Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh Đại thừa giảng về trí tuệ lớn đưa người sang bờ giải thoát), phẩm Nhiếp Ngũ (phẩm nói về việc mỗi pháp tu bao gồm năm pháp tu kia), thứ sáu mươi tám. (Bản Đan, tức bản Đại tạng kinh khắc ở nước Khiết Đan, gọi là phẩm Lục độ tương nhiếp, nghĩa là "sáu pháp tu đến bờ giải thoát bao gồm lẫn nhau".)
Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng giỏi hiểu về tính không) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát (người tu hạnh lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) đứng vững trong Đàn-na ba-la-mật (hạnh bố thí, tức cho đi, được tu đến mức hoàn hảo để đưa người sang bờ giải thoát) mà gồm luôn cả Thi-la ba-la-mật (hạnh giữ giới, tức giữ các điều răn của đạo, ở mức hoàn hảo)?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Khi Bồ-tát ma-ha-tát bố thí, đem việc bố thí ấy hồi hướng (dồn công đức của việc lành về một mục đích) về Tát-bà-nhã (nhất thiết trí, tức trí tuệ biết hết mọi sự của Phật), đối với chúng sinh thì giữ hành động của thân, lời nói và ý nghĩ đều đầy lòng thương yêu. Đó là Bồ-tát đứng trong Đàn-na ba-la-mật mà gồm luôn Thi-la ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát đứng trong Đàn-na ba-la-mật mà gồm luôn Sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục, tức chịu đựng mọi xúc phạm, ở mức hoàn hảo)?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Khi Bồ-tát bố thí, người nhận lại nổi giận, chửi mắng, sỉ nhục, buông lời độc ác với mình; lúc ấy Bồ-tát nhẫn nhịn, không sinh lòng giận dữ. Đó là Bồ-tát đứng trong Đàn-na ba-la-mật mà gồm luôn Sằn-đề ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát đứng trong Đàn-na ba-la-mật mà gồm luôn Tỳ-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn, tức siêng năng gắng sức không lùi bước, ở mức hoàn hảo)?"
Phật dạy: "Khi Bồ-tát bố thí, người nhận nổi giận, chửi mắng, sỉ nhục, buông lời độc ác với mình, Bồ-tát lại càng thêm lòng muốn cho, nghĩ rằng: 'Ta phải cho, không nên tiếc gì cả.' Ngay lúc ấy sinh ra sự siêng năng nơi thân và siêng năng nơi tâm. Đó là Bồ-tát đứng trong Đàn-na ba-la-mật mà gồm luôn Tỳ-lê-da ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Đàn-na ba-la-mật mà gồm luôn Thiền-na ba-la-mật (hạnh thiền định, tức giữ tâm lắng yên, chuyên chú một chỗ, ở mức hoàn hảo)?"
Phật dạy: "Khi Bồ-tát bố thí, hồi hướng về Tát-bà-nhã, không hướng tới quả vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà tự giải thoát cho riêng mình) hay Bích-chi Phật (người tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, cũng chỉ lo giải thoát riêng mình), chỉ một lòng nghĩ đến Tát-bà-nhã. Đó là Bồ-tát đứng trong Đàn-na ba-la-mật mà gồm luôn Thiền-na ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Đàn-na ba-la-mật mà gồm luôn Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt tính không của mọi sự vật, ở mức hoàn hảo)?"
Phật dạy: "Khi Bồ-tát bố thí, biết việc bố thí là không (không có thực thể cố định), như trò ảo thuật, không thấy việc bố thí cho chúng sinh là có ích hay vô ích. Đó là Bồ-tát đứng trong Đàn-na ba-la-mật mà gồm luôn Bát-nhã ba-la-mật."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật mà gồm luôn Đàn-na ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật và Bát-nhã ba-la-mật?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật, thì thân, lời nói và ý nghĩ đều sinh ra phúc đức bố thí, giúp cho việc đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật). Đem công đức ấy mà không nhận lấy quả vị Thanh văn hay Bích-chi Phật.
