Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh lớn về trí tuệ hoàn hảo: "Ma-ha" nghĩa là lớn; "Bát-nhã ba-la-mật" là trí tuệ hoàn hảo, thấy đúng thật tướng các pháp, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ), phẩm Vấn Tướng (hỏi về tướng), thứ bốn mươi chín.
Bấy giờ, tất cả các thiên tử (vị trời, con của cõi trời) Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn như ăn uống, tình dục, gồm cõi người và sáu tầng trời thấp) và các thiên tử Sắc giới (các tầng trời cao hơn, chúng sinh đã lìa ham muốn nhưng còn thân thể vi tế) trong tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới như thế giới chúng ta) từ xa rải hoa, hương, rồi đến chỗ Phật, cúi đầu lễ chân Phật, lui đứng một bên, thưa Phật rằng: "Bát-nhã ba-la-mật mà Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) nói thật rất sâu xa. Thế nào là tướng (dấu hiệu, đặc tính nhận biết) của Bát-nhã ba-la-mật sâu xa?"
Phật bảo các thiên tử Dục giới và Sắc giới: "Này các thiên tử! Tướng không (trống rỗng, không có tự tính riêng cố định) là tướng của Bát-nhã ba-la-mật sâu xa; vô tướng (không có hình tướng, dấu hiệu nào để nắm bắt), vô tác (không tạo tác, không mong cầu), không khởi lên, không sinh không diệt, không nhơ không sạch cũng vậy. Pháp không có gì cả, không có tướng, không có chỗ nương tựa, có tướng như hư không (khoảng trống không ngăn ngại) — đó là tướng của Bát-nhã ba-la-mật sâu xa.
Này các thiên tử! Những tướng như vậy là tướng của Bát-nhã ba-la-mật sâu xa; Phật vì chúng sinh, dùng cách nói của thế gian mà nói ra, chứ không phải là đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, vượt ngoài mọi lời nói). Này các thiên tử! Những tướng như vậy, tất cả trời, người, A-tu-la (một loài thần có phước lớn nhưng hay ganh ghét, hiếu chiến) trong thế gian đều không thể phá hoại. Vì sao? Vì tất cả trời, người, A-tu-la trong thế gian ấy cũng đều là tướng.
Này các thiên tử! Tướng không thể phá tướng, tướng không thể biết tướng, tướng không thể biết vô tướng, vô tướng không thể biết tướng. Cái tướng ấy, cái vô tướng ấy, tướng và vô tướng đều không có gì cả. Vì cái tướng được biết, người biết và pháp dùng để biết đều không thể nắm bắt được.
Vì sao? Này các thiên tử! Những tướng ấy không do sắc (hình chất, phần vật chất như thân thể) tạo ra, không do thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (ý chí và các hoạt động của tâm tạo nên nghiệp), thức (sự nhận biết phân biệt) tạo ra. Không do Đàn-na ba-la-mật (bố thí hoàn hảo) tạo ra, không do Thi-la ba-la-mật (giữ giới hoàn hảo), Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục hoàn hảo), Tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn, tức siêng năng hoàn hảo), Thiền-na ba-la-mật (thiền định hoàn hảo), Bát-nhã ba-la-mật tạo ra.
Không do nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… vốn là không) tạo ra, không do ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… vốn là không) tạo ra, không do nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không) tạo ra, không do vô pháp không (những pháp đã diệt, không còn, cũng là không) tạo ra, không do hữu pháp không (những pháp đang có cũng là không) tạo ra, không do vô pháp hữu pháp không (cả cái đã không còn lẫn cái đang có đều là không) tạo ra. Không do tứ niệm xứ (bốn phép quán chiếu: thân, cảm giác, tâm và các pháp) tạo ra, cho đến không do nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ mọi pháp trong mọi khía cạnh, chi tiết) tạo ra.
