Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa người sang bờ giải thoát), phẩm Tam Thán (Ba lần khen ngợi), thứ ba mươi. Bản Đan ghi là phẩm Cố Thị, nghĩa là "Ngoảnh nhìn" (bản Đan: bản Đại Tạng Kinh khắc ở nước Khiết Đan đời Liêu).
Lúc ấy các vị thiên vương (vua cõi trời) cùng các vị trời, các vị Phạm vương (vua cõi Phạm thiên; Phạm thiên là cõi trời thuộc cõi Sắc, chư thiên ở đó đã lìa dục ái) cùng các vị trời Phạm thiên, trời Y-xa-na (một vị trời lớn trong thần thoại Ấn Độ), các vị thần tiên và các thiên nữ, cùng lúc ba lần khen ngợi: "Hay thay, hay thay! Pháp mà Tuệ mạng Tu-bồ-đề nói ra, đều là nhờ nhân duyên và sức ân đức của việc Phật ra đời mà được truyền bày. (Tuệ mạng: danh xưng tôn kính dành cho bậc tỳ-kheo, nghĩa là người lấy trí tuệ làm mạng sống. Tu-bồ-đề: một trong mười đại đệ tử của Phật, giỏi nhất về hiểu lý "không".)
Nếu có vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật này mà không rời xa, thì chúng con xem người ấy như Phật. (Bồ-tát Ma-ha-tát: bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh.)
Vì sao? Trong Bát-nhã Ba-la-mật này tuy không có pháp nào có thể nắm bắt được, tức là sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cho đến nhất thiết chủng trí. (Sắc, thọ, tưởng, hành, thức: năm uẩn, tức năm nhóm yếu tố hợp thành con người; sắc là thân xác và vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình tướng, hành là ý muốn và các hoạt động của tâm, thức là sự nhận biết phân biệt. Nhất thiết chủng trí: trí tuệ của Phật, biết tường tận mọi pháp trong từng chi tiết.)
Thế nhưng vẫn có giáo pháp Tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu đưa đến giải thoát), đó là:
- Thanh văn thừa: con đường của người nghe lời Phật dạy mà tự giải thoát.
- Bích-chi Phật thừa: con đường của người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy.
- Phật thừa: con đường của Bồ-tát, dẫn đến thành Phật."
Khi ấy Phật bảo các vị thiên tử (con trời, chỉ các vị trời): "Đúng vậy, đúng vậy, này các thiên tử! Như các ông nói, trong Bát-nhã Ba-la-mật này tuy không có pháp nào có thể nắm bắt được, tức là sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cho đến nhất thiết chủng trí, nhưng vẫn có giáo pháp Tam thừa, tức là Thanh văn thừa, Bích-chi Phật thừa và Phật thừa.
Này các thiên tử! Nếu có vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật này mà không rời xa, thì nên xem người ấy như Phật, vì người ấy không có gì để nắm bắt. Vì sao? Vì trong Bát-nhã Ba-la-mật này giảng rộng giáo pháp Tam thừa, tức là Thanh văn, Bích-chi Phật và Phật thừa.
Trong Đàn-na ba-la-mật (hạnh bố thí, tức cho người khác của cải, sức lực, giáo pháp, được làm đến chỗ trọn vẹn rốt ráo) không thể nắm bắt được Phật, mà lìa Đàn-na ba-la-mật cũng không thể nắm bắt được Phật. Cho đến trong Bát-nhã Ba-la-mật không thể nắm bắt được Phật, mà lìa Bát-nhã Ba-la-mật cũng không thể nắm bắt được Phật.
Từ nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, từ tứ niệm xứ cho đến thập bát bất cộng pháp, và nhất thiết chủng trí cũng đều như vậy. (Nội không: tính không của các pháp bên trong như mắt, tai, mũi... Vô pháp hữu pháp không: tính không của cả cái không có lẫn cái có, là mục cuối trong mười tám loại "không". Tứ niệm xứ: bốn phép quán tập trung chú tâm vào thân, cảm giác, tâm và các pháp. Thập bát bất cộng pháp: mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác.)"
Phật bảo các thiên tử: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể học tất cả các pháp này, tức là từ Đàn-na ba-la-mật cho đến nhất thiết chủng trí, thì vì việc ấy nên xem vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy như Phật.