Đứng trong Thi-la ba-la-mật thì không giết hại mạng sống của ai, không cướp đoạt của cải người khác, không tà dâm (quan hệ nam nữ sai trái), không nói dối, không nói hai lưỡi (đặt điều gây chia rẽ), không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt hoa mỹ vô ích, không tham lam ganh ghét, không giận dữ, không có cái thấy sai lệch.
Những gì bố thí thì: người đói cho ăn, người khát cho uống, cần xe cộ cho xe cộ, cần áo cho áo, cần hương thơm cho hương thơm, cần anh lạc (chuỗi ngọc đeo làm đồ trang sức) cho anh lạc; dầu thơm xoa mình, đồ nằm, nhà cửa, đèn đuốc, cùng mọi thứ cần dùng để sống, đều cho hết. Đem việc bố thí này chia chung với chúng sinh, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Hồi hướng như vậy thì không rơi vào quả vị Thanh văn hay Bích-chi Phật. Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật mà gồm luôn Đàn-na ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật mà gồm luôn Sằn-đề ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật, nếu có chúng sinh đến chặt xẻo từng đốt từng khúc thân thể, Bồ-tát trong lúc ấy không sinh lòng giận dữ, dù chỉ một ý niệm. Bồ-tát nói rằng: 'Ta được lợi lớn, chúng sinh đến lấy tay chân thân thể ta mà dùng, ta không có một ý niệm giận dữ nào.' Đó là Bồ-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật mà gồm luôn Sằn-đề ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật mà gồm luôn Tỳ-lê-da ba-la-mật?"
Phật dạy: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát siêng năng nơi thân, siêng năng nơi tâm, luôn không bỏ dở, nghĩ rằng: 'Hết thảy chúng sinh đang ở trong vòng sinh tử, ta phải kéo họ ra, đặt vào cõi cam lộ (ví với Niết-bàn, chốn giải thoát bất tử, như thứ nước ngọt của trời uống vào thì không chết).' Đó là Bồ-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật mà gồm luôn Tỳ-lê-da ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật mà gồm luôn Thiền-na ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát vào Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền (bốn bậc thiền định từ thấp lên cao, càng lên cao tâm càng lắng sâu, càng lìa xa các cảm xúc thô), mà không tham quả vị Thanh văn hay Bích-chi Phật. Bồ-tát nghĩ rằng: 'Ta sẽ đứng trong Thiền-na ba-la-mật mà đưa hết thảy chúng sinh vượt qua sinh tử.' Đó là Bồ-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật mà gồm luôn Thiền-na ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật mà gồm luôn Bát-nhã ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật, không thấy có pháp (sự vật, hiện tượng) nào cả — dù là pháp hữu tác (do tạo tác mà có), pháp vô tác (không do tạo tác), pháp số (các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm), pháp tướng (cái có hình tướng đặc trưng), dù là có hay không — chỉ thấy các pháp không ra ngoài tướng Như (thực tướng như vốn có, bình đẳng, không thay đổi). Nhờ sức của Bát-nhã ba-la-mật và của ôu-hòa câu-xá-la (phương tiện khéo léo, tức cách làm khéo léo để giúp người mà không bị ràng buộc), nên không rơi vào quả vị Thanh văn hay Bích-chi Phật. Đó là Bồ-tát đứng trong Thi-la ba-la-mật mà gồm luôn Bát-nhã ba-la-mật."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật mà gồm luôn Đàn-na ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát từ lúc mới phát tâm (mới khởi nguyện cầu thành Phật) cho đến khi lên đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo của Phật), trong suốt khoảng giữa ấy, nếu hết thảy chúng sinh đến giận dữ chửi mắng, hay chặt xẻo từng khúc thân thể, Bồ-tát vẫn giữ nhẫn nhục, nghĩ rằng: 'Ta nên bố thí cho hết thảy chúng sinh, không nên không cho. Chúng sinh này cần ăn thì cho ăn, cần uống thì cho uống, cho đến mọi thứ cần dùng để sống đều cho hết. Đem công đức này chia chung với hết thảy chúng sinh, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'
Khi Bồ-tát ấy hồi hướng thì không sinh tâm phân biệt hai bên: ai là người hồi hướng? Hồi hướng về đâu? Đó là Bồ-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật mà gồm luôn Đàn-na ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật mà gồm luôn Thi-la ba-la-mật?" Phật dạy: "Bồ-tát từ lúc mới phát tâm cho đến khi lên đạo tràng, trong suốt khoảng giữa ấy, trọn không giết hại mạng sống của ai, không lấy của không được cho, cho đến không có cái thấy sai lệch, cũng không tham quả vị Thanh văn hay Bích-chi Phật.
