Kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa người sang bờ bên kia, tức trí tuệ thấy suốt rằng mọi sự vật đều không có thực thể cố định, nhờ đó vượt khỏi khổ đau sinh tử), phẩm Đẳng Không (phẩm "Bằng với hư không") thứ hai mươi (?) (bản khắc đời Khiết Đan ghi là phẩm Hàm Thọ, tức phẩm "Dung chứa").
Phật bảo Tu-bồ-đề (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý không): "Ông nói rằng Diễn (cỗ xe, ở đây chỉ Đại thừa) bằng với hư không. Đúng vậy, đúng vậy! Tu-bồ-đề! Ma-ha-diễn (Đại thừa, nghĩa là cỗ xe lớn: con đường tu hành đưa chính mình và vô số chúng sinh cùng đến giác ngộ trọn vẹn) bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Như hư không không có phương đông, không có phương nam, phương tây, phương bắc, bốn phương phụ (đông nam, tây nam, tây bắc, đông bắc), phương trên, phương dưới. Tu-bồ-đề! Ma-ha-diễn cũng như vậy, không có phương đông, không có phương nam, phương tây, phương bắc, bốn phương phụ, phương trên, phương dưới. Tu-bồ-đề! Như hư không chẳng dài chẳng ngắn, chẳng vuông chẳng tròn. Tu-bồ-đề! Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng dài chẳng ngắn, chẳng vuông chẳng tròn. Tu-bồ-đề! Như hư không chẳng xanh, chẳng vàng, chẳng đỏ, chẳng trắng, chẳng đen. Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng xanh, chẳng vàng, chẳng đỏ, chẳng trắng, chẳng đen. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không.
Tu-bồ-đề! Như hư không chẳng phải quá khứ, chẳng phải tương lai, chẳng phải hiện tại. Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng phải quá khứ, chẳng phải tương lai, chẳng phải hiện tại. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Như hư không không thêm không bớt. Ma-ha-diễn cũng như vậy, cũng không thêm cũng không bớt. Tu-bồ-đề! Như hư không không dơ không sạch. Ma-ha-diễn cũng như vậy, không dơ không sạch. Tu-bồ-đề! Như hư không không sinh không diệt, không trụ (đứng yên tồn tại) không dị (biến đổi). Ma-ha-diễn cũng như vậy, không sinh không diệt, không trụ không dị. Tu-bồ-đề! Như hư không chẳng phải thiện, chẳng phải bất thiện, chẳng phải hữu ký (thuộc loại có thể xác định là thiện hay ác), chẳng phải vô ký (thuộc loại không thể xác định là thiện hay ác). Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng phải thiện, chẳng phải bất thiện, chẳng phải hữu ký, chẳng phải vô ký. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không.
Như hư không không có cái thấy, không có cái nghe, không có cái cảm biết, không có cái nhận biết. Ma-ha-diễn cũng như vậy, không có cái thấy, không có cái nghe, không có cái cảm biết, không có cái nhận biết. Như hư không không thể biết, không thể nhận ra, không thể thấy, không thể đoạn trừ, không thể chứng đắc (tự thân đạt được và thể nghiệm), không thể tu tập. Ma-ha-diễn cũng như vậy, không thể biết, không thể nhận ra, không thể thấy, không thể đoạn trừ, không thể chứng đắc, không thể tu tập. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không.
Như hư không chẳng có tướng (dáng vẻ, đặc điểm) nhiễm dính, chẳng có tướng lìa nhiễm. Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng có tướng nhiễm dính, chẳng có tướng lìa nhiễm. Như hư không không bị buộc vào Dục giới (cõi của những loài còn ham muốn ăn uống, dâm dục, gồm cõi người, súc sinh, địa ngục và các tầng trời thấp), không bị buộc vào Sắc giới (cõi của những vị trời đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vật chất vi tế), không bị buộc vào Vô sắc giới (cõi của những vị trời không còn thân hình vật chất, chỉ còn tâm thức trong thiền định). Ma-ha-diễn cũng như vậy, không bị buộc vào Dục giới, không bị buộc vào Sắc giới, không bị buộc vào Vô sắc giới.
