Kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (Kinh Đại Trí Tuệ Đến Bờ Giải Thoát), Phẩm Phật Mẫu (Mẹ của chư Phật), thứ bốn mươi tám
Phật bảo Tu-bồ-đề (Subhūti, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý Không): “Ví như một người mẹ có con, hoặc năm, hoặc mười, hoặc hai mươi, hoặc ba mươi, hoặc bốn mươi, hoặc năm mươi, hoặc một trăm, hoặc một nghìn người con. Người mẹ giữa chừng mắc bệnh, các con ai nấy đều siêng năng tìm cách cứu chữa. Họ nghĩ rằng: ‘Chúng ta làm sao cho mẹ được yên ổn, không có các khổ não và những điều không vui; gió rét, lạnh nóng, muỗi mòng, rắn rết xâm hại thân mẹ, đó là nỗi lo của chúng ta.’ Các người con ấy thường tìm những đồ vật đem lại an vui để phụng dưỡng mẹ. Vì sao vậy? Vì mẹ đã sinh ra, nuôi nấng chúng ta, chỉ cho chúng ta thấy cuộc đời.
Cũng như thế, này Tu-bồ-đề! Phật thường dùng Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết trọn vẹn tất cả) mà nhìn đến Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt thấu suốt thật tướng của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giải thoát; ở đây cũng chỉ bộ kinh dạy về trí tuệ ấy) sâu xa này. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này có thể chỉ bày tướng của thế gian (thật tướng của cuộc đời và muôn vật). Chư Phật hiện đang ở mười phương cũng thường dùng Phật nhãn nhìn đến Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này có thể sinh ra chư Phật, có thể đem lại cho chư Phật nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả), có thể chỉ bày tướng của thế gian. Vì thế, chư Phật thường dùng Phật nhãn nhìn đến Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này.
Lại nữa, Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra Thiền-na ba-la-mật (hạnh thiền định đến bờ giải thoát) cho đến Đàn-na ba-la-mật (hạnh bố thí đến bờ giải thoát); có thể sinh ra nội không (bên trong như sáu giác quan là không, không có thực thể) cho đến vô pháp hữu pháp không (cả cái không có lẫn cái có đều là không); có thể sinh ra Tứ niệm xứ (bốn phép quán: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp) cho đến Bát thánh đạo phần (tám con đường chân chính dẫn đến giải thoát); có thể sinh ra mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) cho đến nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật biết rõ tất cả mọi pháp trong từng chi tiết, từng loại riêng biệt).
Bát-nhã ba-la-mật như thế có thể sinh ra bậc Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc thánh, mới vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai, chỉ còn tái sinh một lần nữa), A-na-hàm (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn, dứt sạch phiền não, ra khỏi sống chết), Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lý nhân duyên, không có thầy dạy) và chư Phật. Này Tu-bồ-đề! Tất cả chư Phật đã được, đang được và sẽ được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chính và cùng khắp, tức quả vị Phật), đều nhờ nhân duyên của Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà được.
Này Tu-bồ-đề! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân (người con trai, con gái hiền lành theo Phật) cầu Phật đạo mà chép Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này cho đến chánh ức niệm (ghi nhớ và suy xét đúng đắn), thì chư Phật thường dùng Phật nhãn nhìn đến người ấy. Này Tu-bồ-đề! Những thiện nam tử, thiện nữ nhân cầu đạo Bồ-tát (con đường của người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) ấy, chư Phật mười phương thường giữ gìn che chở, khiến họ không thoái lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.”
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: “Như lời Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật) dạy, Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày tướng của thế gian. Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật làm sao sinh ra chư Phật? Làm sao chỉ bày tướng của thế gian? Chư Phật làm sao từ Bát-nhã ba-la-mật mà sinh ra? Chư Phật nói tướng của thế gian như thế nào?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này sinh ra mười lực của Phật cho đến mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng có của Phật, không chung với hàng Thanh văn, Bồ-tát), nhất thiết chủng trí. Này Tu-bồ-đề! Vì được các pháp ấy nên gọi là Phật. Này Tu-bồ-đề! Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật sâu xa có thể sinh ra chư Phật. Này Tu-bồ-đề! Chư Phật nói năm ấm (năm nhóm hợp thành con người và mọi hiện tượng: sắc là hình chất vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh khái niệm, hành là các hoạt động tạo tác của tâm, thức là sự phân biệt nhận biết) chính là tướng của thế gian.”
