Thiên 4 — Phẩm 4 – Vãng sinh

 Phẩm Vãng Sinh, thứ tư (phẩm: chương; vãng sinh: sau khi chết thì sinh đến cõi khác).

 Xá-lợi-phất (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật để cứu giúp mọi loài; ma-ha-tát: bậc lớn, tức đại Bồ-tát) thực hành Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo, thấy rõ thật tướng của mọi pháp vốn là không, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ). Nếu vị ấy tu tập tương ứng (khế hợp, ăn khớp trọn vẹn) với Bát-nhã như thế, thì vị ấy từ nơi nào chết đi mà sinh đến chốn này? Từ chốn này chết đi, vị ấy sẽ sinh về nơi nào?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Vị Bồ-tát ma-ha-tát tu tập tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật như thế có ba nguồn gốc. Hoặc vị ấy từ cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hóa) ở phương khác sinh đến đây. Hoặc từ cõi trời Đâu-suất (tầng trời thứ tư của cõi Dục, nơi các vị Bồ-tát sắp thành Phật ở trước khi giáng sinh) sinh đến đây. Hoặc từ cõi người sinh đến đây.

 Xá-lợi-phất! Vị từ cõi Phật phương khác đến thì mau chóng tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật. Vì tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật, khi bỏ thân cũ mà sinh đến đây, các pháp sâu xa nhiệm mầu đều hiện ra trước mắt vị ấy. Về sau vị ấy lại tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật. Sinh ở bất cứ nơi đâu, vị ấy cũng thường được gặp các đức Phật.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, sẽ kế vị ngôi Phật) mạng chung ở cõi trời Đâu-suất rồi sinh đến đây. Vị Bồ-tát này không đánh mất sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Sinh ở bất cứ nơi đâu, tất cả các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không để quên mất) và các pháp môn tam-muội (các trạng thái định, tâm chuyên chú vào một chỗ không tán loạn) đều mau chóng hiện ra trước mắt vị ấy.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát chết ở cõi người rồi lại sinh vào cõi người. Ở đây không kể bậc A-duy-việt-trí (Bồ-tát đã đạt địa vị không bao giờ thoái lui trên đường thành Phật). Vị Bồ-tát này căn tính chậm lụt (căn: năng lực tiếp nhận và tu tập giáo pháp), không thể mau chóng tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật. Các pháp môn đà-la-ni và các pháp môn tam-muội cũng không thể mau chóng hiện ra trước mắt vị ấy.

 Xá-lợi-phất! Ông hỏi vị Bồ-tát ma-ha-tát tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật, từ chốn này chết đi thì sẽ sinh về đâu. Xá-lợi-phất! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, thường được gặp các đức Phật, trọn đời không lìa xa các đức Phật.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát nhập Sơ thiền cho đến Tứ thiền (bốn tầng thiền định từ thấp đến cao, ứng với các tầng trời cõi Sắc) mà không dùng phương tiện (tài khéo léo vận dụng trí tuệ để không bị ràng buộc vào kết quả của thiền định), cũng thực hành sáu ba-la-mật. Vì đắc thiền nên vị Bồ-tát ma-ha-tát này sinh vào cõi trời trường thọ (cõi trời sống rất lâu). Hết tuổi thọ ở đó, vị ấy sinh đến đây, được thân người và gặp các đức Phật. Các căn của vị Bồ-tát này không lanh lợi.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát nhập Sơ thiền cho đến Tứ thiền, cũng thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Nhưng vì không dùng phương tiện, vị ấy bỏ các tầng thiền mà sinh vào cõi Dục (cõi thấp nhất trong ba cõi, nơi chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục; gồm địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, a-tu-la, loài người và sáu tầng trời thấp). Các căn của vị Bồ-tát này cũng chậm lụt.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát nhập Sơ thiền cho đến Tứ thiền. Vị ấy nhập tâm từ cho đến tâm xả (bốn tâm vô lượng: từ – thương yêu, ban vui; bi – xót thương, cứu khổ; hỷ – vui theo niềm vui của người; xả – buông bỏ, bình đẳng không thiên vị). Vị ấy nhập Không vô biên xứ cho đến Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ (bốn tầng định của cõi Vô sắc, vượt khỏi mọi hình sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ). Vị ấy tu Tứ niệm xứ cho đến Bát thánh đạo phần (các phép tu dẫn đến giác ngộ, từ bốn phép quán niệm – quán thân, cảm thọ, tâm, pháp – cho đến tám nẻo chánh đạo). Vị ấy thực hành mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) cho đến đại từ đại bi.

 Vị Bồ-tát này dùng sức phương tiện nên không thọ sinh theo thiền định, tức không sinh vào các cõi trời ứng với tầng thiền đã đắc. Vị ấy cũng không thọ sinh theo tâm vô lượng, không thọ sinh theo bốn định vô sắc. Ở đâu có Phật thì vị ấy sinh vào đó, và thường không lìa hạnh Bát-nhã ba-la-mật. Vị Bồ-tát như thế sẽ đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh và trọn vẹn của Phật) trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn vị Phật ra đời; kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ lâu dài).

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát nhập Sơ thiền cho đến Tứ thiền, nhập tâm từ cho đến tâm xả, nhập Không vô biên xứ cho đến Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ. Nhờ sức phương tiện, vị ấy không thọ sinh theo thiền định mà trở lại sinh vào cõi Dục. Vị ấy sinh vào dòng Sát-lợi cao sang (giai cấp vua chúa, quý tộc, võ sĩ ở Ấn Độ xưa), hoặc dòng Bà-la-môn cao sang (giai cấp tư tế lo việc tế lễ, được coi là cao quý nhất ở Ấn Độ xưa), hoặc nhà cư sĩ giàu có (người tại gia giàu có, có thế lực). Vị ấy làm thế là để thành tựu chúng sinh (giáo hóa, giúp đỡ chúng sinh tiến tu đến chỗ thành tựu đạo quả).