Này các thiên tử! Thuở xưa, vào thời Phật Nhiên Đăng (vị Phật thời quá khứ đã báo trước việc Phật Thích-ca sẽ thành Phật), tại một ngã tư đường trong thành Hoa Nghiêm, ta được thấy Phật và nghe pháp. Ngay khi ấy ta được hạnh không rời Đàn-na (?) ba-la-mật. (Nguyên văn thiếu chữ, đoán là "Đàn-na".) Ta cũng được hạnh không rời các ba-la-mật sau:
- Thi-la ba-la-mật: hạnh giữ giới trọn vẹn.
- Sằn-đề ba-la-mật: hạnh nhẫn nhục trọn vẹn.
- Tỳ-lê-da ba-la-mật: hạnh tinh tấn, tức siêng năng không lùi bước, trọn vẹn.
- Thiền-na ba-la-mật: hạnh thiền định trọn vẹn.
- Bát-nhã Ba-la-mật: hạnh trí tuệ trọn vẹn.
Ta không rời nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, không rời tứ niệm xứ cho đến bát thánh đạo phần (tám con đường chân chính dẫn đến giải thoát: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng). Ta cũng không rời:
- Tứ thiền: bốn bậc thiền định của cõi Sắc.
- Tứ vô lượng tâm: bốn tâm từ, bi, hỷ, xả mở rộng đến vô lượng chúng sinh.
- Tứ vô sắc định: bốn tầng định của cõi Vô sắc, nơi không còn thân hình vật chất.
- Tất cả các tam-muội môn: các cửa định, tức các trạng thái tâm chuyên chú một chỗ không tán loạn.
- Tất cả các đà-la-ni môn: các cửa tổng trì, tức năng lực ghi nhớ và giữ gìn mọi điều lành không để mất.
Ta cũng không rời:
- Tứ vô sở úy: bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng.
- Phật thập lực: mười năng lực trí tuệ của Phật.
- Tứ vô ngại trí: bốn trí không trở ngại, tức hiểu pháp, hiểu nghĩa, thông ngôn từ và biện thuyết.
- Thập bát bất cộng pháp.
- Đại từ đại bi: lòng thương lớn, ban vui và cứu khổ cho chúng sinh.
- Hạnh của vô lượng các pháp Phật khác.
Tất cả là vì không có gì để nắm bắt.
Lúc ấy Phật Nhiên Đăng thọ ký (báo trước) cho ta rằng đời sau, qua một a-tăng-kỳ kiếp, ta sẽ thành Phật. (A-tăng-kỳ: số nhiều không đếm xuể. Kiếp: đơn vị thời gian cực kỳ dài.) Phật hiệu là Thích-ca Mâu-ni, với mười danh hiệu:
- Đa-đà-a-già-độ: Như Lai, bậc theo đường chân như mà đến.
- A-la-ha: Ứng Cúng, bậc đáng được cúng dường.
- Tam-miệu-tam-Phật-đà: Chánh Biến Tri, bậc hiểu biết chân chính và khắp cả.
- Tỳ-xỉ-già-la-na: Minh Hạnh Túc, bậc đầy đủ trí sáng và đức hạnh.
- Tu-già-độ: Thiện Thệ, bậc đã đi qua một cách tốt đẹp.
- Lộ-già-bị: Thế Gian Giải, bậc hiểu rõ thế gian.
- Vô Thượng Sĩ: bậc cao nhất, không ai hơn.
- Điều Ngự Trượng Phu: bậc khéo điều phục người.
- Thiên Nhân Sư: thầy của trời và người.
- Phật Thế Tôn: bậc giác ngộ được đời tôn kính."
Khi ấy các thiên tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thật hiếm có thay Bát-nhã Ba-la-mật này! Nó có thể khiến các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được Tát-bà-nhã (nhất thiết trí, trí biết tất cả). Đó là vì đối với sắc không nắm giữ cũng không buông bỏ; đối với thọ, tưởng, hành, thức không nắm giữ cũng không buông bỏ; cho đến đối với nhất thiết chủng trí cũng không nắm giữ, không buông bỏ."
