Kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa người sang bờ bên kia, tức trí tuệ hoàn hảo giúp vượt khỏi sinh tử khổ đau để đạt giác ngộ). Phẩm thứ hai mươi bảy: Hỏi về chỗ an trú. (Bản nước Đan ghi là phẩm Thiên Chủ, tức phẩm Vua Trời.)
Bấy giờ, các vị trời Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương, ở cõi trời thấp nhất của cõi Dục, tức cõi còn ham muốn) trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ), mỗi vị cùng vô số trăm nghìn ức chư thiên (các vị trời) đến dự hội. Các vị Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) trong tam thiên đại thiên thế giới cùng chư thiên Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục, ở trên đỉnh núi Tu-di, do ba mươi ba vị trời cai quản) đến dự hội. Các vua trời Tu-dạ-ma cùng chư thiên Dạ-ma (cõi trời thứ ba của cõi Dục) đến dự hội. Các vua trời Đâu-suất-đà cùng chư thiên Đâu-suất-đà (cõi trời thứ tư của cõi Dục, nơi các vị Bồ-tát sắp thành Phật cư ngụ) đến dự hội. Các vua trời Tu-niết-mật-đà cùng chư thiên Diệu Hóa (cõi trời thứ năm của cõi Dục, còn gọi là Hóa Lạc, nơi chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng) đến dự hội. Các vua trời Bà-xá-bạt-đề cùng chư thiên Tự Tại Hành (cõi trời thứ sáu, cao nhất của cõi Dục, còn gọi là Tha Hóa Tự Tại, nơi chư thiên được tự do hưởng những thú vui do kẻ khác biến hóa ra), mỗi vị cùng vô số trăm nghìn ức chư thiên đến dự hội. Các vị Phạm thiên vương (vua các cõi trời Phạm thiên, tầng đầu tiên của cõi Sắc, tức cõi của những vị đã lìa dục vọng nhờ thiền định nhưng vẫn còn thân hình) trong tam thiên đại thiên thế giới, cho đến chư thiên Thủ-đà-bà (tức Tịnh Cư thiên, các cõi trời cao nhất của cõi Sắc, nơi ở của những bậc thánh không còn trở lại cõi Dục), mỗi vị cùng vô số trăm nghìn ức chư thiên đến dự hội.
Ánh sáng nơi thân của các vị trời Tứ Thiên Vương cho đến chư thiên Thủ-đà-bà ấy do nghiệp báo (quả báo của những việc làm đời trước) mà có. So với ánh sáng thường hằng của Phật thì không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần nghìn vạn ức, cho đến không thể dùng số đếm hay ví dụ nào để so sánh. Ánh sáng của Đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) là thù thắng nhất, vi diệu nhất, cao nhất, bậc nhất. Ánh sáng do nghiệp báo của chư thiên đặt bên ánh sáng của Phật thì không còn chiếu sáng, không còn hiện ra, ví như cây cột cháy đen đem so với vàng Diêm-phù-đàn (loại vàng ròng quý nhất, ánh đỏ tía, tương truyền lấy từ dòng sông chảy qua rừng cây diêm-phù).
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Đại đức Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật, giỏi bậc nhất về hiểu lý "không"): "Các vị trời Tứ Thiên Vương cho đến chư thiên Thủ-đà-bà trong tam thiên đại thiên thế giới này đều tụ hội lại, muốn nghe Tu-bồ-đề giảng nghĩa Bát-nhã ba-la-mật. Thưa Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại hữu tình cầu giác ngộ, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) phải an trú trong Bát-nhã ba-la-mật như thế nào? Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát ma-ha-tát phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật như thế nào?"
Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Kiều-thi-ca (tên họ của Đế Thích lúc còn làm người, dùng để gọi Đế Thích)! Nay tôi sẽ thuận theo ý Phật, nương nhờ sức thần của Phật, vì các vị Bồ-tát ma-ha-tát mà nói về Bát-nhã ba-la-mật, theo cách mà Bồ-tát ma-ha-tát phải an trú trong Bát-nhã ba-la-mật.
