Kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn, hoàn hảo, đưa người sang bờ giác ngộ), phẩm Rải hoa, thứ hai mươi chín.
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) cùng chư thiên trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ), từ trời Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương, cõi trời thấp nhất của cõi Dục) cho đến trời A-ca-ni-tra (cõi trời cao nhất của cõi Sắc, tức cõi của những vị đã lìa dục vọng nhưng vẫn còn thân hình), nghĩ thế này: "Tuệ mạng (cách gọi tôn kính vị tỳ-kheo, người lấy trí tuệ làm mạng sống) Tu-bồ-đề (đại đệ tử của Phật, giỏi bậc nhất về hiểu lý "không") đang tuôn mưa pháp (ví giáo pháp như mưa thấm nhuần muôn loài). Chúng ta nên hóa ra hoa, rải lên Phật, các Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại hữu tình cầu giác ngộ, phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh), chúng tỳ-kheo (tăng nam xuất gia), Tu-bồ-đề và Bát-nhã ba-la-mật." Ngay lúc ấy Thích-đề-hoàn-nhân và chư thiên trong tam thiên đại thiên thế giới hóa ra hoa, rải lên Phật, các Bồ-tát ma-ha-tát, chúng tỳ-kheo và Tu-bồ-đề, cũng để cúng dường Bát-nhã ba-la-mật. Khi ấy, hoa phủ khắp hư không trong tam thiên đại thiên thế giới, kết thành đài hoa, đoan nghiêm, đẹp đẽ khác thường.
Tu-bồ-đề nghĩ thầm: "Hoa mà các thiên tử (con trời, tức các vị trời) rải đây, trên cõi trời cũng chưa từng thấy hoa nào sánh bằng. Hoa này là hoa biến hóa, không phải hoa mọc từ cây. Hoa mà các thiên tử rải đây mọc ra từ cây tâm, không phải hoa mọc từ cây."
Thích-đề-hoàn-nhân biết điều Tu-bồ-đề đang nghĩ, liền nói với Tu-bồ-đề: "Thưa Đại đức! Hoa này không phải hoa sinh ra, cũng không phải mọc ra từ cây ý."
Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Kiều-thi-ca (tên họ của Đế Thích lúc còn làm người, dùng để gọi Đế Thích)! Ông nói hoa này không phải hoa sinh ra, cũng không phải mọc ra từ cây ý. Này Kiều-thi-ca! Hoa này nếu không phải pháp có sinh thì không gọi là hoa."
Thích-đề-hoàn-nhân nói với Tu-bồ-đề: "Thưa Đại đức! Chỉ có hoa này không sinh, hay sắc cũng không sinh, thọ, tưởng, hành, thức cũng không sinh?"
Tu-bồ-đề nói: "Này Kiều-thi-ca! Không chỉ hoa này không sinh, sắc (thân xác và mọi thứ có hình chất) cũng không sinh. Nếu không sinh thì không gọi là sắc. Thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình tướng), hành (sự tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) cũng không sinh; nếu không sinh thì không gọi là thức. Sáu nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), sáu thức (sáu sự nhận biết qua sáu giác quan), sáu xúc (sáu sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và nhận biết), các cảm thọ sinh ra do sáu xúc làm duyên cũng như vậy. Đàn-na ba-la-mật (sự bố thí hoàn hảo) không sinh; nếu không sinh thì không gọi là Đàn-na ba-la-mật. Cho đến Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo) không sinh; nếu không sinh thì không gọi là Bát-nhã ba-la-mật. Nội không (cái không của sáu giác quan bên trong) không sinh; nếu không sinh thì không gọi là nội không. Cho đến vô pháp hữu pháp không (cái không của cả cái không có lẫn cái có — loại cuối trong chuỗi các loại "không") không sinh; nếu không sinh thì không gọi là vô pháp hữu pháp không. Tứ niệm xứ (bốn phép quán: thân không sạch, cảm thọ là khổ, tâm vô thường, các pháp vô ngã) không sinh; nếu không sinh thì không gọi là tứ niệm xứ. Cho đến thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có) không sinh; nếu không sinh thì không gọi là thập bát bất cộng pháp. Cho đến Nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật biết rõ tất cả các pháp đến từng loại, từng chi tiết) không sinh; nếu không sinh thì không gọi là Nhất thiết chủng trí."