Khi ấy Phật nhìn khắp bốn chúng đang tụ hội: tỳ-kheo (nam tu sĩ xuất gia), tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia). Cùng ngồi trong hội còn có các vị Bồ-tát Ma-ha-tát và chư thiên, từ cõi trời Tứ Thiên Vương (cõi trời thấp nhất của cõi Dục, do bốn vị Thiên vương cai quản) cho đến cõi trời A-ca-ni-tra (cõi trời cao nhất của cõi Sắc).
Nhìn khắp xong, Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi): "Này Kiều-thi-ca (tên họ của Đế Thích)! Có thể là Bồ-tát Ma-ha-tát, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, thiên tử hay thiên nữ. Nếu những người ấy đối với Bát-nhã Ba-la-mật này mà nghe, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), gần gũi, đọc tụng, giảng cho người khác, chánh ức niệm (nhớ nghĩ đúng đắn), không rời tâm Tát-bà-nhã, thì này các thiên tử, ma (ác ma, kẻ chuyên phá hoại người tu) hay dân của ma cũng không thể tìm được kẽ hở để hãm hại người ấy.
Vì sao? Vì những thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành) ấy biết rõ sắc là không. Cái không thì không thể tìm được kẽ hở nơi cái không. Vô tướng (không có hình tướng) không thể tìm được kẽ hở nơi vô tướng. Vô tác (không mong cầu, không tạo tác) không thể tìm được kẽ hở nơi vô tác.
Họ biết rõ thọ, tưởng, hành, thức là không, nên cái không không thể tìm được kẽ hở nơi cái không, cho đến vô tác không thể tìm được kẽ hở nơi vô tác. Cho đến họ biết rõ nhất thiết chủng trí là không, nên cái không không thể tìm được kẽ hở nơi cái không, cho đến vô tác không thể tìm được kẽ hở nơi vô tác.
Vì sao? Vì tự tướng và tự tính của các pháp ấy đều không thể nắm bắt được, không có sự việc gì để tìm kẽ hở, thì còn ai là người chịu khổ não?
Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy, người hay loài phi nhân (loài không phải người như quỷ, thần) đều không thể tìm được kẽ hở để hãm hại. Vì sao? Vì họ khéo tu tâm từ, tâm bi, tâm hỷ, tâm xả đối với tất cả chúng sinh, mà không có gì để nắm bắt.
Này Kiều-thi-ca! Những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy không bao giờ chết oan uổng, bất đắc kỳ tử. Vì sao? Vì họ thực hành Đàn-na ba-la-mật, đem lòng bình đẳng mà cung cấp cho tất cả chúng sinh.
Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới, thuộc phạm vi giáo hóa của một vị Phật) có các cõi trời sau:
- Các tầng trời cõi Dục: trời Tứ Thiên Vương, trời Ba Mươi Ba (tức cõi Đao-lợi của Đế Thích), trời Dạ-ma, trời Đâu-suất-đà, trời Hóa Lạc, trời Tha Hóa Tự Tại.
- Các tầng trời cõi Sắc: trời Phạm thiên, trời Quang Âm, trời Biến Tịnh, trời Quảng Quả.
Trong các cõi trời ấy, có những vị đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật) mà chưa được nghe Bát-nhã Ba-la-mật này, chưa thọ trì, gần gũi. Các vị thiên tử ấy nay nên nghe, thọ trì, gần gũi, đọc tụng, chánh ức niệm, không rời tâm Tát-bà-nhã.
Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Các thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe Bát-nhã Ba-la-mật này, thọ trì, gần gũi, đọc tụng, chánh ức niệm, không rời tâm Tát-bà-nhã. Những người ấy dù ở trong nhà trống, ở nơi đồng hoang hay ở nơi có người ở, cũng không bao giờ sợ hãi.
Vì sao? Vì những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy hiểu rõ nội không, vì không có gì để nắm bắt. Họ hiểu rõ ngoại không (tính không của các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh...) cho đến vô pháp hữu pháp không, vì không có gì để nắm bắt."
