. Đó là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ nhất tu hành mười việc để tu sửa địa."

 "Thế nào là Bồ-tát giữ giới trong sạch?"

 "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát không nghĩ đến tâm Thanh văn, Bích-chi-phật, và các pháp phạm giới, các pháp ngăn trở Phật đạo, đó gọi là giới trong sạch."

 "Thế nào là Bồ-tát biết ơn báo ơn?"

 "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát đi trên đường Bồ-tát, đến ơn nhỏ còn không quên, huống chi ơn lớn, đó gọi là biết ơn báo ơn."

 "Thế nào là Bồ-tát an trú trong sức nhẫn nhục?"

 "Nếu Bồ-tát đối với tất cả chúng sinh không giận, không phiền não, đó gọi là an trú trong sức nhẫn nhục."

 "Thế nào là Bồ-tát đón nhận niềm hoan hỷ?"

 "Tức là lấy việc thành tựu chúng sinh (giáo hóa, giúp chúng sinh tiến bộ trên đường đạo) làm niềm vui, đó gọi là đón nhận niềm hoan hỷ."

 "Thế nào là Bồ-tát không bỏ rơi chúng sinh nào?"

 "Nếu Bồ-tát vì nghĩ muốn cứu tất cả chúng sinh, đó gọi là không bỏ rơi chúng sinh nào."

 "Thế nào là Bồ-tát đi vào tâm đại bi?"

 "Nếu Bồ-tát nghĩ như vầy: 'Ta vì từng chúng sinh một, chịu khổ nhọc trong địa ngục suốt số kiếp nhiều như cát sông Hằng (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài; số cát sông Hằng: ví cho số nhiều không đếm xuể), cho đến khi người ấy đắc Phật đạo, vào niết-bàn.' Như vậy gọi là vì tất cả chúng sinh mười phương mà nhẫn chịu khổ, đó gọi là đi vào tâm đại bi."

 "Thế nào là Bồ-tát tin thầy, cung kính hỏi han lãnh nhận?"

 "Nếu Bồ-tát đối với các bậc thầy đều tưởng như đối với Thế Tôn, đó gọi là tin thầy, cung kính hỏi han lãnh nhận."

 "Thế nào là Bồ-tát siêng năng cầu các ba-la-mật?"

 "Nếu Bồ-tát một lòng cầu các ba-la-mật, không làm việc gì khác, đó gọi là siêng năng cầu các ba-la-mật. Đó là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ hai làm tròn đủ tám pháp."

 "Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát học hỏi nhiều mà không chán?"

 "Những pháp chư Phật đã nói — dù là chư Phật ở thế giới này hay chư Phật ở mười phương thế giới đã nói — đều muốn nghe hết và ghi giữ hết, đó gọi là học hỏi nhiều mà không chán."

 "Thế nào là Bồ-tát làm trong sạch pháp thí?"

 "Khi bố thí pháp, ngay cả A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cũng không cầu, huống chi việc khác, đó gọi là pháp thí không cầu danh lợi."

 "Thế nào là Bồ-tát làm thanh tịnh cõi Phật?"

 "Đem các thiện căn hồi hướng (hướng công đức về một mục đích) vào việc làm thanh tịnh cõi Phật, đó gọi là làm thanh tịnh cõi Phật."

 "Thế nào là Bồ-tát chịu vô lượng khổ nhọc trong đời mà không cho là chán?"

 "Vì các thiện căn đã đầy đủ nên có thể thành tựu chúng sinh và trang nghiêm cõi Phật, cho đến khi đầy đủ Tát-bà-nhã cũng không bao giờ mỏi mệt, chán nản, đó gọi là chịu vô lượng khổ nhọc mà không cho là chán."

 "Thế nào là Bồ-tát an trú nơi biết hổ thẹn?"

 "Lấy làm hổ thẹn nếu có ý của Thanh văn, Bích-chi-phật, đó gọi là an trú nơi biết hổ thẹn. Đó là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ ba làm tròn đủ năm pháp."

 "Thế nào là Bồ-tát không bỏ chỗ ở a-luyện-nhã (tức a-lan-nhã)?"

 "Vượt qua được địa của Thanh văn, Bích-chi-phật, đó gọi là không bỏ chỗ ở a-luyện-nhã."

 "Thế nào là Bồ-tát ít ham muốn?"

 "Ngay cả A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề còn không ham muốn, huống chi những ham muốn khác, đó gọi là ít ham muốn."

 "Thế nào là Bồ-tát biết đủ?"

