Thiên 77 — Phẩm 77 – Sáu thí dụ

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa sang bờ bên kia; "Bát-nhã" là trí tuệ thấy rõ bộ mặt thật của mọi sự vật, "Ba-la-mật" là đến bờ bên kia, tức hạnh tu được làm trọn vẹn, đưa đến giải thoát), Phẩm Lục dụ (Sáu thí dụ) thứ bảy mươi bảy (bản Đan, tức bản Đại tạng khắc in ở nước Khiết Đan, ghi tên là Phẩm Mộng hóa lục độ: Phẩm sáu hạnh đưa sang bờ bên kia như mộng như hóa).

 Tu-bồ-đề (một trong mười đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng là người hiểu sâu nghĩa "không") thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Làm sao ở trong các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng) không tướng (không có hình tướng để nắm bắt), không thể phân biệt, tự tướng không (tướng riêng của từng pháp cũng là không), mà tu đầy đủ sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa sang bờ giải thoát), tức là Đàn-na ba-la-mật (bố thí: đem của cải, sức lực, giáo pháp giúp cho người), Thi-la ba-la-mật (trì giới: giữ gìn giới luật), Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục: chịu đựng điều trái ý mà không giận), Tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn: siêng năng tiến tu), Thiền-na ba-la-mật (thiền định: giữ tâm lắng yên chuyên nhất), Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ)? Bạch Thế Tôn! Làm sao trong pháp không có gì khác nhau mà lại phân biệt nói ra những tướng khác nhau? Làm sao Bát-nhã ba-la-mật bao gồm được bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định? Làm sao thực hành những pháp có tướng khác nhau mà lại dùng con đường chỉ có một tướng để đạt quả?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc tu hạnh rộng lớn để thành Phật cứu độ chúng sanh) trụ trong năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là sự nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự phân biệt hiểu biết) mà thấy chúng như mộng, như tiếng vang, như bóng, như sóng nắng (ảo ảnh do hơi nóng bốc lên trông như nước ở xa), như trò ảo thuật, như vật do thần thông biến hóa ra. Trụ trong đó mà thực hành bố thí, giữ giới, tu nhẫn nhục, siêng tinh tấn, nhập thiền định, tu trí tuệ. Bồ-tát biết năm ấm ấy thật sự như mộng, như tiếng vang, như bóng, như sóng nắng, như ảo thuật, như biến hóa; năm ấm như mộng thì không có tướng, cho đến như biến hóa thì không có tướng. Vì sao vậy? Vì mộng không có tự tánh (bản chất tự có, độc lập), tiếng vang, bóng, sóng nắng, ảo thuật, biến hóa đều không có tự tánh. Nếu pháp không có tự tánh thì pháp ấy không có tướng. Nếu pháp không có tướng thì pháp ấy chỉ có một tướng, tức là không tướng. Vì nhân duyên ấy, này Tu-bồ-đề, nên biết sự bố thí của Bồ-tát là không tướng, người cho là không tướng, người nhận là không tướng. Biết bố thí được như vậy thì có thể đầy đủ Đàn-na ba-la-mật, cho đến có thể đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật; có thể đầy đủ tứ niệm xứ (bốn phép quán chiếu: quán thân là không sạch, quán cảm thọ là khổ, quán tâm là vô thường, quán các pháp là không có cái ta) cho đến bát thánh đạo phần (tám chi của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng); có thể đầy đủ nội không (bên trong — các giác quan — là không) cho đến vô pháp hữu pháp không (cái không của cả pháp không có lẫn pháp có); có thể đầy đủ không tam-muội (tam-muội là trạng thái tâm định; không tam-muội là định quán mọi pháp đều không), vô tướng tam-muội (định quán mọi pháp không có hình tướng), vô tác tam-muội (định không còn mong cầu, tạo tác); có thể đầy đủ bát bối xả (tám phép định giúp quay lưng, buông bỏ sự tham đắm), cửu thứ đệ định (chín bậc định nhập lần lượt theo thứ tự liên tiếp), ngũ thần thông (năm năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước), năm trăm môn đà-la-ni (pháp tổng trì: năng lực ghi nhớ, giữ gìn không quên mọi pháp lành); có thể đầy đủ thập lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp), tứ vô ngại trí (bốn trí hiểu biết và diễn nói không trở ngại), thập bát bất cộng pháp (mười tám đức riêng có của Phật, không chung với hàng đệ tử).