Như hư không không có tâm phát khởi đầu tiên (lúc mới phát nguyện cầu giác ngộ), cũng không có tâm thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, thứ mười. Ma-ha-diễn cũng như vậy, không có tâm phát khởi đầu tiên, cho đến không có tâm thứ mười. Như hư không không có Càn tuệ địa (giai vị "trí tuệ khô": đã có trí tuệ nhưng chưa được nước thiền định thấm nhuần), Tánh nhân địa (giai vị đã có được tính chất hạt giống của bậc thánh), Bát nhân địa (giai vị người ở bậc thứ tám, tức người đang hướng đến quả Tu-đà-hoàn), Kiến địa (giai vị thấy được chân lý, tức quả Tu-đà-hoàn), Bạc địa (giai vị phiền não đã mỏng, tức quả Tư-đà-hàm), Ly dục địa (giai vị đã lìa ham muốn của Dục giới, tức quả A-na-hàm), Dĩ tác địa (giai vị việc cần làm đã làm xong, tức quả A-la-hán). Ma-ha-diễn cũng như vậy, không có Càn tuệ địa cho đến Dĩ biện địa (tức Dĩ tác địa).
Như hư không không có quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc thánh, người đã vào dòng thánh), không có quả Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), không có quả A-na-hàm (quả vị thứ ba, không còn trở lại Dục giới), không có quả A-la-hán (quả vị cao nhất, đã dứt sạch phiền não, không còn sinh tử). Ma-ha-diễn cũng như vậy, không có quả Tu-đà-hoàn cho đến không có quả A-la-hán. Như hư không không có Thanh văn địa (địa vị của hàng Thanh văn, tức những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), không có Bích-chi Phật địa (địa vị của hàng Bích-chi Phật, tức những người tự mình giác ngộ nhờ quán sát lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy), không có Phật địa (địa vị Phật). Ma-ha-diễn cũng như vậy, không có Thanh văn địa cho đến Phật địa. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không.
Như hư không chẳng phải sắc (hình chất vật chất), chẳng phải vô sắc (không có hình chất), chẳng phải thấy được, chẳng phải không thấy được, chẳng phải hữu đối (có sự ngăn ngại, chiếm chỗ lẫn nhau), chẳng phải vô đối (không ngăn ngại), chẳng phải hợp lại, chẳng phải tan ra. Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng phải sắc, chẳng phải vô sắc, chẳng phải thấy được, chẳng phải không thấy được, chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối, chẳng phải hợp lại, chẳng phải tan ra. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không.
Tu-bồ-đề! Như hư không chẳng phải thường (còn mãi không đổi), chẳng phải vô thường (đổi thay không còn mãi), chẳng phải vui, chẳng phải khổ, chẳng phải ngã (cái tôi chân thật, thường hằng), chẳng phải vô ngã (không có cái tôi). Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng phải thường, chẳng phải vô thường, chẳng phải vui, chẳng phải khổ, chẳng phải ngã, chẳng phải vô ngã. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Như hư không chẳng phải không (trống rỗng, không có thực thể), chẳng phải chẳng không, chẳng phải tướng, chẳng phải vô tướng (không có dáng vẻ, đặc điểm để nắm bắt), chẳng phải tác, chẳng phải vô tác (không tạo tác, không mong cầu). Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng phải không, chẳng phải chẳng không, chẳng phải tướng, chẳng phải vô tướng, chẳng phải tác, chẳng phải vô tác. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không.
Tu-bồ-đề! Như hư không chẳng phải tịch diệt (lặng yên, mọi phiền não và xao động đều dứt), chẳng phải chẳng tịch diệt, chẳng phải lìa, chẳng phải chẳng lìa. Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng phải tịch diệt, chẳng phải chẳng tịch diệt, chẳng phải lìa, chẳng phải chẳng lìa. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Như hư không chẳng tối chẳng sáng. Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng tối chẳng sáng. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Như hư không chẳng phải có thể nắm bắt được, chẳng phải không thể nắm bắt được. Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng phải có thể nắm bắt được, chẳng phải không thể nắm bắt được. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Như hư không chẳng phải nói được, chẳng phải không nói được. Ma-ha-diễn cũng như vậy, chẳng phải nói được, chẳng phải không nói được. Vì thế nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Vì những lý do ấy nên nói Ma-ha-diễn bằng với hư không.