 "Đạt được nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi pháp đến từng loại, từng chi tiết — trí tuệ của Phật), đó gọi là biết đủ."

 "Thế nào là Bồ-tát không bỏ công đức đầu-đà?"

 "Quán xét các pháp sâu xa mà an nhẫn chấp nhận, đó gọi là không bỏ công đức đầu-đà."

 "Thế nào là Bồ-tát không bỏ giới?"

 "Không chấp giữ hình tướng của giới, đó gọi là không bỏ giới."

 "Thế nào là Bồ-tát nhàm ghét các dục, coi là nhơ xấu?"

 "Vì tâm ham muốn không sinh, đó gọi là nhàm ghét các dục."

 "Thế nào là Bồ-tát có tâm chán lìa thế gian, tâm thuận theo niết-bàn?"

 "Vì biết tất cả các pháp không do tạo tác, đó gọi là tâm chán lìa thế gian, tâm thuận theo niết-bàn."

 "Thế nào là Bồ-tát buông bỏ tất cả những gì mình có? Vì không tiếc các pháp bên trong (thân tâm mình) và bên ngoài (của cải, vật dụng), đó gọi là buông bỏ tất cả những gì mình có."

 "Thế nào là Bồ-tát tâm không chìm đắm?"

 "Vì tâm không sinh ở hai chỗ thức (?) (tức tâm Thanh văn và tâm Bích-chi-phật), đó gọi là tâm không chìm đắm."

 "Thế nào là Bồ-tát không tiếc bất cứ vật gì?"

 "Đối với mọi vật không chấp, không nghĩ đến, đó gọi là không tiếc bất cứ vật gì. Đó là Bồ-tát ở địa thứ tư không bỏ mười pháp."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa việc thân cận bạch y?"

 "Bồ-tát đời nào sinh ra cũng xuất gia, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, luôn xuất gia, cạo đầu, mặc áo nhuộm (áo cà-sa của người tu), đó gọi là xa lìa việc thân cận bạch y."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa tỳ-kheo-ni?"

 "Không ở chung với tỳ-kheo-ni, cho đến chỉ trong khoảng búng ngón tay cũng không khởi ý nghĩ về họ, đó gọi là xa lìa tỳ-kheo-ni."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa thói keo tiếc, giành giữ nhà người khác?"

 "Bồ-tát suy nghĩ như vầy: 'Ta phải làm cho chúng sinh an vui; nay người kia giúp ta làm chúng sinh an vui, sao ta lại sinh keo tiếc?' Đó gọi là xa lìa thói keo tiếc, giành giữ nhà người khác."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa những chỗ chuyện trò vô ích?"

 "Nếu có cuộc chuyện trò nào có thể làm sinh tâm Thanh văn, Bích-chi-phật thì ta phải xa lìa, đó gọi là xa lìa những chỗ chuyện trò vô ích."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa giận dữ?"

 "Không để tâm giận, tâm phiền, tâm tranh đấu xen vào, đó gọi là xa lìa giận dữ."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa thói tự cho mình lớn?"

 "Tức là vì không thấy có các pháp bên trong (thân tâm của mình), đó gọi là xa lìa thói tự cho mình lớn."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa thói khinh người?"

 "Tức là vì không thấy có các pháp bên ngoài, đó gọi là xa lìa thói khinh người."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa mười đường ác?"

 "Mười đường ác ấy có thể ngăn trở cả tám chánh đạo (tám con đường chân chính dẫn đến giải thoát: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), huống chi là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đó gọi là xa lìa mười đường ác."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa đại mạn?"

 "Bồ-tát ấy không thấy có pháp nào để có thể sinh đại mạn, đó gọi là xa lìa đại mạn."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa thói tự ý làm theo ý riêng?"

 "Bồ-tát ấy không thấy có pháp nào để có thể tự ý làm theo ý riêng, đó gọi là xa lìa thói tự ý."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa điên đảo?"

 "Vì chỗ điên đảo không thể nắm bắt được, đó gọi là xa lìa điên đảo."

 "Thế nào là Bồ-tát xa lìa dâm, nộ, si?"

 "Vì chỗ dâm, nộ, si không thể thấy được, đó gọi là xa lìa dâm, nộ, si. Đó là Bồ-tát ở địa thứ năm xa lìa mười hai pháp."

 "Thế nào là Bồ-tát ở địa thứ sáu đầy đủ sáu pháp?"

