Thiên 60 — Phẩm 60 – Không chứng

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh nói về Bát-nhã Ba-la-mật lớn; Bát-nhã Ba-la-mật là trí tuệ thấu suốt sự thật, đưa người tu sang bờ giải thoát), phẩm Bất Chứng thứ sáu mươi (phẩm "Không vội chứng nhập"; bản Đan, tức bản in Đại tạng kinh nước Khiết Đan, ghi là phẩm "Học không mà không chứng").

 Ông Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu lẽ "không" bậc nhất) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Nếu bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát lớn, tức người phát nguyện thành Phật để cứu mọi loài và đã tu đến bậc cao) muốn thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thì học không tam-muội (tam-muội là trạng thái tâm định tĩnh chuyên chú; không tam-muội là định quán thấy mọi sự vật đều không có tự tính riêng) thế nào? Nhập không tam-muội thế nào? Học vô tướng tam-muội (định quán thấy mọi sự vật không có hình tướng cố định để nắm bắt) và vô tác tam-muội (định không còn mong cầu, không tạo tác) thế nào? Nhập vô tướng, vô tác tam-muội thế nào? Học tứ niệm xứ (bốn phép quán: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) thế nào? Tu tứ niệm xứ thế nào? Cho đến học bát thánh đạo phần (tám nẻo đường chân chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) thế nào? Tu bát thánh đạo phần thế nào?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, nên quán sắc (phần vật chất, thân thể) là không; thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) là không; mười hai nhập (sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng) và mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức tương ứng) là không; cho đến nên quán cõi dục (cõi còn ham muốn), cõi sắc (cõi có thân vật chất vi tế, không còn dục), cõi vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không có thân) là không. Khi quán như vậy, không để tâm tán loạn. Bồ-tát ma-ha-tát ấy nếu tâm không tán loạn thì không thấy pháp (sự vật, hiện tượng) ấy; nếu không thấy pháp ấy thì không tác chứng (chứng nhập, dừng lại ở quả vị giải thoát riêng). Vì sao vậy? Vì bồ-tát ma-ha-tát ấy khéo học tự tướng không (lẽ mọi pháp tự chúng vốn rỗng không, không có tướng riêng), nên không có gì còn sót, không có phần nào riêng (?); cái pháp để chứng và người chứng đều không thể thấy được."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Như Phật đã dạy, bồ-tát ma-ha-tát không nên chứng nhập pháp không. Bạch Thế Tôn! Làm sao bồ-tát ở trong pháp không mà lại không chứng nhập?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu bồ-tát ma-ha-tát quán không một cách đầy đủ, thì trước đó phát nguyện thế này: 'Nay ta không nên chứng nhập pháp không; nay là lúc ta học, chưa phải lúc chứng.' Bồ-tát ma-ha-tát không chuyên thu nhiếp tâm buộc chặt vào đối tượng quán, vì thế bồ-tát ma-ha-tát không thoái lui khỏi đường A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của Phật), mà cũng không chứng lậu tận (dứt sạch phiền não, nhập niết-bàn riêng như hàng A-la-hán). Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát như vậy là thành tựu được pháp lành rất lớn, rất mầu nhiệm. Vì sao vậy? Vì ở trong cái không ấy mà nghĩ rằng: 'Nay là lúc ta học, chưa phải lúc chứng.'

 "Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát nên nghĩ thế này: 'Đây là lúc ta học đàn-na ba-la-mật (sự bố thí trọn vẹn đưa sang bờ giải thoát), chưa phải lúc chứng. Lúc học thi-la ba-la-mật (trì giới trọn vẹn), sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục trọn vẹn), tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn trọn vẹn), thiền-na ba-la-mật (thiền định trọn vẹn), lúc tu tứ niệm xứ, cho đến lúc tu bát thánh đạo phần, chưa phải lúc chứng. Lúc tu không tam-muội, vô tướng tam-muội, vô tác tam-muội, chưa phải lúc chứng. Lúc tu mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin vững vàng khi thuyết pháp), bốn trí không ngăn ngại (thông suốt không vướng mắc về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về khả năng diễn giảng), mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), đại từ đại bi (lòng thương yêu ban vui và xót thương cứu khổ rộng lớn), chưa phải lúc chứng. Nay là lúc ta học nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ mọi pháp với mọi khía cạnh, mọi chủng loại), chưa phải lúc chứng quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, mới dự vào dòng thánh) cho đến quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) hay đạo Bích-chi Phật (người tự mình quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy).'

