Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh lớn về trí tuệ toàn hảo đưa người tu sang bờ giác ngộ), phẩm Đạo Hành (sự tu hành theo đạo), thứ bảy mươi hai.
Tu-bồ-đề (một đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lẽ “không”) bạch Phật: “Thưa Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Thế Tôn có nói đến hạnh Bồ-tát (việc tu hành của người phát nguyện thành Phật để cứu giúp chúng sinh). Thế nào là hạnh Bồ-tát?”
Phật dạy: “Hạnh Bồ-tát là tu hành vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp của Phật), đó gọi là hạnh Bồ-tát.”
“Thưa Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) tu hành vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đó gọi là hạnh Bồ-tát (?)?”
Phật dạy: “Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thực hành sắc (phần vật chất, hình tướng) là không, thực hành thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) là không; thực hành mắt là không cho đến ý; thực hành sắc (cảnh hình sắc) là không cho đến pháp (đối tượng của ý); thực hành nhãn giới (lĩnh vực của mắt) là không cho đến ý thức giới (lĩnh vực nhận biết của ý);
thực hành Đàn-na ba-la-mật (bố thí toàn hảo), Thi-la ba-la-mật (giữ giới toàn hảo), Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục toàn hảo), Tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn toàn hảo), Thiền-na ba-la-mật (thiền định toàn hảo), Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ toàn hảo, thấy suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu vượt sang bờ giác ngộ);
thực hành nội không (cái không của các căn bên trong như mắt, tai…), thực hành ngoại không (cái không của các cảnh bên ngoài như hình sắc, âm thanh…), thực hành nội ngoại không (cái không của cả trong lẫn ngoài), thực hành không không (cái không của chính cái ‘không’), thực hành đại không (cái không của mười phương rộng lớn), đệ nhất nghĩa không (cái không của chân lý tối cao, kể cả Niết-bàn), hữu vi không (cái không của những gì do nhân duyên tạo thành), vô vi không (cái không của những gì không do tạo tác), tất cánh không (cái không rốt ráo, triệt để), vô thủy không (cái không của chuỗi sinh tử không có khởi đầu), tán không (cái không của những gì vốn do nhiều phần hợp lại rồi tan rã), chư pháp không (cái không của tất cả các pháp), tánh không (cái không của bản tánh các pháp), tự tướng không (cái không của tướng riêng mỗi pháp), vô pháp không (cái không của cái không có), hữu pháp không (cái không của cái có), vô pháp hữu pháp không (cái không của cả cái không có lẫn cái có);
thực hành Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc); thực hành từ, bi, hỷ, xả (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng); thực hành Không vô biên xứ (định quán hư không vô tận), Thức vô biên xứ (định quán tâm thức vô tận), Vô sở hữu xứ (định quán không có gì cả), Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ (định cao nhất, tri giác cực kỳ vi tế, chẳng phải có cũng chẳng phải không);
thực hành Tứ niệm xứ (bốn phép quán: thân là bất tịnh, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là vô ngã), Tứ chánh cần (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều lành chưa sinh, tăng điều lành đã sinh), Tứ như ý túc (bốn nền tảng để đạt thần thông như ý: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), Ngũ căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ), Ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc ấy phát triển thành), Thất giác phần (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ), Bát thánh đạo phần (tám con đường chân chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng);
thực hành Không tam-muội (trạng thái định tâm quán mọi pháp là không), thực hành Vô tướng tam-muội (định tâm không chấp vào hình tướng), thực hành Vô tác tam-muội (định tâm không mong cầu, không tạo tác); thực hành Bát bối xả (tám phép thiền quán giúp lìa bỏ tham đắm), Cửu thứ đệ định (chín tầng định tu lần lượt nối tiếp nhau); thực hành Thập lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), thực hành Tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật), thực hành Tứ vô ngại trí (bốn trí hiểu biết và giảng nói thông suốt không trở ngại), thực hành Thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), thực hành đại từ đại bi (lòng thương yêu ban vui và xót thương cứu khổ lớn lao); thực hành làm thanh tịnh cõi nước Phật, thực hành thành tựu (giáo hóa, giúp trưởng thành) chúng sinh;
thực hành các biện tài (tài giảng nói lưu loát, khéo léo), thực hành từ văn tự mà đi vào chỗ không văn tự (từ chữ nghĩa, lời nói mà đạt đến chỗ chân thật vượt ngoài chữ nghĩa), thực hành các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất), thực hành tánh hữu vi (tính chất do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), thực hành tánh vô vi (tính chất không do tạo tác, không sinh không diệt), như A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà không tạo thành hai (không phân chia đối đãi). Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật như thế, gọi là tu hành vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đó gọi là hạnh Bồ-tát.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thưa Thế Tôn! Nói là Phật, vậy vì ý nghĩa gì mà gọi là Phật?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Vì biết được ý nghĩa chân thật của các pháp nên gọi là Phật. Lại nữa, vì đạt được thật tướng (tướng chân thật) của các pháp nên gọi là Phật. Lại nữa, vì thông suốt ý nghĩa chân thật nên gọi là Phật. Lại nữa, vì biết đúng như thật tất cả các pháp nên gọi là Phật.”