 "Tức là sáu ba-la-mật. Chư Phật cùng các Thanh văn, Bích-chi-phật an trú trong sáu ba-la-mật mà qua được bờ bên kia (bờ giải thoát), đó gọi là đầy đủ sáu pháp."

 "Thế nào là Bồ-tát không khởi ý của Thanh văn, Bích-chi-phật?"

 "Nghĩ như vầy: 'Ý của Thanh văn, Bích-chi-phật không phải là con đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'"

 "Thế nào là Bồ-tát bố thí mà không sinh lòng lo buồn?"

 "Nghĩ như vầy: 'Lòng lo buồn này không phải là con đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'"

 "Thế nào là Bồ-tát thấy người đến xin mà lòng không chùn nhụt?"

 "Nghĩ như vầy: 'Sự chùn nhụt này không phải là con đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'"

 "Thế nào là Bồ-tát vật gì mình có cũng đem bố thí?"

 "Bồ-tát từ khi mới phát tâm (mới khởi lòng cầu thành Phật) mà bố thí, không hề nói: 'Thứ này cho được, thứ kia không cho được.'"

 "Thế nào là Bồ-tát bố thí xong mà lòng không hối tiếc?"

 "Vì có sức từ bi."

 "Thế nào là Bồ-tát không nghi ngờ pháp sâu xa?"

 "Vì có sức của lòng tin và công đức. Đó là Bồ-tát ở địa thứ sáu xa lìa sáu pháp."

 "Thế nào là Bồ-tát không chấp ngã?"

 "Vì rốt ráo không có ngã."

 "Thế nào là Bồ-tát không chấp chúng sinh, không chấp thọ mạng, không chấp chúng số, cho đến tri giả, kiến giả?"

 "Vì các pháp ấy rốt ráo không thể nắm bắt được."

 "Thế nào là Bồ-tát không chấp đoạn kiến?"

 "Vì không có pháp nào bị đoạn mất, các pháp rốt ráo vốn không sinh."

 "Thế nào là Bồ-tát không chấp thường kiến?"

 "Nếu pháp đã không sinh thì không thể là thường còn."

 "Thế nào là Bồ-tát không nên chấp lấy tướng?"

 "Vì không có các phiền não."

 "Thế nào là Bồ-tát không nên khởi cái thấy chấp vào nguyên nhân?"

 "Vì các kiến chấp không thể thấy được."

 "Thế nào là Bồ-tát không chấp danh sắc?"

 "Vì chỗ và tướng của danh sắc vốn không có."

 "Thế nào là Bồ-tát không chấp năm ấm, không chấp mười tám giới, không chấp mười hai nhập?"

 "Vì tự tính của các pháp ấy vốn không có."

 "Thế nào là Bồ-tát không chấp ba cõi?"

 "Vì tự tính của ba cõi vốn không có."

 "Thế nào là Bồ-tát không nên khởi tâm đắm trước? Thế nào là Bồ-tát không nên khởi sự mong cầu? Thế nào là Bồ-tát không nên khởi chỗ nương dựa?"

 "Vì tự tính của các pháp ấy vốn không có."

 "Thế nào là Bồ-tát không chấp cái thấy nương vào Phật?"

 "Vì khởi cái thấy nương dựa thì không thấy được Phật (?)."

 "Thế nào là Bồ-tát không chấp cái thấy nương vào Pháp?"

 "Vì Pháp không thể thấy được."

 "Thế nào là Bồ-tát không chấp cái thấy nương vào Tăng?"

 "Vì tướng của Tăng là vô vi (không do nhân duyên tạo tác), không thể nương dựa."

 "Thế nào là Bồ-tát không chấp cái thấy nương vào giới?"

 "Vì không chấp có tội hay không tội. Đó là Bồ-tát ở địa thứ bảy không nên chấp trước hai mươi pháp."

 "Thế nào là Bồ-tát phải đầy đủ cái không?"

 "Vì đầy đủ sự thấy biết rằng tướng riêng của các pháp vốn là không (tự tướng không)."

 "Thế nào là Bồ-tát chứng vô tướng?"

 "Vì không nghĩ tưởng đến các tướng."

 "Thế nào là Bồ-tát biết vô tác?"

 "Vì đối với ba cõi không tạo tác gì."

 "Thế nào là Bồ-tát ba phần thanh tịnh?"

 "Vì mười đường lành (thập thiện đạo: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) đã đầy đủ."

 "Thế nào là Bồ-tát đầy đủ từ bi và trí tuệ đối với tất cả chúng sinh?"

 "Vì đã được đại bi."

 "Thế nào là Bồ-tát không nghĩ tưởng đến chúng sinh?"