Đem công đức ấy chia chung với hết thảy chúng sinh, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Khi Bồ-tát ấy hồi hướng, không sinh ba loại tâm: ai hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Dùng pháp gì để hồi hướng? Hồi hướng về đâu? Đó là Bồ-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật mà gồm luôn Thi-la ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật mà gồm luôn Tỳ-lê-da ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật, sinh lòng siêng năng, nghĩ rằng: 'Ta sẽ đi một do-tuần (đơn vị đo đường của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), hoặc mười do-tuần, trăm nghìn vạn ức do-tuần, qua một cõi nước cho đến qua trăm nghìn vạn ức cõi nước, dù chỉ để dạy một người giữ năm giới (năm điều răn cơ bản: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), huống chi là giúp họ đạt quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc thánh, mới dự vào dòng thánh) cho đến quả A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), đạo Bích-chi Phật, hay A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đem công đức này chia chung với hết thảy chúng sinh, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Đó là Bồ-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật mà gồm luôn Tỳ-lê-da ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật mà gồm luôn Thiền-na ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật, lìa các ham muốn, lìa các pháp xấu ác bất thiện, có giác có quán (giác là sự suy xét còn thô, quán là sự suy xét tinh tế), có niềm vui sướng do lìa bỏ (lìa các ham muốn mà sinh ra), vào Sơ thiền cho đến vào Tứ thiền. Trong các tầng thiền ấy, tâm thanh tịnh cùng các tâm sở (các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm) đều hồi hướng về Tát-bà-nhã. Khi hồi hướng, các tầng thiền và các thiền chi (những yếu tố cấu thành mỗi tầng thiền) của Bồ-tát ấy đều không thể nắm bắt được (không có thực thể để chấp giữ). Đó là Bồ-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật mà gồm luôn Thiền-na ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật mà gồm luôn Bát-nhã ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật, quán xét các pháp là tướng xa lìa, là tướng tịch diệt (lặng yên, dứt hết mọi khởi động), là tướng không cùng tận, nhưng không lấy tướng tịch diệt ấy mà chứng nhập (tức không vội nhập Niết-bàn), cho đến khi ngồi đạo tràng, đạt Nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ mọi sự vật về cả cái chung lẫn từng chi tiết riêng), rời đạo tràng đứng dậy liền chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi). Đó là Bồ-tát đứng trong Sằn-đề ba-la-mật mà gồm luôn Bát-nhã ba-la-mật, vì không nắm giữ cũng không buông bỏ."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật mà gồm luôn Đàn-na ba-la-mật?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật, thân và tâm siêng năng không biếng nhác, không ngừng nghỉ, nghĩ rằng: 'Ta nhất định phải đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không thể không đạt.' Bồ-tát ấy vì làm lợi cho chúng sinh mà đi một do-tuần hoặc trăm nghìn vạn ức do-tuần, hoặc qua một cõi nước, hoặc qua trăm nghìn vạn ức cõi nước, đứng vững trong Tỳ-lê-da ba-la-mật.
