Kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa người sang bờ giác ngộ), phẩm Xuất Đáo (ra đi và đến nơi), thứ hai mươi mốt
Phật bảo Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật Thích-ca, nổi tiếng thấu hiểu lý "không"): "Ông hỏi: 'Thừa (cỗ xe, tức con đường tu) này ra đi từ đâu? Đến đâu thì dừng trụ?'" Phật dạy: "Thừa này ra khỏi ba cõi (tam giới: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử), đến dừng trụ trong Tát-bà-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật), vì là pháp không hai (không có sự phân đôi đối lập). Vì sao? Ma-ha-diễn (Đại thừa: "cỗ xe lớn", con đường tu thành Phật và cứu độ tất cả) và Tát-bà-nhã, hai pháp (hai sự việc, hiện tượng) ấy không hợp không tan, không có sắc, không có hình, không có đối ngại, chỉ một tướng, tức là vô tướng (không có tướng nào).
Nếu ai muốn khiến thật tế (bờ mé chân thật, tức chân lý tối hậu) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Nếu ai muốn khiến như (chân như: cái đúng như thật, không hề đổi khác), pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp), bất khả tư nghị tính (tính chất không thể nghĩ bàn) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Nếu ai muốn khiến sắc không (sắc: phần vật chất, hình tướng; không: trống rỗng, không có tự tính riêng) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Nếu ai muốn khiến thọ, tưởng, hành, thức không (thọ: cảm nhận; tưởng: nhận biết hình ảnh; hành: ý chí tạo tác; thức: sự phân biệt nhận thức) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Vì sao? Tu-bồ-đề! Tướng không của sắc không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã. Tướng không của thọ, tưởng, hành, thức không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã. Vì cớ sao? Vì sắc thì tướng sắc là không; thọ, tưởng, hành, thức thì tướng thức là không.
Nếu ai muốn khiến mắt không ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Nếu ai muốn khiến tai, mũi, lưỡi, thân, ý không ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Nếu ai muốn khiến cho đến cảm thọ sinh ra do nhân duyên ý tiếp xúc (với đối tượng) là không ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Vì sao? Tu-bồ-đề! Mắt không thì không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã; cho đến cảm thọ sinh ra do nhân duyên ý tiếp xúc là không thì không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã. Vì cớ sao? Vì mắt thì tướng mắt là không, cho đến cảm thọ sinh ra do nhân duyên ý tiếp xúc thì tướng của nó là không.
Nếu ai muốn khiến giấc mộng ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Nếu ai muốn khiến trò ảo thuật, bóng nắng (ảo ảnh như nước giữa trưa nắng), tiếng vang, bóng hình, vật biến hóa ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Vì sao? Tu-bồ-đề! Tướng của giấc mộng không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã; tướng của trò ảo thuật, bóng nắng, tiếng vang, bóng hình, vật biến hóa cũng không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã.
Tu-bồ-đề! Nếu ai muốn khiến đàn-na ba-la-mật (bố thí đến bờ giác — ba-la-mật: pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Nếu ai muốn khiến thi-la ba-la-mật (trì giới), sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục), tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn), thiền-na ba-la-mật (thiền định), bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Vì sao? Tướng của đàn-na ba-la-mật không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã; thi-la ba-la-mật cho đến bát-nhã ba-la-mật cũng không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã. Vì cớ sao? Vì đàn-na ba-la-mật thì tướng đàn-na ba-la-mật là không; thi-la ba-la-mật, sằn-đề ba-la-mật, tỳ-lê-da ba-la-mật, thiền-na ba-la-mật, bát-nhã ba-la-mật thì tướng bát-nhã ba-la-mật là không.
Nếu ai muốn khiến nội không cho đến vô pháp hữu pháp không ra đi (tức mười tám thứ "không": từ cái không của các căn bên trong thân, cho đến cái không của cả pháp không có lẫn pháp có), thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Vì sao? Tu-bồ-đề! Tướng nội không cho đến tướng vô pháp hữu pháp không đều không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã. Vì cớ sao? Vì nội không thì tính của nội không là không, cho đến vô pháp hữu pháp không thì tính của vô pháp hữu pháp không là không.