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân nghĩ thầm: "Tuệ mạng Tu-bồ-đề này trí tuệ rất sâu xa, không phá bỏ giả danh (tên gọi tạm đặt, không có thực thể) mà vẫn nói được tướng chân thật của các pháp (mọi sự vật, hiện tượng)."
Phật biết điều Thích-đề-hoàn-nhân đang nghĩ, liền nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Đúng vậy, đúng vậy! Này Kiều-thi-ca! Tu-bồ-đề trí tuệ rất sâu xa, không phá bỏ giả danh mà vẫn nói được tướng của các pháp."
Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, bậc được cả thế gian tôn kính)! Đại đức Tu-bồ-đề làm thế nào mà không phá bỏ giả danh vẫn nói được tướng của các pháp?"
Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Sắc chỉ là giả danh; Tu-bồ-đề không phá bỏ giả danh mà nói tướng của các pháp. Thọ, tưởng, hành, thức chỉ là giả danh; Tu-bồ-đề cũng không phá bỏ giả danh mà nói tướng của các pháp. Vì sao? Vì tướng của các pháp ấy không có phá hay chẳng phá, nên điều Tu-bồ-đề nói cũng không có phá hay chẳng phá. Mắt cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên cũng như vậy. Đàn-na ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật, nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, tứ niệm xứ cho đến mười tám pháp bất cộng cũng như vậy. Quả Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, bậc đã vào dòng thánh) cho đến quả A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não), đạo Bích-chi Phật (đạo của bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy), đạo Bồ-tát, đạo Phật, nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp), Nhất thiết chủng trí cũng như vậy. Tu-đà-hoàn cho đến A-la-hán, Bích-chi Phật, Phật đều chỉ là giả danh; Tu-bồ-đề không phá bỏ giả danh mà nói tướng của các pháp. Vì sao? Vì tướng của các pháp ấy không có phá hay chẳng phá, nên điều Tu-bồ-đề nói cũng không có phá hay chẳng phá. Như vậy, này Kiều-thi-ca! Tu-bồ-đề không phá bỏ giả danh mà nói tướng của các pháp."
Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Đúng vậy, đúng vậy! Này Kiều-thi-ca! Như Phật đã nói, các pháp chỉ là giả danh. Bồ-tát ma-ha-tát phải biết như vậy: các pháp chỉ là giả danh. Phải học Bát-nhã ba-la-mật như vậy. Này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy là không học sắc, không học thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao? Vì không thấy có sắc nào để học, không thấy có thọ, tưởng, hành, thức nào để học. Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy là không học Đàn-na ba-la-mật. Vì sao? Vì không thấy có Đàn-na ba-la-mật nào để học. Cho đến không học Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì không thấy có Bát-nhã ba-la-mật nào để học. Học như vậy là không học nội không cho đến vô pháp hữu pháp không. Vì sao? Vì không thấy có nội không cho đến vô pháp hữu pháp không nào để học. Học như vậy là không học tứ niệm xứ cho đến mười tám pháp bất cộng. Vì sao? Vì không thấy có tứ niệm xứ cho đến mười tám pháp bất cộng nào để học. Học như vậy là không học quả Tu-đà-hoàn cho đến Nhất thiết chủng trí. Vì sao? Vì không thấy có quả Tu-đà-hoàn cho đến Nhất thiết chủng trí nào để học."
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Tu-bồ-đề: "Vì nhân duyên gì mà Bồ-tát ma-ha-tát không thấy sắc, cho đến không thấy Nhất thiết chủng trí?"
