Phẩm Thành Biện (hoàn thành mọi việc), thứ năm mươi (bản Đan gọi là phẩm Đại Sự Khởi – khởi lên vì việc lớn).
Bấy giờ Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tánh không) thưa Phật: "Thưa Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo, thấy đúng thật tướng các pháp, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ) sâu xa này khởi lên vì việc lớn, khởi lên vì việc không thể nghĩ bàn, khởi lên vì việc không thể cân lường, khởi lên vì việc vô lượng (không thể đo đếm). Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này khởi lên vì việc vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng, chỉ ngang với cái không có gì ngang được)."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng vậy, đúng vậy! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này khởi lên vì việc lớn, cho đến khởi lên vì việc vô đẳng đẳng. Vì sao? Vì trong Bát-nhã ba-la-mật bao gồm năm ba-la-mật kia (năm pháp tu hoàn hảo còn lại: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định); trong Bát-nhã ba-la-mật bao gồm nội không (các giác quan bên trong vốn là không), ngoại không (các đối tượng bên ngoài vốn là không), cho đến vô pháp hữu pháp không (cả cái đã không còn lẫn cái đang có đều là không); bao gồm tứ niệm xứ (bốn phép quán chiếu: thân, cảm giác, tâm và các pháp) cho đến bát thánh đạo phần (tám con đường chân chính dẫn đến giải thoát). Trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này bao gồm mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ mọi pháp trong mọi khía cạnh, chi tiết).
Ví như vị vua quán đảnh (vua đã làm lễ rưới nước lên đầu khi lên ngôi, tức vua chính thức) là bậc tôn quý nhất trong nước, mọi việc quan đều giao cho các đại thần, nhà vua an vui, không bận việc, tự tại thong dong. Cũng vậy, này Tu-bồ-đề! Tất cả pháp của Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy để tự giải thoát cho mình), của Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy và không giáo hóa rộng rãi), hoặc pháp của Bồ-tát, hoặc pháp của Phật, tất cả đều ở trong Bát-nhã ba-la-mật; Bát-nhã ba-la-mật có thể hoàn thành những việc ấy. Vì thế, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật khởi lên vì việc lớn, cho đến khởi lên vì việc vô đẳng đẳng.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật này, vì không nắm lấy sắc (hình chất, phần vật chất), không dính mắc vào sắc nên có thể hoàn thành. Vì không nắm lấy, không dính mắc vào thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (ý chí và các hoạt động tạo nghiệp của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) nên có thể hoàn thành. Cho đến vì không nắm lấy, không dính mắc vào nhất thiết chủng trí nên có thể hoàn thành. Vì không nắm lấy, không dính mắc vào quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, người đã vào dòng thánh) cho đến quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử), đạo Bích-chi Phật, cho đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật), nên có thể hoàn thành."
Tu-bồ-đề thưa Phật: "Vì sao do không nắm lấy, không dính mắc vào sắc mà Bát-nhã ba-la-mật có thể hoàn thành? Vì sao do không nắm lấy, không dính mắc vào thọ, tưởng, hành, thức cho đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà Bát-nhã ba-la-mật có thể hoàn thành?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ý ông nghĩ sao, ông có thấy sắc này có thể nắm lấy, có thể dính mắc được chăng?"
Tu-bồ-đề thưa: "Thưa Thế Tôn, không!"
"Này Tu-bồ-đề! Ý ông nghĩ sao, ông có thấy thọ, tưởng, hành, thức cho đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề có thể nắm lấy, có thể dính mắc được chăng?"
Tu-bồ-đề thưa: "Thưa Thế Tôn, không!"