 Bồ-tát ấy trụ trong các pháp vô lậu (trong sạch, không còn phiền não) do quả báo mà có này, bay đến vô lượng cõi nước ở phương Đông, cúng dường (dâng lễ vật với lòng cung kính) chư Phật áo quần, đồ ăn uống, cho đến tùy theo nhu cầu mà cúng dường. Cũng làm lợi ích chúng sanh: ai nên dùng bố thí để thu nhiếp thì dùng bố thí mà thu nhiếp; ai nên dùng trì giới để thu nhiếp thì dạy cho trì giới; ai nên dùng nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ để thu nhiếp thì dạy cho nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ mà thu nhiếp; cho đến ai nên dùng các thứ pháp lành để thu nhiếp thì dùng các thứ pháp lành mà thu nhiếp. Bồ-tát ấy thành tựu tất cả pháp lành này, nhận thân ở thế gian mà không bị sanh tử của thế gian làm nhiễm ô. Vì chúng sanh, Bồ-tát ở trên cõi trời, ở trong loài người mà hưởng sự tôn quý, giàu sang, vui sướng, rồi dùng sự tôn quý, giàu sang, vui sướng ấy để thu nhiếp chúng sanh. Bồ-tát ấy vì biết tất cả pháp không tướng, nên biết quả Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, bắt đầu vào dòng thánh) mà cũng không dừng trụ ở đó; biết quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (quả thánh thứ tư, dứt sạch phiền não, ra khỏi sanh tử) mà cũng không dừng trụ ở đó; biết đạo Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên) mà cũng không dừng trụ ở đó. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy dùng nhất thiết chủng trí (trí của Phật, biết rõ tất cả mọi pháp đến từng chi tiết) biết tất cả pháp rồi, thì sẽ đạt được nhất thiết chủng trí, không chung với hàng Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng) và Bích-chi Phật. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát biết tất cả pháp không tướng rồi, thì biết sáu ba-la-mật không tướng, cho đến biết tất cả pháp của Phật đều không tướng.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trụ trong năm ấm như mộng, như tiếng vang, như bóng, như sóng nắng, như ảo thuật, như biến hóa, có thể đầy đủ Thi-la ba-la-mật không tướng: đầy đủ giới, không thiếu, không phạm, không xen tạp, không bám chấp, được bậc thánh khen ngợi, là giới vô lậu, đi vào bát thánh đạo phần. Trụ trong giới ấy mà giữ tất cả các giới, tức là: giới danh tự (giới theo danh nghĩa, tên gọi), giới tự nhiên (giới tự nhiên mà giữ được, không cần thọ nhận), giới luật nghi (giới theo khuôn phép giới luật đã thọ), giới tác (giới biểu hiện ra qua hành động của thân và lời nói), giới vô tác (năng lực giữ giới ngầm có trong thân sau khi thọ giới, không biểu hiện ra ngoài), giới oai nghi (giới về cử chỉ đi, đứng, nằm, ngồi), giới phi oai nghi (?). Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu các giới mà không mong ước thế này: 'Nhờ nhân duyên giữ giới này, ta sẽ sanh vào dòng họ lớn Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa), dòng họ lớn Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ), nhà lớn cư sĩ (gia chủ giàu có), hoặc nhà vua nước nhỏ, hoặc nhà chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp), hoặc sanh lên cõi trời Tứ Thiên Vương, hoặc các cõi trời Tam Thập Tam, Dạ-ma, Đâu-suất-đà, Hóa Lạc, Tha Hóa Tự Tại (các tầng trời của cõi Dục).' Cũng không mong ước thế này: 'Nhờ nhân duyên giữ giới, ta sẽ được quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, quả A-na-hàm, quả A-la-hán, đạo Bích-chi Phật.' Vì sao vậy? Vì tất cả pháp không tướng, tức là một tướng. Pháp không tướng không thể đạt được pháp không tướng, pháp có tướng không thể đạt được pháp có tướng, pháp không tướng không thể đạt được pháp có tướng, pháp có tướng không thể đạt được pháp không tướng.

 Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật có thể đầy đủ Thi-la ba-la-mật không tướng mà vào Bồ-tát vị (địa vị vững chắc của Bồ-tát, không còn thoái lui). Vào Bồ-tát vị rồi, được vô sanh pháp nhẫn (sự chứng biết vững chắc, an trú không lay chuyển nơi lẽ thật rằng các pháp vốn không sanh không diệt), thực hành đạo chủng trí (trí biết rõ mọi con đường, mọi phương pháp tu để cứu độ chúng sanh), được năm thần thông do quả báo mà có. Trụ trong năm trăm môn đà-la-ni, được tứ vô ngại trí. Từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường chư Phật, thành tựu chúng sanh (giáo hóa, giúp chúng sanh tu tiến đến chỗ thành tựu), làm thanh tịnh cõi Phật. Tuy vào trong năm đường (năm nẻo luân hồi: trời, người, súc sanh, ngạ quỷ, địa ngục), nhưng quả báo của nghiệp sanh tử không thể làm nhiễm ô. Này Tu-bồ-đề! Ví như một vị chuyển luân thánh vương do biến hóa mà có, tuy ngồi, nằm, đi, đứng, nhưng không thấy chỗ đến, không thấy chỗ đi, không thấy chỗ đứng, chỗ ngồi, chỗ nằm, mà vẫn có thể làm lợi ích chúng sanh, cũng không nắm bắt chúng sanh. Bồ-tát cũng vậy. Này Tu-bồ-đề! Ví như Phật Tu-phiến-đa đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn khắp, tức quả vị Phật), vì ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) mà chuyển pháp luân (giảng dạy chánh pháp; ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), nhưng không có ai được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật) làm Bồ-tát; Ngài bèn hóa ra một vị Phật, rồi bỏ thân mạng, nhập vô dư Niết-bàn (Niết-bàn hoàn toàn, không còn sót lại thân xác do nghiệp báo). Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát cũng vậy, khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì có thể đầy đủ Thi-la ba-la-mật. Đầy đủ Thi-la ba-la-mật rồi thì thu nhiếp được tất cả pháp lành.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì trụ trong năm ấm như mộng, như tiếng vang, như bóng, như sóng nắng, như ảo thuật, như biến hóa, mà đầy đủ Sằn-đề ba-la-mật không tướng."

 "Bạch Thế Tôn! Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ Sằn-đề ba-la-mật không tướng?"