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát nhập Sơ thiền cho đến Tứ thiền, nhập tâm từ cho đến tâm xả, nhập Không vô biên xứ cho đến Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ. Nhờ sức phương tiện, vị ấy không thọ sinh theo thiền định. Vị ấy hoặc sinh vào cõi trời Tứ Thiên vương (cõi trời của bốn vị vua trời hộ trì thế gian, thấp nhất trong sáu tầng trời cõi Dục). Hoặc vị ấy sinh vào cõi trời Ba mươi ba (còn gọi là trời Đao-lợi), trời Dạ-ma, trời Đâu-suất-đà, trời Hóa lạc, trời Tha hóa tự tại (các tầng trời cao dần của cõi Dục). Ở những nơi ấy, vị ấy thành tựu chúng sinh, cũng làm thanh tịnh cõi Phật (làm trong sạch, trang nghiêm cõi nước mà mình sẽ thành Phật ở đó), và thường được gặp các đức Phật.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nhờ sức phương tiện mà nhập Sơ thiền. Chết ở đây, vị ấy sinh lên cõi Phạm thiên (cõi trời đầu tiên của cõi Sắc, ứng với Sơ thiền) làm Đại Phạm vương (vị vua của cõi Phạm thiên). Từ cõi Phạm thiên, vị ấy dạo đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác. Ở nơi nào có đức Phật đã đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà chưa chuyển pháp luân (chưa giảng dạy giáo pháp; giáo pháp được ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), vị ấy liền khuyến thỉnh đức Phật ấy chuyển pháp luân.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát nhất sinh bổ xứ thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Nhờ sức phương tiện, vị ấy nhập Sơ thiền cho đến Tứ thiền, nhập tâm từ cho đến tâm xả, nhập Không vô biên xứ cho đến Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ, tu Tứ niệm xứ cho đến Bát thánh đạo phần. Vị ấy cũng nhập Không tam-muội, Vô tướng tam-muội, Vô tác tam-muội (ba pháp định: quán mọi pháp đều rỗng không; quán mọi pháp không có hình tướng để nắm bắt; không mong cầu, không tạo tác điều gì). Vị ấy không thọ sinh theo thiền định, mà sinh vào nơi có Phật để tu phạm hạnh (đời sống thanh tịnh, dứt bỏ dâm dục). Nếu sinh lên cõi trời Đâu-suất, khi hết tuổi thọ ở đó, vị ấy có đầy đủ thiện căn (gốc lành), không mất chánh niệm (sự nhớ biết đúng đắn, tỉnh giác). Vị ấy được vô số trăm nghìn ức vạn chư thiên vây quanh cung kính mà sinh đến đây, rồi đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát đắc sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thần túc – biến hóa, đi lại tự tại; thiên nhĩ – nghe xa; tha tâm – biết tâm người; túc mạng – nhớ các đời trước; thiên nhãn – thấy xa; lậu tận – dứt sạch phiền não). Vị ấy không sinh vào cõi Dục, cõi Sắc (cõi của chúng sinh đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) hay cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình). Vị ấy đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường (dâng phẩm vật, phụng sự), cung kính, tôn trọng, ngợi khen các đức Phật.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát du hí thần thông (tự tại vận dụng thần thông như người dạo chơi). Vị ấy đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác. Những nơi vị ấy đến đều không có Thanh văn thừa (cỗ xe của những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) hay Bích-chi-phật thừa (cỗ xe của những người tự giác ngộ nhờ quán lý nhân duyên, không có thầy, không giáo hóa người khác). Thậm chí ở đó không có cả tên gọi của hai thừa ấy.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát du hí thần thông, đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, và những nơi vị ấy đến thì tuổi thọ không có giới hạn.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát du hí thần thông, đi từ cõi nước này đến cõi nước khác. Đến nơi nào không có Phật, Pháp, Tăng (Ba ngôi báu: Phật – bậc giác ngộ; Pháp – giáo pháp; Tăng – đoàn thể người xuất gia tu hành), vị ấy liền ngợi khen công đức của Phật, Pháp, Tăng. Chúng sinh ở đó nhờ được nghe danh Phật, danh Pháp, danh Tăng nên khi chết ở đó thì được sinh đến trước các đức Phật.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát ngay khi mới phát tâm (lúc đầu tiên phát nguyện cầu thành Phật) đã đắc Sơ thiền cho đến Tứ thiền, đắc bốn tâm vô lượng, đắc bốn định vô sắc. Vị ấy tu Tứ niệm xứ cho đến mười tám pháp bất cộng (mười tám đức tính riêng của Phật, không chung với ai khác). Vị Bồ-tát này không sinh vào cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, mà thường sinh vào những nơi có thể làm lợi ích cho chúng sinh.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát ngay khi mới phát tâm đã thực hành sáu ba-la-mật, bước lên ngôi vị Bồ-tát (địa vị chính thức của Bồ-tát, chắc chắn sẽ thành Phật) và đạt địa vị A-duy-việt-trí.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát ngay khi mới phát tâm liền đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề và chuyển pháp luân. Vị ấy làm lợi ích sâu dày cho vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được) chúng sinh, rồi nhập Vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn: phiền não đã dứt mà thân xác cũng không còn). Sau khi đức Phật ấy bát Niết-bàn (nhập diệt, viên tịch), giáo pháp còn lưu lại ở đời hoặc một kiếp, hoặc gần một kiếp.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát ngay khi mới phát tâm đã tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật. Vị ấy cùng vô số trăm nghìn ức Bồ-tát đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác để làm thanh tịnh cõi Phật.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đắc bốn thiền, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc, và tự tại dạo chơi trong các định ấy. Vị ấy nhập Sơ thiền. Ra khỏi Sơ thiền thì nhập Diệt tận định (định diệt hết mọi cảm thọ và tri giác). Ra khỏi Diệt tận định thì nhập tiếp các thiền cho đến Tứ thiền. Ra khỏi Tứ thiền thì nhập Diệt tận định. Ra khỏi Diệt tận định thì nhập Không vô biên xứ. Ra khỏi Không vô biên xứ thì nhập Diệt tận định. Ra khỏi Diệt tận định thì nhập tiếp các định cho đến Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ. Ra khỏi Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ thì nhập Diệt tận định. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nhờ sức phương tiện mà nhập Siêu việt định (phép định nhảy vượt qua lại giữa các tầng thiền).