Này các thiên tử (con trời, tức các vị trời)! Vị nào nay chưa phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn khắp cả, tức quả vị Phật) thì nên phát tâm. Các thiên tử, nếu ai đã bước vào chính vị Thanh văn (Thanh văn: người nghe lời Phật dạy rồi tu để tự giải thoát cho riêng mình; chính vị: địa vị đã chắc chắn chứng quả thánh của hàng ấy), người ấy không thể phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề nữa. Vì sao? Vì người ấy đã bị ngăn cách với dòng sinh tử (không còn ở lại trong vòng sinh tử để cứu độ chúng sinh). Nếu người ấy vẫn phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì tôi cũng tùy hỷ (vui mừng theo việc lành của người khác). Vì sao? Người bậc trên thì nên cầu pháp cao hơn nữa; tôi không bao giờ cắt đứt công đức của họ.
Này Kiều-thi-ca! Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật? Bồ-tát ma-ha-tát với tâm hướng về Tát-bà-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật) mà quán niệm: sắc (thân xác và mọi thứ có hình chất) là vô thường (không bền, luôn đổi thay), sắc là khổ, sắc là không (không có thực thể riêng), sắc là vô ngã (không có cái tôi chủ thể); quán sắc như bệnh, như ung nhọt lở loét, như mũi tên cắm vào thân, đau đớn, khổ não, suy hoại, lo sợ, bất an — vì không có gì để nắm bắt (vô sở đắc: không chấp lấy điều gì là thật có). Thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình tướng), hành (sự tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) cũng như vậy. Đối với mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; đối với địa chủng (yếu tố đất, tính cứng chắc), thủy chủng (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa chủng (yếu tố lửa, tính nóng), phong chủng (yếu tố gió, tính chuyển động), không chủng (yếu tố khoảng trống) và thức chủng (yếu tố nhận biết) — sáu yếu tố cấu thành con người — cũng quán là vô thường cho đến lo sợ bất an, cũng vì không có gì để nắm bắt. Quán sắc là tịch diệt (lặng dứt), là lìa xa, không sinh không diệt, không nhơ không sạch; thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Quán địa chủng cho đến thức chủng là tịch diệt, lìa xa, không sinh không diệt, không nhơ không sạch, cũng vì không có gì để nắm bắt.
"Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát với tâm hướng về Tát-bà-nhã quán rằng: vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật) làm duyên sinh ra các hành (các hành động tạo nghiệp), cho đến lão tử (già và chết) — chuỗi nhân duyên ấy (tức mười hai nhân duyên, các mắt xích nhân quả nối nhau dẫn đến sinh tử) gom tụ thành khối khổ lớn — cũng vì không có gì để nắm bắt. Quán rằng vì vô minh diệt nên các hành diệt, cho đến vì sinh diệt nên lão tử diệt, vì lão tử diệt nên lo âu, buồn thương, khổ sở, phiền não, cả khối khổ lớn đều diệt — vì không có gì để nắm bắt.
"Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát với tâm hướng về Tát-bà-nhã tu tứ niệm xứ (bốn phép quán: quán thân là không sạch, quán cảm thọ là khổ, quán tâm là vô thường, quán các pháp là vô ngã), vì không có gì để nắm bắt; cho đến tu thập lực (mười trí lực đặc biệt của Phật) và thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với ai khác), vì không có gì để nắm bắt.
"Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát với tâm hướng về Tát-bà-nhã thực hành Đàn-na ba-la-mật (sự bố thí hoàn hảo), vì không có gì để nắm bắt; thực hành Thi-la ba-la-mật (sự giữ giới hoàn hảo), Sằn-đề ba-la-mật (sự nhẫn nhục hoàn hảo), Tỳ-lê-da ba-la-mật (sự tinh tấn hoàn hảo), Thiền-na ba-la-mật (sự thiền định hoàn hảo), vì không có gì để nắm bắt.
"Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật, quán như thế này: 'Chỉ là các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cùng với các pháp nương nhau làm nhân duyên, thấm nhuần, giúp ích, tăng trưởng, phân biệt, so đo; trong đó không có ta, không có cái của ta. Tâm hồi hướng (tâm đem công đức hướng về một mục đích, ở đây là hướng về quả Phật) của Bồ-tát không ở trong tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không ở trong tâm hồi hướng. Tâm hồi hướng không thể tìm thấy trong tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không thể tìm thấy trong tâm hồi hướng.' Bồ-tát tuy quán xét tất cả các pháp nhưng cũng không có pháp nào để nắm được. Đó gọi là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát."
Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Đại đức Tu-bồ-đề: "Vì sao tâm hồi hướng của Bồ-tát không ở trong tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Vì sao tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không ở trong tâm hồi hướng? Vì sao tâm hồi hướng không thể tìm thấy trong tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Vì sao tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không thể tìm thấy trong tâm hồi hướng?"
Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Kiều-thi-ca! Tâm hồi hướng và tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề đều không phải là tâm, đó là tướng "chẳng phải tâm"; trong tướng "chẳng phải tâm" thì không thể hồi hướng. Tướng "chẳng phải tâm" ấy thường là tướng "chẳng phải tâm"; tướng không thể nghĩ bàn thường là tướng không thể nghĩ bàn. Đó gọi là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát."
Bấy giờ Phật khen Tu-bồ-đề: "Lành thay, lành thay! Này Tu-bồ-đề! Ông vì các Bồ-tát ma-ha-tát mà nói Bát-nhã ba-la-mật, làm cho tâm các Bồ-tát ma-ha-tát được an ủi."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Con phải đền ơn, không thể không đền ơn. Chư Phật trong quá khứ và các đệ tử của các Ngài đã vì các Bồ-tát mà nói sáu Ba-la-mật (sáu pháp tu hoàn hảo đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), chỉ bày, dạy bảo, làm cho được lợi ích và vui mừng; khi ấy Thế Tôn cũng ở trong đó mà học, rồi đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nay con cũng phải vì các Bồ-tát mà nói sáu Ba-la-mật, chỉ bày, dạy bảo, làm cho được lợi ích và vui mừng, khiến họ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."
Bấy giờ Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Kiều-thi-ca! Nay ông hãy nghe về chỗ nên an trú và chỗ không nên an trú của Bồ-tát ma-ha-tát trong Bát-nhã ba-la-mật. Này Kiều-thi-ca! Sắc thì sắc là không; thọ, tưởng, hành, thức thì thọ, tưởng, hành, thức là không. Bồ-tát thì Bồ-tát là không. Sắc không và Bồ-tát không ấy chẳng hai, chẳng khác; thọ, tưởng, hành, thức không và Bồ-tát không chẳng hai, chẳng khác. Này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát trong Bát-nhã ba-la-mật phải an trú như vậy.
Lại nữa, mắt thì mắt là không, cho đến ý thì ý là không; Bồ-tát thì Bồ-tát là không. Mắt không cho đến Bồ-tát không chẳng hai, chẳng khác. Sáu trần (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm xúc chạm và các đối tượng của ý) cũng như vậy. Địa chủng thì địa chủng là không, cho đến thức chủng thì thức chủng là không; Bồ-tát thì Bồ-tát là không. Này Kiều-thi-ca! Địa chủng không cho đến thức chủng không và Bồ-tát không chẳng hai, chẳng khác. Này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát trong Bát-nhã ba-la-mật phải an trú như vậy.
Vô minh thì vô minh là không, cho đến lão tử thì lão tử là không. Vô minh diệt thì vô minh diệt là không, cho đến lão tử diệt thì lão tử diệt là không. Bồ-tát thì Bồ-tát là không. Này Kiều-thi-ca! Vô minh không cho đến lão tử không, vô minh diệt không cho đến lão tử diệt không, cùng với Bồ-tát không, chẳng hai, chẳng khác. Này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát trong Bát-nhã ba-la-mật phải an trú như vậy.
Đàn-na ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật; nội không (cái không của sáu giác quan bên trong) cho đến vô pháp hữu pháp không (cái không của cả cái không có lẫn cái có — tức cả chuỗi mười tám loại "không" được giảng trong kinh); tứ niệm xứ cho đến thập bát bất cộng pháp; tất cả các pháp môn tam-muội (các trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú một chỗ), tất cả các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và gìn giữ mọi giáo pháp không quên); Thanh văn thừa, Bích-chi Phật thừa (Bích-chi Phật: bậc tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy và thường không giáo hóa người khác), Phật thừa (thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu đưa đến quả vị); Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát, Phật cũng như vậy. Nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật biết rõ tất cả các pháp đến từng loại, từng chi tiết) thì nhất thiết chủng trí là không; Bồ-tát thì Bồ-tát là không. Nhất thiết chủng trí không và Bồ-tát không chẳng hai, chẳng khác. Này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát trong Bát-nhã ba-la-mật phải an trú như vậy."