 "Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát trụ trong hai thứ nhẫn thì có thể đầy đủ Sằn-đề ba-la-mật. Hai thứ nhẫn là gì? Là sanh nhẫn (nhẫn đối với chúng sanh: chịu đựng sự mắng chửi, hãm hại của chúng sanh) và pháp nhẫn (nhẫn đối với pháp: an trú nơi lẽ các pháp không sanh). Từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành Phật dưới cội Bồ-đề), trong khoảng thời gian ấy, nếu tất cả chúng sanh đến mắng chửi bằng lời thô ác, hoặc dùng ngói đá, dao gậy đánh hại Bồ-tát, thì Bồ-tát ấy vì muốn đầy đủ Sằn-đề ba-la-mật nên cho đến một niệm ác cũng không sanh. Bồ-tát ấy suy nghĩ thế này: 'Ai mắng ta? Ai cắt xẻ ta? Ai dùng lời ác đối với ta? Ai dùng ngói đá, dao gậy làm hại ta?' Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy đối với tất cả pháp đã được nhẫn không tướng, thì làm sao lại nghĩ rằng: 'Người này mắng ta, hại ta'? Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành như vậy thì có thể đầy đủ Sằn-đề ba-la-mật. Vì Sằn-đề ba-la-mật này được đầy đủ nên được vô sanh pháp nhẫn."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là vô sanh pháp nhẫn? Nhẫn ấy dứt được gì? Biết được gì?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Được pháp nhẫn, cho đến không sanh chút pháp bất thiện nào, vì thế gọi là vô sanh nhẫn. Phiền não mà tất cả Bồ-tát dứt sạch, đó gọi là dứt. Dùng trí tuệ biết tất cả pháp không sanh, đó gọi là biết."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Vô sanh pháp nhẫn của hàng Thanh văn, Bích-chi Phật và vô sanh pháp nhẫn của Bồ-tát có gì khác nhau?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Cái trí và cái dứt của các vị Tu-đà-hoàn, đó gọi là nhẫn của Bồ-tát; cái trí và cái dứt của Tư-đà-hàm, đó gọi là nhẫn của Bồ-tát; cái trí và cái dứt của A-na-hàm, đó gọi là nhẫn của Bồ-tát; cái trí và cái dứt của A-la-hán, đó gọi là nhẫn của Bồ-tát; cái trí và cái dứt của Bích-chi Phật, đó gọi là nhẫn của Bồ-tát. Đó là chỗ khác nhau. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu nhẫn này thì vượt hơn tất cả hàng Thanh văn và Bích-chi Phật. Trụ trong vô sanh nhẫn do quả báo mà có này mà thực hành đạo Bồ-tát, có thể đầy đủ đạo chủng trí. Vì đầy đủ đạo chủng trí nên luôn không rời ba mươi bảy pháp trợ đạo (ba mươi bảy pháp hỗ trợ con đường giác ngộ) cùng không, vô tướng, vô tác tam-muội, luôn không rời năm thần thông. Vì không rời năm thần thông nên có thể thành tựu chúng sanh, làm thanh tịnh cõi Phật. Thành tựu chúng sanh, làm thanh tịnh cõi Phật rồi, sẽ đạt nhất thiết chủng trí. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ Sằn-đề ba-la-mật không tướng.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát trụ trong năm ấm không tướng, như mộng, như tiếng vang, như bóng, như sóng nắng, như ảo thuật, như biến hóa, mà thực hành thân tinh tấn và tâm tinh tấn. Nhờ thân tinh tấn mà khởi thần thông. Nhờ khởi thần thông mà đến các cõi nước mười phương, cúng dường chư Phật, làm lợi ích chúng sanh. Dùng sức thân tinh tấn giáo hóa chúng sanh, khiến họ trụ trong ba thừa. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì có thể đầy đủ tinh tấn ba-la-mật không tướng. Bồ-tát ấy dùng tâm tinh tấn, sự tinh tấn thánh vô lậu, đi vào trong bát thánh đạo phần, có thể đầy đủ Tỳ-lê-da ba-la-mật. Tỳ-lê-da ba-la-mật này bao gồm tất cả pháp lành, tức là tứ niệm xứ, tứ chánh cần (bốn sự siêng năng chân chánh: ngăn điều ác chưa sanh, dứt điều ác đã sanh, làm sanh điều lành chưa sanh, làm lớn thêm điều lành đã sanh), tứ như ý túc (bốn nền tảng của định giúp thành tựu như ý: ý muốn, siêng năng, tâm, suy xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, nhớ nghĩ, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy lớn mạnh), thất giác phần (bảy yếu tố giác ngộ), bát thánh đạo phần, tứ thiền (bốn bậc thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn bậc định của cõi Vô sắc), bát bối xả, cửu thứ đệ định, thập lực của Phật, tứ vô sở úy, tứ vô ngại trí, thập bát bất cộng pháp. Ở trong đó Bồ-tát thực hành các pháp này, sẽ đầy đủ nhất thiết chủng trí. Đầy đủ nhất thiết chủng trí rồi, dứt hết tất cả tập khí phiền não (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não), đầy đủ trọn vẹn thân có ba mươi hai tướng tốt, phóng ra ánh sáng vô lượng không gì sánh bằng. Phóng ánh sáng rồi, ba lần chuyển pháp luân với mười hai hành tướng (giảng Bốn Chân lý — khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ — qua ba lần: chỉ rõ, khuyên tu, chứng thực; mỗi chân lý ba lần, thành mười hai). Vì pháp luân được chuyển nên cõi tam thiên đại thiên (một thế giới lớn gồm một ngàn triệu thế giới nhỏ) rung động theo sáu cách, ánh sáng chiếu khắp cõi tam thiên đại thiên. Chúng sanh trong cõi tam thiên đại thiên nghe tiếng thuyết pháp, đều nhờ pháp ba thừa mà được độ thoát. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát trụ trong tinh tấn ba-la-mật thì có thể làm lợi ích lớn, và có thể đầy đủ nhất thiết chủng trí.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát trụ trong năm ấm không tướng, như mộng, như tiếng vang, như bóng, như sóng nắng, như ảo thuật, như biến hóa, mà có thể đầy đủ Thiền-na ba-la-mật."

