Thiên 52 — Phẩm 52 – Thiện tri thức

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn lao; Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật; Ba-la-mật: "đến bờ bên kia", tức hạnh tu được làm trọn vẹn, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ), phẩm Thiện Tri Thức (người bạn lành, bậc thầy tốt dẫn dắt trên đường tu), thứ năm mươi hai.

 Bấy giờ Tuệ mạng (danh xưng tôn kính dành cho vị tăng có trí tuệ, coi trí tuệ như mạng sống) Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ "không") thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu giúp chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn, chỉ vị Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh lớn) mới học thì nên học Bát-nhã ba-la-mật (sự hoàn thiện về trí tuệ), Thiền-na ba-la-mật (sự hoàn thiện về thiền định, tức giữ tâm lắng yên, chuyên chú), Tỳ-lê-da ba-la-mật (sự hoàn thiện về tinh tấn, tức siêng năng không ngừng làm điều lành), Sằn-đề ba-la-mật (sự hoàn thiện về nhẫn nhục, tức chịu đựng mọi điều trái ý mà lòng không lay động), Thi-la ba-la-mật (sự hoàn thiện về giữ giới, tức giữ gìn các điều răn của nhà Phật), Đàn-na ba-la-mật (sự hoàn thiện về bố thí, tức đem của cải, sức lực, giáo pháp ra giúp người) như thế nào?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát Ma-ha-tát mới học, nếu muốn học Bát-nhã ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Tinh tấn ba-la-mật, Nhẫn nhục ba-la-mật, Trì giới ba-la-mật, Đàn-na ba-la-mật, thì trước hết phải gần gũi, cúng dường (dâng hiến, phụng dưỡng để tỏ lòng tôn kính) thiện tri thức (người bạn lành, bậc thầy tốt dẫn dắt mình trên đường tu) — tức người có thể giảng nói Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này. Người ấy dạy như sau: 'Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách gọi người tu tại gia hay xuất gia)! Tất cả những gì ngươi bố thí, hãy đem hết hồi hướng (hướng toàn bộ công đức của việc tu về một mục đích) về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật). Này thiện nam tử! Tất cả những gì ngươi giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, hãy đem hết hồi hướng về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Ngươi chớ cho rằng sắc (yếu tố vật chất, mọi thứ có hình tướng, kể cả thân thể) là A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề; chớ cho rằng thọ, tưởng, hành, thức (thọ: cảm giác vui, khổ, không vui không khổ; tưởng: sự ghi nhận hình ảnh, khái niệm; hành: các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, suy tính; thức: sự nhận biết, phân biệt; bốn thứ này cùng với sắc gọi là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người) là A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề; chớ cho rằng Đàn-na ba-la-mật là A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề; chớ cho rằng Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật là A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề; chớ cho rằng nội không cho đến vô pháp hữu pháp không (mười tám loại "không" được kinh liệt kê, bắt đầu từ "nội không" — các giác quan bên trong vốn không có tự thể chắc thật — cho đến "vô pháp hữu pháp không" — cả cái không có lẫn cái có đều không có tự thể) là A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề;

 chớ cho rằng tứ niệm xứ (bốn phép quán: quán thân là bất tịnh, quán cảm thọ là khổ, quán tâm là vô thường, quán các pháp là vô ngã), tứ chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh được tăng trưởng), tứ như ý túc (bốn nền tảng của thần thông và định lực: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, suy xét), ngũ căn (năm gốc rễ của sự tu: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát sinh từ năm gốc rễ ấy), thất giác phần (bảy yếu tố giúp đi đến giác ngộ), bát thánh đạo phần (tám con đường chân chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) là A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề;

 chớ cho rằng tứ thiền (bốn tầng thiền định, mỗi tầng tâm càng lắng sâu hơn), tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo niềm vui của người, buông xả không thiên vị), tứ vô sắc định (bốn tầng định cao hơn, vượt khỏi mọi hình tướng vật chất), ngũ thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, biến hóa tự tại) là A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề; chớ cho rằng mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) cho đến mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không chung với hàng Thanh văn hay Bồ-tát) là A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Vì sao vậy? Không nắm giữ sắc thì mới đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, không nắm giữ thọ, tưởng, hành, thức thì mới đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề; không nắm giữ Đàn-na ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật thì mới đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề; không nắm giữ nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, tứ niệm xứ cho đến mười tám pháp bất cộng, thì mới đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Này thiện nam tử! Khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, chớ ham đắm sắc. Vì sao vậy? Này thiện nam tử! Sắc ấy không phải là thứ đáng ham đắm. Chớ ham đắm thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Thọ, tưởng, hành, thức không phải là thứ đáng ham đắm. Này thiện nam tử! Chớ ham đắm Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật; chớ ham đắm nội không cho đến vô pháp hữu pháp không; chớ ham đắm tứ niệm xứ cho đến bát thánh đạo phần; chớ ham đắm tứ thiền, tứ vô lượng tâm, tứ vô sắc định, ngũ thần thông; chớ ham đắm mười lực của Phật cho đến nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi pháp trong từng chi tiết, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật). Vì sao vậy? Nhất thiết chủng trí không phải là thứ đáng ham đắm.