Nếu ai muốn khiến bốn niệm xứ (bốn phép quán: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Vì sao? Tính của bốn niệm xứ không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã. Vì cớ sao? Vì tính của bốn niệm xứ thì tính ấy là không. Nếu ai muốn khiến bốn chánh cần (bốn sự siêng năng đúng đắn: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), bốn như ý túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), năm căn (năm gốc rễ của đạo: tín, tấn, niệm, định, tuệ), năm lực (sức mạnh của năm căn ấy), bảy giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám thánh đạo phần (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Vì sao? Tính của tám thánh đạo phần không ra khỏi ba cõi, không trụ ở Tát-bà-nhã. Vì cớ sao? Vì tính của tám thánh đạo phần thì tính ấy là không. Cho đến mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có) cũng như vậy.
Tu-bồ-đề! Nếu ai muốn khiến chỗ xuất sinh của A-la-hán (bậc thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Nếu ai muốn khiến chỗ xuất sinh của Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không giáo hóa người khác) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Nếu ai muốn khiến chỗ xuất sinh của Đa-đà-a-già-độ, A-la-ha, Tam-miệu-tam-phật-đà (ba danh hiệu của Phật, nghĩa là: Như Lai — bậc từ chân như mà đến; Ứng Cúng — bậc xứng đáng được cúng dường; Chánh Biến Tri — bậc biết đúng và biết khắp) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Vì sao? Tính A-la-hán, tính Bích-chi-phật, tính Phật không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã. Vì cớ sao? Vì tính A-la-hán thì tính A-la-hán là không, tính Bích-chi-phật thì tính Bích-chi-phật là không, tính Phật thì tính Phật là không.
Nếu ai muốn khiến quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, bắt đầu vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán, đạo Bích-chi-phật, Phật đạo, nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi pháp đến từng loại, từng chi tiết — trí tuệ của Phật) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi — cũng như đã nói ở trên. Nếu ai muốn khiến danh tự (tên gọi), tướng giả danh thi thiết (những tên gọi tạm đặt ra để chỉ sự vật), chỉ có ngôn ngữ, ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Vì sao? Danh tự là không thì không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã. Vì cớ sao? Vì tướng danh tự thì tướng danh tự là không; cho đến sự thi thiết cũng như vậy. Người ấy muốn khiến pháp không sinh không diệt, không nhơ không sạch, vô tác (không tạo tác) ra đi, thì người ấy là muốn khiến pháp vô tướng ra đi. Vì sao? Tính của không sinh cho đến pháp vô tác không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ ở Tát-bà-nhã. Vì cớ sao? Vì tính không sinh cho đến tính vô tác thì tính ấy là không. Tu-bồ-đề! Do nhân duyên ấy, Ma-ha-diễn ra khỏi ba cõi, đến trong Tát-bà-nhã mà trụ, vì là bất động (không lay động).
"Tu-bồ-đề! Ông hỏi: 'Thừa này đến đâu thì dừng trụ?' Tu-bồ-đề! Đại thừa này không có chỗ trụ. Vì sao? Vì tất cả các pháp không có tướng trụ; thừa này nếu có trụ thì là trụ bằng pháp không trụ. Tu-bồ-đề! Ví như pháp tính không sinh không diệt, không nhơ không sạch, vô tướng vô tác, chẳng phải trụ, chẳng phải không trụ. Tu-bồ-đề! Thừa này cũng như vậy, chẳng phải trụ, chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì tướng pháp tính chẳng phải trụ, chẳng phải không trụ. Vì cớ sao? Vì tướng pháp tính là không, cho đến tính vô tác thì tính vô tác là không. Các pháp khác cũng như vậy. Tu-bồ-đề! Do nhân duyên ấy, thừa này không có chỗ trụ, vì là pháp không trụ, pháp bất động.