Này các thiên tử! Tướng này không thuộc về người, không thuộc về loài phi nhân (loài không phải người như quỷ thần); không phải thế gian, không phải xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian); không phải hữu lậu (còn phiền não rò rỉ, còn trôi lăn sinh tử), không phải vô lậu (đã hết phiền não); không phải hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), không phải vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt)."
Phật lại bảo các thiên tử: "Ví như có người hỏi: 'Thế nào là tướng của hư không?' Người ấy hỏi như vậy có đúng không?"
Các thiên tử thưa: "Thưa Thế Tôn! Hỏi như vậy là không đúng. Vì sao? Thưa Thế Tôn! Hư không này không có tướng nào để nói, vì hư không là vô vi, không khởi lên."
Phật bảo các thiên tử Dục giới, Sắc giới: "Dù có Phật ra đời hay không có Phật ra đời, tướng tánh (bản chất chân thật) của các pháp vẫn thường còn. Vì Phật đạt được tướng tánh đúng như thật ấy, nên gọi là Như Lai (bậc đến từ chân như, tức đến từ sự thật đúng như nó vốn là)."
Các thiên tử thưa Phật: "Thưa Thế Tôn! Các tướng tánh mà Thế Tôn đạt được thật rất sâu xa. Vì đạt được tướng ấy nên đạt được vô ngại trí (trí tuệ không bị bất cứ điều gì ngăn ngại). Ở trong tướng ấy, Thế Tôn dùng Bát-nhã ba-la-mật mà gom nhận tự tướng (đặc tính riêng) của các pháp."
Các thiên tử thưa: "Thật hiếm có, thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này là con đường mà chư Phật thường đi; đi trên con đường này thì đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật). Đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề rồi thì thông suốt tướng của tất cả các pháp, hoặc tướng của sắc, hoặc tướng của thọ, tưởng, hành, thức, cho đến tướng của nhất thiết chủng trí."
Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy! Này các thiên tử! Bị bức bách, hư hoại là tướng của sắc; Phật thấu đạt tướng ấy vốn là vô tướng. Cảm nhận là tướng của thọ, nắm bắt là tướng của tưởng, khởi lên tạo tác là tướng của hành, phân biệt rõ là tướng của thức; Phật thấu đạt các tướng ấy vốn là vô tướng.
Hay buông bỏ là tướng của Đàn-na ba-la-mật; không bị nóng bức phiền não là tướng của Thi-la ba-la-mật; không đổi khác là tướng của Sằn-đề ba-la-mật; không thể bị khuất phục là tướng của Tỳ-lê-da ba-la-mật; thu nhiếp tâm ý là tướng của Thiền-na ba-la-mật; buông lìa là tướng của Bát-nhã ba-la-mật; Phật thấu đạt các tướng ấy vốn là vô tướng.
Tâm không bị quấy nhiễu là tướng của tứ thiền (bốn tầng thiền định ứng với cõi Sắc giới), tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng thiền định cao nhất, ứng với cõi không còn hình sắc); Phật thấu đạt tướng ấy vốn là vô tướng. Vượt ra ngoài thế gian là tướng của ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ); Phật thấu đạt tướng ấy vốn là vô tướng.
Khổ là tướng của vô tác giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không mong cầu, không tạo tác); tập (nguyên nhân gây ra khổ) là tướng của không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán tánh không); tịch diệt (sự dứt lặng mọi phiền não) là tướng của vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không chấp vào tướng); Phật thấu đạt các tướng ấy vốn là vô tướng.
Thù thắng là tướng của thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật); không sợ hãi là tướng của vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp); biết khắp là tướng của tứ vô ngại trí (bốn trí tuệ biện tài không ngăn ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ và về lời giảng nói); người khác không đạt được là tướng của mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với ai khác); Phật thấu đạt các tướng ấy vốn là vô tướng.