Phật nói: "Hay thay, hay thay! Này Tu-bồ-đề! Ta cũng không thấy sắc này có thể nắm lấy, có thể dính mắc. Vì không thấy nên không nắm lấy, vì không nắm lấy nên không dính mắc. Ta cũng không thấy thọ, tưởng, hành, thức cho đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề và nhất thiết chủng trí có thể nắm lấy, có thể dính mắc. Vì không thấy nên không nắm lấy, vì không nắm lấy nên không dính mắc. Này Tu-bồ-đề! Ta cũng không thấy pháp của Phật, pháp của Như Lai (bậc đến từ chân như, tức danh hiệu của Phật), pháp của bậc tự nhiên nhân (bậc tự mình giác ngộ, không có thầy), pháp của bậc nhất thiết trí nhân (bậc biết tất cả) có thể nắm lấy, có thể dính mắc. Vì không thấy nên không nắm lấy, vì không nắm lấy nên không dính mắc. Vì thế, này Tu-bồ-đề! Các vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) không nên nắm lấy, cũng không nên dính mắc vào sắc; đối với thọ, tưởng, hành, thức cho đến pháp của Phật, pháp của Như Lai, pháp của bậc tự nhiên nhân, pháp của bậc nhất thiết trí nhân cũng không nên nắm lấy, không nên dính mắc."
Bấy giờ các thiên tử (vị trời) Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn như ăn uống, tình dục) và Sắc giới (các tầng trời cao hơn, đã lìa ham muốn nhưng còn thân thể vi tế) thưa Phật: "Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này rất sâu xa, khó thấy, khó hiểu, không thể dùng suy nghĩ so sánh mà biết được; chỉ bậc có trí tuệ vi diệu, khéo léo, tâm đã lắng dứt mới có thể biết. Ai có thể tin Bát-nhã ba-la-mật này, nên biết vị Bồ-tát ấy đã cúng dường (dâng phẩm vật tỏ lòng tôn kính) nhiều đức Phật, đã gieo trồng nhiều thiện căn (gốc rễ lành, tức công đức đã gieo), đi theo thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường tu), nên có thể tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa.
Thưa Thế Tôn! Giả sử tất cả chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ gồm một tỷ thế giới) đều trở thành người tín hành (người tu nhờ lòng tin), người pháp hành (người tu nhờ hiểu rõ giáo pháp), bậc bát nhân (bậc thứ tám, tức người đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn), Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục giới), A-la-hán, Bích-chi Phật, với trí tuệ hoặc sự đoạn trừ phiền não của các vị ấy, cũng không bằng vị Bồ-tát này trong một ngày tu hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà kham nhận, ưa thích, suy nghĩ, cân nhắc. Vì sao? Vì trí tuệ hoặc sự đoạn trừ phiền não của người tín hành, người pháp hành, bậc bát nhân, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật, chính là vô sinh pháp nhẫn (sự chứng biết vững chắc rằng các pháp vốn không sinh không diệt) của Bồ-tát ma-ha-tát."
Phật bảo các thiên tử Dục giới, Sắc giới: "Đúng vậy, đúng vậy! Này các thiên tử! Những gì của người tín hành, người pháp hành, bậc bát nhân, Tu-đà-hoàn cho đến A-la-hán, Bích-chi Phật, chính là vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát ma-ha-tát. Này các thiên tử! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành tin Phật) nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, chép lại, thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc, tụng, giảng nói, chánh ức niệm (nhớ nghĩ đúng đắn), thì thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy mau đạt Niết-bàn (sự dứt lặng hoàn toàn mọi phiền não và khổ đau), hơn hẳn những thiện nam tử, thiện nữ nhân cầu thừa (cỗ xe, tức con đường tu) Thanh văn, Bích-chi Phật mà xa lìa Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, tu theo các kinh khác trong một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) hoặc gần một kiếp.
Vì sao? Vì trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này nói rộng các pháp cao diệu. Đó là điều mà người tín hành, người pháp hành, bậc bát nhân, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật cần học, Bồ-tát ma-ha-tát cũng cần học; học rồi thì đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."
Lúc ấy các thiên tử Dục giới, Sắc giới cùng cất tiếng nói: "Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này gọi là Ma-ha ba-la-mật (ba-la-mật lớn). Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này gọi là ba-la-mật không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, vô lượng, vô đẳng đẳng. Người tín hành, người pháp hành, bậc bát nhân học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà thành Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật; học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà thành Bồ-tát ma-ha-tát; học trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; thế nhưng Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này không tăng cũng không giảm."