Dù không gặp được một người nào để dạy cho vào đạo Phật, đạo Thanh văn hay đạo Bích-chi Phật, hoặc chỉ gặp được một người để dạy cho thực hành mười điều thiện (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy sai lệch), siêng năng không biếng nhác, thì Bồ-tát vẫn làm cho đầy đủ cả pháp thí (đem giáo pháp ra giảng cho người) lẫn tài thí (đem của cải cho người).
Đem công đức ấy chia chung với chúng sinh, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không hồi hướng về quả vị Thanh văn hay Bích-chi Phật. Đó là Bồ-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật mà gồm luôn Đàn-na ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật mà gồm luôn Thi-la ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi đạo tràng, tự mình không giết hại, không bảo người khác giết hại, khen ngợi pháp không giết hại, vui mừng khen ngợi người không giết hại; cho đến tự mình lìa bỏ cái thấy sai lệch, dạy người khác lìa bỏ cái thấy sai lệch, khen ngợi pháp không thấy sai lệch, vui mừng khen ngợi người không thấy sai lệch.
Bồ-tát ấy nhân việc thực hành Thi-la ba-la-mật mà không cầu phúc báo ở cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục tình), cõi Sắc (cõi trời của những người tu thiền, còn thân hình vi tế nhưng đã hết dục tình), cõi Vô sắc (cõi trời chỉ còn tâm thức, không còn thân hình), không cầu quả vị Thanh văn hay Bích-chi Phật. Đem công đức ấy chia chung với chúng sinh, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không sinh ba loại tâm: không thấy người hồi hướng, không thấy pháp dùng để hồi hướng, không thấy chỗ được hồi hướng về. Đó là Bồ-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật mà gồm luôn Thi-la ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật mà gồm luôn Sằn-đề ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi đạo tràng, trong suốt khoảng giữa ấy, nếu có người hoặc phi nhân (loài không phải người, như quỷ thần) đến chặt xẻo từng khúc thân thể, Bồ-tát nghĩ rằng: 'Ai là kẻ cắt ta? Ai là kẻ chặt ta? Ai là kẻ cướp đoạt ta?' Lại nghĩ rằng: 'Ta được điều lợi lành rất lớn; ta vì chúng sinh mà mang thân này, nay chúng sinh tự đến lấy lại.'
Lúc ấy Bồ-tát chân chính nhớ nghĩ về thật tướng (bản chất chân thật) của các pháp. Đem công đức ấy chia chung với chúng sinh, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không hướng về quả vị Thanh văn hay Bích-chi Phật. Đó là Bồ-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật mà gồm luôn Sằn-đề ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật mà gồm luôn Thiền-na ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật, lìa các ham muốn, lìa các pháp xấu ác bất thiện, có giác có quán, có niềm vui sướng do lìa bỏ mà sinh ra, vào Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền; vào các tâm từ, bi, hỷ, xả (thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui mừng với niềm vui của người, buông xả bình đẳng không thiên vị), cho đến vào Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ (tầng định cao nhất của cõi Vô sắc, nơi tâm tưởng vi tế đến mức không thể nói là có hay không).
Bồ-tát giữ các thiền ấy, các tâm vô lượng (bốn tâm từ bi hỷ xả rộng khắp không giới hạn) và các định vô sắc (các tầng định của cõi Vô sắc), mà không nhận lấy quả báo của chúng (không sinh lên các cõi trời tương ứng), lại sinh vào nơi có thể làm lợi cho chúng sinh, dùng sáu ba-la-mật — tức từ Đàn-na ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật — để giáo hóa thành tựu chúng sinh, đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, gần gũi cúng dường chư Phật để gieo trồng căn lành. Đó là Bồ-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật mà gồm luôn Thiền-na ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật mà gồm luôn Bát-nhã ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật, không thấy pháp Đàn-na ba-la-mật, không thấy tướng Đàn-na ba-la-mật, cho đến không thấy pháp Thiền-na ba-la-mật, không thấy tướng Thiền-na ba-la-mật. Đối với Tứ niệm xứ (bốn phép quán: quán thân là bất tịnh, quán cảm thọ là khổ, quán tâm là vô thường, quán các pháp là vô ngã) cho đến Nhất thiết chủng trí, cũng không thấy pháp, không thấy tướng. Thấy hết thảy pháp không phải pháp, cũng không phải chẳng phải pháp, đối với pháp không có chỗ nào chấp dính. Việc làm của Bồ-tát ấy đúng như lời nói. Đó là Bồ-tát đứng trong Tỳ-lê-da ba-la-mật mà gồm luôn Bát-nhã ba-la-mật."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật mà gồm luôn Đàn-na ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật, lìa các ham muốn, lìa các pháp xấu ác bất thiện, có giác có quán, có niềm vui sướng do lìa bỏ mà sinh ra, vào Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền, vào các tâm từ, bi, hỷ, xả, cho đến Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ. Đứng trong Thiền-na ba-la-mật, tâm không tán loạn, thực hành hai cách bố thí để cho chúng sinh: pháp thí và tài thí.