Thương nghĩ đến chúng sinh là tướng của đại từ đại bi (lòng thương lớn: ban vui và cứu khổ cho chúng sinh); chân thật là tướng của sự không sai lầm; không nắm giữ là tướng của thường xả (luôn buông xả, giữ tâm bình thản); biết rõ ngay trước mắt là tướng của nhất thiết chủng trí; Phật thấu đạt các tướng ấy vốn là vô tướng. Như vậy, này các thiên tử! Phật thấu đạt tất cả các pháp đều là vô tướng; vì nhân duyên ấy mà Phật được gọi là bậc vô ngại trí."
Bấy giờ Phật bảo Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tánh không): "Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của chư Phật; Bát-nhã ba-la-mật có thể chỉ bày tướng của thế gian. Vì thế, Phật nương vào pháp này mà hành, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen pháp này. Pháp này là gì? Đó là Bát-nhã ba-la-mật. Chư Phật nương vào Bát-nhã ba-la-mật mà an trụ, cung kính, cúng dường, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã ba-la-mật này. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật này sinh ra chư Phật.
Phật là bậc biết ơn (biết rõ điều đã được làm cho mình). Nếu có người hỏi đúng về bậc biết ơn, thì câu trả lời đúng không ai hơn được Phật. Vì sao? Này Tu-bồ-đề! Vì Phật là bậc biết ơn. Này Tu-bồ-đề! Cỗ xe giáo pháp mà Phật đã cưỡi để đến, con đường mà Phật đã theo để đến, nhờ đó Phật đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; cỗ xe ấy, con đường ấy, Phật trở lại cung kính, cúng dường, tôn trọng, ngợi khen, thọ trì (nhận lấy và giữ gìn) và bảo vệ. Này Tu-bồ-đề! Như thế gọi là Phật là bậc biết ơn.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật biết tất cả các pháp không có tướng tạo tác, vì người tạo tác vốn không có. Tất cả các pháp không có tướng khởi lên, vì hình tướng và sự việc không thể nắm bắt được. Này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà biết tất cả các pháp không có tướng tạo tác. Vì nhân duyên ấy, Phật là bậc biết rõ việc làm (biết ơn).
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà thấu đạt tất cả các pháp vốn không sinh, vì không có gì để nắm bắt. Vì nhân duyên ấy, Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày tướng của thế gian."
Tu-bồ-đề thưa: "Thưa Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp không có người biết, không có người thấy, thì làm sao Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày tướng của thế gian?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng vậy, đúng vậy! Tất cả các pháp thật không có người biết, không có người thấy. Vì sao không có người biết, không có người thấy? Vì tất cả các pháp đều là không, hư dối, không bền chắc; cho nên tất cả các pháp không có người biết, không có người thấy.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Vì sao tất cả các pháp không có người biết, không có người thấy? Vì tất cả các pháp không có chỗ nương tựa, không bị ràng buộc vào đâu. Vì thế tất cả các pháp không có người biết, không có người thấy. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày tướng của thế gian: vì không thấy sắc nên chỉ bày tướng thế gian, vì không thấy thọ, tưởng, hành, thức nên chỉ bày tướng thế gian, cho đến vì không thấy nhất thiết chủng trí nên chỉ bày tướng thế gian. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày tướng của thế gian."
Tu-bồ-đề thưa: "Thưa Thế Tôn! Vì sao do không thấy sắc mà Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày tướng thế gian? Do không thấy thọ, tưởng, hành, thức cho đến nhất thiết chủng trí mà chỉ bày tướng thế gian?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu không lấy sắc làm đối tượng mà sinh ra nhận thức, thì đó gọi là do không thấy tướng của sắc mà chỉ bày. Không lấy thọ, tưởng, hành, thức làm đối tượng mà sinh ra nhận thức, cho đến không lấy nhất thiết chủng trí làm đối tượng mà sinh ra nhận thức, thì đó gọi là do không thấy tướng của nhất thiết chủng trí mà chỉ bày. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày tướng của thế gian.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày tướng của thế gian? Này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày thế gian là không. Chỉ bày thế gian là không như thế nào? Chỉ bày thế gian ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) là không; chỉ bày thế gian thập nhị nhập (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) là không; chỉ bày thế gian thập bát giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức) là không; chỉ bày thế gian thập nhị nhân duyên (mười hai mắt xích nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử) là không; chỉ bày thế gian ngã kiến (chấp rằng có một cái tôi thật) và sáu mươi hai kiến chấp căn bản (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm) là không.
