Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn lao; Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật; Ba-la-mật: "đến bờ bên kia", tức hạnh tu được làm trọn vẹn, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ), phẩm Thú Trí (hướng về trí tuệ), thứ năm mươi ba.
Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ "không") thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu giúp chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn, chỉ vị Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh lớn) hiểu được Bát-nhã ba-la-mật (sự hoàn thiện về trí tuệ) sâu xa ấy sẽ hướng về đâu?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy hiểu được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì sẽ hướng về nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi pháp trong từng chi tiết, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật)."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát có thể hướng về nhất thiết chủng trí thì sẽ trở thành chỗ quy về của tất cả chúng sinh, vì đã tu Bát-nhã ba-la-mật. Bạch Thế Tôn! Tu Bát-nhã ba-la-mật tức là tu tất cả các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần). Bạch Thế Tôn! Không có gì để tu, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật; tu mà không nhận lấy, tu theo lối phá bỏ (thấy các pháp đều hoại diệt, không có gì chắc thật để níu giữ), đó là tu Bát-nhã ba-la-mật."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Vì pháp nào bị phá bỏ mà Bát-nhã ba-la-mật được gọi là tu theo lối phá bỏ?"
"Bạch Thế Tôn! Vì sắc (yếu tố vật chất, mọi thứ có hình tướng, kể cả thân thể) bị phá bỏ, nên Bát-nhã ba-la-mật là tu theo lối phá bỏ; vì thọ, tưởng, hành, thức (thọ: cảm giác vui, khổ, không vui không khổ; tưởng: sự ghi nhận hình ảnh, khái niệm; hành: các hoạt động tạo tác của tâm; thức: sự nhận biết, phân biệt), mười hai xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, và sáu đối tượng của chúng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự xúc chạm, các pháp), mười tám giới (mười hai xứ ấy cộng thêm sáu thức nhận biết tương ứng) bị phá bỏ, nên Bát-nhã ba-la-mật là tu theo lối phá bỏ; vì ngã (cái "tôi" chắc thật) cho đến tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) — những quan niệm cho rằng có một chủ thể thật sự — bị phá bỏ, nên Bát-nhã ba-la-mật là tu theo lối phá bỏ.
Bạch Thế Tôn! Vì Đàn-na ba-la-mật (sự hoàn thiện về bố thí, tức đem của cải, sức lực, giáo pháp ra giúp người) bị phá bỏ, nên Bát-nhã ba-la-mật là tu theo lối phá bỏ; cho đến vì chính Bát-nhã ba-la-mật bị phá bỏ, nên Bát-nhã ba-la-mật là tu theo lối phá bỏ. Vì nội không cho đến vô pháp hữu pháp không (mười tám loại "không" được kinh liệt kê, bắt đầu từ "nội không" — các giác quan bên trong vốn không có tự thể chắc thật — cho đến "vô pháp hữu pháp không" — cả cái không có lẫn cái có đều không có tự thể), tứ niệm xứ (bốn phép quán: quán thân là bất tịnh, quán cảm thọ là khổ, quán tâm là vô thường, quán các pháp là vô ngã) cho đến mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không chung với hàng Thanh văn hay Bồ-tát), quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của người tu theo đường Thanh văn, tức người nghe lời Phật dạy mà tu) cho đến nhất thiết chủng trí bị phá bỏ, nên Bát-nhã ba-la-mật là tu theo lối phá bỏ."
Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy! Này Tu-bồ-đề! Vì sắc bị phá bỏ, nên Bát-nhã ba-la-mật là tu theo lối phá bỏ; cho đến vì nhất thiết chủng trí bị phá bỏ, nên Bát-nhã ba-la-mật là tu theo lối phá bỏ."
Bấy giờ Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ở trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, nên xét nghiệm để biết ai là Bồ-tát Ma-ha-tát A-duy-việt-trí (bậc Bồ-tát không còn thối lui trên đường tiến đến thành Phật). Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không dính mắc vào Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, nên biết đó là dấu hiệu của bậc A-duy-việt-trí. Không dính mắc vào Thiền-na ba-la-mật (sự hoàn thiện về thiền định) cho đến Đàn-na ba-la-mật, không dính mắc vào tứ niệm xứ cho đến nhất thiết chủng trí, nên biết đó là bậc A-duy-việt-trí.
Khi Bồ-tát Ma-ha-tát A-duy-việt-trí thực hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, thì không coi lời người khác là điều chắc chắn cốt yếu, cũng không làm theo lời dạy của người khác. Bồ-tát Ma-ha-tát A-duy-việt-trí không bị tâm tham dục, tâm giận dữ, tâm si mê lôi kéo. Bồ-tát Ma-ha-tát A-duy-việt-trí không xa rời sáu ba-la-mật (bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, được thực hành đến mức trọn vẹn). Bồ-tát Ma-ha-tát A-duy-việt-trí khi nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì lòng không kinh hãi, không chìm nản, không khiếp sợ, không run sợ, không hối hận, mà vui mừng ưa thích được nghe, tiếp nhận gìn giữ, đọc tụng, nhớ nghĩ đúng đắn, làm đúng như lời dạy.