Tu-bồ-đề thưa: “Thế Tôn! Trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa nói tướng của năm ấm như thế nào? Trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa chỉ bày cái như (chân như, tính chân thật vốn như vậy, không thay đổi) của năm ấm như thế nào?”
“Này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật không chỉ bày năm ấm bị phá, không chỉ bày năm ấm bị hoại, không chỉ bày sinh, không chỉ bày diệt, không chỉ bày nhơ, không chỉ bày sạch, không chỉ bày thêm, không chỉ bày bớt, không chỉ bày vào, không chỉ bày ra, không chỉ bày quá khứ, không chỉ bày vị lai, không chỉ bày hiện tại. Vì sao vậy? Vì tướng không thì không phá không hoại; tướng vô tướng (không có hình tướng), tướng vô tác (không mong cầu, không tạo tác) thì không phá không hoại; pháp không khởi, pháp không sinh, pháp không có gì cả, pháp tự tính (?) thì không phá không hoại — tướng ấy được chỉ bày như thế. Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật nói Bát-nhã ba-la-mật sâu xa có thể chỉ bày tướng của thế gian.
“Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Chư Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà biết hết những gì tâm của vô lượng vô biên a-tăng-kỳ (con số lớn đến mức không thể đếm được) chúng sinh đang vận hành. Này Tu-bồ-đề! Trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này không có chúng sinh, không có tên gọi chúng sinh; không có sắc, không có tên gọi sắc; không có thọ, tưởng, hành, thức, không có tên gọi thọ, tưởng, hành, thức; không có mắt cho đến không có ý; không có nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) cho đến không có ý thức (sự nhận biết của tâm ý); không có nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và sự nhận biết) cho đến không có ý xúc; cho đến không có nhất thiết chủng trí, không có tên gọi nhất thiết chủng trí. Như thế, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này có thể chỉ bày tướng của thế gian.
Này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này cũng không chỉ bày sắc, không chỉ bày thọ, tưởng, hành, thức, cho đến không chỉ bày nhất thiết chủng trí. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề! Trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này còn không có Bát-nhã ba-la-mật, huống gì có sắc cho đến nhất thiết chủng trí?
“Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Tất cả những gì được gọi tên và kể vào số chúng sinh, hoặc có hình sắc hoặc không có hình sắc, hoặc có tưởng hoặc không có tưởng, hoặc chẳng phải có tưởng chẳng phải không có tưởng, hoặc ở cõi nước này hoặc khắp các cõi nước mười phương; các chúng sinh ấy hoặc tâm thu nhiếp (tâm tập trung, an định) hoặc tâm tán loạn, cái tâm thu nhiếp hay tâm tán loạn ấy, Phật đều biết đúng như thật. Này Tu-bồ-đề! Phật làm sao biết tướng tâm thu nhiếp, tâm tán loạn của chúng sinh? Là nhờ pháp tướng (tướng chân thật của các pháp) mà biết. Nhờ pháp tướng nào mà biết? Này Tu-bồ-đề! Trong pháp tướng ấy còn không có tướng của pháp tướng, huống gì có tâm thu nhiếp, tâm tán loạn? Này Tu-bồ-đề! Nhờ pháp tướng ấy mà Phật biết tâm thu nhiếp, tâm tán loạn của chúng sinh.
“Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật biết tâm thu nhiếp, tâm tán loạn của chúng sinh. Biết thế nào? Này Tu-bồ-đề! Biết vì tướng cùng tận, biết vì tướng không nhiễm, biết vì tướng diệt, biết vì tướng đoạn dứt, biết vì tướng vắng lặng, biết vì tướng xa lìa. Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà biết tâm thu nhiếp, tâm tán loạn của chúng sinh.
“Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà biết tâm nhiễm (tâm tham đắm) của chúng sinh: tâm nhiễm thì biết đúng như thật là tâm nhiễm; tâm sân (giận dữ), tâm si (mê muội) thì biết đúng như thật là tâm sân, tâm si.”