Chỉ bày thế gian thập thiện đạo (mười điều lành về thân, lời nói và ý nghĩ) là không; chỉ bày thế gian tứ thiền, tứ vô lượng tâm, tứ vô sắc định là không; chỉ bày thế gian ba mươi bảy phẩm là không; chỉ bày thế gian lục ba-la-mật (sáu pháp tu hoàn hảo: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) là không.
Chỉ bày thế gian nội không là không, chỉ bày thế gian ngoại không là không, chỉ bày thế gian nội ngoại không là không, chỉ bày thế gian vô pháp không là không, chỉ bày thế gian hữu pháp không là không, chỉ bày thế gian vô pháp hữu pháp không là không, chỉ bày thế gian hữu vi không (các pháp hữu vi là không) là không, chỉ bày thế gian vô vi không (các pháp vô vi cũng là không) là không; chỉ bày thế gian mười lực của Phật là không, chỉ bày thế gian mười tám pháp bất cộng là không, cho đến chỉ bày thế gian nhất thiết chủng trí là không. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày tướng của thế gian.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật này mà chỉ bày thế gian là không, biết thế gian là không, giác ngộ thế gian là không, suy nghĩ thế gian là không, phân biệt thế gian là không. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày tướng của thế gian.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Phật thấy thế gian là không. Chỉ bày cho Phật thấy thế gian là không như thế nào? Chỉ bày thế gian ngũ ấm là không, cho đến chỉ bày thế gian nhất thiết chủng trí là không. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày tướng của thế gian.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Phật thấy thế gian là bất khả tư nghị (không thể nghĩ bàn). Chỉ bày thế gian là bất khả tư nghị như thế nào? Chỉ bày thế gian ngũ ấm là bất khả tư nghị, cho đến chỉ bày thế gian nhất thiết chủng trí là bất khả tư nghị.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Phật thấy thế gian là ly (vốn xa lìa, không có tự tánh riêng). Chỉ bày thế gian là ly như thế nào? Chỉ bày thế gian ngũ ấm là ly, cho đến chỉ bày thế gian nhất thiết chủng trí là ly. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Phật thấy thế gian là ly.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Phật thấy thế gian là tịch diệt. Chỉ bày thế gian là tịch diệt như thế nào? Chỉ bày thế gian ngũ ấm là tịch diệt, cho đến chỉ bày thế gian nhất thiết chủng trí là tịch diệt.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Phật thấy thế gian là tất cánh không (rốt ráo là không, hoàn toàn không). Chỉ bày thế gian là tất cánh không như thế nào? Chỉ bày thế gian ngũ ấm là tất cánh không, cho đến chỉ bày thế gian nhất thiết chủng trí là tất cánh không.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Phật thấy thế gian là tánh không (bản tánh vốn là không). Chỉ bày thế gian là tánh không như thế nào? Chỉ bày thế gian ngũ ấm là tánh không, cho đến chỉ bày thế gian nhất thiết chủng trí là tánh không.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Phật thấy thế gian là vô pháp không. Chỉ bày thế gian là vô pháp không như thế nào? Chỉ bày thế gian ngũ ấm là vô pháp không, cho đến chỉ bày thế gian nhất thiết chủng trí là vô pháp không.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày thế gian là hữu pháp không. Chỉ bày thế gian là hữu pháp không như thế nào? Chỉ bày thế gian ngũ ấm là hữu pháp không, cho đến chỉ bày thế gian nhất thiết chủng trí là hữu pháp không.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Phật thấy thế gian là vô pháp hữu pháp không. Chỉ bày thế gian là vô pháp hữu pháp không như thế nào? Chỉ bày thế gian ngũ ấm là vô pháp hữu pháp không, cho đến chỉ bày thế gian nhất thiết chủng trí là vô pháp hữu pháp không.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Phật thấy thế gian là độc không (cái không đứng riêng, tuyệt đối, không đối đãi với gì) (?). Chỉ bày thế gian là độc không như thế nào? Chỉ bày thế gian ngũ ấm là độc không, cho đến chỉ bày thế gian nhất thiết chủng trí là độc không.
"Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra chư Phật, có thể chỉ bày cho Phật tướng của thế gian. Này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này chỉ bày tướng của thế gian, tức là không sinh ra tướng đời này, đời sau. Vì sao? Vì các pháp không có gì có thể dùng để sinh ra tướng đời này, đời sau."
Tu-bồ-đề thưa Phật: "Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này khởi lên vì việc lớn. Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này khởi lên vì việc không thể nghĩ bàn. Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này khởi lên vì việc không thể cân lường. Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này khởi lên vì việc vô lượng (không thể đo đếm). Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này khởi lên vì việc vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng, chỉ ngang với cái không có gì ngang được)."
Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy! Này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật khởi lên vì việc lớn; khởi lên vì việc không thể nghĩ bàn; khởi lên vì việc không thể cân lường; khởi lên vì việc vô lượng; khởi lên vì việc vô đẳng đẳng.
Này Tu-bồ-đề! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật này khởi lên vì việc lớn? Này Tu-bồ-đề! Việc lớn của chư Phật là cứu giúp tất cả chúng sinh, không bỏ rơi chúng sinh nào.
Này Tu-bồ-đề! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật này khởi lên vì việc không thể nghĩ bàn? Này Tu-bồ-đề! Việc không thể nghĩ bàn tức là pháp của chư Phật, pháp của Như Lai, pháp của bậc tự nhiên nhân (bậc tự mình giác ngộ, không có thầy), pháp của bậc nhất thiết trí nhân (bậc biết tất cả). Vì thế, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật của chư Phật khởi lên vì việc không thể nghĩ bàn của chư Phật.
Này Tu-bồ-đề! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật khởi lên vì việc không thể cân lường? Này Tu-bồ-đề! Trong tất cả chúng sinh, không ai có thể suy nghĩ mà cân lường được pháp của Phật, pháp của Như Lai, pháp của bậc tự nhiên nhân, pháp của bậc nhất thiết trí nhân. Vì thế, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật khởi lên vì việc không thể cân lường.
Này Tu-bồ-đề! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật khởi lên vì việc vô lượng? Này Tu-bồ-đề! Trong tất cả chúng sinh, không ai có thể đo lường được pháp của Phật, pháp của Như Lai, pháp của bậc tự nhiên nhân, pháp của bậc nhất thiết trí nhân. Vì thế, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật khởi lên vì việc không thể đo lường (?).
Này Tu-bồ-đề! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật khởi lên vì việc vô đẳng đẳng? Này Tu-bồ-đề! Trong tất cả chúng sinh, không ai có thể ngang bằng với Phật, huống chi là vượt hơn. Vì thế, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật khởi lên vì việc vô đẳng đẳng."
