Phẩm Đạo Thụ (cây đạo), thứ bảy mươi mốt (bản Đan ghi là phẩm Chủng Thụ, tức “trồng cây”).
Tu-bồ-đề (một đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lẽ “không”) bạch Phật: “Thưa Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ toàn hảo, thấy suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu vượt sang bờ giác ngộ) này thật rất sâu xa. Thưa Thế Tôn! Các vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, tức người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu giúp mọi chúng sinh) không thấy có chúng sinh nào, mà vẫn vì chúng sinh cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp của Phật), đó là việc rất khó. Thưa Thế Tôn! Ví như có người muốn trồng cây giữa hư không, đó là việc rất khó. Thưa Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, vì chúng sinh mà cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, trong khi chúng sinh cũng không thể nắm bắt được.”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Đúng vậy, đúng vậy! Việc làm của các Bồ-tát ma-ha-tát thật rất khó: vì chúng sinh mà cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cứu độ những chúng sinh mắc kẹt trong điên đảo (thấy biết sai lệch, trái với sự thật) chấp vào cái ‘ta’. Tu-bồ-đề! Ví như người trồng cây, không biết rễ, thân, cành, lá, hoa, quả của cây, nhưng vẫn yêu quý chăm sóc, tưới nước, cây dần dần lớn lên, hoa lá quả trái đều thành, mọi người đều được dùng. Cũng vậy, Tu-bồ-đề! Các Bồ-tát ma-ha-tát vì chúng sinh mà cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, dần dần thực hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh toàn hảo đưa sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), đạt được Nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết trọn vẹn tất cả mọi pháp cùng mọi chủng loại, mọi chi tiết của chúng), thành cây Phật, dùng lá, hoa, quả trái làm lợi cho chúng sinh.
Tu-bồ-đề! Thế nào là lá làm lợi cho chúng sinh? Nhờ Bồ-tát ma-ha-tát mà chúng sinh được thoát khỏi ba ác đạo (ba đường xấu: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh), đó là lá làm lợi cho chúng sinh. Thế nào là hoa làm lợi cho chúng sinh? Nhờ Bồ-tát mà chúng sinh được sinh vào dòng họ lớn Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ), dòng họ lớn Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế), nhà lớn hàng cư sĩ (người giàu có, có thế lực trong dân gian), được sinh lên cõi trời Tứ Thiên vương (cõi trời thấp nhất, do bốn vị vua trời cai quản) cho đến cõi Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ (cõi trời cao nhất, nơi tâm tri giác cực kỳ vi tế, chẳng phải có cũng chẳng phải không), đó là hoa làm lợi cho chúng sinh.
Thế nào là quả làm lợi cho chúng sinh? Vị Bồ-tát ấy đạt được Nhất thiết chủng trí, khiến chúng sinh đạt được quả Tu-đà-hoàn (bậc vừa vào dòng thánh, quả vị đầu tiên của người tu theo Thanh văn), quả Tư-đà-hàm (bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (bậc không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), đạo Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy), Phật đạo; những chúng sinh ấy dần dần nhờ pháp ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát) mà nhập Bát Niết-bàn (tịch diệt hoàn toàn) nơi Vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn thân xác hay bất cứ gì sót lại), đó là quả làm lợi cho chúng sinh.
Bồ-tát ma-ha-tát ấy không thấy chúng sinh có thật, mà vẫn cứu độ chúng sinh, khiến họ lìa bỏ sự chấp trước điên đảo về cái ‘ta’. Vị ấy nghĩ như vầy: ‘Trong tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) không có chúng sinh; những chúng sinh mà ta vì họ cầu Nhất thiết chủng trí, thật ra không thể nắm bắt được.’”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thưa Thế Tôn! Phải biết vị Bồ-tát ấy như là Phật. Vì sao vậy? Vì nhờ nhân duyên của vị Bồ-tát ấy mà đoạn được tất cả giống loài địa ngục, tất cả giống loài súc sinh, tất cả giống loài ngạ quỷ, đoạn được tất cả các nạn (những hoàn cảnh khó gặp được Phật pháp), đoạn được tất cả con đường nghèo hèn, đoạn được tất cả cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dục lạc), cõi Sắc (cõi đã lìa dục, chỉ còn thân hình vi tế), cõi Vô sắc (cõi không còn hình thể, chỉ còn tâm).”