Tu-bồ-đề! Như ông nói: 'Như hư không dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ (con số lớn đến mức không thể đếm được) chúng sinh (mọi loài có sự sống, có tình thức), Ma-ha-diễn cũng dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh.' Đúng vậy, đúng vậy! Tu-bồ-đề! Vì chúng sinh không có thật, nên biết hư không không có thật. Vì hư không không có thật, nên biết Ma-ha-diễn cũng không có thật. Vì lý do ấy, Ma-ha-diễn dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì sao? Vì chúng sinh, hư không, Ma-ha-diễn, các pháp (sự vật, hiện tượng) ấy đều không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì Ma-ha-diễn không có thật, nên biết a-tăng-kỳ không có thật. Vì a-tăng-kỳ không có thật, nên biết vô lượng (không thể đo lường) không có thật. Vì vô lượng không có thật, nên biết vô biên (không có bờ mé) không có thật. Vì vô biên không có thật, nên biết tất cả các pháp không có thật. Vì lý do ấy, Tu-bồ-đề, Ma-ha-diễn này dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì sao? Vì chúng sinh, hư không, Ma-ha-diễn, a-tăng-kỳ, vô lượng, vô biên, tất cả các pháp ấy đều không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì ngã (cái tôi) không có thật, cho đến tri giả (người biết), kiến giả (người thấy) — những tên gọi khác của cái tôi — không có thật, nên biết như (chân như: tính chân thật vốn như vậy, không thay đổi của mọi pháp), pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp), thật tế (chỗ tột cùng của sự chân thật) không có thật. Vì như, pháp tánh, thật tế không có thật, nên biết cho đến vô lượng, vô biên, a-tăng-kỳ không có thật. Vì vô lượng, vô biên, a-tăng-kỳ không có thật, nên biết tất cả các pháp không có thật. Vì lý do ấy, Tu-bồ-đề, Ma-ha-diễn này dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì sao? Vì chúng sinh cho đến tri giả, kiến giả, thật tế, cho đến vô lượng, vô biên, a-tăng-kỳ, tất cả các pháp ấy đều không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì ngã không có thật, cho đến tri giả, kiến giả không có thật, nên biết tánh bất khả tư nghị (tính chất không thể suy nghĩ, bàn luận được) không có thật. Vì tánh bất khả tư nghị không có thật, nên biết sắc (thân xác, vật chất), thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tâm ý, ý muốn tạo tác), thức (sự nhận biết phân biệt) — năm nhóm tạo thành con người — không có thật. Vì sắc, thọ, tưởng, hành, thức không có thật, nên biết hư không không có thật. Vì hư không không có thật, nên biết Ma-ha-diễn không có thật. Vì Ma-ha-diễn không có thật, nên biết a-tăng-kỳ không có thật. Vì a-tăng-kỳ không có thật, nên biết vô lượng không có thật. Vì vô lượng không có thật, nên biết vô biên không có thật. Vì vô biên không có thật, nên biết tất cả các pháp không có thật. Vì lý do ấy, Tu-bồ-đề, nên biết Ma-ha-diễn dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì sao? Tu-bồ-đề! Vì ngã cho đến tri giả, kiến giả, tất cả các pháp ấy đều không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì ngã không có thật, cho đến tri giả, kiến giả không có thật, nên biết mắt không có thật, tai, mũi, lưỡi, thân, ý không có thật. Vì mắt cho đến ý không có thật, nên biết hư không không có thật. Vì hư không không có thật, nên biết Ma-ha-diễn không có thật. Vì Ma-ha-diễn không có thật, nên biết a-tăng-kỳ không có thật. Vì a-tăng-kỳ không có thật, nên biết vô lượng không có thật. Vì vô lượng không có thật, nên biết vô biên không có thật. Vì vô biên không có thật, nên biết tất cả các pháp không có thật. Vì lý do ấy, Tu-bồ-đề, Ma-ha-diễn dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì sao? Tu-bồ-đề! Vì ngã cho đến tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì ngã không có thật, cho đến tri giả, kiến giả không có thật, nên biết Đàn-na ba-la-mật (sự bố thí trọn vẹn), Thi-la ba-la-mật (sự giữ giới trọn vẹn), Sằn-đề ba-la-mật (sự nhẫn nhục trọn vẹn), Tỳ-lê-da ba-la-mật (sự tinh tấn trọn vẹn), Thiền-na ba-la-mật (sự thiền định trọn vẹn), Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ trọn vẹn) — sáu hạnh đưa người sang bờ giác ngộ — không có thật. Vì Bát-nhã ba-la-mật không có thật, nên biết hư không không có thật. Vì hư không không có thật, nên biết Ma-ha-diễn không có thật. Vì Ma-ha-diễn không có thật, nên biết vô lượng vô biên a-tăng-kỳ không có thật. Vì vô lượng vô biên a-tăng-kỳ không có thật, nên biết tất cả các pháp không có thật. Vì lý do ấy, Tu-bồ-đề, Ma-ha-diễn này dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì sao? Vì ngã, chúng sinh, cho đến tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì ngã không có thật, cho đến tri giả, kiến giả không có thật, nên biết nội không (tính trống rỗng, không có thực thể của các giác quan bên trong, là cái "không" đầu tiên trong mười tám cái "không") không có thật, cho đến vô pháp hữu pháp không (tính trống rỗng của cả cái không có lẫn cái có, là cái "không" cuối cùng trong mười tám cái "không") không có thật. Vì vô pháp hữu pháp không không có thật, nên biết hư không không có thật. Vì hư không không có thật, nên biết Ma-ha-diễn không có thật. Vì Ma-ha-diễn không có thật, nên biết a-tăng-kỳ, vô lượng, vô biên không có thật. Vì a-tăng-kỳ, vô lượng, vô biên không có thật, nên biết tất cả các pháp không có thật. Vì lý do ấy, Tu-bồ-đề, Ma-ha-diễn này dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì sao? Vì ngã, chúng sinh, cho đến tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì ngã, chúng sinh, cho đến tri giả, kiến giả không có thật, nên biết tứ niệm xứ (bốn chỗ đặt tâm quán sát: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) không có thật. Vì tứ niệm xứ không có thật, cho đến thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật mới có, không chung với các hàng khác) không có thật. Vì thập bát bất cộng pháp không có thật, nên biết hư không không có thật. Vì hư không không có thật, nên biết Ma-ha-diễn không có thật. Vì Ma-ha-diễn không có thật, nên biết a-tăng-kỳ, vô lượng, vô biên không có thật. Vì a-tăng-kỳ, vô lượng, vô biên không có thật, nên biết tất cả các pháp không có thật. Vì lý do ấy, Tu-bồ-đề, Ma-ha-diễn này dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì sao? Vì ngã, chúng sinh, cho đến tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì ngã, chúng sinh không có thật, cho đến tri giả, kiến giả không có thật, nên biết Tánh địa (tức Tánh nhân địa, giai vị đã có tính chất hạt giống của bậc thánh) không có thật, cho đến Dĩ tác địa (giai vị việc cần làm đã làm xong) không có thật. Vì Dĩ tác địa không có thật, nên biết hư không không có thật. Vì hư không không có thật, nên biết Ma-ha-diễn không có thật. Vì Ma-ha-diễn không có thật, nên biết a-tăng-kỳ, vô lượng, vô biên không có thật. Vì a-tăng-kỳ, vô lượng, vô biên không có thật, nên biết tất cả các pháp không có thật. Vì lý do ấy, Ma-ha-diễn này dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì sao? Vì ngã, chúng sinh, cho đến tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì ngã, chúng sinh, cho đến tri giả, kiến giả không có thật, nên biết Tu-đà-hoàn không có thật. Vì Tu-đà-hoàn không có thật, nên biết Tư-đà-hàm không có thật. Vì Tư-đà-hàm không có thật, nên biết A-na-hàm không có thật. Vì A-na-hàm không có thật, nên biết A-la-hán không có thật. Vì A-la-hán không có thật, nên biết cho đến tất cả các pháp không có thật. Vì lý do ấy, Tu-bồ-đề, Ma-ha-diễn dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì sao? Tu-bồ-đề! Vì ngã cho đến tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì ngã cho đến tri giả, kiến giả không có thật, nên biết Thanh văn thừa (cỗ xe của hàng Thanh văn, con đường tu để tự giải thoát nhờ nghe lời Phật dạy) không có thật. Vì Thanh văn thừa không có thật, nên biết Bích-chi Phật thừa (cỗ xe của hàng tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên) không có thật. Vì Bích-chi Phật thừa không có thật, nên biết Phật thừa (cỗ xe đưa đến quả Phật) không có thật. Vì Phật thừa không có thật, nên biết người Thanh văn không có thật. Vì người Thanh văn không có thật, nên biết Tu-đà-hoàn không có thật. Vì Tu-đà-hoàn không có thật, cho đến Phật không có thật. Vì Phật không có thật, nên biết nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ mọi pháp với đủ mọi khía cạnh, chi tiết) không có thật. Vì nhất thiết chủng trí không có thật, nên biết hư không không có thật. Vì hư không không có thật, nên biết Ma-ha-diễn không có thật. Vì Ma-ha-diễn không có thật, nên biết cho đến tất cả các pháp không có thật. Vì lý do ấy, Ma-ha-diễn này dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì sao? Vì ngã cho đến tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được.
Tu-bồ-đề! Ví như trong tánh Niết-bàn (cảnh giới tịch lặng khi mọi phiền não và sinh tử đã dứt hẳn) dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh, Ma-ha-diễn này cũng dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Vì lý do ấy, Tu-bồ-đề, như hư không dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh, Ma-ha-diễn này cũng như vậy, dung chứa vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh.