 "Bạch Thế Tôn! Làm sao Bồ-tát trụ trong năm ấm như mộng, như tiếng vang, như bóng, như sóng nắng, như ảo thuật, như biến hóa, mà có thể đầy đủ Thiền-na ba-la-mật?"

 "Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát nhập sơ thiền (bậc thiền thứ nhất) cho đến nhập đệ tứ thiền (bậc thiền thứ tư); nhập từ, bi, hỷ, xả, nhập tâm vô lượng; nhập Vô biên hư không xứ (định quán hư không không có bờ bến) cho đến Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ (bậc định cao nhất của cõi Vô sắc, chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng); nhập không tam-muội, vô tướng tam-muội, vô tác tam-muội, nhập như điện quang tam-muội (định sáng tỏ chớp nhoáng như tia chớp), nhập như kim cang tam-muội (định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não), nhập thánh chánh tam-muội (định chân chánh của bậc thánh). Trừ tam-muội của chư Phật ra, các tam-muội khác, dù là tam-muội chung với Thanh văn, Bích-chi Phật, đều chứng, đều nhập; nhưng cũng không nhận lấy mùi vị của tam-muội, cũng không nhận lấy quả của tam-muội. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy biết tam-muội này có tánh không tướng, không có gì cả, thì làm sao lại ở nơi pháp không tướng mà nhận lấy mùi vị của pháp không tướng, ở nơi pháp không có gì mà nhận lấy mùi vị của pháp không có gì? Nếu không nhận lấy mùi vị thì không theo sức thiền định mà sanh vào cõi Sắc (cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) hay cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không còn hình sắc). Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy không thấy hai cõi ấy, cũng không thấy thiền, cũng không thấy người nhập thiền, cũng không thấy pháp dùng để nhập thiền, không thấy chỗ nhập thiền, tức là không nắm bắt được pháp ấy. Lúc ấy Bồ-tát có thể đầy đủ Thiền-na ba-la-mật không tướng; Bồ-tát dùng Thiền-na ba-la-mật này có thể vượt qua địa vị của Thanh văn và Bích-chi Phật."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Làm sao Bồ-tát nhờ đầy đủ Thiền-na ba-la-mật không tướng mà có thể vượt qua địa vị của Thanh văn và Bích-chi Phật?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ấy khéo học nội không, khéo học ngoại không (bên ngoài — các đối tượng của giác quan — là không), cho đến khéo học vô pháp hữu pháp không. Trong các cái không ấy, không có pháp nào có chỗ để trụ, dù là quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, quả A-na-hàm, quả A-la-hán, cho đến nhất thiết chủng trí; các pháp ấy đều không, và cái không ấy cũng không. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành các cái không như vậy thì có thể vào trong Bồ-tát vị."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát vị của Bồ-tát Ma-ha-tát? Thế nào là chẳng phải Bồ-tát vị?"