Phật dạy: “Đúng vậy, đúng vậy! Tu-bồ-đề! Phải biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy như là Phật. Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát không phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì thế gian không có các đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại; thế gian cũng không có Bích-chi Phật, A-la-hán, A-na-hàm, Tư-đà-hàm, Tu-đà-hoàn; ba ác thú (ba đường xấu) và ba cõi cũng không có lúc nào đoạn dứt.
Tu-bồ-đề! Ông nói: ‘Phải biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy như là Phật.’ Đúng vậy, đúng vậy! Tu-bồ-đề! Phải biết vị Bồ-tát ấy thật như là Phật. Vì sao vậy? Vì do ‘như’ (cái chân thật như vốn là, không thay đổi, của mọi pháp) mà gọi là Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chỗ chân như mà đến); do ‘như’ mà gọi là Bích-chi Phật, A-la-hán, tất cả các bậc hiền thánh; do ‘như’ mà gọi là sắc (phần vật chất, hình tướng) cho đến thức (sự phân biệt, nhận biết); do ‘như’ mà gọi là tất cả các pháp cho đến tánh hữu vi (tính chất do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), tánh vô vi (tính chất không do tạo tác, không sinh không diệt). Các ‘như’ ấy thật sự đều như nhau, không khác, vì thế gọi là ‘như’. Các Bồ-tát ma-ha-tát học ‘như’ này mà đạt được Nhất thiết chủng trí, được gọi là Như Lai. Vì nhân duyên ấy, nên nói phải biết Bồ-tát ma-ha-tát như là Phật, vì cùng tướng ‘như’.
Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát phải học ‘như’ của Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát học ‘như’ của Bát-nhã ba-la-mật thì có thể học ‘như’ của tất cả các pháp. Học ‘như’ của tất cả các pháp thì được đầy đủ ‘như’ của tất cả các pháp. Đầy đủ ‘như’ của tất cả các pháp rồi thì an trụ nơi ‘như’ của tất cả các pháp mà được tự tại. An trụ nơi ‘như’ của tất cả các pháp mà được tự tại rồi thì biết rõ căn cơ (năng lực, khuynh hướng tiếp nhận đạo) của tất cả chúng sinh. Biết rõ căn cơ của tất cả chúng sinh rồi thì biết căn cơ của tất cả chúng sinh đã đầy đủ đến đâu. Biết căn cơ của tất cả chúng sinh đã đầy đủ đến đâu rồi thì cũng biết nhân duyên nghiệp (những việc làm đã gây ra kết quả) của tất cả chúng sinh.
Biết nhân duyên nghiệp của tất cả chúng sinh rồi thì được đầy đủ nguyện trí (trí tuệ tùy theo ý nguyện mà biết được mọi điều). Được đầy đủ nguyện trí rồi thì làm thanh tịnh trí tuệ về ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Làm thanh tịnh trí tuệ về ba đời rồi thì làm lợi ích cho tất cả chúng sinh. Làm lợi ích cho tất cả chúng sinh rồi thì làm thanh tịnh cõi nước Phật. Làm thanh tịnh cõi nước Phật rồi thì đạt được Nhất thiết chủng trí. Đạt được Nhất thiết chủng trí rồi thì chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi). Chuyển pháp luân rồi thì đặt chúng sinh vào ba thừa, khiến họ vào Vô dư Niết-bàn. Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát muốn đạt được tất cả công đức để lợi mình lợi người, thì phải phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thưa Thế Tôn! Các Bồ-tát ma-ha-tát ấy có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa đúng như lời dạy, thì tất cả trời, người và A-tu-la (một loài thần có sức mạnh lớn nhưng hay ganh ghét, tranh đấu) trong thế gian đều nên đảnh lễ các vị ấy.”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Đúng vậy, đúng vậy! Bồ-tát ma-ha-tát có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật đúng như lời dạy, thì tất cả trời, người và A-tu-la trong thế gian đều nên đảnh lễ các vị ấy.”
“Thưa Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát mới phát ý (lần đầu phát tâm cầu thành Phật) vì chúng sinh mà cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì được bao nhiêu phước đức?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Giả sử chúng sinh trong một tiểu thiên thế giới (một nghìn thế giới gộp lại, mỗi thế giới gồm một mặt trời, một mặt trăng và các cõi quanh đó) đều phát tâm theo Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ cho riêng mình) hay Bích-chi Phật, ý ông nghĩ sao, phước ấy có nhiều không?”