Tự mình làm hai cách bố thí, dạy người khác làm hai cách bố thí, khen ngợi pháp hai cách bố thí, vui mừng khen ngợi người làm hai cách bố thí. Đem công đức ấy chia chung với chúng sinh, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không hướng về quả vị Thanh văn hay Bích-chi Phật. Đó là Bồ-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật mà gồm luôn Đàn-na ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật mà gồm luôn Thi-la ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật, không sinh tâm dâm dục, giận dữ, si mê, không sinh tâm làm phiền não người khác, chỉ tu tập tâm tương ứng với Nhất thiết trí (trí tuệ biết hết mọi sự). Đem công đức ấy chia chung với chúng sinh, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không hướng về quả vị Thanh văn hay Bích-chi Phật. Đó là Bồ-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật mà gồm luôn Thi-la ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật mà gồm luôn Sằn-đề ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật, quán sắc (thân xác và vật chất) như đống bọt nước, quán thọ (cảm giác khổ, vui) như bong bóng nước, quán tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm) như dã mã (ảo ảnh hơi nắng bốc lên giữa đồng, trông như nước mà không phải nước), quán hành (các hoạt động tạo tác của tâm) như cây chuối (bóc mãi các bẹ cũng không thấy lõi), quán thức (sự phân biệt nhận biết) như trò ảo thuật.
Khi quán như vậy, thấy năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) không có tướng bền chắc, liền nghĩ rằng: 'Ai cắt ta? Ai chặt ta? Ai cảm thọ? Ai nhận biết? Ai tạo tác? Ai phân biệt? Ai là kẻ chửi mắng? Ai là người bị chửi mắng? Ai sinh lòng giận dữ?' Đó là Bồ-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật mà gồm luôn Sằn-đề ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật mà gồm luôn Tỳ-lê-da ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật, lìa các ham muốn, lìa các pháp xấu ác bất thiện, có giác có quán, có niềm vui sướng do lìa bỏ mà sinh ra, vào Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền. Đối với các thiền ấy và các thiền chi đều không chấp lấy tướng, mà sinh ra các thứ thần thông (năng lực siêu phàm do tu thiền mà có): đi trên nước như đi trên đất, vào trong đất như vào trong nước, như đã nói ở trước.
Có thiên nhĩ (tai thần, nghe được mọi âm thanh xa gần) nghe được hai loại tiếng: tiếng của trời và tiếng của người. Có tha tâm thông (biết được tâm người khác): biết tâm đang thu nhiếp hay tâm tán loạn, cho đến tâm còn có bậc cao hơn hay tâm không còn gì cao hơn. Nhớ được đủ các đời trước (túc mạng thông), như đã nói ở trước. Có thiên nhãn (mắt thần) trong sáng vượt hơn mắt người, thấy chúng sinh cho đến việc tùy theo nghiệp mà chịu quả báo, như đã nói ở trước.