"Tu-bồ-đề! Ông nói: 'Ma-ha-diễn này không thấy chỗ đến, không thấy chỗ đi, không thấy chỗ dừng.' Đúng vậy, đúng vậy! Tu-bồ-đề! Ma-ha-diễn này không thấy chỗ đến, không thấy chỗ đi, không thấy chỗ dừng. Vì sao? Tu-bồ-đề! Vì tất cả các pháp đều có tướng bất động (không hề lay chuyển, không đến không đi). Các pháp ấy không có chỗ đến, không có chỗ đi, không có chỗ dừng. Vì sao? Tu-bồ-đề! Sắc không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu; thọ, tưởng, hành, thức không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu.
Tu-bồ-đề! Pháp của sắc không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu; pháp của thọ, tưởng, hành, thức không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Tu-bồ-đề! Như (chân như, tính chân thật vốn như vậy) của sắc không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu; như của thọ, tưởng, hành, thức không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Tu-bồ-đề! Tánh (bản tính) của sắc không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu; tánh của thọ, tưởng, hành, thức không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Tu-bồ-đề! Tướng (đặc điểm, dáng vẻ) của sắc không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu; tướng của thọ, tưởng, hành, thức không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu.
Tu-bồ-đề! Mắt, pháp của mắt, như của mắt, tánh của mắt, tướng của mắt không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu; tai, mũi, lưỡi, thân, ý, pháp của ý, như của ý, tánh của ý, tướng của ý không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị, vật xúc chạm, pháp (đối tượng của ý) cũng như vậy. Tu-bồ-đề! Địa chủng (yếu tố đất, tức tính cứng chắc), pháp của địa chủng, như của địa chủng, tánh của địa chủng, tướng của địa chủng không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu; thủy chủng (yếu tố nước), hỏa chủng (yếu tố lửa), phong chủng (yếu tố gió), không chủng (yếu tố hư không), thức chủng (yếu tố tâm thức), pháp của thức chủng, như của thức chủng, tánh của thức chủng, tướng của thức chủng cũng như vậy.
Tu-bồ-đề! Như, pháp của như, như của như, tánh của như, tướng của như không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Tu-bồ-đề! Thật tế (chỗ tột cùng của sự chân thật), pháp của thật tế, như của thật tế, tánh của thật tế, tướng của thật tế không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Tu-bồ-đề! Bất khả tư nghị (điều không thể suy nghĩ, bàn luận được), pháp của bất khả tư nghị, như của bất khả tư nghị, tánh của bất khả tư nghị, tướng của bất khả tư nghị không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu.
Tu-bồ-đề! Đàn-na ba-la-mật, pháp của Đàn-na ba-la-mật, như của Đàn-na ba-la-mật, tánh của Đàn-na ba-la-mật, tướng của Đàn-na ba-la-mật không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu; Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật, pháp của Bát-nhã ba-la-mật, như của Bát-nhã ba-la-mật, tánh của Bát-nhã ba-la-mật, tướng của Bát-nhã ba-la-mật không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Tu-bồ-đề! Tứ niệm xứ, pháp của tứ niệm xứ, như của tứ niệm xứ, tánh của tứ niệm xứ, tướng của tứ niệm xứ không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Cho đến thập bát bất cộng pháp cũng như vậy.
Tu-bồ-đề! Bồ-tát (người phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), pháp của Bồ-tát, như của Bồ-tát, tánh của Bồ-tát, tướng của Bồ-tát không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Phật, pháp của Phật, như của Phật, tánh của Phật, tướng của Phật không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ chân chánh, trọn vẹn, cao tột không gì hơn, tức quả vị Phật), cùng pháp, như, tánh, tướng của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Tu-bồ-đề! Pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), pháp của pháp hữu vi, như của pháp hữu vi, tánh của pháp hữu vi, tướng của pháp hữu vi không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Tu-bồ-đề! Pháp vô vi (những gì không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt), pháp của pháp vô vi, như của pháp vô vi, tánh của pháp vô vi, tướng của pháp vô vi không từ đâu đến, cũng không đi về đâu, cũng không dừng ở đâu. Vì lý do ấy, Tu-bồ-đề, Ma-ha-diễn này không thấy chỗ đến, không thấy chỗ đi, không thấy chỗ dừng.