Tu-bồ-đề thưa: “Rất nhiều, không thể đo lường.”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Phước ấy không bằng phước của Bồ-tát ma-ha-tát mới phát ý, dù chỉ một phần trăm, một phần nghìn, một phần trăm triệu vạn, cho đến không thể dùng con số hay ví dụ nào để so sánh được. Vì sao vậy? Vì những người phát tâm theo Thanh văn, Bích-chi Phật đều là nhờ Bồ-tát mà có; còn Bồ-tát thì không bao giờ nhờ Thanh văn, Bích-chi Phật mà có. Đối với trung thiên thế giới (một nghìn tiểu thiên thế giới) và tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn trung thiên thế giới, tức một tỷ thế giới) cũng như vậy.
Hãy gác lại những người trong tam thiên đại thiên thế giới phát tâm cầu Thanh văn, Bích-chi Phật. Nếu chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới đều trụ nơi Càn tuệ địa (bậc ‘trí tuệ khô’: bậc tu đầu tiên, có trí tuệ nhưng chưa được thấm nước thiền định), thì phước ấy có nhiều không?”
Tu-bồ-đề thưa: “Rất nhiều, không thể đo lường.”
Phật dạy: “Cũng không bằng Bồ-tát mới phát ý, dù chỉ một phần trăm, một phần nghìn, một phần trăm triệu vạn, cho đến không thể dùng con số hay ví dụ nào để so sánh được. Hãy gác lại những chúng sinh trụ nơi Càn tuệ địa. Nếu chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới đều trụ nơi Tánh địa (bậc đã có được tính chất gần với thánh), Bát nhân địa (bậc sắp chứng quả Tu-đà-hoàn), Kiến địa (bậc thấy được chân lý, tức quả Tu-đà-hoàn), Bạc địa (bậc phiền não đã mỏng đi, tức quả Tư-đà-hàm), Ly dục địa (bậc đã lìa dục, tức quả A-na-hàm), Dĩ biện địa (bậc việc tu đã xong, tức quả A-la-hán), Bích-chi Phật địa, thì tất cả phước đức ấy đem so với Bồ-tát mới phát ý, cũng không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần trăm triệu vạn, cho đến không thể dùng con số hay ví dụ nào để so sánh được.
Tu-bồ-đề! Các Bồ-tát mới phát ý trong tam thiên đại thiên thế giới thì không bằng Bồ-tát đã nhập pháp vị (đã vào địa vị vững chắc của Bồ-tát, không còn thoái lui), không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần trăm triệu vạn, cho đến không thể dùng con số hay ví dụ nào để so sánh được. Các Bồ-tát đã nhập pháp vị trong tam thiên đại thiên thế giới thì không bằng Bồ-tát đang hướng thẳng đến Phật đạo, không bằng một phần trăm nghìn vạn, một phần trăm triệu vạn, cho đến không thể dùng con số hay ví dụ nào để so sánh được. Các Bồ-tát đang hướng thẳng đến Phật đạo trong tam thiên đại thiên thế giới thì không bằng công đức của Phật, không bằng một phần trăm nghìn vạn, một phần trăm triệu vạn, cho đến không thể dùng con số hay ví dụ nào để so sánh được.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thưa Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát mới phát tâm nên nhớ nghĩ đến pháp gì?”
Phật dạy: “Nên nhớ nghĩ đến Nhất thiết chủng trí.”
