Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa sang bờ bên kia: "Ma-ha" là lớn; "Bát-nhã" là trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật; "Ba-la-mật" là hạnh tu hoàn hảo, đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ), phẩm Vô Tận (Không cùng tận), thứ sáu mươi bảy.
Bấy giờ Tu-bồ-đề (đệ tử lớn của Phật, hiểu lý "không" giỏi nhất) nghĩ thế này: "A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp của Phật) của chư Phật thật rất sâu xa. Ta nên hỏi Phật." Nghĩ vậy rồi, bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật)! Bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ hoàn hảo) này không thể cùng tận."
Phật nói: "Vì hư không không thể cùng tận nên Bát-nhã ba-la-mật không thể cùng tận."
"Bạch Thế Tôn! Làm sao nên sinh ra Bát-nhã ba-la-mật?"
Phật nói: "Vì sắc (phần vật chất, thân xác) không thể cùng tận nên Bát-nhã ba-la-mật được sinh ra; vì thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết hình dung), hành (tâm tạo tác), thức (tâm hay biết phân biệt) không thể cùng tận nên Bát-nhã ba-la-mật được sinh ra. Vì Đàn-na ba-la-mật (hạnh bố thí hoàn hảo) không thể cùng tận nên Bát-nhã ba-la-mật được sinh ra; vì Thi-la ba-la-mật (hạnh giữ giới hoàn hảo), Sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục hoàn hảo), Tỳ-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn hoàn hảo), Thiền-na ba-la-mật (hạnh thiền định hoàn hảo), Bát-nhã ba-la-mật không thể cùng tận nên Bát-nhã ba-la-mật được sinh ra. Cho đến vì nhất thiết chủng trí (trí của Phật biết rõ mọi sự vật đến từng loại, từng chi tiết) không thể cùng tận nên Bát-nhã ba-la-mật được sinh ra.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì si (tức vô minh: sự mê muội không thấy rõ sự thật, khâu đầu tiên trong mười hai nhân duyên) là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh, đã ở bậc lớn trong hàng ấy) được sinh ra; vì hành (những hành động tạo nghiệp do vô minh thúc đẩy) là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát được sinh ra; vì thức (cái biết đầu tiên khi thác sinh vào thai) là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát được sinh ra; vì danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành trong thai) là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát được sinh ra; vì sáu xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát được sinh ra; vì sáu xúc (sự tiếp xúc của sáu giác quan với đối tượng) là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát được sinh ra; vì thọ (cảm nhận khổ, vui) là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát được sinh ra; vì ái (lòng tham luyến) là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát được sinh ra; vì thủ (sự bám chặt, chiếm giữ) là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát được sinh ra; vì hữu (nghiệp đã thành, dẫn đến đời sống sau) là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát được sinh ra; vì sinh (sự ra đời) là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát được sinh ra; vì già, chết, lo, buồn, khổ, não là không, không thể cùng tận, nên Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát được sinh ra. Như vậy, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát được sinh ra.
Tu-bồ-đề! Mười hai nhân duyên này (chuỗi mười hai khâu nối tiếp làm nhân cho nhau, giải thích vì sao chúng sinh cứ trôi lăn trong sống chết) là pháp riêng của Bồ-tát, có thể trừ được các kiến chấp cực đoan và điên đảo (thấy sai lệch, trái ngược sự thật); khi ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi dưới cội bồ-đề nơi thành Phật) nên quán như vậy thì sẽ đạt nhất thiết chủng trí. Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nào dùng pháp hư không không cùng tận mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật, quán mười hai nhân duyên, thì không rơi xuống bậc Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy, cầu giải thoát cho riêng mình) hay Bích-chi Phật (người tự tu, tự giác ngộ lẽ nhân duyên mà không có thầy), mà an trú nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tu-bồ-đề! Những ai cầu đạo Bồ-tát mà quay lui, đều là vì đã rời bỏ sự nhớ nghĩ Bát-nhã ba-la-mật. Người ấy không biết thực hành Bát-nhã ba-la-mật thế nào. Nên dùng pháp hư không không cùng tận mà quán mười hai nhân duyên. Tu-bồ-đề! Những ai cầu đạo Bồ-tát mà quay lui đều là vì không có được sức phương tiện (sự khéo léo dùng cách thích hợp để tu và để cứu độ) này nên mới quay lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát nào không quay lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đều là vì có được sức phương tiện này. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát nên dùng pháp hư không không cùng tận mà quán Bát-nhã ba-la-mật, nên dùng pháp hư không không cùng tận mà sinh ra Bát-nhã ba-la-mật.
Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát khi quán mười hai nhân duyên thì không thấy có pháp nào sinh ra mà không do nhân duyên, không thấy có pháp nào thường còn không diệt, không thấy pháp nào có ta, có người, có thọ giả, có mệnh giả, có chúng sinh, cho đến có người biết, người thấy (các tên gọi khác nhau của ý niệm về một cái "ta" có thật: cái ta sống lâu, cái ta có mạng sống, cái ta biết, cái ta thấy…), không thấy pháp là vô thường (không trường tồn, luôn đổi thay), không thấy pháp là khổ, không thấy pháp là vô ngã (không có cái ta), không thấy pháp là tịch diệt (lặng yên, dứt hết) hay không tịch diệt. Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật nên quán mười hai nhân duyên như thế. Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy, thì lúc ấy không thấy sắc là thường hay vô thường, là khổ hay vui, là ta hay không phải ta, là tịch diệt hay không tịch diệt. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Tu-bồ-đề! Lúc ấy Bồ-tát ma-ha-tát cũng không thấy Bát-nhã ba-la-mật, cũng không thấy có pháp nào dùng để thấy Bát-nhã ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật cho đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Cũng không thấy A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cũng không thấy có pháp nào dùng để thấy A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Như vậy, Tu-bồ-đề! Vì hết thảy pháp không thể nắm bắt, nên đó là thực hành đúng với Bát-nhã ba-la-mật.
Khi Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật không chỗ nắm bắt, thì ác ma (Ma vương, kẻ chuyên phá hoại việc tu hành) buồn rầu đau đớn như bị mũi tên cắm vào tim, ví như người vừa mất cha mẹ. Như vậy, Tu-bồ-đề! Ác ma thấy Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật không chỗ nắm bắt thì liền vô cùng buồn rầu đau đớn, như bị mũi tên cắm vào tim."
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Chỉ có một ma buồn rầu đau đớn, hay các ma trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới nhỏ gộp lại, là cõi do một đức Phật giáo hóa) cũng đều buồn rầu đau đớn?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Hết thảy ác ma trong tam thiên đại thiên thế giới đều buồn rầu đau đớn như bị mũi tên cắm vào tim, ai nấy ở chỗ ngồi của mình đều không yên được. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy thì lúc ấy hết thảy trời, người, a-tu-la (một loài thần có sức mạnh nhưng hay nóng giận, thường gây chiến với chư thiên) trong thế gian đều không thể tìm được sơ hở để làm cho vị ấy lo buồn. Tu-bồ-đề! Vì thế, Bồ-tát ma-ha-tát muốn đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật này. Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì tu đầy đủ Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đầy đủ các ba-la-mật."
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì làm sao đầy đủ Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Mọi sự bố thí của Bồ-tát ma-ha-tát đều hồi hướng (đem công đức của mình hướng về một mục đích) về Tát-bà-nhã (trí biết tất cả của Phật). Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đầy đủ Đàn-na ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Mọi sự giữ giới của Bồ-tát ma-ha-tát đều hồi hướng về Tát-bà-nhã, đó là đầy đủ Thi-la ba-la-mật. Mọi sự nhẫn nhục của Bồ-tát ma-ha-tát đều hồi hướng về Tát-bà-nhã, đó là đầy đủ Sằn-đề ba-la-mật. Mọi sự tinh tấn của Bồ-tát ma-ha-tát đều hồi hướng về Tát-bà-nhã, đó là đầy đủ Tỳ-lê-da ba-la-mật. Mọi sự thiền định của Bồ-tát ma-ha-tát đều hồi hướng về Tát-bà-nhã, đó là đầy đủ Thiền-na ba-la-mật. Mọi trí tuệ của Bồ-tát ma-ha-tát đều hồi hướng về Tát-bà-nhã, đó là đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật. Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đầy đủ sáu ba-la-mật."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video