Tu-bồ-đề thưa Phật: "Thưa Thế Tôn! Có phải chỉ riêng pháp của Phật, pháp của Như Lai, pháp của bậc tự nhiên nhân, pháp của bậc nhất thiết trí nhân là việc không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, vô lượng, vô đẳng đẳng khởi lên chăng?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng vậy, đúng vậy! Pháp của Phật, pháp của Như Lai, pháp của bậc tự nhiên nhân, pháp của bậc nhất thiết trí nhân là không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, vô lượng, vô đẳng đẳng. Sắc cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, vô lượng, vô đẳng đẳng; thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, vô lượng, vô đẳng đẳng; cho đến nhất thiết chủng trí, pháp tánh (bản tánh chân thật của các pháp), pháp tướng (thật tướng của các pháp) đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, vô lượng, vô đẳng đẳng. Trong đó, tâm và tâm số pháp (các trạng thái tâm lý đi kèm với tâm) đều không thể nắm bắt được.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Sắc không thể nghĩ bàn, điều ấy cũng không thể nắm bắt; cho đến sắc vô đẳng đẳng, điều ấy cũng không thể nắm bắt. Thọ, tưởng, hành, thức cho đến nhất thiết chủng trí là vô đẳng đẳng, điều ấy cũng không thể nắm bắt."
Tu-bồ-đề thưa Phật: "Thưa Thế Tôn! Do nhân duyên gì mà sắc không thể nghĩ bàn cho đến vô đẳng đẳng, điều ấy cũng không thể nắm bắt? Thọ, tưởng, hành, thức cho đến nhất thiết chủng trí là vô đẳng đẳng, điều ấy cũng không thể nắm bắt?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Vì không thể nắm bắt được hạn lượng của sắc, vì không thể nắm bắt được hạn lượng của thọ, tưởng, hành, thức, cho đến vì không thể nắm bắt được hạn lượng của nhất thiết chủng trí."
Tu-bồ-đề thưa Phật: "Thưa Thế Tôn! Do nhân duyên gì mà không thể nắm bắt được hạn lượng của sắc, cho đến không thể nắm bắt được hạn lượng của nhất thiết chủng trí?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Vì sắc không thể nghĩ bàn, cho đến vì sắc vô đẳng đẳng, nên hạn lượng không thể nắm bắt. Cho đến vì nhất thiết chủng trí không thể nghĩ bàn, cho đến vì nhất thiết chủng trí vô đẳng đẳng, nên hạn lượng không thể nắm bắt. Này Tu-bồ-đề! Ý ông nghĩ sao, cái không thể nghĩ bàn cho đến cái vô đẳng đẳng có thể nắm bắt được chăng? Sắc, thọ, tưởng, hành, thức cho đến nhất thiết chủng trí có thể nắm bắt được chăng?"
Tu-bồ-đề thưa: "Thưa Thế Tôn! Không thể nắm bắt được."
"Vì thế, này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều không thể nghĩ bàn, cho đến vô đẳng đẳng cũng như vậy. Này Tu-bồ-đề! Pháp của chư Phật là không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, vô lượng, vô đẳng đẳng. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là pháp của chư Phật không thể nghĩ bàn cho đến vô đẳng đẳng. Này Tu-bồ-đề! Pháp của chư Phật không thể nghĩ bàn vì vượt quá mọi tướng suy nghĩ bàn luận; không thể cân lường vì vượt quá mọi sự cân lường; vô lượng vì vượt quá mọi sự đo lường; vô đẳng đẳng vì vượt quá mọi sự so sánh ngang bằng. Này Tu-bồ-đề! Vì nhân duyên ấy, tất cả các pháp cũng không thể nghĩ bàn cho đến vô đẳng đẳng.
Này Tu-bồ-đề! Không thể nghĩ bàn nghĩa là ý nghĩa ấy không thể nghĩ bàn; không thể cân lường nghĩa là ý nghĩa ấy không thể cân lường; vô lượng nghĩa là ý nghĩa ấy không thể đo lường; vô đẳng đẳng nghĩa là ý nghĩa ấy không gì sánh bằng. Này Tu-bồ-đề! Pháp của chư Phật là không thể nghĩ bàn cho đến vô đẳng đẳng: không thể nghĩ bàn như hư không không thể nghĩ bàn; không thể cân lường như hư không không thể cân lường; vô lượng như hư không vô lượng; vô đẳng đẳng như hư không vô đẳng đẳng. Này Tu-bồ-đề! Như thế cũng gọi là pháp của chư Phật không thể nghĩ bàn cho đến vô đẳng đẳng. Pháp của Phật vô lượng như vậy, tất cả trời, người, A-tu-la trong thế gian không ai có thể nghĩ bàn hay đo lường được."