Bồ-tát đứng trong năm thần thông này, đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, gần gũi cúng dường chư Phật, gieo trồng căn lành, giáo hóa thành tựu chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật. Đem công đức ấy chia chung với chúng sinh, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó là Bồ-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật mà gồm luôn Tỳ-lê-da ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật mà gồm luôn Bát-nhã ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật, không nắm bắt được sắc, không nắm bắt được thọ, tưởng, hành, thức; không nắm bắt được Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật; không nắm bắt được Bát-nhã ba-la-mật; không nắm bắt được Tứ niệm xứ cho đến không nắm bắt được Nhất thiết chủng trí; không nắm bắt được tính hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) của các pháp, không nắm bắt được tính vô vi (không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt) của các pháp.
Vì không nắm bắt được nên không tạo tác, vì không tạo tác nên không sinh, vì không sinh nên không diệt. Vì sao vậy? Vì dù có Phật hay không có Phật ra đời, thì Như (thực tướng như vốn có), pháp tướng, pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) vẫn thường còn, không sinh không diệt; Bồ-tát thường một lòng thực hành tương ứng với Tát-bà-nhã. Đó là Bồ-tát đứng trong Thiền-na ba-la-mật mà gồm luôn Bát-nhã ba-la-mật."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật mà gồm luôn Đàn-na ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật, thấy nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… là không), mà nội không ấy cũng không nắm bắt được; ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… là không), mà ngoại không cũng không nắm bắt được; nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), mà nội ngoại không cũng không nắm bắt được; không không (chính cái 'không' cũng là không), mà không không cũng không nắm bắt được; cho đến nhất thiết pháp không (hết thảy pháp đều không), mà nhất thiết pháp không cũng không nắm bắt được.
Bồ-tát đứng trong mười bốn thứ không này, không nắm bắt được tướng của sắc là không hay chẳng không, không nắm bắt được tướng của thọ, tưởng, hành, thức là không hay chẳng không, không nắm bắt được Tứ niệm xứ là không hay chẳng không, cho đến không nắm bắt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề là không hay chẳng không, không nắm bắt được tính hữu vi, tính vô vi là không hay chẳng không.
Bồ-tát ma-ha-tát ấy đứng trong Bát-nhã ba-la-mật như vậy, có bố thí gì — như đồ ăn uống, quần áo, các thứ vật dụng để sống — đều quán việc bố thí ấy là không. Không những gì? Người cho, người nhận và của cải đều là không; nhờ vậy không để cho lòng keo kiệt, chấp dính nảy sinh. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi đạo tràng, không có vọng tưởng phân biệt.
Như chư Phật khi đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không có lòng keo kiệt chấp dính, Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật không có lòng keo kiệt chấp dính. Điều mà Bồ-tát ấy tôn quý chính là Bát-nhã ba-la-mật. Đó là Bồ-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật mà gồm luôn Đàn-na ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật mà gồm luôn Thi-la ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật, không sinh tâm Thanh văn hay tâm Bích-chi Phật. Vì sao vậy? Vì đối với Bồ-tát ấy, quả vị Thanh văn, Bích-chi Phật không thể nắm bắt được, tâm hướng tới quả vị Thanh văn, Bích-chi Phật cũng không thể nắm bắt được.
Bồ-tát ma-ha-tát ấy từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi đạo tràng, trong suốt khoảng giữa ấy, tự mình không giết hại, không bảo người khác giết hại, khen ngợi pháp không giết hại, vui mừng khen ngợi người không giết hại; cho đến tự mình không có cái thấy sai lệch, không dạy người khác thấy sai lệch, khen ngợi pháp không thấy sai lệch, vui mừng khen ngợi người không thấy sai lệch. Nhân việc giữ giới này, không có pháp nào để nắm lấy, dù là quả vị Thanh văn hay Bích-chi Phật, huống chi là các pháp khác? Đó là Bồ-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật mà gồm luôn Thi-la ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật mà gồm luôn Sằn-đề ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật, sinh ra tùy thuận pháp nhẫn (sự chấp nhận, thuận theo chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt), nghĩ rằng: 'Trong các pháp không có pháp nào hoặc khởi lên hoặc diệt mất, hoặc sinh hoặc chết, hoặc bị chửi mắng, hoặc bị nói lời độc ác, hoặc bị cắt, bị chặt, bị phá, hoặc bị trói, bị đánh, bị giết.'