Tu-bồ-đề nói: "Sắc thì sắc là không, cho đến Nhất thiết chủng trí thì Nhất thiết chủng trí là không. Này Kiều-thi-ca! Cái không của sắc không học cái không của sắc, cho đến cái không của Nhất thiết chủng trí không học cái không của Nhất thiết chủng trí. Này Kiều-thi-ca! Nếu không học cái không như vậy, đó gọi là học cái không, vì không có hai. Bồ-tát ma-ha-tát ấy học cái không của sắc, vì không có hai; cho đến học cái không của Nhất thiết chủng trí, vì không có hai. Nếu học cái không của sắc vì không có hai, cho đến học cái không của Nhất thiết chủng trí vì không có hai, thì Bồ-tát ma-ha-tát ấy có thể học Đàn-na ba-la-mật, vì không có hai; cho đến có thể học Bát-nhã ba-la-mật, vì không có hai. Có thể học tứ niệm xứ, vì không có hai; cho đến có thể học mười tám pháp bất cộng, vì không có hai. Có thể học quả Tu-đà-hoàn, vì không có hai; cho đến có thể học Nhất thiết chủng trí, vì không có hai. Bồ-tát ấy có thể học vô lượng, vô biên, a-tăng-kỳ (con số lớn đến mức không đếm được) Phật pháp. Nếu có thể học vô lượng, vô biên, a-tăng-kỳ Phật pháp, thì Bồ-tát ấy không vì làm tăng sắc mà học, không vì làm giảm sắc mà học; cho đến không vì làm tăng Nhất thiết chủng trí mà học, không vì làm giảm Nhất thiết chủng trí mà học. Nếu không vì làm tăng giảm sắc mà học, cho đến không vì làm tăng giảm Nhất thiết chủng trí mà học, thì Bồ-tát ấy không vì thâu nhận sắc mà học, không vì diệt sắc mà học; cũng không vì thâu nhận thọ, tưởng, hành, thức mà học, cũng không vì diệt chúng mà học; cho đến Nhất thiết chủng trí, cũng không vì thâu nhận mà học, cũng không vì diệt mà học."
Xá-lợi-phất (đại đệ tử của Phật, bậc trí tuệ bậc nhất) nói với Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy là không vì thâu nhận sắc mà học, không vì diệt sắc mà học; cho đến Nhất thiết chủng trí, cũng không vì thâu nhận mà học, cũng không vì diệt mà học sao?"
Tu-bồ-đề (?) nói: "Bồ-tát ma-ha-tát nếu học như vậy thì không vì thâu nhận sắc mà học, không vì diệt sắc mà học; cho đến Nhất thiết chủng trí, cũng không vì thâu nhận mà học, cũng không vì diệt mà học." (Xá-lợi-phất hỏi (?)): "Này Tu-bồ-đề! Vì nhân duyên gì mà Bồ-tát ma-ha-tát không vì thâu nhận sắc mà học, không vì diệt sắc mà học, cho đến Nhất thiết chủng trí cũng không vì thâu nhận mà học, cũng không vì diệt mà học?"
Tu-bồ-đề nói: "Sắc ấy không thể thâu nhận, cũng không có người thâu nhận sắc; cho đến Nhất thiết chủng trí không thể thâu nhận, cũng không có người thâu nhận — vì trong ngoài đều không. Như vậy, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát vì không thâu nhận tất cả các pháp nên có thể đạt đến Nhất thiết chủng trí."
Khi ấy Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật như vậy có thể đạt đến Nhất thiết chủng trí sao?"
Tu-bồ-đề nói: "Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật như vậy có thể đạt đến Nhất thiết chủng trí, vì không thâu nhận tất cả các pháp."
Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát học mà đối với tất cả các pháp không thâu nhận, không diệt, thì Bồ-tát ma-ha-tát làm sao có thể đạt đến Nhất thiết chủng trí?"
Tu-bồ-đề nói: "Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì không thấy sắc sinh, không thấy sắc diệt; không thấy sắc được thâu nhận, không thấy sắc không được thâu nhận; không thấy sắc nhơ, không thấy sắc sạch; không thấy sắc tăng, không thấy sắc giảm. Vì sao? Này Xá-lợi-phất! Vì sắc thì tính của sắc là không. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng không thấy sinh, không thấy diệt, không thấy thâu nhận, không thấy không thâu nhận, không thấy nhơ, không thấy sạch, không thấy tăng, không thấy giảm. Vì sao? Vì thức thì tính của thức là không. Cho đến Nhất thiết chủng trí cũng không thấy sinh, không thấy diệt, không thấy thâu nhận, không thấy không thâu nhận, không thấy nhơ, không thấy sạch, không thấy tăng, không thấy giảm. Vì sao? Vì Nhất thiết chủng trí thì tính của Nhất thiết chủng trí là không. Như vậy, này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát vì tất cả các pháp không sinh không diệt, không thâu nhận không buông bỏ, không nhơ không sạch, không hợp không tan, không tăng không giảm, mà học Bát-nhã ba-la-mật, nên có thể đạt đến Nhất thiết chủng trí — vì không có gì để học, không có chỗ nào để đến."