Khi ấy, trong tam thiên đại thiên thế giới, chư thiên ở các cõi Tứ Thiên Vương, Ba Mươi Ba, Dạ-ma, Đâu-suất-đà, Hóa Lạc, Tha Hóa Tự Tại, cho đến các cõi trời Thủ-đà-bà (Tịnh Cư thiên, các tầng trời cao nhất cõi Sắc, nơi các bậc thánh A-na-hàm sinh về), đều bạch Phật:
"Bạch Thế Tôn! Những thiện nam tử, thiện nữ nhân có thể thọ trì Bát-nhã Ba-la-mật, gần gũi, đọc tụng, chánh ức niệm, không rời tâm Tát-bà-nhã, thì chúng con sẽ thường xuyên bảo vệ. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Nhờ nhân duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát mà dứt được tam ác đạo (ba đường dữ: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh tức loài vật). Cũng nhờ vậy mà dứt được cảnh nghèo khổ của trời và người, dứt được các tai họa, bệnh tật, đói khát.
Nhờ nhân duyên có Bồ-tát mà trong thế gian xuất hiện các pháp sau:
- Thập thiện đạo: mười điều lành, gồm không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói lời vô ích, không tham, không giận, không tà kiến.
- Tứ thiền, tứ vô lượng tâm, tứ vô sắc định.
- Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na (?) ba-la-mật (nguyên văn thiếu chữ, đoán là "Thiền-na"), Bát-nhã Ba-la-mật.
- Nội không cho đến vô pháp hữu pháp không.
- Tứ niệm xứ cho đến nhất thiết chủng trí.
Nhờ nhân duyên có Bồ-tát mà trong thế gian có các dòng họ lớn Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ), các dòng họ lớn Bà-la-môn (giai cấp tư tế, học giả), các nhà cư sĩ giàu sang, các vị vua và Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chánh pháp). Cũng nhờ vậy mà có chư thiên từ cõi Tứ Thiên Vương cho đến cõi A-ca-ni-tra.
Nhờ nhân duyên có Bồ-tát mà có các bậc thánh và quả vị sau:
- Bậc Tu-đà-hoàn và quả Tu-đà-hoàn: quả thánh đầu tiên, gọi là Nhập lưu, tức bước vào dòng thánh.
- Các bậc trên, cho đến bậc A-la-hán và quả A-la-hán: quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não.
- Bậc Bích-chi Phật và đạo Bích-chi Phật.
Nhờ nhân duyên có Bồ-tát mà có việc thành tựu chúng sinh (giáo hóa, giúp chúng sinh tiến tu), có việc tịnh Phật quốc độ (làm cho cõi nước của Phật được trong sạch, tốt đẹp). Nhờ vậy mới có chư Phật ra đời, có việc chuyển pháp luân (thuyết giảng chánh pháp, ví như bánh xe pháp lăn đi khắp nơi). Nhờ vậy người đời mới biết có Phật bảo, Pháp bảo và Tỳ-kheo Tăng bảo (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp, đoàn thể tu sĩ).
Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên ấy, tất cả chư thiên, loài người và a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh đua, gây chiến) trong thế gian đều nên bảo vệ vị Bồ-tát Ma-ha-tát này."
Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Đúng vậy, đúng vậy, này Kiều-thi-ca! Nhờ nhân duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát mà dứt được tam ác đạo, cho đến Tam bảo xuất hiện ở đời. Vì vậy, chư thiên, loài người và a-tu-la nên thường bảo vệ, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy.
Này Kiều-thi-ca! Cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chính là cúng dường ta. Vì vậy, đối với các vị Bồ-tát Ma-ha-tát này, chư thiên, loài người và a-tu-la nên thường bảo vệ, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi.
Này Kiều-thi-ca! Giả sử trong tam thiên đại thiên thế giới đầy khắp các bậc Thanh văn và Bích-chi Phật, đông như tre, lau, lúa, gai, như rừng rậm. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi tất cả các vị ấy, thì phúc đức có được vẫn không bằng phúc đức của việc cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi một vị Bồ-tát Ma-ha-tát mới phát tâm mà không rời sáu ba-la-mật.
Vì sao? Không phải nhờ nhân duyên có Thanh văn, Bích-chi Phật mà có Bồ-tát Ma-ha-tát và chư Phật ra đời. Chính nhờ nhân duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát mà mới có Thanh văn, Bích-chi Phật và chư Phật ra đời. Vì vậy, này Kiều-thi-ca, đối với các vị Bồ-tát Ma-ha-tát này, tất cả chư thiên, loài người và a-tu-la trong thế gian nên thường bảo vệ, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video