"Tu-bồ-đề! Ông nói: 'Ma-ha-diễn này, tiền tế (khoảng thời gian trước, tức quá khứ) không thể nắm bắt được, hậu tế (khoảng sau, tức tương lai) không thể nắm bắt được, trung tế (khoảng giữa, tức hiện tại) không thể nắm bắt được; thừa này gọi là bằng nhau trong ba đời. Vì thế nên gọi là Ma-ha-diễn.' Đúng vậy, đúng vậy! Tu-bồ-đề! Ma-ha-diễn này, tiền tế không thể nắm bắt được, hậu tế không thể nắm bắt được, trung tế không thể nắm bắt được; thừa này gọi là bằng nhau trong ba đời. Vì thế nên gọi là Ma-ha-diễn. Vì sao? Tu-bồ-đề! Đời quá khứ thì đời quá khứ là không; đời tương lai thì đời tương lai là không; đời hiện tại thì đời hiện tại là không; sự bằng nhau của ba đời thì sự bằng nhau của ba đời là không; Ma-ha-diễn thì Ma-ha-diễn là không; Bồ-tát thì Bồ-tát là không. Vì sao? Tu-bồ-đề! Cái không ấy chẳng phải một, chẳng phải hai, chẳng phải ba, chẳng phải bốn, chẳng phải năm, chẳng phải khác. Vì thế nên nói sự bằng nhau trong ba đời là Ma-ha-diễn của Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh lớn).
Trong thừa này, vì tướng bằng nhau và không bằng nhau không thể nắm bắt được, nên tham đắm và không tham đắm không thể nắm bắt được, giận dữ và không giận dữ không thể nắm bắt được, si mê và không si mê không thể nắm bắt được, kiêu mạn và không kiêu mạn không thể nắm bắt được, cho đến tất cả pháp thiện, pháp bất thiện đều không thể nắm bắt được. Trong thừa này, thường không thể nắm bắt được, vô thường không thể nắm bắt được; vui không thể nắm bắt được, khổ không thể nắm bắt được; thật không thể nắm bắt được, không không thể nắm bắt được; ngã không thể nắm bắt được, vô ngã không thể nắm bắt được; Dục giới không thể nắm bắt được, Sắc giới không thể nắm bắt được, Vô sắc giới không thể nắm bắt được; vượt khỏi Dục giới không thể nắm bắt được, vượt khỏi Sắc giới không thể nắm bắt được, vượt khỏi Vô sắc giới không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì tự thân pháp của Ma-ha-diễn này không thể nắm bắt được.
Tu-bồ-đề! Sắc quá khứ thì sắc quá khứ là không; sắc tương lai, hiện tại thì sắc tương lai, hiện tại là không; thọ, tưởng, hành, thức quá khứ thì thọ, tưởng, hành, thức quá khứ là không; thọ, tưởng, hành, thức tương lai, hiện tại thì thọ, tưởng, hành, thức tương lai, hiện tại là không. Trong cái không, sắc quá khứ không thể nắm bắt được. Vì sao? Trong cái không, ngay cả cái không cũng không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không mà sắc quá khứ lại có thể nắm bắt được. Trong cái không, sắc tương lai, hiện tại không thể nắm bắt được. Vì sao? Trong cái không, ngay cả cái không cũng không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không mà sắc tương lai, hiện tại lại có thể nắm bắt được. Trong cái không, thọ, tưởng, hành, thức quá khứ không thể nắm bắt được. Vì sao? Trong cái không, ngay cả cái không cũng không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không mà thọ, tưởng, hành, thức quá khứ lại có thể nắm bắt được. Trong cái không, thọ, tưởng, hành, thức tương lai, hiện tại không thể nắm bắt được. Vì sao? Trong cái không, ngay cả cái không cũng không thể nắm bắt được, huống chi trong cái không mà thọ, tưởng, hành, thức tương lai, hiện tại lại có thể nắm bắt được.
Tu-bồ-đề! Đàn-na ba-la-mật quá khứ không thể nắm bắt được, Đàn-na ba-la-mật tương lai không thể nắm bắt được, Đàn-na ba-la-mật hiện tại không thể nắm bắt được. Trong sự bằng nhau của ba đời, Đàn-na ba-la-mật cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Trong sự bằng nhau, đời quá khứ không thể nắm bắt được, đời tương lai không thể nắm bắt được, đời hiện tại không thể nắm bắt được. Trong sự bằng nhau, ngay cả sự bằng nhau cũng không thể nắm bắt được, huống chi trong sự bằng nhau mà đời quá khứ, đời tương lai, đời hiện tại lại có thể nắm bắt được. Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Trong đời quá khứ, tứ niệm xứ không thể nắm bắt được, cho đến trong đời quá khứ, thập bát bất cộng pháp không thể nắm bắt được. Đời tương lai, đời hiện tại cũng như vậy. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Trong sự bằng nhau của ba đời, tứ niệm xứ không thể nắm bắt được; trong sự bằng nhau của ba đời, cho đến thập bát bất cộng pháp cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Trong sự bằng nhau, tứ niệm xứ của đời quá khứ không thể nắm bắt được; trong sự bằng nhau, tứ niệm xứ của đời tương lai không thể nắm bắt được; trong sự bằng nhau, tứ niệm xứ của đời hiện tại không thể nắm bắt được. Cho đến thập bát bất cộng pháp cũng như vậy. Trong sự bằng nhau, ngay cả sự bằng nhau cũng không thể nắm bắt được, huống chi trong sự bằng nhau mà tứ niệm xứ của đời quá khứ, tứ niệm xứ của đời tương lai, hiện tại lại có thể nắm bắt được. Trong sự bằng nhau, ngay cả sự bằng nhau cũng không thể nắm bắt được, huống chi trong sự bằng nhau mà đời quá khứ cho đến thập bát bất cộng pháp lại có thể nắm bắt được. Đời tương lai, hiện tại cho đến thập bát bất cộng pháp cũng như vậy.