Tu-bồ-đề thưa: “Thế nào là Nhất thiết chủng trí? Nhất thiết chủng trí lấy gì làm duyên (đối tượng để nhận biết)? Lấy gì làm tăng thượng (yếu tố trợ lực chủ yếu)? Lấy gì làm hành (cách vận hành)? Lấy gì làm tướng (dấu hiệu đặc trưng)?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Nhất thiết chủng trí là không có gì cả, không có niệm tưởng, không sinh, không thể chỉ bày. Như Tu-bồ-đề hỏi: ‘Nhất thiết chủng trí lấy gì làm duyên? Lấy gì làm tăng thượng? Lấy gì làm hành? Lấy gì làm tướng?’ Tu-bồ-đề! Nhất thiết chủng trí lấy vô pháp (cái không có thực thể) làm duyên, lấy niệm (sự chú tâm nhớ giữ) làm tăng thượng, lấy tịch diệt (lắng dứt hoàn toàn) làm hành, lấy vô tướng (không có tướng nào cả) làm tướng. Tu-bồ-đề! Đó gọi là duyên, tăng thượng, hành, tướng của Nhất thiết chủng trí.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thưa Thế Tôn! Chỉ riêng Nhất thiết chủng trí là vô pháp sao? Hay sắc, thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức cũng là vô pháp; pháp bên trong, pháp bên ngoài cũng là vô pháp; Tứ thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), Tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), Tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc);
Tứ niệm xứ (bốn phép quán: thân là bất tịnh, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là vô ngã), Tứ chánh cần (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều lành chưa sinh, tăng điều lành đã sinh), Tứ như ý túc (bốn nền tảng để đạt thần thông như ý: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), Ngũ căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ), Ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc ấy phát triển thành), Thất giác phần (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ), Bát thánh đạo phần (tám con đường chân chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng);
Không tam-muội (trạng thái định tâm quán mọi pháp là không), Vô tướng tam-muội (định tâm không chấp vào hình tướng), Vô tác tam-muội (định tâm không mong cầu, không tạo tác); Bát bối xả (tám phép thiền quán giúp lìa bỏ tham đắm), Cửu thứ đệ định (chín tầng định tu lần lượt nối tiếp nhau); Thập lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), Tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật), Tứ vô ngại trí (bốn trí hiểu biết và giảng nói thông suốt không trở ngại), Thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui mừng theo điều lành của người, buông xả bình đẳng — đều ở mức lớn lao); thần thông thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa, thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não); tướng hữu vi, tướng vô vi cũng đều là vô pháp?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Sắc cũng là vô pháp, cho đến tướng hữu vi, tướng vô vi cũng là vô pháp.”
Tu-bồ-đề thưa: “Thưa Thế Tôn! Vì nhân duyên gì mà Nhất thiết chủng trí là vô pháp, sắc là vô pháp, cho đến tướng hữu vi, vô vi cũng là vô pháp?”
Phật dạy: “Vì Nhất thiết chủng trí không có tự tánh (không có bản chất riêng tự mình tồn tại); pháp nào không có tự tánh thì gọi là vô pháp. Sắc cho đến tướng hữu vi, vô vi cũng như vậy.”
“Thưa Thế Tôn! Vì nhân duyên gì mà các pháp không có tự tánh?”
Phật dạy: “Các pháp đều do hòa hợp mà thành; trong pháp do nhân duyên sinh ra thì không có tự tánh. Nếu không có tự tánh thì gọi là vô pháp. Vì thế, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát phải biết tất cả các pháp đều không có tánh. Vì sao vậy? Vì tánh của tất cả các pháp là không. Vì thế, phải biết tất cả các pháp đều không có tánh.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thưa Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp đều không có tánh, thì Bồ-tát mới phát ý dùng phương tiện lực (năng lực khéo léo dùng cách thích hợp để tu và giáo hóa) nào mà có thể thực hành Đàn-na ba-la-mật (bố thí toàn hảo) để làm thanh tịnh cõi nước Phật, thành tựu (giáo hóa, giúp trưởng thành) chúng sinh; có thể thực hành Thi-la ba-la-mật (giữ giới toàn hảo), Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục toàn hảo), Tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn toàn hảo), Thiền-na ba-la-mật (thiền định toàn hảo), Bát-nhã ba-la-mật;
thực hành từ Sơ thiền cho đến Tứ thiền, thực hành từ tâm từ cho đến tâm xả, thực hành từ Không vô biên xứ (cõi định quán hư không vô tận) cho đến Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ; nội không (cái không của các căn bên trong như mắt, tai…) cho đến vô pháp hữu pháp không (cái không của cả cái không có lẫn cái có); Tứ niệm xứ cho đến Bát thánh đạo phần; Không tam-muội, Vô tướng tam-muội, Vô tác tam-muội; Bát bối xả, Cửu thứ đệ định; Thập lực của Phật, Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại trí, Thập bát bất cộng pháp, đại từ đại bi; có thể thực hành Nhất thiết chủng trí, làm thanh tịnh cõi nước Phật, thành tựu chúng sinh?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Bồ-tát ma-ha-tát có thể học lẽ các pháp không có tánh, thì cũng có thể làm thanh tịnh cõi nước Phật, thành tựu chúng sinh. Biết cõi nước và chúng sinh cũng không có tánh, đó chính là phương tiện lực. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành Đàn-na ba-la-mật để tu học Phật đạo, thực hành Thi-la ba-la-mật để tu học Phật đạo, thực hành Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật để tu học Phật đạo, cho đến thực hành Nhất thiết chủng trí để tu học Phật đạo, mà cũng biết Phật đạo không có tánh.
Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành sáu ba-la-mật để tu học Phật đạo, cho đến khi chưa thành tựu Thập lực của Phật, Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại trí, Thập bát bất cộng pháp, đại từ đại bi, Nhất thiết chủng trí, thì đó là đang tu học Phật đạo. Khi đã đầy đủ các nhân duyên của Phật đạo ấy rồi, thì dùng trí tuệ tương ưng với một niệm (trí tuệ khế hợp trọn vẹn chỉ trong một khoảnh khắc tâm) mà đạt được Nhất thiết chủng trí; lúc ấy tất cả phiền não và tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não) đều dứt hẳn, vì không còn sinh khởi nữa. Lúc ấy dùng Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết trọn vẹn mọi sự) quán xét tam thiên đại thiên thế giới (một tỷ thế giới), thì đến vô pháp còn không thể nắm bắt được, huống gì có pháp?
Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật không có tánh. Tu-bồ-đề! Đó gọi là phương tiện lực của Bồ-tát ma-ha-tát: đến vô pháp còn không thể nắm bắt được, huống gì có pháp? Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát ma-ha-tát ấy bố thí, thì sự bố thí đến vô pháp còn không thể biết được, huống gì có pháp? Người nhận và tâm của Bồ-tát, đến vô pháp còn không thể biết được, huống gì có pháp? Cho đến Nhất thiết chủng trí, người đạt được, pháp được đạt, nơi đạt được, đến vô pháp còn không thể biết được, huống gì có pháp? Vì sao vậy? Vì bản tánh của tất cả các pháp vốn như vậy, không phải do Phật làm ra, không phải do Thanh văn, Bích-chi Phật làm ra, cũng không phải do ai khác làm ra, vì tất cả các pháp không có người tạo tác.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thưa Thế Tôn! Các pháp và tánh của các pháp đều là lìa (tách rời, không có thực thể dính kèm) sao?”
Phật dạy: “Đúng vậy, đúng vậy! Các pháp và tánh của các pháp đều là lìa.”
“Thưa Thế Tôn! Nếu các pháp và tánh của các pháp đều là lìa, thì làm sao pháp đã lìa lại có thể biết được pháp đã lìa là có hay không? Vì sao vậy? Vì vô pháp không thể biết vô pháp, hữu pháp không thể biết hữu pháp, vô pháp không thể biết hữu pháp, hữu pháp không thể biết vô pháp. Thưa Thế Tôn! Tất cả các pháp đều có tướng không có gì cả như vậy, thì làm sao Bồ-tát ma-ha-tát lại phân biệt rằng pháp này là có, pháp kia là không?”
Phật dạy: “Bồ-tát ma-ha-tát dựa vào thế đế (sự thật theo cách hiểu thông thường của thế gian) mà chỉ cho chúng sinh thấy là có hay không, chứ không phải dựa vào đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao, sự thật rốt ráo).”
“Thưa Thế Tôn! Thế đế và đệ nhất nghĩa đế có khác nhau không?”
“Tu-bồ-đề! Thế đế và đệ nhất nghĩa đế không khác nhau. Vì sao vậy? Vì ‘như’ của thế đế chính là ‘như’ của đệ nhất nghĩa đế. Vì chúng sinh không biết, không thấy cái ‘như’ ấy, nên Bồ-tát ma-ha-tát dựa vào thế đế mà chỉ bày là có hay không. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì chúng sinh chấp vào tướng nơi năm thọ ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức, do chấp thủ mà có, gây ra khổ), không biết chúng vốn không có gì cả, nên vì những chúng sinh ấy mà chỉ bày là có hay không, khiến họ biết rằng chúng vốn thanh tịnh, không có gì cả. Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy.”
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video