 "Vì việc làm thanh tịnh cõi nước đã đầy đủ."

 "Thế nào là Bồ-tát nhìn tất cả các pháp bình đẳng?"

 "Vì đối với các pháp không thêm không bớt."

 "Thế nào là Bồ-tát biết thật tướng các pháp?"

 "Vì thật tướng các pháp không có gì để biết."

 "Thế nào là Bồ-tát được vô sinh nhẫn?"

 "Vì các pháp không sinh không diệt, và cũng không tạo tác ra sự nhẫn."

 "Thế nào là Bồ-tát được vô sinh trí?"

 "Vì biết danh sắc không sinh."

 "Thế nào là Bồ-tát nói các pháp chỉ một tướng?"

 "Vì tâm không đi vào hai tướng."

 "Thế nào là Bồ-tát phá tướng phân biệt?"

 "Vì đối với tất cả các pháp không phân biệt."

 "Thế nào là Bồ-tát chuyển bỏ sự nhớ nghĩ tưởng tượng?"

 "Vì các tưởng nhỏ, tưởng lớn, tưởng vô lượng đều đã được chuyển bỏ."

 "Thế nào là Bồ-tát chuyển bỏ các kiến chấp?"

 "Vì cái thấy về địa Thanh văn, Bích-chi-phật đã được chuyển bỏ."

 "Thế nào là Bồ-tát chuyển bỏ phiền não?"

 "Vì đã dứt các phiền não."

 "Thế nào là Bồ-tát ở địa định tuệ ngang bằng?"

 "Tức là vì đã được nhất thiết chủng trí."

 "Thế nào là Bồ-tát điều phục ý?"

 "Vì đối với ba cõi không lay động."

 "Thế nào là Bồ-tát tâm tịch diệt?"

 "Vì chế ngự được sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý)."

 "Thế nào là Bồ-tát có vô ngại trí?"

 "Vì đã được Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết tất cả)."

 "Thế nào là Bồ-tát không nhiễm ái?"

 "Vì đã buông bỏ sáu trần (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cảm xúc chạm, đối tượng của ý). Đó là Bồ-tát ở địa thứ bảy đầy đủ hai mươi pháp."

 "Thế nào là Bồ-tát thuận theo mà đi vào tâm chúng sinh?"

 "Bồ-tát dùng một tâm mà biết tâm và các tâm số pháp (các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm) của tất cả chúng sinh."

 "Thế nào là Bồ-tát dạo chơi tự tại trong các thần thông?"

 "Dùng thần thông ấy đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, mà cũng không khởi ý tưởng về cõi Phật."

 "Thế nào là Bồ-tát thấy các cõi Phật?"

 "Tự ở nơi cõi nước của mình mà thấy vô lượng cõi Phật, cũng không có ý tưởng về cõi Phật."

 "Thế nào là Bồ-tát như các cõi Phật đã thấy mà tự trang nghiêm cõi nước mình?"

 "Ở vào địa vị Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị khắp thiên hạ bằng chánh pháp), đi khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) để tự trang nghiêm."

 "Thế nào là Bồ-tát quán thân Phật đúng như thật?"

 "Vì quán pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chính chân lý) đúng như thật. Đó là Bồ-tát ở địa thứ tám đầy đủ năm pháp."

 "Thế nào là Bồ-tát biết các căn cao thấp?"

 "Bồ-tát an trú trong mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), biết các căn cao thấp của tất cả chúng sinh."

 "Thế nào là Bồ-tát làm thanh tịnh cõi Phật?"

 "Vì làm cho chúng sinh thanh tịnh."

 "Thế nào là Bồ-tát vào tam-muội như huyễn?"

 "An trú trong tam-muội ấy có thể làm xong mọi việc, mà cũng không sinh tướng của tâm."

 "Thế nào là Bồ-tát thường ở trong tam-muội?"

 "Vì Bồ-tát đã được báo sinh tam-muội (tam-muội tự nhiên có được do quả báo tu tập từ trước, không cần gắng sức mới vào)."

 "Thế nào là Bồ-tát tùy theo thiện căn thích hợp của chúng sinh mà thọ thân?"

 "Bồ-tát biết chúng sinh nên phát sinh thiện căn nào thì vì họ mà thọ thân, để thành tựu chúng sinh. Đó là Bồ-tát ở địa thứ tám đầy đủ năm pháp."

 "Thế nào là Bồ-tát nhận lấy phần chúng sinh cần độ ở vô biên thế giới?"