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì tu Tứ niệm xứ cho đến mười tám pháp bất cộng. Vị ấy không giữ lấy quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc thánh Thanh văn, mới vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi Dục một lần), quả A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (quả cao nhất, dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), hay đạo Bích-chi-phật. Nhờ sức phương tiện, để cứu độ chúng sinh, vị ấy khởi tu Bát thánh đạo phần. Rồi bằng Bát thánh đạo phần ấy, vị ấy giúp chúng sinh đắc quả Tu-đà-hoàn cho đến đạo Bích-chi-phật."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Tất cả quả vị và trí tuệ của A-la-hán, Bích-chi-phật đều chỉ là vô sinh pháp nhẫn (sự hiểu biết vững chắc, an trú nơi chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt) của Bồ-tát ma-ha-tát. Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật như thế, nên biết vị ấy đã an trụ ở địa vị A-duy-việt-trí.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi sáu ba-la-mật, trang nghiêm con đường lên cõi trời Đâu-suất. Nên biết đó là vị Bồ-tát sẽ thành Phật trong Hiền kiếp.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát tu bốn thiền cho đến mười tám pháp bất cộng mà chưa chứng Tứ đế (bốn chân lý: khổ; tập – nguyên nhân của khổ; diệt – sự dứt khổ; đạo – con đường dứt khổ). Nên biết đó là vị Bồ-tát nhất sinh bổ xứ.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát tu hành trải qua vô lượng a-tăng-kỳ kiếp rồi mới đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi sáu ba-la-mật, luôn siêng năng tinh tấn làm lợi ích cho chúng sinh, không nói những chuyện vô ích.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát thực hành sáu ba-la-mật, luôn siêng năng tinh tấn làm lợi ích cho chúng sinh. Vị ấy đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, dứt bỏ ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) cho chúng sinh.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi sáu ba-la-mật, lấy đàn-na (bố thí) làm đầu để đem an vui cho tất cả chúng sinh. Ai cần ăn uống thì cho ăn uống. Y phục, giường nằm, anh lạc (chuỗi ngọc đeo trang sức), hoa, hương, nhà cửa, đèn đuốc, hễ người ta cần gì thì vị ấy cho đủ cả.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì hóa thân giống như Phật. Vị ấy thuyết pháp cho chúng sinh trong địa ngục, cho chúng sinh trong loài súc sinh và loài ngạ quỷ (quỷ đói).

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành sáu ba-la-mật thì hóa thân giống như Phật. Vị ấy đi khắp các cõi Phật trong mười phương, nhiều như số cát sông Hằng, để thuyết pháp cho chúng sinh. Vị ấy cũng cúng dường các đức Phật, làm thanh tịnh cõi Phật và nghe các đức Phật thuyết pháp. Vị ấy quan sát, chọn lấy hình tướng các cõi nước thanh tịnh nhiệm mầu trong mười phương, rồi tự dựng nên một cõi nước thù thắng (đặc biệt tốt đẹp, vượt trội). Các vị Bồ-tát ma-ha-tát trong cõi ấy đều là bậc nhất sinh bổ xứ.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành sáu ba-la-mật thì thành tựu ba mươi hai tướng (ba mươi hai tướng tốt trên thân của bậc đại nhân, như Phật) và các căn trong sạch, lanh lợi. Vì các căn trong sạch, lanh lợi nên mọi người yêu kính. Nhờ được yêu kính, vị ấy dần dần dùng giáo pháp Tam thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Bích-chi-phật và Bồ-tát) để cứu độ họ thoát khỏi khổ. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật nên học giữ thân trong sạch, miệng trong sạch.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành sáu ba-la-mật thì được các căn trong sạch. Có các căn trong sạch ấy mà vị ấy không tự cao, cũng không xem thường người khác.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm đã an trụ nơi đàn-na ba-la-mật (bố thí hoàn hảo) và thi-la ba-la-mật (trì giới hoàn hảo), cho đến khi đạt địa vị A-duy-việt-trí. Vị ấy trọn không rơi vào ba đường ác.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm cho đến địa vị A-duy-việt-trí, thường không bỏ mười điều lành (không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lệch).