Lại nữa, Tu-bồ-đề! Người phàm phu (người thường, chưa chứng được quả vị thánh nào) trong đời quá khứ không thể nắm bắt được, người phàm phu trong đời tương lai, đời hiện tại không thể nắm bắt được. Trong sự bằng nhau của ba đời, người phàm phu cũng không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì chúng sinh không thể nắm bắt được, cho đến tri giả, kiến giả không thể nắm bắt được. Trong đời quá khứ, Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát, Phật không thể nắm bắt được; trong đời tương lai, hiện tại, Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát, Phật không thể nắm bắt được. Trong sự bằng nhau của ba đời, Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát, Phật không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì chúng sinh không thể nắm bắt được, cho đến tri giả, kiến giả không thể nắm bắt được.
Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong Bát-nhã ba-la-mật mà học tướng bằng nhau trong ba đời, thì sẽ đầy đủ nhất thiết chủng trí; đó gọi là Ma-ha-diễn của Bồ-tát ma-ha-tát. Đó là tướng bằng nhau trong ba đời: Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong thừa này thì vượt hơn tất cả thế gian cùng chư thiên (các vị trời), loài người, a-tu-la (loài thần có phước lực lớn nhưng tính hay ghen tức, thích gây chiến), và thành tựu tát-bà-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật)."
Bấy giờ Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn (đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Hay thay, hay thay! Đây chính là Ma-ha-diễn của Bồ-tát ma-ha-tát. Vì sao? Các Bồ-tát ma-ha-tát trong quá khứ đã học trong thừa này mà được nhất thiết chủng trí; các Bồ-tát ma-ha-tát trong đời tương lai cũng sẽ học trong thừa này mà được nhất thiết chủng trí. Thưa Thế Tôn! Nay các Bồ-tát ma-ha-tát trong vô lượng a-tăng-kỳ cõi nước ở mười phương cũng học trong thừa này mà được nhất thiết chủng trí. Vì thế, thưa Thế Tôn, thừa này thật là Ma-ha-diễn của Bồ-tát ma-ha-tát."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng vậy, đúng vậy! Các đức Phật quá khứ, tương lai, hiện tại đều học trong Ma-ha-diễn này mà đã được, sẽ được và đang được nhất thiết chủng trí."
Kinh Ma-ha Bát-nhã, quyển thứ sáu (hết).
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ông hỏi: 'Thừa này từ đâu ra? Đến đâu thì dừng?' Phật nói: Thừa này từ trong tam giới (ba cõi: Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới) mà ra, đến trong tát-bà-nhã thì dừng, vì đó là pháp không hai. Vì sao? Ma-ha-diễn và tát-bà-nhã, hai pháp ấy đều chẳng hợp chẳng tan, không hình sắc, không hình dáng, không đối ngại, chỉ một tướng, tức là vô tướng (không có tướng nào để nắm bắt). Nếu ai muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi (ba cõi), thì cũng như muốn làm cho thật tế ra khỏi. Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho như, pháp tánh, tánh bất khả tư nghị ra khỏi. Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho cái không của sắc ra khỏi, muốn làm cho cái không của thọ, tưởng, hành, thức ra khỏi. Vì sao? Tu-bồ-đề! Tướng không của sắc không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã; tướng không của thọ, tưởng, hành, thức không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã. Vì sao vậy? Vì sắc thì tướng của sắc là không, thọ, tưởng, hành, thức thì tướng của thức là không.
Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho cái không của mắt ra khỏi, muốn làm cho cái không của tai, mũi, lưỡi, thân, ý ra khỏi, muốn làm cho cho đến cái không của cảm thọ sinh ra do duyên xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và thức) của mắt, cái không của cảm thọ sinh ra do duyên xúc của tai, mũi, lưỡi, thân, ý ra khỏi. Vì sao? Tu-bồ-đề! Cái không của mắt không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã, cho đến cái không của cảm thọ sinh ra do duyên xúc của ý không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã. Vì sao vậy? Vì mắt thì tướng của mắt là không, cho đến cảm thọ sinh ra do duyên xúc của ý thì tướng của cảm thọ sinh ra do duyên xúc của ý là không.
Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho giấc mộng ra khỏi, muốn làm cho trò ảo thuật, ảo ảnh sóng nắng, tiếng vang, cái bóng, người do Phật hóa hiện ra khỏi. Vì sao? Tu-bồ-đề! Tướng của giấc mộng không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã; tướng của trò ảo thuật, ảo ảnh sóng nắng, tiếng vang, cái bóng, người hóa hiện không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã.
Tu-bồ-đề! Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho Đàn-na (?) ba-la-mật ra khỏi. Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật ra khỏi. Vì sao? Tướng của Đàn-na ba-la-mật không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã; Thi-la ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã. Vì sao? Vì Đàn-na ba-la-mật thì tánh của Đàn-na ba-la-mật là không; Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật thì tánh của Bát-nhã ba-la-mật là không.
Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho nội không cho đến vô pháp hữu pháp không ra khỏi. Vì sao? Tu-bồ-đề! Tánh của nội không cho đến tánh của vô pháp hữu pháp không không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã. Vì sao vậy? Vì tánh của nội không thì tánh của nội không là không, cho đến tánh của vô pháp hữu pháp không thì tánh của vô pháp hữu pháp không là không.
Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho tứ niệm xứ ra khỏi. Vì sao? Tánh của tứ niệm xứ không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã. Vì sao vậy? Vì tánh của tứ niệm xứ thì tánh của tứ niệm xứ là không. Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho tứ chánh cần (bốn sự siêng năng chân chánh: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh được tăng trưởng), tứ như ý túc (bốn nền tảng của thần thông và thiền định: ý muốn, sự tinh tấn, tâm chuyên nhất, sự quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ của việc tu: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), thất giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo phần (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) ra khỏi. Vì sao? Tánh của bát thánh đạo phần không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã. Vì sao vậy? Vì tánh của bát thánh đạo phần thì tánh của bát thánh đạo phần là không; cho đến thập bát bất cộng pháp cũng như vậy.
Tu-bồ-đề! Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho chỗ sinh ra của A-la-hán ra khỏi, muốn làm cho chỗ sinh ra của Bích-chi Phật ra khỏi, muốn làm cho chỗ sinh ra của Đa-đà-a-già-độ (Như Lai: bậc từ chân như mà đến), A-la-ha (Ứng Cúng: bậc xứng đáng được cúng dường), Tam-miệu tam-Phật-đà (Chánh Biến Tri: bậc giác ngộ chân chánh, biết khắp tất cả) — tức là Phật — ra khỏi. Vì sao? Tánh A-la-hán, tánh Bích-chi Phật, tánh Phật không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã. Vì sao vậy? Vì tánh A-la-hán thì tánh A-la-hán là không, tánh Bích-chi Phật thì tánh Bích-chi Phật là không, tánh Phật thì tánh Phật là không.
Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, quả A-na-hàm, quả A-la-hán, đạo Bích-chi Phật, đạo Phật, nhất thiết chủng trí ra khỏi. Vì sao? Tánh của quả Tu-đà-hoàn cho đến tánh của nhất thiết chủng trí không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã. Vì sao vậy? Vì quả Tu-đà-hoàn cho đến nhất thiết chủng trí thì tánh của nhất thiết chủng trí là không. Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho danh tự (tên gọi), tướng giả danh thi thiết (những tên gọi tạm thời đặt ra để chỉ sự vật), những thứ chỉ là lời nói ra khỏi. Vì sao? Danh tự không ra khỏi ba cõi, cũng không dừng ở tát-bà-nhã. Vì sao vậy? Vì tướng của danh tự thì tướng của danh tự là không. Cho đến sự thi thiết (đặt bày tên gọi) cũng như vậy. Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra khỏi, thì cũng như muốn làm cho pháp không sinh không diệt, không dơ không sạch, không khởi không tạo tác ra khỏi."
Kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật, quyển thứ bảy.
Đời Hậu Tần (một triều đại ở Trung Hoa, cuối thế kỷ IV đầu thế kỷ V), Tam tạng (danh hiệu dành cho vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Cưu-ma-la-thập người nước Quy Tư (một nước ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương) dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video