 "Như vậy đó, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, học phép quán không, ở trong cái không; học phép quán vô tướng, vô tác, ở trong vô tướng, vô tác; tu tứ niệm xứ mà không chứng tứ niệm xứ, cho đến tu bát thánh đạo phần mà không chứng bát thánh đạo phần. Bồ-tát ấy tuy học ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ, gồm tứ niệm xứ, bát thánh đạo phần…), tuy thực hành ba mươi bảy phẩm, mà không chứng quả Tu-đà-hoàn cho đến đạo Bích-chi Phật.

 "Này Tu-bồ-đề! Ví như có một tráng sĩ mạnh mẽ, dũng cảm, khỏe mạnh, giỏi sáu mươi bốn ngón nghề binh pháp, cầm chắc khí giới, đứng vững không lay, khéo léo mọi nghề, dáng vẻ đoan chính sạch sẽ, được người yêu mến kính trọng, làm việc ít mà được lợi nhiều. Vì những lẽ ấy nên được mọi người cung kính, tôn trọng, khen ngợi; thấy người kính trọng mình, anh ta càng vui mừng gấp bội. Có chút việc phải đến nơi khác, anh ta dìu dắt người già yếu đi qua những chỗ hiểm trở đáng sợ, an ủi cha mẹ, giảng giải cho vợ con: 'Đừng sợ hãi, ta có thể vượt qua chỗ này, nhất định không khổ sở gì.' Trên con đường hiểm trở ấy có nhiều giặc thù rình rập cướp hại, nhưng vì người ấy đủ trí khôn và sức lực, nên vượt qua được đường dữ, trở về chốn cũ, không gặp giặc hại, vui mừng an ổn.

 "Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy. Đối với tất cả chúng sinh, tâm từ, bi, hỷ, xả (thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều tốt của người, buông xả bình đẳng) đều tràn đầy trọn vẹn. Khi ấy bồ-tát ma-ha-tát an trú trong bốn tâm vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn không giới hạn), làm trọn sáu ba-la-mật (sáu pháp tu trọn vẹn: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), không chứng lậu tận, học nhất thiết chủng trí, đi vào các cửa giải thoát không, vô tướng, vô tác. Lúc ấy bồ-tát không chạy theo mọi tướng, mà cũng không chứng vô tướng tam-muội. Vì không chứng vô tướng tam-muội nên không rơi vào địa vị Thanh văn (người nghe Phật dạy mà tu thành A-la-hán) hay Bích-chi Phật.

 "Này Tu-bồ-đề! Ví như con chim có cánh bay lượn trên không mà không rơi xuống; tuy ở trong khoảng không mà cũng không dừng trụ nơi khoảng không. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy. Học cửa giải thoát không, học cửa giải thoát vô tướng, vô tác, mà cũng không chứng nhập. Vì không chứng nhập nên không rơi vào địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật. Khi chưa đầy đủ mười lực của Phật, đại từ đại bi, vô lượng các pháp của Phật và nhất thiết chủng trí, thì cũng không chứng các cửa giải thoát không, vô tướng, vô tác.

 "Này Tu-bồ-đề! Ví như một người mạnh mẽ học các phép bắn cung, giỏi nghề bắn, ngửa lên bắn vào khoảng không, rồi lấy mũi tên sau bắn vào mũi tên trước, mũi này đỡ mũi kia không để mũi trước rơi xuống, tùy ý tự tại. Nếu muốn cho rơi thì thôi không bắn mũi tên sau nữa, lúc ấy tên mới rơi xuống đất. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy. Thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, nhờ sức phương tiện (sự khéo léo linh hoạt trong cách tu và cách giúp người), vì mục đích A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, nên khi các thiện căn (gốc lành, tức những việc lành tích lũy được) chưa đầy đủ thì không chứng nhập thật tế (chỗ tột cùng của sự thật, tức niết-bàn); khi thiện căn đã thành tựu, lúc ấy mới chứng nhập thật tế. Vì thế, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nên quán xét tướng chân thật của các pháp như vậy."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Việc làm của bồ-tát ma-ha-tát thật rất khó. Vì sao vậy? Vì tuy học tướng chân thật của các pháp, học thật tế, học như (chân như, tức thực tướng như nó vốn là), học pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp), học tất cánh không (cái không rốt ráo tuyệt đối), cho đến học tự tướng không và ba cửa giải thoát, mà rốt cuộc không rơi rớt giữa đường. Bạch Thế Tôn! Thật là hiếm có."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Vì không bỏ rơi tất cả chúng sinh nên bồ-tát ma-ha-tát ấy mới phát nguyện như vậy. Này Tu-bồ-đề! Nếu bồ-tát ma-ha-tát ấy nghĩ rằng: 'Ta không nên bỏ rơi tất cả chúng sinh; tất cả chúng sinh đang chìm đắm trong những pháp vốn không có thật, ta phải cứu độ họ.' Khi ấy liền vào cửa giải thoát không, cửa giải thoát vô tướng, cửa giải thoát vô tác. Này Tu-bồ-đề! Nên biết bồ-tát ma-ha-tát ấy đã thành tựu sức phương tiện; khi chưa đạt nhất thiết chủng trí, tuy thực hành các cửa giải thoát ấy mà cũng không chứng thật tế giữa chừng.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát muốn quán các pháp rất sâu xa ấy, tức là nội không (cái không của sáu giác quan bên trong) cho đến vô pháp hữu pháp không (cái không của cả cái không có lẫn cái có), tứ niệm xứ cho đến ba cửa giải thoát. Khi ấy bồ-tát ma-ha-tát nên khởi tâm như vầy: 'Các chúng sinh này suốt đêm dài (từ lâu đời trong mê muội) sống theo tướng ngã (ý niệm có một cái "ta" thật) cho đến tướng người biết, người thấy, bám chấp vào cái pháp có thể nắm được. Để chúng sinh dứt bỏ các tướng ấy, khi ta đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề sẽ thuyết pháp cho họ.' Khi ấy bồ-tát thực hành cửa giải thoát không, cửa giải thoát vô tướng, vô tác, mà cũng không nên chứng thật tế. Vì không chứng nên không rơi vào quả Tu-đà-hoàn cho đến đạo Bích-chi Phật.