Bồ-tát ấy từ lúc mới phát tâm cho đến khi lên đạo tràng, nếu hết thảy chúng sinh đến chửi mắng, nói lời độc ác, dùng dao gậy gạch đá, cắt chặt gây thương tích, tâm vẫn không lay động, không giận dữ, nghĩ rằng: 'Thật đáng lạ thay! Trong pháp này không có pháp nào chịu chửi mắng, chịu lời độc ác, chịu cắt chặt thương tổn, vậy mà chúng sinh lại phải chịu mọi khổ não.' Đó là Bồ-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật mà gồm luôn Sằn-đề ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật mà gồm luôn Tỳ-lê-da ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật, vì chúng sinh mà giảng pháp, khiến họ thực hành Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật; dạy họ thực hành Tứ niệm xứ cho đến Bát thánh đạo phần (tám con đường chân chính dẫn đến giải thoát: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng); khiến họ đạt quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán, đạo Bích-chi Phật, khiến họ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bồ-tát không trụ trong tính hữu vi, cũng không trụ trong tính vô vi. Đó là Bồ-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật mà gồm luôn Tỳ-lê-da ba-la-mật."
"Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật mà gồm luôn Thiền-na ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật, trừ các tam-muội (trạng thái định, tâm chuyên chú vững vàng vào một đối tượng) của chư Phật ra, còn vào được tất cả các tam-muội khác — dù là tam-muội của Thanh văn, tam-muội của Bích-chi Phật hay tam-muội của Bồ-tát — đều thực hành, đều nhập vào được. Bồ-tát ấy đứng trong các tam-muội, ra vào tám bối xả (tám pháp định giúp quay lưng, buông bỏ sự ràng buộc vào ba cõi) theo chiều ngược và chiều xuôi.
Tám bối xả là những gì? Bên trong còn tưởng về hình sắc (của thân mình), bên ngoài quán hình sắc, đó là bối xả thứ nhất. Bên trong không còn tưởng về hình sắc, bên ngoài quán hình sắc, đó là bối xả thứ hai. Quán tướng thanh tịnh và thân chứng nghiệm điều ấy, đó là bối xả thứ ba. Vượt qua hết thảy tưởng về hình sắc, dứt tưởng về các vật có đối ngại (những vật chạm vào nhau, ngăn cản nhau), không nghĩ đến các thứ tướng khác nhau, nên vào Vô lượng hư không xứ (tầng định quán hư không vô biên), đó là bối xả thứ tư.
Vượt qua hết thảy Hư không xứ, vào Vô biên thức xứ (tầng định quán tâm thức vô biên), đó là bối xả thứ năm. Vượt qua hết thảy Thức xứ, vào Vô sở hữu xứ (tầng định quán không có gì cả), đó là bối xả thứ sáu. Vượt qua hết thảy Vô sở hữu xứ, vào Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ, đó là bối xả thứ bảy. Vượt qua hết thảy Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ, vào Diệt thọ tưởng xứ (tầng định dứt hẳn cảm thọ và tri giác), đó là bối xả thứ tám.
Từ tám bối xả này, ra vào chín thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt nối tiếp nhau không gián đoạn) theo chiều ngược và chiều xuôi. Chín tầng ấy là những gì? Lìa các ham muốn, lìa các pháp xấu ác bất thiện, có giác có quán, có niềm vui sướng do lìa bỏ mà sinh ra, vào Sơ thiền, cho đến vượt qua Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ mà vào Diệt thọ tưởng định; đó gọi là ra vào chín thứ đệ định theo chiều ngược và chiều xuôi.