"Tu-bồ-đề! Ông hỏi: 'Ai sẽ cưỡi thừa này mà ra đi?' Thì không có người nào cưỡi thừa này mà ra đi cả. Vì sao? Thừa này và người ra đi, pháp được dùng và lúc ra đi — tất cả những pháp ấy đều không có gì thật có. Nếu tất cả các pháp đều không thật có, thì dùng pháp gì để ra đi? Vì sao? Vì ngã (cái "tôi") không thể nắm bắt được, cho đến tri giả (cái "người biết"), kiến giả (cái "người thấy") không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh (hoàn toàn trống không, không chút vướng mắc). Bất khả tư nghị tính không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Ấm, nhập, giới (năm ấm — năm nhóm hợp thành thân tâm; mười hai nhập — sáu giác quan và sáu đối tượng; mười tám giới — sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức) không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Đàn-na ba-la-mật không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh; cho đến bát-nhã ba-la-mật không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Nội không không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh; cho đến vô pháp hữu pháp không không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Bốn niệm xứ không thể nắm bắt được, cho đến mười tám pháp bất cộng không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Tu-đà-hoàn không thể nắm bắt được, cho đến A-la-hán, Bích-chi-phật, Bồ-tát (người phát nguyện tu hành cầu thành Phật để cứu giúp mọi loài), Phật không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán, đạo Bích-chi-phật, Phật đạo, nhất thiết chủng trí không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Không sinh không diệt, không nhơ không sạch, không khởi không tác không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Sự sinh, trụ, diệt trong đời quá khứ, đời vị lai, đời hiện tại không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Tăng và giảm không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh.
Do pháp gì không thể nắm bắt được mà không thể nắm bắt được? Do pháp tính không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được; do như, thật tế, bất khả tư nghị tính, pháp tướng (tướng chân thật của các pháp), pháp vị (chỗ đứng cố định của các pháp, tức chân như), đàn-na ba-la-mật không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được; cho đến bát-nhã ba-la-mật không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được. Do nội không không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được; cho đến vô pháp hữu pháp không không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được. Do bốn niệm xứ không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được; cho đến mười tám pháp bất cộng không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được. Do Tu-đà-hoàn không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được; cho đến Phật không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được. Do quả Tu-đà-hoàn không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được; cho đến Phật đạo không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được. Do không sinh không diệt cho đến không khởi không tác không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Do địa (bậc tu chứng) thứ nhất không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được, cho đến địa thứ mười không thể nắm bắt được nên không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Thế nào là địa thứ nhất cho đến địa thứ mười? Đó là càn tuệ địa (bậc có trí tuệ "khô", chưa được thấm nước thiền định), tánh địa (bậc đã ưa thích và tiến gần chân lý), bát nhân địa (bậc thứ tám tính ngược từ quả A-la-hán xuống, tức bậc đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn), kiến địa (bậc đã thấy chân lý, tức quả Tu-đà-hoàn), bạc địa (bậc phiền não đã mỏng, tức quả Tư-đà-hàm), ly dục địa (bậc đã lìa dục, tức quả A-na-hàm), dĩ tác địa (bậc đã làm xong việc cần làm, tức quả A-la-hán), Bích-chi-phật địa, Bồ-tát địa, Phật địa. Trong nội không, địa thứ nhất không thể nắm bắt được; cho đến trong vô pháp hữu pháp không, địa thứ nhất không thể nắm bắt được. Trong nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, các địa thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, thứ mười đều không thể nắm bắt được. Vì sao? Tu-bồ-đề! Địa thứ nhất chẳng phải nắm được, chẳng phải không nắm được, cho đến địa thứ mười chẳng phải nắm được, chẳng phải không nắm được, vì rốt ráo thanh tịnh. Trong nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, việc thành tựu chúng sinh (giáo hóa, giúp chúng sinh tiến bộ trên đường đạo) không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Trong nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, việc làm thanh tịnh cõi Phật không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Trong nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, năm thứ mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) không thể nắm bắt được, vì rốt ráo thanh tịnh. Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát bậc lớn), vì tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được, nên cưỡi Ma-ha-diễn này ra khỏi ba cõi, trụ ở Tát-bà-nhã."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video