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: “Thế Tôn! Làm sao Phật biết tâm nhiễm của chúng sinh, biết đúng như thật là tâm nhiễm; tâm sân, tâm si, biết đúng như thật là tâm sân, tâm si?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Tướng chân thật của tâm nhiễm thì không có tướng tâm nhiễm. Vì sao vậy? Vì trong tướng chân thật, tâm và tâm số pháp (các tác dụng, trạng thái đi kèm với tâm như vui, buồn, tham, giận…) còn không thể tìm được, huống gì lại tìm được tâm nhiễm hay tâm không nhiễm? Này Tu-bồ-đề! Tướng chân thật của tâm sân, tâm si thì không có tướng tâm sân, tâm si. Vì sao vậy? Vì trong tướng chân thật, tâm và tâm số pháp còn không thể tìm được, huống gì lại tìm được tâm sân hay tâm không sân, tâm si hay tâm không si. Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm nhiễm của chúng sinh thì biết đúng như thật là tâm nhiễm, đối với tâm sân, tâm si thì biết đúng như thật là tâm sân, tâm si.
“Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm không nhiễm của chúng sinh thì biết đúng như thật là tâm không nhiễm, đối với tâm không sân, tâm không si thì biết đúng như thật là tâm không sân, tâm không si.”
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: “Thế Tôn! Làm sao đối với tâm không nhiễm của chúng sinh mà biết đúng như thật là tâm không nhiễm? Tâm không sân thì biết đúng như thật là tâm không sân? Tâm không si thì biết đúng như thật là tâm không si?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Trong tướng không nhiễm của tâm này, tướng nhiễm và tướng không nhiễm đều không thể tìm được. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề! Vì hai tâm không cùng có một lúc. Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm không nhiễm của chúng sinh thì biết đúng như thật là tâm không nhiễm. Này Tu-bồ-đề! Trong tướng không sân, không si của tâm này, tâm si và tâm không si đều không thể tìm được. Vì sao vậy? Vì hai tâm không cùng có một lúc. Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm không sân, tâm không si của chúng sinh thì biết đúng như thật.
“Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm rộng của chúng sinh thì biết đúng như thật là tâm rộng.”
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: “Thế Tôn! Làm sao Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm rộng của chúng sinh mà biết đúng như thật là tâm rộng?”
“Này Tu-bồ-đề! Phật biết tướng tâm của các chúng sinh không rộng không hẹp, không thêm không bớt, không đến không đi, vì tướng tâm vốn lìa (không có tướng nhất định). Tâm này không rộng không hẹp, cho đến không đến không đi. Vì sao vậy? Vì tính của tâm này vốn không có. Ai làm cho rộng, ai làm cho hẹp, cho đến ai làm cho đến đi? Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm rộng của chúng sinh thì biết đúng như thật là tâm rộng. Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm lớn của chúng sinh thì biết đúng như thật là tâm lớn.”
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: “Thế Tôn! Làm sao Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm lớn của chúng sinh mà biết đúng như thật là tâm lớn?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà không thấy tướng đến, tướng đi của tâm chúng sinh, không thấy tướng sinh, tướng diệt, tướng trụ (tồn tại), tướng dị (biến đổi) của tâm chúng sinh. Vì sao vậy? Vì tính của các tâm ấy vốn không có, thì ai đến, ai đi, ai sinh, diệt, trụ, dị? Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm lớn của chúng sinh thì biết đúng như thật là tâm lớn.
“Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm vô lượng (không thể đo lường) của chúng sinh thì biết đúng như thật là tâm vô lượng.”
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: “Thế Tôn! Làm sao Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm vô lượng của chúng sinh mà biết đúng như thật là tâm vô lượng?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật biết tâm của chúng sinh này, không thấy nó dừng trụ, cũng không thấy nó không dừng trụ. Vì sao vậy? Vì tướng của tâm vô lượng này không có chỗ nương tựa, thì ai có chỗ dừng trụ hay không dừng trụ? Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm vô lượng của chúng sinh thì biết đúng như thật là tâm vô lượng.
“Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm không thể thấy của chúng sinh thì biết đúng như thật là tâm không thể thấy.”
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: “Thế Tôn! Làm sao Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm không thể thấy của chúng sinh mà biết đúng như thật là tâm không thể thấy?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Tâm của chúng sinh là vô tướng, Phật biết đúng như thật là vô tướng, vì tự tướng của nó là không. Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật biết tâm chúng sinh thì năm thứ mắt (năm loại nhãn: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) cũng không thể thấy được. Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật, đối với tâm không thể thấy của chúng sinh thì biết đúng như thật là tâm không thể thấy.
“Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà biết đúng như thật các tâm số (những tâm niệm, trạng thái của tâm) của chúng sinh lúc hiện ra lúc chìm mất, lúc co lại lúc duỗi ra.”
“Thế Tôn! Làm sao Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà biết đúng như thật các tâm số của chúng sinh lúc hiện ra lúc chìm mất, lúc co lại lúc duỗi ra?”
Phật dạy: “Những tâm số của tất cả chúng sinh hiện ra, chìm mất, co lại, duỗi ra… đều nương vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức mà sinh. Này Tu-bồ-đề! Phật ở trong đó biết các tâm số của chúng sinh hiện ra, chìm mất, co lại, duỗi ra, tức là: cho rằng thần ngã (cái "ta" thường còn, như linh hồn bất biến) và thế gian là thường còn, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp (quan điểm bám chặt) này nương vào sắc. Cho rằng thần ngã và thế gian là vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào sắc. Cho rằng thần ngã và thế gian vừa thường còn vừa vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào sắc. Cho rằng thần ngã và thế gian chẳng phải thường còn chẳng phải vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào sắc.
Cho rằng thần ngã và thế gian là thường còn, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào thọ. Cho rằng thần ngã và thế gian là vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào thọ. Cho rằng thần ngã và thế gian vừa thường còn vừa vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào thọ. Cho rằng thần ngã và thế gian chẳng phải thường còn chẳng phải vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào thọ.
Cho rằng thần ngã và thế gian là thường còn, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào tưởng. Cho rằng thần ngã và thế gian là vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào tưởng. Cho rằng thần ngã và thế gian vừa thường còn vừa vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào tưởng. Cho rằng thần ngã và thế gian chẳng phải thường còn chẳng phải vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào tưởng.
Cho rằng thần ngã và thế gian là thường còn, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào hành. Cho rằng thần ngã và thế gian là vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào hành. Cho rằng thần ngã và thế gian vừa thường còn vừa vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào hành. Cho rằng thần ngã và thế gian chẳng phải thường còn chẳng phải vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào hành.
Cho rằng thần ngã và thế gian là thường còn, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào thức. Cho rằng thần ngã và thế gian là vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào thức. Cho rằng thần ngã và thế gian vừa thường còn vừa vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào thức. Cho rằng thần ngã và thế gian chẳng phải thường còn chẳng phải vô thường, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào thức.
Cho rằng thế gian có giới hạn, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào sắc. Cho rằng thế gian không có giới hạn, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào sắc. Cho rằng thế gian vừa có giới hạn vừa không có giới hạn, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào sắc. Cho rằng thế gian chẳng phải có giới hạn chẳng phải không có giới hạn, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào sắc. Nương vào thọ, tưởng, hành, thức cũng như thế.
Cho rằng thần ngã chính là thân — kiến chấp này nương vào sắc. Cho rằng thần ngã là một thứ, thân là một thứ khác — kiến chấp này nương vào sắc. Nương vào thọ, tưởng, hành, thức cũng như thế.
Cho rằng sau khi chết vẫn còn Như Lai (?) (bậc đã giác ngộ; ở đây là câu hỏi bậc ấy sau khi chết còn hay không), chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào sắc. Cho rằng sau khi chết không còn Như Lai, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào sắc. Cho rằng sau khi chết hoặc còn Như Lai hoặc không còn Như Lai, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào sắc. Cho rằng sau khi chết chẳng phải còn Như Lai chẳng phải không còn Như Lai, chỉ điều này là thật, ngoài ra đều là nói sai — kiến chấp này nương vào sắc. Nương vào thọ, tưởng, hành, thức cũng như thế. Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà biết đúng như thật sự hiện ra, chìm mất, co lại, duỗi ra của chúng sinh.
“Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật biết tướng của sắc. Biết tướng của sắc thế nào? Biết sắc có tướng như như (vốn chân thật như vậy) không hoại, không phân biệt, không có tướng, không có nghĩ nhớ, không có hý luận (lời bàn suông, phân biệt vô ích), không có chỗ được. Tướng của sắc cũng như thế. Này Tu-bồ-đề! Phật biết tướng của thọ, tưởng, hành, thức. Biết tướng của thọ, tưởng, hành, thức thế nào? Biết thức có tướng như như không hoại, không phân biệt, không có tướng, không có nghĩ nhớ, không có hý luận, không có chỗ được. Tướng của thọ, tưởng, hành, thức cũng như thế.
Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật biết tướng như của chúng sinh, và tướng như của sự hiện ra, chìm mất, co lại, duỗi ra của các tâm số chúng sinh. Tướng như của năm ấm, tướng như của các hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành), chính là tướng như của tất cả các pháp. Thế nào là tướng như của tất cả các pháp? Đó là tướng như của sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa đến bờ giải thoát của Bồ-tát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ).
Tướng như của sáu ba-la-mật chính là tướng như của ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ, gồm Tứ niệm xứ, Bát thánh đạo… ); tướng như của ba mươi bảy phẩm chính là tướng như của mười tám không (mười tám cách quán xét tính không của các pháp); tướng như của mười tám không chính là tướng như của tám bội xả (tám phép thiền định giúp xả bỏ, thoát ly sự tham đắm vào cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc); tướng như của tám bội xả chính là tướng như của chín thứ đệ định (chín tầng thiền định nối tiếp nhau từ thấp đến cao); tướng như của chín thứ đệ định chính là tướng như của mười lực của Phật; tướng như của mười lực của Phật chính là tướng như của bốn vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi thuyết pháp), bốn vô ngại trí (bốn trí tuệ thông suốt không trở ngại về pháp, nghĩa, ngôn ngữ và biện tài), đại từ đại bi (lòng thương yêu ban vui và xót thương cứu khổ rộng lớn), cho đến mười tám pháp bất cộng; tướng như của mười tám pháp bất cộng chính là tướng như của nhất thiết chủng trí; tướng như của nhất thiết chủng trí chính là tướng như của pháp thiện và pháp bất thiện, pháp thế gian và pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian), pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn ràng buộc trong sống chết) và pháp vô lậu (không còn phiền não).
Tướng như của pháp hữu lậu và pháp vô lậu chính là tướng như của các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại. Tướng như của các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại chính là tướng như của pháp hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và pháp vô vi (không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt). Tướng như của pháp hữu vi và pháp vô vi chính là tướng như của quả Tu-đà-hoàn. Tướng như của quả Tu-đà-hoàn chính là tướng như của quả Tư-đà-hàm. Tướng như của quả Tư-đà-hàm chính là tướng như của quả A-na-hàm. Tướng như của quả A-na-hàm chính là tướng như của quả A-la-hán. Tướng như của quả A-la-hán chính là tướng như của đạo Bích-chi Phật. Tướng như của đạo Bích-chi Phật chính là tướng như của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tướng như của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề chính là tướng như của chư Phật. Tướng như của chư Phật đều là một tướng như duy nhất.
Không hai, không khác, không cùng tận, không hoại, đó gọi là tướng như của tất cả các pháp. Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà được tướng như này; vì nhân duyên ấy, Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày tướng của thế gian. Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật biết tướng như của tất cả các pháp, chẳng phải tướng không như, chẳng phải tướng khác. Vì được tướng như này nên Phật được gọi là Như Lai (bậc đến từ chân như, theo chân như mà đến).”
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: “Thế Tôn! Tướng như của các pháp này, chẳng phải tướng không như, chẳng phải tướng khác, thật vô cùng sâu xa. Thế Tôn! Chư Phật dùng cái như này để nói A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cho người khác. Thế Tôn! Ai có thể tin hiểu được điều này? Chỉ có các Bồ-tát a-duy-việt-trí (bậc Bồ-tát không còn thoái lui trên đường tiến đến quả Phật), những người có đầy đủ chánh kiến (cái thấy đúng đắn) và các vị A-la-hán đã lậu tận (dứt sạch mọi phiền não). Vì sao vậy? Vì Phật đã được pháp như vô cùng sâu xa này mà nói cho người khác.”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Cái như này sâu xa vì nó có tướng không cùng tận.”
Tu-bồ-đề thưa: “Pháp gì vì có tướng không cùng tận mà sâu xa?”
Phật dạy: “Vì tất cả các pháp đều không cùng tận. Như thế, này Tu-bồ-đề! Phật đã được cái như của tất cả các pháp rồi, mới nói cho chúng sinh.”
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video