Bồ-tát ấy nương vào tám bối xả và chín thứ đệ định mà vào Sư tử phấn tấn tam-muội (tam-muội "sư tử vươn mình", ví như sư tử vươn mình nhanh mạnh, ra vào các tầng định tự tại theo cả hai chiều). Thế nào gọi là Sư tử phấn tấn tam-muội? Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát lìa các ham muốn, lìa các pháp xấu ác bất thiện, có giác có quán, có niềm vui sướng do lìa bỏ mà sinh ra, vào Sơ thiền cho đến vào Diệt thọ tưởng định. Từ Diệt thọ tưởng định ra, lại vào Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ; từ Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ ra, cho đến lại vào Sơ thiền.
Bồ-tát ấy nương vào Sư tử phấn tấn tam-muội mà vào Siêu việt tam-muội (tam-muội "vượt bậc", ra vào các tầng định tự do nhảy cách quãng, không cần theo thứ tự). Thế nào là Siêu việt tam-muội? Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát lìa các ham muốn, lìa các pháp xấu ác bất thiện, có giác có quán, có niềm vui sướng do lìa bỏ mà sinh ra, vào Sơ thiền. Từ Sơ thiền ra cho đến vào Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ; từ Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ ra, vào Diệt thọ tưởng định; từ Diệt thọ tưởng định ra, trở lại vào Sơ thiền; từ Sơ thiền ra, vào Diệt thọ tưởng định.
Từ Diệt thọ tưởng định ra, vào Nhị thiền; từ Nhị thiền ra, vào Diệt thọ tưởng định. Từ Diệt thọ tưởng định ra, vào Tam thiền; từ Tam thiền ra, vào Diệt thọ tưởng định. Từ Diệt thọ tưởng định ra, vào Tứ thiền; từ Tứ thiền ra, vào Diệt thọ tưởng định. Từ Diệt thọ tưởng định ra, vào Không xứ; từ Không xứ ra, vào Diệt thọ tưởng định. Từ Diệt thọ tưởng định ra, vào Thức xứ; từ Thức xứ ra, vào Diệt thọ tưởng định. Từ Diệt thọ tưởng định ra, vào Vô sở hữu xứ; từ Vô sở hữu xứ ra, vào Diệt thọ tưởng định. Từ Diệt thọ tưởng định ra, vào Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ; từ Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ ra, vào Diệt thọ tưởng định.
Từ Diệt thọ tưởng định ra, vào tâm tán loạn (tâm bình thường, không ở trong định); từ tâm tán loạn ra, vào Diệt thọ tưởng định; từ Diệt thọ tưởng định ra, trở lại vào tâm tán loạn. Từ tâm tán loạn ra, vào Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ; từ Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ ra, trở lại ở trong tâm tán loạn. Từ tâm tán loạn ra, vào Vô sở hữu xứ; từ Vô sở hữu xứ ra, ở trong tâm tán loạn. Từ tâm tán loạn ra, vào Thức xứ; từ Thức xứ ra, ở trong tâm tán loạn. Từ tâm tán loạn ra, vào Không xứ; từ Không xứ ra, ở trong tâm tán loạn.
Từ tâm tán loạn ra, vào Tứ thiền; từ Tứ thiền ra, ở trong tâm tán loạn. Từ tâm tán loạn ra, vào Tam thiền; từ Tam thiền ra, ở trong tâm tán loạn. Từ tâm tán loạn ra, vào Nhị thiền; từ Nhị thiền ra, ở trong tâm tán loạn. Từ tâm tán loạn ra, vào Sơ thiền; từ Sơ thiền ra, ở trong tâm tán loạn. Bồ-tát ma-ha-tát ấy đứng trong Siêu việt tam-muội, đạt được tướng bình đẳng của các pháp. Đó là Bồ-tát đứng trong Bát-nhã ba-la-mật mà gồm luôn Thiền-na ba-la-mật."
Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ hai mươi.
Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ hai mươi mốt.
Đời Hậu Tần, ngài Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Cưu-ma-la-thập người nước Quy Tư (một nước xưa ở vùng Tân Cương ngày nay) dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video