Lúc ấy các thiên tử Dục giới, Sắc giới cúi đầu lễ chân Phật, đi nhiễu quanh Phật rồi lui ra. Đi chưa xa, bỗng nhiên biến mất, ai nấy trở về chỗ của mình.
Tu-bồ-đề thưa Phật: "Thưa Thế Tôn! Nếu có vị Bồ-tát ma-ha-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này liền tin hiểu ngay, thì vị ấy chết ở đâu mà sinh đến chốn này?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu có vị Bồ-tát ma-ha-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này liền tin hiểu ngay, không chìm ngập, không lùi bước, không cho là khó, không nghi ngờ, không hối hận, vui mừng ưa thích lắng nghe, nghe rồi ghi nhớ, không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, dù đi, đứng, ngồi, nằm cũng không bao giờ bỏ quên, luôn đi theo pháp sư (người giảng dạy giáo pháp). Ví như con bê mới sinh không rời mẹ nó. Bồ-tát ma-ha-tát cũng vậy, vì muốn nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa nên không bao giờ rời xa pháp sư, cho đến khi đạt được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, miệng tụng, tâm hiểu, thấy đúng và thông suốt.
Này Tu-bồ-đề! Nên biết vị Bồ-tát này chết từ cõi người rồi lại sinh vào cõi người ở chốn này. Vì sao? Vì người cầu Phật đạo này ở đời trước đã nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, chép lại, giữ gìn, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, dùng hoa, hương cho đến phướn, lọng mà cúng dường. Vì nhân duyên ấy, người ấy chết ở cõi người lại sinh vào cõi người, nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này liền tin hiểu ngay."
Tu-bồ-đề thưa Phật: "Thưa Thế Tôn! Có vị Bồ-tát ma-ha-tát nào thành tựu công đức như vậy, ở cõi nước phương khác cúng dường chư Phật, chết ở nơi kia rồi sinh đến chốn này, nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa liền tin hiểu ngay, chép lại, giữ gìn, đọc, tụng, chánh ức niệm chăng? Có người như vậy không?"
Phật nói: "Có vị Bồ-tát thành tựu công đức như vậy, ở cõi nước phương khác cúng dường chư Phật, chết ở nơi kia rồi sinh đến chốn này, nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này liền tin hiểu ngay, chép lại, giữ gìn, đọc, tụng, chánh ức niệm. Vì sao? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa từ chư Phật ở phương khác, tin hiểu, chép lại, giữ gìn, đọc, tụng, giảng nói, chánh ức niệm, rồi chết ở nơi kia, sinh đến chốn này; nên biết người ấy đã thành tựu công đức từ đời trước.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Có vị Bồ-tát đã nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này từ Bồ-tát ma-ha-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca). Nhờ nhân duyên thiện căn ấy mà sinh đến chốn này. Này Tu-bồ-đề! Lại có vị Bồ-tát ma-ha-tát ở đời trước tuy đã nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa nhưng không hỏi về những điều trong đó; nay sinh vào cõi người, nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này thì trong lòng nghi ngờ, hối hận, khó tỏ ngộ. Này Tu-bồ-đề! Vị Bồ-tát như vậy, nên biết đời trước tuy đã nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này nhưng vì không hỏi nên nay vẫn còn nghi ngờ, hối hận, khó tỏ ngộ.
Này Tu-bồ-đề! Nếu vị Bồ-tát đời trước tuy đã nghe Thiền-na ba-la-mật (thiền định hoàn hảo) nhưng không hỏi về những điều trong đó, thì đời này khi nghe Bát-nhã ba-la-mật, vì trước không hỏi nên vẫn sinh nghi ngờ, hối hận. Này Tu-bồ-đề! Nếu vị Bồ-tát đời trước tuy đã nghe Tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn, tức siêng năng hoàn hảo) nhưng không hỏi về những điều trong đó, thì đời này nghe Bát-nhã ba-la-mật, vì trước không hỏi nên vẫn còn nghi ngờ, hối hận. Này Tu-bồ-đề! Nếu vị Bồ-tát đời trước tuy đã nghe Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục hoàn hảo) nhưng không hỏi về những điều trong đó, thì đời này nghe Bát-nhã ba-la-mật, vì trước không hỏi nên vẫn còn nghi ngờ, hối hận.