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong đàn-na ba-la-mật và thi-la ba-la-mật, làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng thống trị thiên hạ bằng chánh pháp, có bánh xe báu dẫn đường). Vị ấy giúp chúng sinh đứng vững trong đạo mười điều lành, cũng đem của cải bố thí cho chúng sinh.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi đàn-na ba-la-mật và thi-la ba-la-mật, vô lượng nghìn vạn đời làm Chuyển luân thánh vương. Vị ấy gặp vô lượng trăm nghìn đức Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các ngài.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát thường dùng giáo pháp soi sáng cho chúng sinh, cũng dùng giáo pháp tự soi sáng mình. Cho đến khi đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vị ấy trọn không lìa ánh sáng ấy. Xá-lợi-phất! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã được tôn trọng trong Phật pháp. Xá-lợi-phất! Vì thế, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì không để cho những điều không trong sạch nơi thân, miệng, ý khởi lên một cách sai trái."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là thân nghiệp không trong sạch, khẩu nghiệp không trong sạch, ý nghiệp không trong sạch của Bồ-tát (nghiệp: hành vi tạo tác qua việc làm của thân, lời nói của miệng và ý nghĩ trong tâm)?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ rằng: 'Đây là thân, đây là miệng, đây là ý', tức là chấp lấy hình tướng và lấy đó làm chỗ bám víu, thì Xá-lợi-phất, như thế gọi là thân, miệng, ý không trong sạch. Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì không thấy có thân, không thấy có miệng, không thấy có ý để nắm bắt. Xá-lợi-phất! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà còn thấy có thân, có miệng, có ý để nắm bắt, thì vì sự nắm bắt ấy mà sinh ra tâm keo kiệt, tâm phạm giới, tâm giận dữ, tâm biếng nhác, tâm tán loạn, tâm ngu si. Nên biết vị Bồ-tát ấy khi thực hành sáu ba-la-mật thì không thể trừ bỏ được những nghiệp thô (những hành vi sai trái thô thiển) nơi thân, miệng, ý."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát làm thế nào để trừ bỏ nghiệp thô nơi thân, miệng, ý?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát không thấy có thân, miệng, ý để nắm bắt, thì Bồ-tát ma-ha-tát như thế có thể trừ bỏ nghiệp thô nơi thân, miệng, ý. Lại nữa, Xá-lợi-phất! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm đã thực hành đạo mười điều lành, không sinh tâm cầu quả Thanh văn, không sinh tâm cầu quả Bích-chi-phật, thì Bồ-tát ma-ha-tát như thế có thể trừ bỏ nghiệp thô nơi thân, miệng, ý. Lại nữa, Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật để làm thanh tịnh con đường thành Phật. Khi ấy vị ấy thực hành đàn-na ba-la-mật, thi-la ba-la-mật, sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục hoàn hảo), tì-lê-da ba-la-mật (tinh tấn hoàn hảo) và thiền-na ba-la-mật (thiền định hoàn hảo). Như thế gọi là Bồ-tát ma-ha-tát trừ bỏ nghiệp thô nơi thân, miệng, ý."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là con đường thành Phật của Bồ-tát ma-ha-tát?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Con đường thành Phật là thế này. Bồ-tát ma-ha-tát không thấy có thân, miệng, ý để nắm bắt. Vị ấy không thấy có đàn-na ba-la-mật, thi-la ba-la-mật, sằn-đề ba-la-mật, tì-lê-da ba-la-mật, thiền-na ba-la-mật hay Bát-nhã ba-la-mật để nắm bắt. Vị ấy cũng không thấy có Thanh văn, Bích-chi-phật, Bồ-tát hay Phật để nắm bắt. Xá-lợi-phất! Như thế gọi là con đường thành Phật của Bồ-tát ma-ha-tát, bởi vì tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được. Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành sáu ba-la-mật thì không gì phá hoại được."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành sáu ba-la-mật thì không gì phá hoại được?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Khi thực hành sáu ba-la-mật, Bồ-tát ma-ha-tát không nghĩ rằng có sắc cho đến thức (năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người: sắc – thân thể vật chất; thọ – cảm giác; tưởng – tri giác, nhận biết; hành – ý chí tạo tác; thức – nhận thức phân biệt). Vị ấy không nghĩ rằng có mắt cho đến ý (sáu căn, sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Vị ấy không nghĩ rằng có sắc cho đến pháp (sáu trần, đối tượng của sáu căn: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm và pháp – đối tượng của ý). Vị ấy không nghĩ rằng có nhãn giới cho đến ý thức giới (mười tám giới: sáu căn, sáu trần và sáu thức sinh ra từ đó).

 Vị ấy không nghĩ rằng có Tứ niệm xứ cho đến Bát thánh đạo phần, không nghĩ rằng có đàn-na ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật. Vị ấy không nghĩ rằng có mười lực của Phật cho đến mười tám pháp bất cộng, không nghĩ rằng có quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán. Vị ấy cũng không nghĩ rằng có Bích-chi-phật cho đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành như thế thì sáu ba-la-mật được tăng trưởng và không gì phá hoại được.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật nên có đầy đủ trí tuệ. Nhờ trí tuệ ấy, vị ấy thường không rơi vào đường ác, không sinh vào giữa những kẻ xấu ác, không làm người nghèo khổ. Thân mà vị ấy thọ nhận không bị loài người, chư thiên hay a-tu-la (loài thần có phước lực nhưng hay giận dữ, hiếu chiến) ghét bỏ."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là trí tuệ của Bồ-tát ma-ha-tát?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nhờ thành tựu trí tuệ ấy, Bồ-tát ma-ha-tát thấy các đức Phật trong mười phương nhiều như số cát sông Hằng, được nghe pháp, thấy chúng Tăng, cũng thấy các cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh. Với trí tuệ ấy, Bồ-tát ma-ha-tát không khởi ý niệm về Phật, không khởi ý niệm về Bồ-tát, không khởi ý niệm về Thanh văn hay Bích-chi-phật, không khởi ý niệm về cái tôi, không khởi ý niệm về cõi Phật.