 "Chúng sinh trong vô lượng thế giới mười phương, ai đáng được độ theo pháp của chư Phật thì độ cho họ được giải thoát."

 "Thế nào là Bồ-tát được như điều mình nguyện?"

 "Vì đã đầy đủ sáu ba-la-mật."

 "Thế nào là Bồ-tát biết tiếng nói của các trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà?"

 "Vì có sức biện tài về ngôn từ."

 "Thế nào là Bồ-tát việc thọ thai được thành tựu?"

 "Vì Bồ-tát đời đời thường hóa sinh (sinh ra một cách tự nhiên, không qua bào thai)."

 "Thế nào là Bồ-tát gia đình được thành tựu?"

 "Vì luôn sinh trong nhà danh giá."

 "Thế nào là Bồ-tát nơi sinh được thành tựu?"

 "Vì hoặc sinh trong nhà sát-lợi (dòng vua chúa, quý tộc ở Ấn Độ xưa), hoặc sinh trong nhà bà-la-môn (dòng tu sĩ, giai cấp cao nhất ở Ấn Độ xưa)."

 "Thế nào là Bồ-tát dòng họ được thành tựu?"

 "Vì các Bồ-tát quá khứ sinh trong dòng họ nào thì cũng sinh trong dòng họ ấy."

 "Thế nào là Bồ-tát quyến thuộc được thành tựu?"

 "Vì quyến thuộc toàn là các Bồ-tát ma-ha-tát."

 "Thế nào là Bồ-tát việc ra đời được thành tựu?"

 "Vì khi sinh ra, ánh sáng chiếu khắp vô lượng vô biên thế giới, mà cũng không chấp lấy tướng."

 "Thế nào là Bồ-tát việc xuất gia được thành tựu?"

 "Khi xuất gia, có vô lượng trăm nghìn ức chư thiên (các vị trời) theo hầu cùng xuất gia, và tất cả chúng sinh ấy chắc chắn sẽ đến được ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường giải thoát: Thanh văn, Bích-chi-phật, Bồ-tát)."

 "Thế nào là Bồ-tát việc trang nghiêm cây Phật được thành tựu?"

 "Cây bồ-đề ấy lấy vàng ròng làm rễ, lấy bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xa cừ, xích châu, mã não) làm thân, đốt, cành, lá; thân, đốt, cành, lá phát ánh sáng chiếu khắp a-tăng-kỳ (số nhiều không thể đếm) tam thiên đại thiên thế giới ở mười phương."

 "Thế nào là Bồ-tát tất cả công đức lành đều được trọn vẹn đầy đủ?"

 "Bồ-tát làm cho chúng sinh được thanh tịnh, cõi Phật cũng thanh tịnh. Đó là Bồ-tát ở địa thứ chín đầy đủ mười hai pháp."

 "Thế nào là Bồ-tát ở địa thứ mười thì phải biết là như Phật?"

 "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát đầy đủ sáu ba-la-mật, bốn niệm xứ (bốn phép quán: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), cho đến mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với ai khác), đầy đủ trọn vẹn nhất thiết chủng trí, dứt sạch mọi phiền não và tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não), đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ mười thì phải biết là như Phật.

 Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ở địa thứ mười này, nhờ sức phương tiện (sự khéo léo tùy cơ để giáo hóa) mà thực hành sáu ba-la-mật, thực hành bốn niệm xứ cho đến mười tám pháp bất cộng, vượt qua càn tuệ địa (bậc có trí tuệ "khô", chưa được thấm nước thiền định), tánh địa (bậc đã ưa thích và tiến gần chân lý), bát nhân địa (bậc thứ tám tính ngược từ quả A-la-hán xuống, tức bậc đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn), kiến địa (bậc đã thấy chân lý, tức quả Tu-đà-hoàn — quả thánh đầu tiên), bạc địa (bậc phiền não đã mỏng, tức quả Tư-đà-hàm — chỉ còn trở lại cõi người một lần), ly dục địa (bậc đã lìa dục, tức quả A-na-hàm — không còn trở lại cõi Dục), dĩ tác địa (bậc đã làm xong việc cần làm, tức quả A-la-hán — dứt sạch phiền não, thoát sinh tử), Bích-chi-phật địa, Bồ-tát địa; vượt qua chín địa ấy rồi trụ ở Phật địa. Đó là mười địa của Bồ-tát. Như vậy, Tu-bồ-đề! Đó gọi là sự phát thú Đại thừa của Bồ-tát ma-ha-tát."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video