 Này thiện nam tử! Chớ ham đắm quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của người tu theo đường Thanh văn, tức người nghe lời Phật dạy mà tu, gọi là "người dự vào dòng thánh") cho đến quả A-la-hán (quả vị cao nhất của đường Thanh văn, bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), chớ ham đắm đạo Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy), chớ ham đắm pháp vị của Bồ-tát (địa vị vững chắc của Bồ-tát, đã chắc chắn không còn thoái lui), chớ ham đắm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Vì sao vậy? A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề không phải là thứ đáng ham đắm. Vì sao như thế? Vì tự tánh của các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) vốn là không (không có tự thể riêng biệt, chắc thật, thường còn).'"

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm được việc khó: ở trong tất cả các pháp vốn có tự tánh là không mà vẫn cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, mong đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề."

 Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy! Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát làm được việc khó: ở trong tất cả các pháp vốn có tự tánh là không mà vẫn cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, mong đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Này Tu-bồ-đề! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lại sự yên ổn cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề; vì muốn đem lại niềm vui cho thế gian, vì muốn cứu thế gian, vì muốn làm chỗ quy về cho thế gian, vì muốn làm chỗ nương tựa cho thế gian, vì muốn làm hòn đảo (cồn đất giữa dòng nước, chỗ đứng vững an toàn) cho thế gian, vì muốn làm con đường rốt ráo cho thế gian, vì muốn làm người dẫn đường cho thế gian, vì muốn làm nơi hướng tới cho thế gian, mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Này Tu-bồ-đề! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lại sự yên ổn cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề? Này Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, thì kéo chúng sinh trong sáu nẻo (sáu cõi mà chúng sinh trôi lăn sinh tử: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) ra, đặt họ lên bờ không còn sợ hãi, tức chốn Niết-bàn (trạng thái đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử). Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lại sự yên ổn cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lại niềm vui cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề? Này Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, thì kéo chúng sinh ra khỏi đủ thứ lo âu, khổ sở, buồn rầu, phiền muộn, đặt họ lên bờ không còn sợ hãi, tức chốn Niết-bàn. Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đem lại niềm vui cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cứu thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề? Này Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, thì cứu chúng sinh khỏi đủ mọi nỗi khổ trong vòng sinh tử, lại vì muốn dứt những nỗi khổ ấy mà giảng pháp cho họ. Chúng sinh nghe pháp, dần dần nhờ ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi Phật và Bồ-tát) mà được cứu độ, giải thoát. Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn cứu thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm chỗ quy về cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề? Này Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, thì kéo chúng sinh ra khỏi những sinh, già, bệnh, chết, những lo âu, buồn khổ, sầu muộn, phiền não, đặt họ lên bờ không còn sợ hãi, tức chốn Niết-bàn. Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm chỗ quy về cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm chỗ nương tựa cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề? Này Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, thì giảng cho chúng sinh rằng tất cả các pháp đều không có chỗ nương tựa. Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm chỗ nương tựa cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là tất cả các pháp đều không có chỗ nương tựa?"