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Xá-lợi-phất: "Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát phải tìm ở đâu?"
Xá-lợi-phất nói: "Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát phải tìm trong phẩm Tu-bồ-đề."
Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Tu-bồ-đề: "Có phải sức thần của Ngài khiến Xá-lợi-phất nói rằng: 'Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát phải tìm trong phẩm Tu-bồ-đề' không?"
Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Không phải sức thần của tôi."
Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Tu-bồ-đề: "Vậy là sức thần của ai?"
Tu-bồ-đề nói: "Là sức thần của Phật."
Thích-đề-hoàn-nhân nói: "Tất cả các pháp đều không có chỗ để nương nhận, vì sao lại nói: 'Là sức thần của Phật'? Lìa tướng không có chỗ nương nhận thì không thể tìm thấy Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như); lìa Như (chân như: bản chất chân thật, như thế, không đổi khác của các pháp) thì cũng không thể tìm thấy Như Lai."
Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Đúng vậy, đúng vậy! Này Kiều-thi-ca! Lìa tướng không có chỗ nương nhận thì không thể tìm thấy Như Lai; lìa Như thì cũng không thể tìm thấy Như Lai. Trong tướng không có chỗ nương nhận thì không thể tìm thấy Như Lai; trong Như thì không thể tìm thấy Như Lai. Trong cái Như của sắc thì không thể tìm thấy cái Như của Như Lai; trong cái Như của Như Lai thì không thể tìm thấy cái Như của sắc. Trong pháp tướng (bản tướng của pháp) của sắc thì không thể tìm thấy pháp tướng của Như Lai; trong pháp tướng của Như Lai thì không thể tìm thấy pháp tướng của sắc. Trong pháp tướng của thọ, tưởng, hành, thức, cho đến cái Như của Nhất thiết chủng trí, cũng như vậy.
Này Kiều-thi-ca! Như Lai trong cái Như của sắc thì không hợp không tan, trong cái Như của thọ, tưởng, hành, thức thì không hợp không tan. Như Lai lìa cái Như của sắc thì không hợp không tan, lìa cái Như của thọ, tưởng, hành, thức thì không hợp không tan. Cho đến Nhất thiết chủng trí cũng như vậy. Như Lai trong pháp tướng của sắc thì không hợp không tan, trong pháp tướng của thọ, tưởng, hành, thức thì không hợp không tan. Như Lai lìa pháp tướng của sắc thì không hợp không tan, lìa pháp tướng của thọ, tưởng, hành, thức thì không hợp không tan. Cho đến Nhất thiết chủng trí cũng như vậy. Này Kiều-thi-ca! Trong tất cả các pháp như thế đều không hợp không tan — đó là sức thần của Phật, vì dùng pháp không có chỗ nương nhận.
Như Kiều-thi-ca hỏi: 'Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát phải tìm ở đâu?' — Này Kiều-thi-ca! Không nên tìm Bát-nhã ba-la-mật trong sắc, cũng không nên lìa sắc mà tìm Bát-nhã ba-la-mật. Không nên tìm trong thọ, tưởng, hành, thức, cũng không nên lìa thọ, tưởng, hành, thức mà tìm. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật ấy, sắc, thọ, tưởng, hành, thức ấy, tất cả các pháp ấy đều không hợp không tan, không có hình sắc, không có hình dáng, không có đối ngại (không chiếm chỗ, không ngăn ngại nhau), cùng một tướng, tức là không có tướng. Cho đến không nên tìm Bát-nhã ba-la-mật trong Nhất thiết chủng trí, cũng không nên lìa Nhất thiết chủng trí mà tìm Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật ấy, Nhất thiết chủng trí ấy, tất cả các pháp ấy đều không hợp không tan, không có hình sắc, không có hình dáng, không có đối ngại, cùng một tướng, tức là không có tướng.
Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật chẳng phải là sắc, cũng chẳng phải lìa sắc; chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức, cũng chẳng phải lìa thọ, tưởng, hành, thức; cho đến chẳng phải là Nhất thiết chủng trí, cũng chẳng phải lìa Nhất thiết chủng trí. Bát-nhã ba-la-mật chẳng phải là cái Như của sắc, cũng chẳng phải lìa cái Như của sắc; chẳng phải là cái Như của thọ, tưởng, hành, thức, cũng chẳng phải lìa cái Như của thọ, tưởng, hành, thức. Bát-nhã ba-la-mật chẳng phải là pháp của sắc, cũng chẳng phải lìa pháp của sắc; chẳng phải là pháp của thọ, tưởng, hành, thức, cũng chẳng phải lìa pháp của thọ, tưởng, hành, thức; cho đến chẳng phải là cái Như của Nhất thiết chủng trí, cũng chẳng phải lìa cái Như của Nhất thiết chủng trí. Bát-nhã ba-la-mật chẳng phải là pháp của Nhất thiết chủng trí, cũng chẳng phải lìa pháp của Nhất thiết chủng trí. Vì sao? Này Kiều-thi-ca! Vì tất cả các pháp ấy đều không có gì cả, không thể nắm bắt. Vì không có gì cả, không thể nắm bắt, nên Bát-nhã ba-la-mật chẳng phải là sắc, cũng chẳng phải lìa sắc; chẳng phải là cái Như của sắc, cũng chẳng phải lìa cái Như của sắc; chẳng phải là pháp của sắc, cũng chẳng phải lìa pháp của sắc; cho đến chẳng phải là Nhất thiết chủng trí, cũng chẳng phải lìa Nhất thiết chủng trí; chẳng phải là cái Như của Nhất thiết chủng trí, cũng chẳng phải lìa cái Như của Nhất thiết chủng trí; chẳng phải là pháp của Nhất thiết chủng trí, cũng chẳng phải lìa pháp của Nhất thiết chủng trí."
Thích-đề-hoàn-nhân nói với Tu-bồ-đề: "Đây là Ba-la-mật lớn, là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát; là Ba-la-mật vô lượng, Ba-la-mật vô biên, là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát. Các vị Tu-đà-hoàn đều nhờ học trong Bát-nhã ba-la-mật này mà thành tựu quả Tu-đà-hoàn; cho đến các vị A-la-hán thành tựu quả A-la-hán, các vị Bích-chi Phật thành tựu đạo Bích-chi Phật, các vị Bồ-tát ma-ha-tát, đều nhờ học trong Bát-nhã ba-la-mật này mà thành tựu. Có thể giáo hóa cho chúng sinh được thành tựu, làm thanh tịnh cõi Phật, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn khắp cả, tức quả vị Phật) — đều nhờ học điều này mà thành tựu."
Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Đúng vậy, đúng vậy! Này Kiều-thi-ca! Đây là Ba-la-mật lớn, là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát. Ba-la-mật vô lượng, Ba-la-mật vô biên, là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát. Nhờ học trong đó mà thành tựu quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán, đạo Bích-chi Phật; các Bồ-tát ma-ha-tát nhờ học trong Bát-nhã ba-la-mật này mà thành tựu. Có thể giáo hóa cho chúng sinh được thành tựu, làm thanh tịnh cõi Phật, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề — đã đạt, đang đạt và sẽ đạt.
Này Kiều-thi-ca! Vì sắc lớn nên Bát-nhã ba-la-mật cũng lớn. Vì sao? Vì sắc ấy, quá khứ (đầu trước) không thể nắm bắt, vị lai (đầu sau) không thể nắm bắt, hiện tại (khoảng giữa) không thể nắm bắt. Vì thọ, tưởng, hành, thức lớn nên Bát-nhã ba-la-mật cũng lớn. Vì sao? Vì thọ, tưởng, hành, thức, đầu trước không thể nắm bắt, đầu sau không thể nắm bắt, khoảng giữa không thể nắm bắt. Cho đến Nhất thiết chủng trí cũng như vậy. Vì nhân duyên ấy, này Kiều-thi-ca, đây là Ba-la-mật lớn, là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát.