 Nhờ trí tuệ ấy, vị ấy thực hành đàn-na ba-la-mật mà không thấy có đàn-na ba-la-mật để nắm bắt. Cho đến thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không thấy có Bát-nhã ba-la-mật để nắm bắt. Vị ấy thực hành Tứ niệm xứ mà không thấy có Tứ niệm xứ để nắm bắt. Cho đến thực hành mười tám pháp bất cộng mà không thấy có mười tám pháp bất cộng để nắm bắt. Xá-lợi-phất! Đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát ma-ha-tát. Nhờ trí tuệ ấy, vị ấy có thể thành tựu đầy đủ tất cả các pháp mà cũng không thấy có pháp nào để nắm bắt.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì làm thanh tịnh năm thứ mắt. Đó là nhục nhãn (mắt thịt), thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy được những nơi rất xa và những gì mắt thường không thấy), tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy rõ tính không của mọi pháp), pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ căn tính và con đường tu của từng người để giáo hóa) và Phật nhãn (mắt Phật, thấy biết tất cả)."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là nhục nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Có vị Bồ-tát có nhục nhãn thấy xa một trăm do-tuần (do-tuần: đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số). Có vị thấy xa hai trăm do-tuần. Có vị thấy khắp một châu Diêm-phù-đề (châu lục ở phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta sinh sống). Có vị thấy hai thiên hạ, ba thiên hạ, bốn thiên hạ (thiên hạ: châu lục lớn; mỗi thế giới có bốn châu ở bốn phía núi Tu-di). Có vị thấy một tiểu thiên quốc độ (một nghìn thế giới gộp lại). Có vị thấy một trung thiên quốc độ (một nghìn tiểu thiên quốc độ gộp lại). Có vị thấy một tam thiên đại thiên quốc độ (một nghìn trung thiên quốc độ gộp lại, tức một tỷ thế giới). Xá-lợi-phất! Đó là nhục nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là thiên nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Có vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng thiên nhãn thấy được tất cả những gì mà chư thiên cõi trời Tứ Thiên vương thấy. Vị ấy thấy được những gì mà chư thiên cõi trời Ba mươi ba, trời Dạ-ma, trời Đâu-suất-đà, trời Hóa lạc, trời Tha hóa tự tại thấy. Vị ấy thấy được những gì mà Phạm thiên vương thấy, cho đến những gì mà chư thiên cõi trời A-ca-ni-tra (tầng trời cao nhất của cõi Sắc) thấy. Còn những gì thiên nhãn của Bồ-tát thấy thì chư thiên từ cõi trời Tứ Thiên vương cho đến cõi trời A-ca-ni-tra không biết, không thấy được. Xá-lợi-phất! Thiên nhãn của vị Bồ-tát ma-ha-tát này thấy chúng sinh trong các cõi nước mười phương, nhiều như số cát sông Hằng, chết ở đây rồi sinh ra ở kia. Xá-lợi-phất! Đó gọi là thiên nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là tuệ nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Vị Bồ-tát có tuệ nhãn không nghĩ rằng: 'Có pháp là hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hay vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt); là thế gian hay xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian); là hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn ràng buộc trong sinh tử) hay vô lậu (đã hết phiền não).' Thế nhưng vị Bồ-tát có tuệ nhãn ấy không pháp nào là không thấy, không pháp nào là không nghe, không pháp nào là không biết, không pháp nào là không nhận ra. Xá-lợi-phất! Đó gọi là tuệ nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là pháp nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát ma-ha-tát dùng pháp nhãn mà biết: người này là bậc tùy tín hành (người căn chậm, tu theo lòng tin vào lời dạy), người này là bậc tùy pháp hành (người căn lanh lợi, tự mình quán xét giáo pháp mà tu), người này là bậc tu hạnh vô tướng (?). Vị ấy biết: người này tu cửa giải thoát Không (quán mọi pháp đều rỗng không), người này tu cửa giải thoát Vô tướng (quán mọi pháp không có hình tướng để nắm bắt), người này tu cửa giải thoát Vô tác (không mong cầu, không tạo tác) mà đắc năm căn (năm năng lực gốc của người tu: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ).

 Nhờ đắc năm căn mà người ấy đắc Vô gián tam-muội (pháp định nối liền ngay sau đó, không gián đoạn, dẫn thẳng đến chứng quả). Nhờ đắc Vô gián tam-muội mà đắc trí giải thoát (trí biết rõ mình đã được giải thoát). Nhờ đắc trí giải thoát mà dứt ba kết (ba sợi dây trói buộc vào sinh tử): ngã kiến (chấp có cái tôi thật), nghi (ngờ vực chánh pháp) và giới thủ (chấp giữ những giới cấm, nghi lễ sai lầm mà cho là đường giải thoát). Người ấy gọi là bậc Tu-đà-hoàn.

 Người này đắc tư duy đạo (giai đoạn tu tập lặp đi lặp lại để dứt dần phiền não), làm mỏng bớt dâm dục, giận dữ, si mê, sẽ đắc quả Tư-đà-hàm. Người ấy tiến tu tư duy đạo, dứt hẳn dâm dục, giận dữ, si mê thì đắc quả A-na-hàm. Người ấy lại tiến tu tư duy đạo, dứt lòng ham đắm cõi Sắc, lòng ham đắm cõi Vô sắc, vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý), kiêu mạn và trạo cử (tâm xao động không yên), thì đắc quả A-la-hán.

 Có người tu các cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô tác mà đắc năm căn. Nhờ đắc năm căn mà đắc Vô gián tam-muội. Nhờ đắc Vô gián tam-muội mà đắc trí giải thoát. Nhờ đắc trí giải thoát mà biết rằng mọi pháp do nhân duyên tụ hợp mà sinh ra đều là pháp sẽ diệt, rồi người ấy thành Bích-chi-phật. Đó là pháp nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát còn biết vị Bồ-tát này mới phát tâm, đang thực hành đàn-na ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật. Vị ấy đã thành tựu tín căn (năng lực của lòng tin) và tinh tấn căn (năng lực của sự siêng năng), thiện căn thuần hậu. Nhờ sức phương tiện, vị ấy vì chúng sinh mà thọ thân. Vị ấy hoặc sinh vào dòng Sát-lợi cao sang, hoặc dòng Bà-la-môn cao sang, hoặc nhà cư sĩ giàu có, hoặc sinh vào cõi trời Tứ Thiên vương cho đến cõi trời Tha hóa tự tại. Vị Bồ-tát này ở trong các nơi ấy mà thành tựu chúng sinh, ai ưa thích gì thì đều ban cho. Vị ấy cũng làm thanh tịnh cõi Phật, gặp các đức Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các ngài. Cho đến khi đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vị ấy cũng không rơi xuống địa vị Thanh văn, Bích-chi-phật. Đó gọi là pháp nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát biết vị Bồ-tát này thoái lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, biết vị Bồ-tát kia không thoái lui. Vị ấy biết vị Bồ-tát này đã được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, biết vị Bồ-tát kia chưa được thọ ký. Vị ấy biết vị Bồ-tát này đã đến địa vị A-duy-việt-trí, biết vị Bồ-tát kia chưa đến. Vị ấy biết vị Bồ-tát này có đầy đủ thần thông, biết vị Bồ-tát kia chưa có đầy đủ thần thông. Vị ấy biết vị Bồ-tát này nhờ có đầy đủ thần thông nên bay đến các thế giới trong mười phương, nhiều như số cát sông Hằng, để thấy các đức Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các ngài.