 "Này Tu-bồ-đề! Tất cả những gì còn có chỗ đạt được, đó chẳng phải là Bồ-tát vị; tất cả những gì không có chỗ đạt được, đó là Bồ-tát vị."

 "Bạch Thế Tôn! Thế nào là có chỗ đạt được? Thế nào là không có chỗ đạt được?"

 "Này Tu-bồ-đề! Sắc là có chỗ đạt được; thọ, tưởng, hành, thức là có chỗ đạt được; mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý cho đến nhất thiết chủng trí là có chỗ đạt được; đó chẳng phải là Bồ-tát vị. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát vị là nơi các pháp không thể chỉ ra, không thể nói ra. Những pháp nào không thể chỉ ra, không thể nói ra? Đó là sắc cho đến nhất thiết chủng trí. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề! Tánh của sắc là không thể chỉ ra, không thể nói ra, cho đến tánh của nhất thiết chủng trí là không thể chỉ ra, không thể nói ra. Này Tu-bồ-đề! Như vậy gọi là Bồ-tát vị. Bồ-tát ấy vào trong Bồ-tát vị thì tất cả thiền định, tam-muội đều đầy đủ, mà còn không theo sức thiền định, tam-muội để thọ sanh, huống gì lại trụ trong dâm dục, giận dữ, si mê mà khởi nghiệp tội rồi thọ sanh? Bồ-tát chỉ trụ trong pháp như huyễn mà làm lợi ích chúng sanh, cũng không nắm bắt chúng sanh, cũng không nắm bắt cái huyễn, tức là không có chỗ đạt được. Lúc ấy có thể thành tựu chúng sanh, làm thanh tịnh cõi Phật. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Bồ-tát đầy đủ Thiền-na ba-la-mật không tướng, cho đến có thể chuyển pháp luân, tức là bánh xe pháp không thể nắm bắt.

 "Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì biết tất cả pháp như mộng, như tiếng vang, như bóng, như sóng nắng, như ảo thuật, như biến hóa."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát làm sao biết tất cả pháp như mộng, như tiếng vang, như bóng, như sóng nắng, như ảo thuật, như biến hóa?" "Này Tu-bồ-đề! (?) Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì không thấy mộng, không thấy người thấy mộng; không thấy tiếng vang, không thấy người nghe tiếng vang; không thấy bóng, không thấy người thấy bóng; không thấy sóng nắng, không thấy người thấy sóng nắng; không thấy ảo thuật, không thấy người xem ảo thuật; không thấy vật biến hóa, không thấy người thấy vật biến hóa. Vì sao vậy? Vì mộng, tiếng vang, bóng, sóng nắng, ảo thuật, biến hóa đều là những pháp điên đảo (thấy biết sai lệch, trái ngược với sự thật) của kẻ phàm phu ngu si. A-la-hán không thấy mộng, không thấy người thấy mộng, cho đến không thấy vật biến hóa, không thấy người thấy vật biến hóa. Bích-chi Phật, Bồ-tát Ma-ha-tát và chư Phật cũng không thấy mộng, cũng không thấy người thấy mộng, cho đến không thấy vật biến hóa, cũng không thấy người thấy vật biến hóa. Vì sao vậy? Vì tất cả pháp có tánh không có gì cả, không sanh, không cố định. Nếu pháp có tánh không có gì cả, không sanh, không cố định, thì Bồ-tát Ma-ha-tát sẽ thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thế nào? Ở trong đó mà chấp lấy tướng sanh, tướng cố định thì không đúng. Vì sao vậy? Vì nếu các pháp ít nhiều có tánh, có sanh, có cố định, thì không gọi là Bát-nhã Ba-la-mật.

 Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì không bám chấp vào sắc cho đến không bám chấp vào thức; không bám chấp vào cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dâm dục), cõi Sắc, cõi Vô sắc; không bám chấp vào các thiền, giải thoát, tam-muội; không bám chấp vào tứ niệm xứ cho đến bát thánh đạo phần; không bám chấp vào không tam-muội, vô tướng tam-muội, vô tác tam-muội; không bám chấp vào Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tỳ-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật. Vì không bám chấp nên có thể đầy đủ sơ địa của Bồ-tát (địa thứ nhất trong mười địa, tức mười bậc tu chứng của Bồ-tát), mà ở trong sơ địa cũng không sanh bám chấp. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy không nắm bắt được địa ấy, thì làm sao sanh bám chấp? Cho đến thập địa cũng như vậy. Bồ-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà cũng không nắm bắt được Bát-nhã Ba-la-mật. Nếu khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà không nắm bắt được Bát-nhã Ba-la-mật, thì lúc ấy thấy tất cả pháp đều vào trong Bát-nhã Ba-la-mật, mà cũng không nắm bắt được các pháp ấy. Vì sao vậy? Vì các pháp ấy với Bát-nhã Ba-la-mật không hai, không khác. Vì sao vậy? Vì các pháp đều vào trong như (chân như: cái như thật, không biến đổi của mọi sự vật), pháp tánh (bản tánh chân thật của các pháp), thật tế (chỗ tận cùng của sự thật), nên không có phân biệt."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu các pháp không tướng, không phân biệt, thì làm sao lại nói đây là lành, đây là chẳng lành; đây là hữu lậu (còn phiền não), đây là vô lậu; đây là thế gian, đây là xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian); đây là hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác), đây là vô vi (pháp không do tạo tác, không sanh không diệt)?"

 "Này Tu-bồ-đề! Ý ông nghĩ sao, trong thật tướng (bộ mặt thật) của các pháp, có pháp nào có thể nói là lành hay chẳng lành, cho đến là hữu vi hay vô vi; là quả Tu-đà-hoàn cho đến A-la-hán, là Bích-chi Phật, là Bồ-tát, là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề hay không?"

 "Bạch Thế Tôn! Không thể nói được."

 "Này Tu-bồ-đề! Vì nhân duyên ấy, nên biết tất cả pháp không tướng, không phân biệt, không sanh, không cố định, không thể chỉ ra. Này Tu-bồ-đề! Thuở xưa khi Ta thực hành đạo Bồ-tát, cũng không có pháp nào có tánh để nắm bắt, dù là sắc, hoặc thọ, tưởng, hành, thức, cho đến hữu vi, vô vi, quả Tu-đà-hoàn cho đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, từ lúc mới phát tâm cho đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, phải khéo học tánh của các pháp. Khéo học tánh của các pháp, đó gọi là con đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đi theo con đường này thì có thể đầy đủ sáu ba-la-mật, thành tựu chúng sanh, làm thanh tịnh cõi Phật. Trụ trong pháp này mà đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, dùng pháp ba thừa độ thoát chúng sanh, mà cũng không bám chấp vào ba thừa. Như vậy, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát nên dùng pháp không tướng mà học Bát-nhã Ba-la-mật."

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ hai mươi ba (hết).

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ hai mươi bốn.

 Do Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Cưu-ma-la-thập, người nước Quy Tư (một vương quốc cổ ở vùng Tân Cương ngày nay), dịch vào đời Hậu Tần (một triều đại ở miền Bắc Trung Hoa vào cuối thế kỷ thứ tư, đầu thế kỷ thứ năm).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video