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Tu-bồ-đề: "Thế nào là chỗ không nên an trú trong Bát-nhã ba-la-mật?"
Tu-bồ-đề đáp: "Này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát không nên an trú trong sắc, vì còn có chỗ nắm bắt (hữu sở đắc: còn chấp có cái để được). Không nên an trú trong thọ, tưởng, hành, thức, vì còn có chỗ nắm bắt. Không nên an trú trong mắt cho đến không nên an trú trong ý; không nên an trú trong hình sắc cho đến không nên an trú trong pháp (đối tượng của ý). Đối với nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) cho đến ý thức, nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và nhận biết) cho đến ý xúc, cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên — đều không nên an trú, vì còn có chỗ nắm bắt. Không nên an trú trong địa chủng cho đến thức chủng, vì còn có chỗ nắm bắt. Không nên an trú trong Đàn-na ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật, trong tứ niệm xứ cho đến thập bát bất cộng pháp, vì còn có chỗ nắm bắt. Không nên an trú trong quả Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, bậc đã vào dòng thánh), vì còn có chỗ nắm bắt; cho đến không nên an trú trong quả A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), đạo Bích-chi Phật, đạo Bồ-tát, đạo Phật, Nhất thiết chủng trí, vì còn có chỗ nắm bắt.
"Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát không nên an trú vào chỗ cho rằng sắc là thường còn, không nên an trú vào chỗ cho rằng sắc là vô thường; thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Sắc hoặc vui hoặc khổ, hoặc sạch hoặc không sạch, hoặc có ngã hoặc vô ngã, hoặc không hoặc chẳng không, hoặc tịch diệt hoặc chẳng tịch diệt, hoặc lìa hoặc chẳng lìa — đều không nên an trú, vì còn có chỗ nắm bắt. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy.
"Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát không nên an trú vào tướng vô vi (tướng không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt) của quả Tu-đà-hoàn, tướng vô vi của quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), tướng vô vi của quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), tướng vô vi của quả A-la-hán. Không nên an trú vào tướng vô vi của đạo Bích-chi Phật, tướng vô vi của đạo Phật. Không nên an trú vào chỗ cho rằng Tu-đà-hoàn là phước điền (ruộng phước, tức người đáng được cúng dường để người cúng gieo phước), không nên an trú vào chỗ cho rằng Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật, Phật là phước điền.
"Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát không nên an trú trong sơ địa (địa vị thứ nhất trong mười địa vị tu tập của Bồ-tát), vì còn có chỗ nắm bắt; cho đến không nên an trú trong thập địa (địa vị thứ mười), vì còn có chỗ nắm bắt.
"Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát khi an trú nơi tâm mới phát, không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ làm cho đầy đủ Đàn-na ba-la-mật', cho đến không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ làm cho đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Đầy đủ sáu Ba-la-mật rồi sẽ vào Bồ-tát vị (địa vị vững chắc của Bồ-tát, không còn rơi xuống hàng Thanh văn)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Vào Bồ-tát vị rồi sẽ an trú nơi bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường thành Phật)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Bồ-tát sẽ đầy đủ năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thần túc biến hóa, thiên nhĩ nghe xa, tha tâm biết ý người, túc mạng biết đời trước, thiên nhãn thấy xa)', vì còn có chỗ nắm bắt. Bồ-tát an trú nơi năm thần thông rồi nghĩ: 'Ta sẽ đi khắp vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn đến mức không đếm được) cõi nước của chư Phật, lễ kính cúng dường chư Phật, nghe pháp, nghe pháp rồi nói lại cho người khác' — Bồ-tát ma-ha-tát không nên an trú như vậy, vì còn có chỗ nắm bắt.
Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Như cõi nước của chư Phật được trang nghiêm thanh tịnh, ta cũng sẽ trang nghiêm cõi nước', vì còn có chỗ nắm bắt. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Giáo hóa chúng sinh cho được thành tựu, khiến họ vào Phật đạo'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Đến chỗ chư Phật ở vô lượng a-tăng-kỳ cõi nước, tôn trọng, kính yêu, cúng dường, đem hương, hoa, chuỗi ngọc, dầu thơm xoa, hương bột, cờ phướn, lọng hoa và trăm nghìn ức loại áo báu để cúng dường chư Phật', vì còn có chỗ nắm bắt. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ khiến vô lượng a-tăng-kỳ chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề' — Bồ-tát không nên an trú như vậy.
Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ sinh ra năm loại mắt — nhục nhãn (mắt thịt thông thường), thiên nhãn (mắt trời, thấy xa, thấy xuyên suốt), tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy lý không), pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ các pháp môn để độ người), Phật nhãn (mắt Phật, thấy biết tất cả)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ sinh ra tất cả pháp môn tam-muội'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Tùy ý muốn mà tự tại ra vào các tam-muội'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ sinh ra tất cả pháp môn đà-la-ni'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ đạt được mười trí lực của Phật'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ đạt được bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin hoàn toàn khi thuyết pháp giữa đại chúng), bốn trí không ngăn ngại (bốn khả năng hiểu và diễn đạt không trở ngại về giáo pháp, ý nghĩa, ngôn ngữ và biện luận), mười tám pháp bất cộng'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ đầy đủ đại từ đại bi (lòng thương lớn ban vui và cứu khổ cho tất cả)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ đầy đủ ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ đầy đủ tám mươi vẻ đẹp phụ theo hình tướng', vì còn có chỗ nắm bắt.
Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Đây là bậc Bát nhân (người ở bậc thứ tám tính ngược từ A-la-hán xuống, tức người đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn), đây là người tín hành (người tu theo lòng tin), đây là người pháp hành (người tu theo sự hiểu biết giáo pháp)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Bậc Tu-đà-hoàn còn sinh lại nhiều nhất bảy đời'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Bậc gia gia (bậc Tu-đà-hoàn còn sinh qua lại vài nhà, vài đời ở cõi người, cõi trời rồi mới giải thoát)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Bậc Tu-đà-hoàn khi mạng chung thì nhơ bẩn đã hết (?)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Bậc Tu-đà-hoàn vào Niết-bàn (sự dứt sạch phiền não và sinh tử, an lạc tuyệt đối) ở khoảng giữa (sau khi chết, trước khi tái sinh)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Người này đang hướng tới chứng quả Tư-đà-hàm'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Người này là Tư-đà-hàm, trở lại một lần rồi vào Niết-bàn'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Người này đang hướng tới chứng quả A-na-hàm'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Bậc Tư-đà-hàm nhất chủng (chỉ còn một lần thọ sinh)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Người này là A-na-hàm, vào Niết-bàn ở cõi trời bên kia'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Người này đang hướng tới chứng quả A-la-hán'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Người này là A-la-hán, ngay đời này vào Vô dư Niết-bàn (Niết-bàn không còn thân xác sót lại)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Đây là Bích-chi Phật'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Vượt qua địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật, ta sẽ an trú nơi địa vị Bồ-tát'. Không nên an trú trong đạo chủng trí (trí của Bồ-tát biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), vì còn có chỗ nắm bắt.
Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Biết rõ tất cả các loại, tất cả các pháp rồi, dứt hết phiền não và tập khí (những thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Phật đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề rồi sẽ chuyển pháp luân (bắt đầu thuyết pháp, ví như lăn bánh xe giáo pháp)'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Làm Phật sự, độ vô lượng a-tăng-kỳ chúng sinh vào Niết-bàn'. Không nên an trú trong tứ như ý túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất và quán xét). Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Vào tam-muội này thì sống lâu bằng số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ được thọ mạng vô số kiếp'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Mỗi tướng trong ba mươi hai tướng đều được trăm phước trang nghiêm'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Một thế giới của ta sẽ như các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Tam thiên đại thiên thế giới của ta toàn bằng kim cương (chất cứng chắc nhất, không gì phá nổi)'.
Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Cây bồ-đề (cây mà dưới gốc vị Bồ-tát thành Phật) của ta sẽ tỏa ra hương thơm như thế này: chúng sinh nào ngửi thấy thì không còn dâm dục, giận dữ, ngu si, cũng không có tâm Thanh văn, Bích-chi Phật, tất cả những người ấy nhất định sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; chúng sinh nào ngửi thấy hương ấy thì bệnh thân, bệnh tâm đều được dứt sạch'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ làm cho trong cõi của ta không có cả tên gọi sắc, thọ, tưởng, hành, thức'. Không nên an trú vào ý nghĩ: 'Ta sẽ làm cho trong thế giới của ta không có tên gọi Đàn-na ba-la-mật cho đến không có tên gọi Bát-nhã ba-la-mật; ta sẽ làm cho trong thế giới của ta không có tên gọi tứ niệm xứ cho đến không có tên gọi mười tám pháp bất cộng, cũng không có tên gọi Tu-đà-hoàn cho đến không có tên gọi Phật', vì còn có chỗ nắm bắt. Vì sao? Vì khi chư Phật đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì đối với tất cả các pháp đều không có gì để nắm bắt. Như vậy, này Kiều-thi-ca! Bồ-tát trong Bát-nhã ba-la-mật không nên an trú, vì còn có chỗ nắm bắt."
Bấy giờ Xá-lợi-phất (đại đệ tử của Phật, bậc trí tuệ bậc nhất) nghĩ thầm: "Nay Bồ-tát phải an trú trong Bát-nhã ba-la-mật như thế nào?"
Tu-bồ-đề biết điều Xá-lợi-phất đang nghĩ, liền nói với Xá-lợi-phất: "Ý ông nghĩ sao, chư Phật an trú ở đâu?"
Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề (?): "Pháp của chư Phật không có chỗ an trú. Chư Phật không an trú trong sắc, không an trú trong thọ, tưởng, hành, thức, không an trú trong tính hữu vi (tính chất của những gì do nhân duyên tạo thành), không an trú trong tính vô vi, không an trú trong tứ niệm xứ, cho đến không an trú trong mười tám pháp bất cộng, không an trú trong Nhất thiết chủng trí. Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát trong Bát-nhã ba-la-mật phải an trú như vậy: như chư Phật an trú, đối với các pháp chẳng phải an trú, chẳng phải không an trú. Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát trong Bát-nhã ba-la-mật phải học như vậy: ta sẽ an trú vì pháp không an trú."
Bấy giờ trong hội có các thiên tử nghĩ thế này: "Lời lẽ, chữ nghĩa, câu cú mà các loài Dạ-xoa (một loài quỷ thần) nói ra còn có thể hiểu được, còn lời lẽ bàn luận, giải thích Bát-nhã ba-la-mật mà Tu-bồ-đề nói thì hoàn toàn không thể hiểu nổi."
Tu-bồ-đề biết điều các thiên tử đang nghĩ, liền nói với các thiên tử: "Các vị không hiểu, không biết phải không?"
Các thiên tử thưa: "Thưa Đại đức! Chúng tôi không hiểu, không biết."
Tu-bồ-đề nói với các thiên tử: "Theo lẽ, các vị đáng lẽ phải không biết, vì tôi không bàn nói điều gì, cho đến tôi không nói một chữ nào, cũng không có người nghe. Vì sao? Vì các chữ không phải là Bát-nhã ba-la-mật; trong Bát-nhã ba-la-mật không có người nghe; A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề của chư Phật không có chữ, không có lời nói. Này các thiên tử! Ví như Phật biến hóa ra một người hóa, người hóa ấy lại biến hóa ra bốn bộ chúng — tỳ-kheo (tăng nam xuất gia), tỳ-kheo-ni (tăng nữ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia) — rồi người hóa ấy thuyết pháp giữa bốn bộ chúng. Ý các vị nghĩ sao, trong đó có người nói, có người nghe, có người hiểu không?"
Các thiên tử thưa: "Không có, thưa Đại đức!"
Tu-bồ-đề nói: "Tất cả các pháp đều như huyễn hóa; trong đó không có người nói, không có người nghe, không có người hiểu. Này các thiên tử! Ví như có người trong giấc mộng thấy Phật thuyết pháp, ý các vị nghĩ sao, trong đó có người nói, có người nghe, có người hiểu không?"