Tu-bồ-đề thưa: “Vì ý nghĩa gì mà gọi là Bồ-đề (sự giác ngộ)?”
“Tu-bồ-đề! Nghĩa ‘không’ là nghĩa Bồ-đề; nghĩa ‘như’ (cái chân thật như vốn là, không thay đổi, của mọi pháp), nghĩa pháp tánh (bản tính chân thật của mọi pháp), nghĩa thật tế (chỗ tận cùng chân thật của mọi pháp) là nghĩa Bồ-đề. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Tên gọi, hình tướng, lời nói là nghĩa Bồ-đề (theo cách nói thế gian), còn nghĩa chân thật của Bồ-đề thì không thể phá hoại. Không thể phân biệt là nghĩa Bồ-đề. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Thật tướng của các pháp không dối trá, không biến khác là nghĩa Bồ-đề; vì thế gọi là Bồ-đề. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-đề này là cái mà các đức Phật có được, nên gọi là Bồ-đề. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì các đức Phật biết chân chính và trọn khắp (chánh biến tri), nên gọi là Bồ-đề.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thưa Thế Tôn! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát vì Bồ-đề này mà thực hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh toàn hảo đưa sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), cho đến thực hành Nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết trọn vẹn tất cả mọi pháp cùng mọi chủng loại, mọi chi tiết của chúng), thì đối với các pháp, được gì mất gì, tăng gì giảm gì, sinh gì diệt gì, nhơ gì sạch gì?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Nếu Bồ-tát ma-ha-tát vì Bồ-đề mà thực hành sáu ba-la-mật, cho đến thực hành Nhất thiết chủng trí, thì đối với các pháp không được không mất, không tăng không giảm, không sinh không diệt, không nhơ không sạch. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật không phải vì được mất, tăng giảm, sinh diệt, nhơ sạch mà xuất hiện.”
Tu-bồ-đề thưa: “Thưa Thế Tôn! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật không phải vì được mất, cho đến không phải vì sạch nhơ mà xuất hiện, thì Bồ-tát ma-ha-tát làm sao thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà có thể thâu nhận Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật? Làm sao thực hành nội không cho đến vô pháp hữu pháp không? Làm sao thực hành thiền, vô lượng tâm, vô sắc định (bốn tầng định của cõi không còn hình thể)? Làm sao thực hành Tứ niệm xứ cho đến Bát thánh đạo phần?
Làm sao thực hành các cửa giải thoát không, vô tướng, vô tác? Làm sao thực hành Thập lực của Phật, Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại trí, Thập bát bất cộng pháp, đại từ đại bi? Làm sao thực hành mười địa (mười bậc tu chứng) của Bồ-tát? Làm sao vượt qua địa vị của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ cho riêng mình) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy), mà vào Bồ-tát vị (địa vị vững chắc của Bồ-tát, không còn thoái lui)?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, không dùng pháp hai (pháp đối đãi, chia hai bên) mà thực hành Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật; không dùng pháp hai, cho đến thực hành Nhất thiết chủng trí.”