 Vị ấy biết vị Bồ-tát này chưa đắc thần thông nhưng sẽ đắc thần thông. Vị ấy biết vị Bồ-tát này sẽ làm thanh tịnh cõi Phật, vị kia không làm thanh tịnh cõi Phật. Vị ấy biết vị Bồ-tát này đã thành tựu chúng sinh, vị kia chưa thành tựu chúng sinh. Vị ấy biết vị Bồ-tát này được các đức Phật khen ngợi, vị kia không được khen ngợi. Vị ấy biết vị Bồ-tát này gần gũi các đức Phật, vị kia không gần gũi các đức Phật. Vị ấy biết vị Bồ-tát này tuổi thọ có hạn, vị kia tuổi thọ vô hạn. Vị ấy biết khi vị Bồ-tát này thành Phật thì số tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) có hạn, vị kia thì số tỳ-kheo vô hạn. Vị ấy biết khi vị Bồ-tát này đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì lấy các Bồ-tát làm Tăng chúng, vị kia không lấy các Bồ-tát làm Tăng chúng.

 Vị ấy biết vị Bồ-tát này sẽ tu khổ hạnh (lối tu ép xác, chịu khổ cực), làm những việc khó làm, vị kia không tu khổ hạnh, không làm những việc khó làm. Vị ấy biết vị Bồ-tát này là bậc nhất sinh bổ xứ, vị kia chưa phải. Vị ấy biết vị Bồ-tát này đã mang thân sau cùng (thân của đời cuối cùng, ngay trong đời ấy sẽ thành Phật), vị kia chưa mang thân sau cùng. Vị ấy biết vị Bồ-tát này có thể ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo dưới cội bồ-đề), vị kia không thể ngồi nơi đạo tràng. Vị ấy biết vị Bồ-tát này có ma (ma vương quấy nhiễu, ngăn trở người tu) đến phá, vị kia không có ma. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Đó là pháp nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Phật nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Có vị Bồ-tát ma-ha-tát cầu đạo Phật, tâm lần lượt tiến vào Kim cương tam-muội (pháp định vững chắc như kim cương, phá tan những phiền não vi tế cuối cùng), đắc Nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ tất cả các pháp đến từng chi tiết). Khi ấy vị ấy thành tựu mười lực, bốn vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp), bốn vô ngại trí (bốn thứ trí biện tài không bị ngăn ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), mười tám pháp bất cộng, đại từ đại bi. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này dùng Nhất thiết chủng trí nên trong tất cả các pháp, không pháp nào là không thấy, không pháp nào là không nghe, không pháp nào là không biết, không pháp nào là không nhận ra. Xá-lợi-phất! Đó là Phật nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát khi đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát muốn được năm thứ mắt thì nên học sáu ba-la-mật. Vì sao vậy? Xá-lợi-phất! Vì trong sáu ba-la-mật này đã gồm thâu tất cả các pháp lành, dù là pháp của Thanh văn, pháp của Bích-chi-phật, pháp của Bồ-tát hay pháp của Phật. Xá-lợi-phất! Nếu nói một cách chân thật rằng có cái gì gồm thâu được tất cả các pháp lành, thì đó chính là Bát-nhã ba-la-mật. Xá-lợi-phất! Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra năm thứ mắt. Bồ-tát học năm thứ mắt thì đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 "Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì tu thần thông ba-la-mật (thần thông hoàn hảo). Nhờ thần thông ba-la-mật này, vị ấy có được đủ loại việc biến hóa theo ý muốn. Vị ấy có thể làm rung động mặt đất. Vị ấy biến một thân thành vô số thân, rồi biến vô số thân trở lại thành một thân. Vị ấy ẩn hiện tự tại. Núi non, vách đá, cây cối đều đi xuyên qua không bị ngăn cản, như đi trong khoảng không. Vị ấy đi trên nước như đi trên đất, bay trên không như chim, chui ra chui vào lòng đất như ra vào trong nước. Thân vị ấy phun ra khói lửa như một đống lửa lớn. Trong thân vị ấy tuôn ra nước như dòng nước chảy từ núi Tuyết. Mặt trời, mặt trăng có uy đức lớn, oai lực khó ai đương nổi, mà vị ấy có thể đưa tay sờ chạm. Cho đến thân vị ấy lên tới cõi Phạm thiên cũng được tự tại.

 Thế nhưng vị ấy không đắm chấp vào thần thông biến hóa ấy. Việc thần thông và thân của chính mình đều không thể nắm bắt được, vì tự tính (bản thể tự có) vốn rỗng không, tự tính vốn lìa tướng, tự tính vốn không sinh. Vị ấy không nghĩ rằng: 'Ta đã đắc thần thông biến hóa theo ý muốn.' Vị ấy chỉ giữ tâm hướng về Tát-bà-nhã (trí biết tất cả của Phật) mà thôi. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đắc trí chứng (sự thể nghiệm, chứng đắc bằng trí tuệ) về thần thông biến hóa theo ý muốn.

 "Vị Bồ-tát này có thiên nhĩ (tai của chư thiên, nghe được tiếng rất xa và rất nhỏ) trong sạch, vượt hơn tai người, nghe được hai loại tiếng: tiếng của chư thiên và tiếng của loài người. Thế nhưng vị ấy không đắm chấp vào thần thông thiên nhĩ ấy. Thiên nhĩ, âm thanh và thân của chính mình đều không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn rỗng không, tự tính vốn lìa tướng, tự tính vốn không sinh. Vị ấy không nghĩ rằng: 'Ta có thiên nhĩ này.' Vị ấy chỉ giữ tâm hướng về Tát-bà-nhã mà thôi. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đắc trí chứng về thần thông thiên nhĩ.

 "Vị Bồ-tát này biết đúng như thật tâm của các chúng sinh khác. Tâm có tham dục thì biết đúng như thật là tâm có tham dục, tâm lìa tham dục thì biết đúng như thật là tâm lìa tham dục. Tâm giận dữ thì biết đúng như thật là tâm giận dữ, tâm lìa giận dữ thì biết đúng như thật là tâm lìa giận dữ. Tâm si mê thì biết đúng như thật là tâm si mê, tâm lìa si mê thì biết đúng như thật là tâm lìa si mê. Tâm khát ái (khao khát, luyến ái) thì biết đúng như thật là tâm khát ái, tâm không khát ái thì biết đúng như thật là tâm không khát ái. Tâm còn chấp giữ thì biết đúng như thật là tâm còn chấp giữ, tâm không chấp giữ thì biết đúng như thật là tâm không chấp giữ.