Này Tu-bồ-đề! Nên biết vị Bồ-tát ấy ở đời trước đã từng hỏi về những điều trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, đã từng tiếp nhận gìn giữ, đọc tụng, giảng nói, nhớ nghĩ đúng đắn. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có uy đức lớn (sức cảm hóa và phẩm hạnh lớn), nên nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này thì lòng không kinh hãi, không khiếp sợ, không run sợ, không chìm nản, không hối hận, mà vui mừng ưa thích được nghe, tiếp nhận gìn giữ, đọc tụng, nhớ nghĩ đúng đắn."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà không kinh hãi, không khiếp sợ, cho đến nhớ nghĩ đúng đắn, thì bạch Thế Tôn, vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật này như thế nào?"
Phật nói: "Lấy tâm thuận theo nhất thiết chủng trí — Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là tâm thuận theo nhất thiết chủng trí, mà Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy?"
Phật nói: "Thuận theo cái không (các pháp không có tự thể riêng biệt, chắc thật, thường còn), đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa. Thuận theo vô tướng (không có hình tướng, đặc điểm cố định để nắm bắt), vô tác (không có gì để mong cầu, tạo tác), không có gì cả, không sinh, không diệt, không dơ, không sạch — Bồ-tát Ma-ha-tát nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy. Thuận theo lẽ các pháp như giấc mộng, như trò ảo thuật, như sóng nắng (ảo ảnh hơi nóng bốc lên trông như nước), như tiếng vang, như vật biến hóa — đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Phật dạy thuận theo cái không cho đến thuận theo lẽ như mộng, như ảo thuật, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Bạch Thế Tôn! Vậy vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành pháp gì — là sắc, hay thọ, tưởng, hành, thức, cho đến nhất thiết chủng trí?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát Ma-ha-tát không thực hành sắc, không thực hành thọ, tưởng, hành, thức, cho đến không thực hành nhất thiết chủng trí. Vì sao vậy? Vì chỗ thực hành của vị Bồ-tát ấy không có pháp nào được tạo ra, không có pháp nào bị hoại diệt, không từ đâu đến cũng không đi về đâu, không có chỗ trụ; pháp ấy không thể đếm, không thể lường. Đã không thể đếm, không thể lường thì pháp ấy không thể nắm bắt được, không thể nắm bắt bằng sắc, cho đến không thể nắm bắt bằng nhất thiết chủng trí. Vì sao vậy? Vì sắc chính là Tát-bà-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật), Tát-bà-nhã chính là sắc; cho đến nhất thiết chủng trí chính là Tát-bà-nhã, Tát-bà-nhã chính là nhất thiết chủng trí. Tướng như (bản chất như thật, không đổi khác) của sắc cho đến tướng như của nhất thiết chủng trí đều là một cái như duy nhất, không hai, không khác. Tướng như của sắc và tướng như của Tát-bà-nhã là một cái như duy nhất, không hai, không khác. Cho đến nhất thiết chủng trí cũng như vậy."
Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ mười lăm.
Năm Nhâm Thìn, niên hiệu Thiên Giám thứ mười một (niên hiệu của vua Lương Vũ Đế, tức năm 512), Kiến An vương Tiêu Vĩ — giữ các chức Sứ trì tiết (quan được vua trao cờ tiết, thay mặt vua nắm quyền), Tán kỵ thường thị (cận thần hầu bên cạnh vua), Đô úy (?) các quân ở Giang Châu, Trấn Nam tướng quân (tướng quân trấn giữ phương nam), Khai phủ nghi đồng tam ti (được mở phủ riêng, nghi lễ ngang hàng với ba vị quan đứng đầu triều), Thứ sử Giang Châu (quan đứng đầu châu Giang) — kính cẩn cho chép một nghìn quyển kinh để lưu hành, nguyện cho ánh sáng thiêng soi xét khắp sáu nẻo (sáu cõi mà chúng sinh trôi lăn sinh tử), đạo lý trong sạch [mất chữ] (?), [mất chữ] các bậc thần linh sáng suốt cùng phù trợ, phúc lớn đều kéo đến, lòng tin sâu xa vững chắc sáng tỏ, lòng đại bi (lòng thương xót lớn lao muốn cứu khổ cho muôn loài) ngày càng tăng thêm, soi thấu lẽ huyền diệu trong [chữ hỏng] (?), đạt được hình tượng [mất chữ] (?). [mất chữ] lòng xả bỏ thân mạng và của cải, giữ gìn và tu đúng hạnh Bồ-đề (hạnh tu hướng đến giác ngộ), chuyên hướng về Nhất thừa (con đường duy nhất đưa mọi người đến thành Phật), bao trùm cả muôn loài, dẫn dắt hình [mất chữ] (?), [mất chữ] tướng chân thật, cùng nhau dừng nghỉ nơi đạo tràng (nơi chứng ngộ đạo quả).
Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ mười sáu.
Đời Hậu Tần (một triều đại ở miền bắc Trung Hoa, cuối thế kỷ 4 đầu thế kỷ 5), Tam tạng (danh hiệu dành cho vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển nhà Phật: Kinh, Luật, Luận) người nước Quy Tư (một nước cổ ở vùng Tân Cương ngày nay), Cưu-ma-la-thập dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video