 "Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ấy với tâm này, vì muốn thành tựu thiện căn nên không chứng thật tế giữa chừng, không mất bốn thiền (bốn tầng thiền định của cõi sắc), bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc (bốn tầng định của cõi vô sắc), tứ niệm xứ cho đến bát thánh đạo phần, không, vô tướng, vô tác, mười lực của Phật, bốn điều không sợ hãi, bốn trí không ngăn ngại, đại từ đại bi, mười tám pháp bất cộng. Lúc ấy bồ-tát ma-ha-tát thành tựu tất cả các pháp trợ đạo (các pháp hỗ trợ cho việc tu đến giác ngộ), cho đến khi đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề cũng không bao giờ hao giảm. Bồ-tát ấy nhờ có sức phương tiện nên các pháp lành thường tăng thêm, các căn (năng lực tu tập như lòng tin, sự siêng năng, chánh niệm, định, tuệ) đều sắc bén thông suốt, hơn hẳn căn của A-la-hán, Bích-chi Phật.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nếu bồ-tát ma-ha-tát nghĩ rằng: 'Chúng sinh suốt đêm dài bám chấp vào bốn điên đảo (bốn cái thấy trái ngược sự thật): tướng thường (cho vô thường là thường còn), tướng vui (cho khổ là vui), tướng sạch (cho bất tịnh là trong sạch), tướng ngã (cho vô ngã là có "ta"). Vì những chúng sinh ấy mà ta cầu tát-bà-nhã (trí biết tất cả của Phật). Khi ta đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, sẽ vì họ mà nói pháp vô thường, pháp khổ, bất tịnh, vô ngã.' Bồ-tát ấy thành tựu tâm này, dùng sức phương tiện thực hành Bát-nhã Ba-la-mật; khi chưa đắc tam-muội của Phật, chưa đầy đủ mười lực của Phật, bốn điều không sợ hãi, bốn trí không ngăn ngại, đại từ đại bi, mười tám pháp bất cộng, thì cũng không chứng thật tế. Lúc ấy bồ-tát tu cửa giải thoát vô tác; tuy chưa đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề mà cũng không chứng thật tế.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nếu bồ-tát ma-ha-tát nghĩ rằng: 'Chúng sinh suốt đêm dài bám chấp vào cái pháp có thể nắm được, tức là cho rằng có ta, có chúng sinh, cho đến có người biết, người thấy; đây là sắc, đây là thọ, tưởng, hành, thức; đây là nhập, đây là giới; đây là bốn thiền, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc. Ta thực hành như vầy, để khi ta đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, sẽ làm cho chúng sinh không còn bám chấp cái pháp có thể nắm được ấy.' Bồ-tát thành tựu tâm này, dùng sức phương tiện thực hành Bát-nhã Ba-la-mật; khi chưa đầy đủ mười lực của Phật, bốn điều không sợ hãi, bốn trí không ngăn ngại, đại từ đại bi, mười tám pháp bất cộng, thì không chứng thật tế. Lúc ấy bồ-tát tu trọn vẹn không tam-muội.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nếu bồ-tát ma-ha-tát nghĩ rằng: 'Chúng sinh suốt đêm dài sống theo các tướng, tức là tướng nam, tướng nữ, tướng có hình sắc, tướng không hình sắc. Ta thực hành như vầy, để khi ta đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, sẽ làm cho chúng sinh không còn lỗi lầm do các tướng ấy.' Thành tựu tâm này, dùng sức phương tiện thực hành Bát-nhã Ba-la-mật; khi chưa đầy đủ mười lực của Phật cho đến mười tám pháp bất cộng, thì không chứng thật tế. Lúc ấy bồ-tát ma-ha-tát tu trọn vẹn vô tướng tam-muội.