Các thiên tử thưa: "Không có, thưa Đại đức!"
Tu-bồ-đề nói với các thiên tử: "Tất cả các pháp đều như mộng, không có người nói, không có người nghe, không có người hiểu. Này các thiên tử! Ví như có hai người ở trong một khe núi sâu lớn, mỗi người đứng một bên, cùng ca ngợi Phật, Pháp, Tăng, thì có hai tiếng vang dội lại. Ý các thiên tử nghĩ sao, hai tiếng vang ấy có hiểu được lẫn nhau không?"
Các thiên tử thưa: "Không, thưa Đại đức!"
Tu-bồ-đề nói với các thiên tử: "Tất cả các pháp cũng như vậy, không có người nói, không có người nghe, không có người hiểu. Này các thiên tử! Ví như một nhà ảo thuật giỏi, ở ngã tư đường, hóa ra Phật và bốn bộ chúng, rồi thuyết pháp trong đó. Ý các thiên tử nghĩ sao, trong đó có người nói, có người nghe, có người hiểu không?"
Các thiên tử thưa: "Không có, thưa Đại đức!"
Tu-bồ-đề nói với các thiên tử: "Tất cả các pháp đều như trò ảo thuật, không có người nói, không có người nghe, không có người hiểu."
Bấy giờ các thiên tử nghĩ thầm: "Tu-bồ-đề muốn nói cho dễ hiểu, nhưng lại càng nói càng sâu, càng mầu nhiệm."
Tu-bồ-đề biết điều các thiên tử đang nghĩ, liền nói với các thiên tử: "Sắc chẳng sâu, chẳng mầu nhiệm; thọ, tưởng, hành, thức chẳng sâu, chẳng mầu nhiệm. Tính của sắc chẳng sâu, chẳng mầu nhiệm; tính của thọ, tưởng, hành, thức chẳng sâu, chẳng mầu nhiệm. Tính của mắt cho đến tính của ý; tính của hình sắc cho đến tính của pháp; tính của nhãn giới (nhãn giới: phạm vi, yếu tố mắt) cho đến tính của ý giới; nhãn thức cho đến ý thức; nhãn xúc cho đến ý xúc; cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; Đàn-na ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật; nội không cho đến vô pháp hữu pháp không; tứ niệm xứ cho đến mười tám pháp bất cộng; tất cả các pháp môn tam-muội, tất cả các pháp môn đà-la-ni, cho đến Nhất thiết chủng trí và tính của Nhất thiết chủng trí — đều chẳng sâu, chẳng mầu nhiệm."
Các thiên tử lại nghĩ thế này: "Trong pháp được nói đây, không nói sắc, không nói thọ, tưởng, hành, thức; không nói mắt cho đến cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; không nói Đàn-na ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật; không nói nội không cho đến vô pháp hữu pháp không; không nói tứ niệm xứ cho đến mười tám pháp bất cộng; không nói pháp môn đà-la-ni, pháp môn tam-muội cho đến Nhất thiết chủng trí; không nói quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán; không nói đạo Bích-chi Phật; không nói đạo A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Trong pháp này không nói tên gọi, lời lẽ."
Tu-bồ-đề biết điều các thiên tử đang nghĩ, liền nói với các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy! Này các thiên tử! Trong pháp này, A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề của chư Phật là tướng không thể nói ra được; trong đó không có người nói, không có người nghe, không có người hiểu. Vì vậy, này các thiên tử! Thiện nam tử, thiện nữ nhân nào muốn an trú nơi quả Tu-đà-hoàn, muốn chứng quả Tu-đà-hoàn, người ấy không lìa sự nhẫn này (sự chấp nhận vững vàng, an trú không lay chuyển nơi lý ấy). Muốn an trú, muốn chứng quả Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, đạo Bích-chi Phật, đạo Phật thì cũng không lìa sự nhẫn này. Như vậy, này các thiên tử! Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, trong Bát-nhã ba-la-mật phải an trú như vậy, vì không có nói, không có nghe."
Hết quyển thứ bảy của kinh Ma-ha Bát-nhã.
Kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật, quyển thứ tám.
Ngài Cưu-ma-la-thập, Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người nước Quy Tư, dịch vào đời Hậu Tần.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video