 Phật nói: "Sắc không nối tiếp liên tục, đó tức là sắc không sinh ra; sắc không sinh ra, đó tức là sắc không diệt mất; sắc không diệt mất, đó tức là sắc không có chỗ nương tựa. Thọ, tưởng, hành, thức cho đến nhất thiết chủng trí cũng đều như vậy. Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm chỗ nương tựa cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm con đường rốt ráo cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề? Này Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, thì giảng cho chúng sinh pháp như sau: tướng rốt ráo của sắc thì không phải là sắc; tướng rốt ráo của thọ, tưởng, hành, thức cho đến tướng rốt ráo của nhất thiết chủng trí thì không phải là nhất thiết chủng trí. Này Tu-bồ-đề! Tướng rốt ráo thế nào, thì tướng của tất cả các pháp cũng như thế."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Nếu tướng của tất cả các pháp đều giống như tướng rốt ráo, thì làm sao các vị Bồ-tát Ma-ha-tát đều sẽ đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề? Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Trong tướng rốt ráo của sắc không có sự phân biệt, trong tướng rốt ráo của thọ, tưởng, hành, thức không có sự phân biệt, cho đến trong tướng rốt ráo của nhất thiết chủng trí cũng không có sự phân biệt — tức là phân biệt rằng đây là sắc, đây là thọ, tưởng, hành, thức, cho đến đây là nhất thiết chủng trí."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng vậy, đúng vậy! Trong tướng rốt ráo của sắc không có sự phân biệt, trong tướng rốt ráo của thọ, tưởng, hành, thức cho đến nhất thiết chủng trí không có sự phân biệt — tức là phân biệt rằng đây là sắc cho đến đây là nhất thiết chủng trí. Này Tu-bồ-đề! Đó chính là việc khó của Bồ-tát Ma-ha-tát: quán xét tướng vắng lặng (đã dứt hết mọi động loạn, mọi sinh diệt) của các pháp như thế mà lòng không chìm nản, không thối lui. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ thế này: 'Các pháp sâu xa này, ta phải hiểu biết đúng như thế mà đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Pháp vắng lặng nhiệm mầu như thế, ta sẽ giảng cho chúng sinh.' Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm con đường rốt ráo cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm hòn đảo cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề? Này Tu-bồ-đề! Ví như trong sông ngòi, biển lớn, chỗ nào mà bốn bề nước bị cắt ngang thì gọi là cồn đảo. Này Tu-bồ-đề! Sắc cũng như vậy, mé trước và mé sau (quá khứ và tương lai) đều bị cắt đứt; thọ, tưởng, hành, thức mé trước và mé sau đều bị cắt đứt; cho đến nhất thiết chủng trí mé trước và mé sau đều bị cắt đứt. Vì mé trước và mé sau bị cắt đứt như thế, nên tất cả các pháp cũng đều dứt. Này Tu-bồ-đề! Vì tất cả các pháp đều dứt mé trước mé sau, nên đó chính là sự vắng lặng, đó chính là của báu nhiệm mầu, tức là: không, không có gì để đạt được, ái dục đã cạn hết, không còn sót lại gì, lìa bỏ ham muốn, Niết-bàn. Này Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, thì đem pháp vắng lặng nhiệm mầu ấy giảng cho chúng sinh. Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm hòn đảo cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm người dẫn đường cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề? Này Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, thì giảng cho chúng sinh rằng sắc không sinh, không diệt, không dơ, không sạch; giảng rằng thọ, tưởng, hành, thức không sinh, không diệt, không dơ, không sạch; giảng rằng mười hai nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, và sáu đối tượng của chúng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự xúc chạm, các pháp), mười tám giới (mười hai nhập ấy cộng thêm sáu thức nhận biết tương ứng), tứ niệm xứ cho đến bát thánh đạo phần, tứ thiền, tứ vô lượng tâm, tứ vô sắc định, ngũ thần thông đều không sinh, không diệt, không dơ, không sạch; giảng rằng quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán, đạo Bích-chi Phật đều không sinh, không diệt, không dơ, không sạch; giảng rằng mười lực của Phật cho đến nhất thiết chủng trí đều không sinh, không diệt, không dơ, không sạch. Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm người dẫn đường cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm nơi hướng tới cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề? Này Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, thì giảng cho chúng sinh rằng sắc quy về không, thọ, tưởng, hành, thức quy về không, cho đến nhất thiết chủng trí quy về không. Lại giảng cho chúng sinh rằng sắc chẳng phải quy về cũng chẳng phải không quy về. Vì sao vậy? Vì sắc ấy có tướng là không, chẳng phải quy về cũng chẳng phải không quy về. Giảng rằng thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải quy về cũng chẳng phải không quy về. Vì sao vậy? Vì thọ, tưởng, hành, thức ấy có tướng là không, chẳng phải quy về cũng chẳng phải không quy về. Cho đến nhất thiết chủng trí chẳng phải quy về cũng chẳng phải không quy về. Vì sao vậy? Vì nhất thiết chủng trí ấy có tướng là không, chẳng phải quy về cũng chẳng phải không quy về. Như vậy đó, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm nơi hướng tới cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Vì sao vậy? Tất cả các pháp đều quy về không, chỗ quy về ấy không thể vượt qua (tức là mọi pháp đều quy về đó, không có pháp nào đi ra ngoài được). Vì sao vậy? Vì trong cái không thì chẳng thể tìm thấy cái gọi là quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về vô tướng (không có hình tướng, đặc điểm cố định để nắm bắt), chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong vô tướng thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về vô tác (không có gì để mong cầu, tạo tác), chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong vô tác thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về vô khởi (không hề khởi lên, không hề phát sinh), chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong vô khởi thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về chỗ không có gì cả, không sinh, không diệt, không dơ, không sạch, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong chỗ không có gì cả, không sinh, không diệt, không dơ, không sạch thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về.

 Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về giấc mộng, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong giấc mộng thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về trò ảo thuật, quy về tiếng vang, quy về cái bóng, quy về vật biến hóa, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong những thứ như vật biến hóa ấy thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về chỗ không lường không bờ, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong chỗ không lường không bờ thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về chỗ không cho không lấy, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong chỗ không cho không lấy thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về chỗ không nâng lên không hạ xuống, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong chỗ không nâng lên hạ xuống thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về chỗ không đến không đi, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong chỗ không đến không đi thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về chỗ không vào không ra, không hợp không tan, không dính mắc không đứt đoạn, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong chỗ không dính mắc không đứt đoạn thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về.

 Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về ngã (cái "tôi" chắc thật), chúng sinh, thọ mạng (một sinh mạng trường tồn), nhân (một con người thật có), khởi sử (kẻ khiến người khác khởi lên hành động), khởi tác sử (kẻ sai khiến người khác làm), tác giả (kẻ làm), tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) — đây đều là những quan niệm cho rằng có một chủ thể thật sự — chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì ngã cho đến kẻ biết, kẻ thấy rốt cuộc đều không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về cái thường còn, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì cái thường còn rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về cái vui, cái sạch, cái ngã, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì cái vui, cái sạch, cái ngã rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về vô thường (không thường còn), khổ, bất tịnh (không sạch), vô ngã (không có cái tôi), chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì vô thường, khổ, bất tịnh, vô ngã rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về?

 Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về chuyện tham dục, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì chuyện tham dục rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về chuyện giận dữ, chuyện si mê, chuyện tà kiến (cách thấy sai lệch), chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì chuyện giận dữ, chuyện si mê, chuyện tà kiến rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về như (chân như: bản chất như thật, không đổi khác của mọi pháp), chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong như không có đến, không có đi. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp), thật tế (cõi chân thật rốt cùng), tánh không thể nghĩ bàn, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong pháp tánh, thật tế, tánh không thể nghĩ bàn không có đến, không có đi. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về sự bình đẳng, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong sự bình đẳng thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về tướng không lay động, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong tướng không lay động thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về.

 Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về sắc, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì sắc rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về thọ, tưởng, hành, thức, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì thọ, tưởng, hành, thức rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Mười hai nhập, mười tám giới cũng như vậy.

 Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về Đàn-na ba-la-mật, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì Đàn-na rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về Thi-la ba-la-mật, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì Thi-la rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về Sằn-đề ba-la-mật, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì Sằn-đề rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về Tỳ-lê-da ba-la-mật, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì Tỳ-lê-da rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về Thiền-na ba-la-mật, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì Thiền-na rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về Bát-nhã ba-la-mật, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về?

 Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về nội không, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì nội không rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về ngoại không (các đối tượng bên ngoài vốn không có tự thể chắc thật), chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì ngoại không rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về nội ngoại không (cả bên trong lẫn bên ngoài đều không có tự thể chắc thật), chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì nội ngoại không rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Cho đến tất cả các pháp đều quy về vô pháp hữu pháp không, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì vô pháp hữu pháp không rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về?

 Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về tứ niệm xứ cho đến bát thánh đạo phần, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì tứ niệm xứ cho đến bát thánh đạo phần rốt cuộc không thể tìm thấy, thì làm sao có quy về hay không quy về? Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về mười lực của Phật cho đến nhất thiết chủng trí, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong nhất thiết chủng trí thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai của đường Thanh văn, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi dục nữa), quả A-la-hán, đạo Bích-chi Phật, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong quả Tu-đà-hoàn cho đến đạo Bích-chi Phật thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về. Này Tu-bồ-đề! Tất cả các pháp đều quy về bậc Tu-đà-hoàn cho đến Phật, chỗ quy về ấy không thể vượt qua. Vì sao vậy? Vì trong bậc Tu-đà-hoàn cho đến Phật thì chẳng thể tìm thấy quy về hay không quy về."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, ai có thể tin hiểu được?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Có những vị Bồ-tát Ma-ha-tát từ trước đã ở chỗ các đức Phật mà thực hành lâu dài sáu ba-la-mật, gốc lành đã chín muồi, đã cúng dường vô số trăm nghìn vạn ức đức Phật, luôn đi theo thiện tri thức — những người như thế mới có thể tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Người có thể tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này thì có tính chất ra sao? Có dấu hiệu ra sao? Có dáng vẻ ra sao?"

 Phật nói: "Đã dứt bỏ, xa lìa tham dục, giận dữ, si mê — đó là tính chất, dấu hiệu và dáng vẻ của họ. Bồ-tát Ma-ha-tát như thế thì có thể tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video