Khi Phật nói phẩm về pháp của chư Phật không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, vô lượng, vô đẳng đẳng này, năm trăm vị tỳ-kheo (tu sĩ nam) vì không chấp nhận, không nắm giữ tất cả các pháp nên lậu tận (dứt sạch phiền não), tâm được giải thoát, chứng quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử). Hai mươi (bản Đan ghi: hai nghìn) vị tỳ-kheo-ni (tu sĩ nữ) cũng vì không nắm giữ tất cả các pháp nên lậu tận, chứng quả A-la-hán. Sáu vạn ưu-bà-tắc (cư sĩ nam giữ giới) và ba vạn ưu-bà-di (cư sĩ nữ giữ giới) đối với các pháp đã xa lìa bụi bặm, lìa cấu nhơ phiền não, sinh ra pháp nhãn (con mắt trí tuệ thấy rõ chân lý) đối với các pháp. Hai mươi vạn (bản Đan ghi: hai nghìn vạn) vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) đạt được vô sinh pháp nhẫn (sự chứng biết vững chắc, an nhiên rằng các pháp vốn không sinh không diệt), và trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, thời kỳ có một nghìn vị Phật ra đời) này sẽ được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật).
Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ mười bốn.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Vì sắc không thể nắm bắt nên không thể nghĩ bàn; cho đến vì sắc không thể nắm bắt nên vô đẳng đẳng. Vì thọ, tưởng, hành, thức không thể nắm bắt nên không thể nghĩ bàn; cho đến vì thức không thể nắm bắt nên vô đẳng đẳng. Cho đến vì nhất thiết chủng trí không thể nắm bắt nên không thể nghĩ bàn; cho đến vì nhất thiết chủng trí không thể nắm bắt nên vô đẳng đẳng."
Tu-bồ-đề thưa Phật: "Thưa Thế Tôn! Do nhân duyên gì mà vì sắc không thể nắm bắt nên không thể nghĩ bàn cho đến vô đẳng đẳng? Vì thọ, tưởng, hành, thức không thể nắm bắt nên không thể nghĩ bàn cho đến vô đẳng đẳng? Cho đến vì nhất thiết chủng trí không thể nắm bắt nên không thể nghĩ bàn cho đến vô đẳng đẳng?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Vì không ai có thể đo lường sắc nên sắc không thể nắm bắt. Vì không ai có thể đo lường thọ, tưởng, hành, thức nên chúng không thể nắm bắt. Cho đến vì không ai có thể đo lường nhất thiết chủng trí nên nhất thiết chủng trí không thể nắm bắt."
Tu-bồ-đề thưa Phật: "Thưa Thế Tôn! Do nhân duyên gì mà vì không ai có thể đo lường sắc nên sắc không thể nắm bắt, cho đến vì không ai có thể đo lường nhất thiết chủng trí nên nhất thiết chủng trí không thể nắm bắt?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Vì tướng của sắc không thể nghĩ bàn nên không ai có thể đo lường; cho đến vì tướng của sắc vô đẳng đẳng nên không ai có thể đo lường. Cho đến vì tướng của nhất thiết chủng trí không thể nghĩ bàn nên không ai có thể đo lường; cho đến vì tướng của nhất thiết chủng trí vô đẳng đẳng nên không ai có thể đo lường."
Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ mười lăm.
Tam tạng (bậc thông thạo ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Cưu-ma-la-thập, người nước Quy Từ (một nước xưa ở vùng Tân Cương ngày nay), dịch vào đời Hậu Tần (một triều đại ở Trung Hoa, cuối thế kỷ 4 – đầu thế kỷ 5).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video