Tu-bồ-đề thưa: “Thưa Thế Tôn! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát không dùng pháp hai mà thực hành Đàn-na ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật, không dùng pháp hai cho đến thực hành Nhất thiết chủng trí, thì Bồ-tát từ tâm phát ý đầu tiên cho đến tâm sau cùng, làm sao thiện căn (gốc lành, những việc lành làm nền tảng sinh ra phước đức) được tăng thêm?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Nếu thực hành pháp hai thì thiện căn không được tăng thêm. Vì sao vậy? Vì tất cả phàm phu đều nương vào pháp hai, nên không tăng thêm được thiện căn. Bồ-tát ma-ha-tát thực hành pháp không hai, nên từ tâm phát ý đầu tiên cho đến tâm sau cùng, trong khoảng giữa ấy, thiện căn đều được tăng thêm. Vì thế, đối với Bồ-tát ma-ha-tát, tất cả trời, người và A-tu-la (một loài thần có sức mạnh lớn nhưng hay ganh ghét, tranh đấu) trong thế gian không ai có thể khuất phục, không ai có thể phá hoại thiện căn của vị ấy, khiến vị ấy rơi xuống địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật. Các pháp xấu ác, chẳng lành cũng không thể ngăn trở Bồ-tát, khiến vị ấy không thể thực hành Đàn-na ba-la-mật để tăng thêm thiện căn; cho đến Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy.”
“Thưa Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát vì thiện căn mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật chăng?”
Phật dạy: “Không phải vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát không vì thiện căn mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật, cũng không vì cái không phải thiện căn mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao vậy? Tu-bồ-đề! Theo pháp của Bồ-tát ma-ha-tát, nếu chưa cúng dường các đức Phật, chưa đầy đủ thiện căn, chưa gặp được bạn lành chân thật (người hiểu biết đúng đắn, dẫn dắt mình trên đường đạo), thì không thể đạt được Nhất thiết chủng trí.”
Tu-bồ-đề thưa: “Thưa Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát làm sao cúng dường các đức Phật, đầy đủ thiện căn, gặp được bạn lành chân thật, mà có thể đạt được Nhất thiết chủng trí?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát ý đã cúng dường các đức Phật. Mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển) do các đức Phật nói ra, từ Tu-đố-lộ (phần kinh văn trường hàng, giảng giải bằng văn xuôi) cho đến Ưu-ba-đề-xá (phần luận nghị, phân tích giải thích giáo lý), vị Bồ-tát ấy đều nghe, ghi nhớ, đọc tụng thuần thục, dùng tâm quán xét mà thông suốt. Nhờ thông suốt nên đạt được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất); nhờ đạt được đà-la-ni nên có thể khởi lên trí vô ngại (trí hiểu biết và giảng nói thông suốt không trở ngại); nhờ khởi lên trí vô ngại nên ở bất cứ nơi nào được sinh ra, cho đến khi đạt Tát-bà-nhã (trí biết tất cả), cũng không bao giờ quên mất.
Lại ở nơi các đức Phật gieo trồng thiện căn, được thiện căn ấy che chở, nên không bao giờ rơi vào các đường ác và các nạn (những hoàn cảnh khó gặp được Phật pháp). Nhờ nhân duyên thiện căn ấy, được thâm tâm (tâm sâu xa, chí thành hướng về đạo) thanh tịnh. Nhờ được thâm tâm thanh tịnh, nên có thể làm thanh tịnh cõi nước Phật, thành tựu chúng sinh. Nhờ được thiện căn che chở, nên luôn không rời bạn lành chân thật, tức là các đức Phật, các Bồ-tát ma-ha-tát và các vị Thanh văn có thể ngợi khen Phật, Pháp, Tăng. Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát phải cúng dường các đức Phật, gieo trồng thiện căn, gần gũi bạn lành.”
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video