Này Tu-bồ-đề! Nếu vị Bồ-tát đời trước tuy đã nghe Thi-la ba-la-mật (giữ giới hoàn hảo) nhưng không hỏi về những điều trong đó, thì đời này nghe Bát-nhã ba-la-mật, vì trước không hỏi nên vẫn còn nghi ngờ, hối hận. Này Tu-bồ-đề! Nếu vị Bồ-tát đời trước tuy đã nghe Đàn-na ba-la-mật (bố thí hoàn hảo) (?) nhưng không hỏi về những điều trong đó, thì đời này nghe Bát-nhã ba-la-mật, vì trước không hỏi nên vẫn còn nghi ngờ, hối hận.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát đời trước tuy đã nghe về nội không, ngoại không, nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), cho đến vô pháp hữu pháp không, nhưng không hỏi về những điều trong đó; nay sinh vào cõi người, nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, vì trước không hỏi nên vẫn còn nghi ngờ, hối hận, khó tỏ ngộ.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát đời trước tuy đã nghe về tứ niệm xứ cho đến bát thánh đạo phần, tứ thiền (bốn tầng thiền định ứng với cõi Sắc giới), tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn tầng thiền định của cõi không còn hình sắc), ngũ thần thông (năm năng lực siêu nhiên: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa tự tại), mười lực của Phật cho đến nhất thiết chủng trí, nhưng không hỏi về những điều trong đó; nay sinh vào cõi người, nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, vì trước không hỏi nên vẫn còn nghi ngờ, hối hận, khó tỏ ngộ.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát đời trước đã nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, có hỏi về những điều trong đó nhưng không thực hành; đến khi bỏ thân này sinh ra đời khác, nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, thì trong một ngày, hai ngày, ba ngày, bốn ngày, năm ngày, tâm người ấy vững chắc, không gì phá hoại được; nhưng nếu rời xa chỗ được nghe thì liền thoái thất. Vì sao? Vì đời trước khi nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, tuy có hỏi về những điều trong đó nhưng không làm đúng như lời dạy. Người ấy có lúc muốn nghe, có lúc không muốn nghe, tâm nhẹ nổi không vững, ý chí rối loạn không định. Ví như sợi lông nhẹ theo gió bay đông bay tây.
Này Tu-bồ-đề! Nên biết vị Bồ-tát này phát tâm chưa lâu, không đi theo thiện tri thức, không cúng dường nhiều đức Phật; đời trước không chép Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, không đọc, không tụng, không chánh ức niệm, không học Bát-nhã ba-la-mật, không học Thiền-na ba-la-mật, không học Tỳ-lê-da ba-la-mật, không học Sằn-đề ba-la-mật, không học Thi-la ba-la-mật, không học Đàn-na ba-la-mật, không học nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, không học tứ niệm xứ cho đến bát thánh đạo phần, không học tứ thiền, tứ vô lượng tâm, ngũ thần thông, mười lực của Phật, cho đến không học nhất thiết chủng trí.
Như vậy, này Tu-bồ-đề! Nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát này mới phát tâm Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh), vì ít lòng tin, ít ưa thích nên không thể chép Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, không thể thọ trì, đọc, tụng, giảng nói, chánh ức niệm. Này Tu-bồ-đề! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân cầu Phật đạo mà không chép Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, không thọ trì, đọc, tụng, không giảng nói, không chánh ức niệm, thì cũng không được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa che chở, cho đến không được nhất thiết chủng trí che chở; người ấy cũng không thực hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa đúng như lời dạy, cho đến không thực hành nhất thiết chủng trí đúng như lời dạy. Người ấy có thể rơi vào một trong hai địa vị (hai bậc tu thấp hơn), hoặc địa vị Thanh văn, hoặc địa vị Bích-chi Phật.
Vì sao? Vì thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy không chép Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, không đọc, không tụng, không giảng nói, không chánh ức niệm; người ấy cũng không được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa che chở, cũng không thực hành đúng như lời dạy. Vì thế, thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy sẽ rơi vào một trong hai địa vị ấy."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video