Này Kiều-thi-ca! Vì sắc vô lượng (không thể đo lường) nên Bát-nhã ba-la-mật vô lượng. Vì sao? Vì không thể nắm bắt được số lượng của sắc. Này Kiều-thi-ca! Ví như số lượng của hư không không thể nắm bắt, sắc cũng như vậy, không thể nắm bắt số lượng. Vì hư không vô lượng nên sắc vô lượng; vì sắc vô lượng nên Bát-nhã ba-la-mật vô lượng. Vì thọ, tưởng, hành, thức cho đến Nhất thiết chủng trí vô lượng nên Bát-nhã ba-la-mật vô lượng. Vì sao? Vì không thể nắm bắt số lượng của Nhất thiết chủng trí. Ví như số lượng của hư không không thể nắm bắt, Nhất thiết chủng trí cũng như vậy, không thể nắm bắt số lượng. Vì hư không vô lượng nên Nhất thiết chủng trí vô lượng; vì Nhất thiết chủng trí vô lượng nên Bát-nhã ba-la-mật vô lượng. Vì nhân duyên ấy, này Kiều-thi-ca, Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát là vô lượng.
Này Kiều-thi-ca! Vì sắc vô biên (không có bờ mé) nên Bát-nhã ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát vô biên. Vì sao? Này Kiều-thi-ca! Vì sắc ấy, đầu trước không thể nắm bắt, đầu sau không thể nắm bắt, khoảng giữa không thể nắm bắt. Vì thọ, tưởng, hành, thức vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật vô biên. Vì sao? Vì đầu trước, đầu sau, khoảng giữa của thọ, tưởng, hành, thức đều không thể nắm bắt. Cho đến vì Nhất thiết chủng trí vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật vô biên. Vì sao? Vì đầu trước, đầu sau, khoảng giữa của Nhất thiết chủng trí đều không thể nắm bắt. Vì nhân duyên ấy, này Kiều-thi-ca, Bát-nhã ba-la-mật này vô biên, sắc vô biên, cho đến Nhất thiết chủng trí vô biên. Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Vì duyên (đối tượng mà tâm nhận biết hướng tới) vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật vô biên."
(Thích-đề-hoàn-nhân hỏi:) "Thưa Tu-bồ-đề! Vì sao duyên vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật vô biên?"
Tu-bồ-đề nói: "Vì lấy tất cả các pháp vô biên làm duyên, nên Bát-nhã ba-la-mật vô biên."
(Thích-đề-hoàn-nhân hỏi:) "Vì sao lấy tất cả các pháp vô biên làm duyên, nên Bát-nhã ba-la-mật vô biên?"
Tu-bồ-đề nói: "Vì lấy pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) vô biên làm duyên, nên Bát-nhã ba-la-mật vô biên. Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Vì lấy cái Như vô biên làm duyên, nên Bát-nhã ba-la-mật vô biên."
Thích-đề-hoàn-nhân hỏi: "Vì sao lấy cái Như vô biên làm duyên, nên Bát-nhã ba-la-mật vô biên?"
Tu-bồ-đề nói: "Vì cái Như vô biên nên duyên cũng vô biên; vì duyên vô biên nên cái Như cũng vô biên. Vì nhân duyên ấy, Bát-nhã ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát là vô biên. Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Vì chúng sinh vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật vô biên."
Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Tu-bồ-đề: "Vì sao chúng sinh vô biên nên Bát-nhã ba-la-mật vô biên?"
Tu-bồ-đề nói: "Ý ông nghĩ sao, pháp gì gọi là chúng sinh?"
Thích-đề-hoàn-nhân nói: "Không có pháp nào gọi là chúng sinh; vì giả danh nên gọi là chúng sinh. Tên gọi ấy vốn không có pháp thật, cũng không có chỗ hướng tới, chỉ là gượng đặt tên."
(Tu-bồ-đề hỏi:) "Này Kiều-thi-ca! Ý ông nghĩ sao, trong Bát-nhã ba-la-mật này có nói chúng sinh là có thật không?"
Thích-đề-hoàn-nhân nói: "Không có."
"Này Kiều-thi-ca! Nếu Bát-nhã ba-la-mật thật sự không nói có chúng sinh, thì cái vô biên (của chúng sinh) cũng không thể nắm bắt. Này Kiều-thi-ca! Ý ông nghĩ sao, nếu Phật sống lâu bằng số kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng mà nói mãi tên gọi 'chúng sinh, chúng sinh', thì có chúng sinh nào là pháp có sinh, có diệt không?"
Thích-đề-hoàn-nhân nói: "Không có."
"Vì sao? Vì chúng sinh từ xưa đến nay vẫn thường thanh tịnh. Vì nhân duyên ấy, này Kiều-thi-ca, vì chúng sinh vô biên, nên biết Bát-nhã ba-la-mật cũng vô biên."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video