 Tâm thu nhiếp thì biết đúng như thật là tâm thu nhiếp, tâm tán loạn thì biết đúng như thật là tâm tán loạn. Tâm nhỏ hẹp thì biết đúng như thật là tâm nhỏ hẹp, tâm rộng lớn thì biết đúng như thật là tâm rộng lớn. Tâm định thì biết đúng như thật là tâm định, tâm loạn thì biết đúng như thật là tâm loạn. Tâm giải thoát thì biết đúng như thật là tâm giải thoát, tâm chưa giải thoát thì biết đúng như thật là tâm chưa giải thoát. Tâm còn có tâm cao hơn thì biết đúng như thật là tâm còn có tâm cao hơn, tâm không còn gì cao hơn thì biết đúng như thật là tâm không còn gì cao hơn.

 Thế nhưng vị ấy cũng không đắm chấp vào tâm ấy. Vì sao vậy? Vì tâm ấy không có tướng của tâm, vì nó không thể nghĩ bàn, vì tự tính vốn rỗng không, tự tính vốn lìa tướng, tự tính vốn không sinh. Vị ấy không nghĩ rằng: 'Ta đã đắc trí chứng biết tâm người khác.' Vị ấy chỉ giữ tâm hướng về Tát-bà-nhã mà thôi. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đắc trí chứng về thần thông tha tâm (biết tâm người khác).

 "Vị Bồ-tát này dùng trí chứng thông túc mạng (thần thông nhớ biết các đời trước) mà nhớ lại một niệm cho đến trăm niệm, nhớ lại một ngày cho đến trăm ngày, nhớ lại một tháng cho đến trăm tháng, nhớ lại một năm cho đến trăm năm. Vị ấy nhớ lại một kiếp cho đến trăm kiếp, vô số trăm kiếp, vô số nghìn kiếp, vô số trăm nghìn kiếp, cho đến vô số trăm nghìn vạn ức kiếp.

 Vị ấy nhớ rằng: 'Ở nơi ấy, ta mang họ như thế, tên như thế, sinh ra như thế, ăn uống như thế, sống ở đó lâu như thế, hạn tuổi thọ như thế, sống lâu như thế, chịu khổ vui như thế. Ta chết ở đó rồi sinh đến nơi kia, chết ở nơi kia rồi sinh đến nơi này.' Vị ấy nhớ cả hình tướng lẫn nhân duyên của từng đời. Thế nhưng vị ấy không đắm chấp vào thần thông túc mạng ấy. Việc thần thông túc mạng và thân của chính mình đều không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn rỗng không, tự tính vốn lìa tướng, tự tính vốn không sinh. Vị ấy không nghĩ rằng: 'Ta có thần thông túc mạng này.' Vị ấy chỉ giữ tâm hướng về Tát-bà-nhã mà thôi. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đắc trí chứng về thần thông túc mạng.

 "Vị Bồ-tát này dùng thiên nhãn thấy chúng sinh lúc chết, lúc sinh; thấy kẻ xinh đẹp, kẻ xấu xí; thấy kẻ ở chốn xấu, kẻ ở chốn tốt; thấy kẻ lớn, kẻ nhỏ. Vị ấy biết chúng sinh theo nhân duyên của nghiệp mà thọ báo. Có những chúng sinh đã tạo đủ nghiệp ác nơi thân, nghiệp ác nơi miệng, nghiệp ác nơi ý. Họ chê bai, phỉ báng các bậc hiền thánh và theo tà kiến (cách thấy biết sai lệch). Vì nhân duyên ấy, khi thân hoại mạng chung, họ rơi vào đường ác, sinh trong địa ngục. Lại có những chúng sinh đã tạo đủ nghiệp lành nơi thân, nghiệp lành nơi miệng, nghiệp lành nơi ý. Họ không chê bai, phỉ báng các bậc hiền thánh và theo chánh kiến (cách thấy biết đúng đắn). Vì nhân duyên ấy, khi mạng chung, họ vào đường lành, sinh lên cõi trời.

 Thế nhưng vị ấy không đắm chấp vào thần thông thiên nhãn ấy. Việc thần thông thiên nhãn và thân của chính mình đều không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn rỗng không, tự tính vốn lìa tướng, tự tính vốn không sinh. Vị ấy không nghĩ rằng: 'Ta có thần thông thiên nhãn này.' Vị ấy chỉ giữ tâm hướng về Tát-bà-nhã mà thôi. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đắc trí chứng về thần thông thiên nhãn. Vị ấy cũng thấy chúng sinh trong các thế giới mười phương, nhiều như số cát sông Hằng, chết đi sinh lại, cho đến sinh lên cõi trời. Bốn thần thông kia cũng như vậy.

 "Vị Bồ-tát ma-ha-tát này có thần thông lậu tận (thần thông dứt sạch mọi phiền não). Tuy đắc thần thông lậu tận nhưng vị ấy không rơi xuống địa vị Thanh văn, Bích-chi-phật. Cho đến khi đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vị ấy cũng không nương vào pháp nào khác. Vị ấy không đắm chấp vào thần thông lậu tận ấy. Việc thần thông lậu tận và thân của chính mình đều không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn rỗng không, tự tính vốn lìa tướng, tự tính vốn không sinh. Vị ấy không nghĩ rằng: 'Ta đã đắc thần thông lậu tận.' Vị ấy chỉ giữ tâm hướng về Tát-bà-nhã mà thôi. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đắc trí chứng về thần thông lậu tận.