 "Này Tu-bồ-đề! Nếu bồ-tát ma-ha-tát học sáu ba-la-mật, học nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, học tứ niệm xứ cho đến các cửa giải thoát không, vô tướng, vô tác, học mười lực của Phật, bốn điều không sợ hãi, bốn trí không ngăn ngại, đại từ đại bi, học mười tám pháp bất cộng, thành tựu được trí tuệ như vậy, mà lại còn bám chấp pháp hữu vi (pháp do tạo tác, do nhân duyên hợp thành) hay còn ở lại trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), thì không có lẽ ấy.

 "Khi bồ-tát ma-ha-tát ấy học các pháp trợ đạo, thực hành các pháp trợ đạo, thì nên thử hỏi: 'Bồ-tát ma-ha-tát muốn đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề thì học pháp này thế nào?' – tức là quán không mà không chứng cái không, không chứng thật tế, vì không chứng nên không rơi vào quả Tu-đà-hoàn cho đến đạo Bích-chi Phật; quán vô tướng, vô tác, vô khởi (không có gì thật sự khởi lên), vô sinh (không có gì thật sự sinh ra), vô sở hữu (không có gì thật sự tồn tại), mà cũng không chứng thật tế, vẫn tu hành Bát-nhã Ba-la-mật. Nên hỏi như vậy.

 "Này Tu-bồ-đề! Khi thử hỏi các bồ-tát ma-ha-tát, nếu bồ-tát ấy đáp thế này: 'Bồ-tát ma-ha-tát chỉ nên quán không, chỉ nên quán vô tướng, vô tác, vô khởi, vô sinh, vô sở hữu; bồ-tát ma-ha-tát không nên học không, vô tướng, vô tác, vô khởi, vô sinh, vô sở hữu, không nên học các pháp trợ đạo ấy.' Này Tu-bồ-đề! Nên biết bồ-tát ấy chưa được chư Phật thọ ký (báo trước, xác nhận sẽ thành Phật) sẽ đạt A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Vì sao vậy? Vì người ấy không thể nói được tướng trạng những điều mà bồ-tát A-duy-việt-trí (bồ-tát bất thoái chuyển, không bao giờ còn lùi bước trên đường thành Phật) phải học, không thể chỉ bày, không thể trả lời. Nếu bồ-tát ma-ha-tát có thể nói, có thể chỉ bày, có thể trả lời được tướng trạng những điều bồ-tát A-duy-việt-trí phải học, thì nên biết bồ-tát ma-ha-tát ấy đã tu học đạo bồ-tát, đã vào bạc địa (địa vị mà phiền não đã trở nên mỏng nhẹ), cũng như các bồ-tát ma-ha-tát A-duy-việt-trí khác ở địa vị A-duy-việt-trí."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Có bồ-tát nào chưa đạt địa vị A-duy-việt-trí mà có thể trả lời như vậy không?"

 Phật nói: "Có. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ấy, dù đã được nghe hay chưa được nghe về sáu ba-la-mật, vẫn có thể trả lời như vậy, giống như bồ-tát ma-ha-tát A-duy-việt-trí."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Có nhiều bồ-tát cầu Phật đạo, nhưng ít bồ-tát có thể trả lời như vậy, giống như các bồ-tát ma-ha-tát A-duy-việt-trí ở trong học đạo (giai đoạn còn phải học) và vô học đạo (giai đoạn không còn gì phải học) (?)."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng vậy, đúng vậy! Những bồ-tát như thế rất ít. Vì sao vậy? Vì ít có bồ-tát ma-ha-tát nào đạt được địa vị trí tuệ A-duy-việt-trí đã được thọ ký như vậy. Nếu ai đã được thọ ký thì người ấy có thể trả lời như vậy. Thiện căn của người ấy sáng tỏ, các vị trời và người đời không ai phá hoại được."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video