 "Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì có đầy đủ thần thông ba-la-mật. Khi đã có đầy đủ thần thông ba-la-mật, vị ấy càng tiến gần thêm đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 "Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì an trụ nơi đàn-na ba-la-mật mà làm thanh tịnh con đường đến Tát-bà-nhã. Vì vị ấy thấy mọi pháp rốt ráo là không (hoàn toàn rỗng không, đến tận cùng cũng không), nên không sinh tâm keo kiệt.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì an trụ nơi thi-la ba-la-mật mà làm thanh tịnh con đường đến Tát-bà-nhã. Vì vị ấy thấy mọi pháp rốt ráo là không, nên không đắm chấp vào tội hay không tội. Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì an trụ nơi sằn-đề ba-la-mật mà làm thanh tịnh con đường đến Tát-bà-nhã. Vì vị ấy thấy mọi pháp rốt ráo là không, nên không giận dữ. Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì an trụ nơi tì-lê-da ba-la-mật mà làm thanh tịnh con đường đến Tát-bà-nhã. Vì vị ấy thấy mọi pháp rốt ráo là không, nên thân và tâm tinh tấn không biếng nhác.

 Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì an trụ nơi thiền-na ba-la-mật mà làm thanh tịnh con đường đến Tát-bà-nhã. Vì vị ấy thấy mọi pháp rốt ráo là không, nên tâm không tán loạn và không đắm say mùi vị an lạc của thiền định. Xá-lợi-phất! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì an trụ nơi Bát-nhã ba-la-mật mà làm thanh tịnh con đường đến Tát-bà-nhã. Vì vị ấy thấy mọi pháp rốt ráo là không, nên không sinh tâm si mê.

 Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì an trụ nơi sáu ba-la-mật mà làm thanh tịnh con đường đến Tát-bà-nhã. Đó là vì mọi pháp rốt ráo là không: không đến không đi, không cho không nhận, không giữ giới cũng không phạm giới, không nhẫn nhục cũng không giận dữ, không tinh tấn cũng không biếng nhác, không định cũng không loạn, không trí cũng không ngu. Khi ấy, Bồ-tát ma-ha-tát không phân biệt bố thí hay không bố thí, giữ giới hay phạm giới, nhẫn nhục hay giận dữ, tinh tấn hay biếng nhác, tâm định hay tâm loạn, trí tuệ hay ngu si. Vị ấy cũng không phân biệt bị chê bai, bị làm hại, bị khinh rẻ hay được cung kính. Vì sao vậy? Xá-lợi-phất! Vì trong pháp vô sinh (chân lý các pháp vốn không sinh ra) thì không có ai bị chê bai, không có ai bị làm hại, không có ai bị khinh rẻ hay được cung kính.

 Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì được những công đức như thế, là những công đức mà Thanh văn, Bích-chi-phật không có. Được những công đức ấy, vị ấy thành tựu đầy đủ chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật và đắc Nhất thiết chủng trí.

 Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì sinh tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sinh. Khi đã sinh tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sinh, vị ấy chứng được tính bình đẳng của tất cả các pháp. Khi đã chứng được tính bình đẳng của tất cả các pháp, vị ấy đặt tất cả chúng sinh vào trong tính bình đẳng của các pháp. Ngay trong đời này, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy được các đức Phật mười phương thương mến nhớ nghĩ, cũng được tất cả Bồ-tát, tất cả Thanh văn và Bích-chi-phật thương mến nhớ nghĩ. Vị Bồ-tát này sinh ở bất cứ nơi đâu, mắt trọn không thấy hình sắc không ưa thích, cho đến ý không gặp pháp không ưa thích. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì không lùi xa khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Khi Phật nói phẩm Bát-nhã ba-la-mật này, ba trăm vị tỳ-kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, đem y đang mặc dâng lên Phật, và phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bấy giờ đức Phật mỉm cười, ánh sáng nhiều màu từ miệng ngài phát ra. Khi ấy tuệ mạng A-nan (tuệ mạng: danh xưng tôn kính dành cho vị tỳ-kheo, ý nói lấy trí tuệ làm mạng sống; A-nan: thị giả của Phật, đệ tử nghe nhớ nhiều bậc nhất) từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, chắp tay, quỳ gối phải sát đất, bạch Phật: "Vì nhân duyên gì mà Phật mỉm cười?" Phật bảo A-nan: "Ba trăm vị tỳ-kheo này, từ nay về sau sáu mươi mốt kiếp sẽ thành Phật, đều có hiệu là Đại Tướng. Ba trăm vị tỳ-kheo này khi bỏ thân này sẽ sinh về cõi nước của Phật A-súc (vị Phật giáo hóa ở cõi Diệu Hỷ phương Đông)." Lại có sáu vạn thiên tử cõi Dục (chư thiên ở các tầng trời cõi Dục) đều phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Họ sẽ xuất gia tu đạo Phật trong giáo pháp của Phật Di-lặc (vị Phật tương lai, sẽ ra đời kế tiếp Phật Thích-ca).

 Lúc ấy, nhờ sức oai thần của Phật, bốn chúng đệ tử (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc – nam cư sĩ tại gia, ưu-bà-di – nữ cư sĩ tại gia) ở nơi đây thấy mỗi phương trong mười phương đều có một nghìn đức Phật. Cõi nước mười phương ấy trang nghiêm thanh tịnh, cõi nước Ta-bà này (thế giới chúng ta đang ở, nghĩa là cõi phải nhẫn chịu nhiều khổ não) không sánh kịp. Khi ấy có mười nghìn người phát nguyện: "Chúng con sẽ tu hạnh nguyện thanh tịnh. Nhờ tu hạnh nguyện thanh tịnh, chúng con sẽ sinh về thế giới của các đức Phật ấy."

 Bấy giờ đức Phật biết tâm sâu xa của những thiện nam tử ấy (thiện nam tử: người nam hiền lành, cách Phật gọi những người có lòng tu hành), nên mỉm cười, ánh sáng nhiều màu từ miệng ngài phát ra. A-nan sửa lại y phục, chắp tay bạch Phật: "Vì nhân duyên gì mà Phật mỉm cười?"

 Phật bảo A-nan: "Ông có thấy mười nghìn người này không?"

 A-nan thưa: "Con thấy."

 Phật dạy: "Mười nghìn người này khi hết tuổi thọ ở đây sẽ sinh về các thế giới ấy, trọn không lìa xa các đức Phật. Về sau họ sẽ thành Phật, đều có hiệu là Phật Trang Nghiêm Vương."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video