Thiên 79 — Phẩm 79 – Khéo thông đạt

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh nói về trí tuệ lớn lao đưa người vượt qua biển sinh tử để đến bờ giác ngộ), phẩm thứ bảy mươi chín: Thiện Đạt (thông suốt một cách khéo léo).

 Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ Không) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Thế nào là Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) khéo thông suốt tướng của các pháp (hình thái, đặc tính của mọi sự vật, hiện tượng)?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ví như người hoá (người do phép thần thông biến hiện ra, không có thật): người ấy không làm theo tham dục, giận dữ, ngu si; không vướng vào sắc cho đến thức (năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác và vật chất; thụ là cảm nhận vui, khổ; tưởng là nhận biết hình ảnh, khái niệm; hành là các ý muốn, tạo tác của tâm; thức là sự phân biệt, hay biết); không vướng vào pháp bên trong và bên ngoài (thân tâm mình và cảnh vật bên ngoài); không vướng vào các phiền não kết sử (những thứ trói buộc và sai khiến tâm như tham, giận, si mê); không vướng vào pháp hữu lậu (pháp còn rỉ chảy phiền não, còn dẫn đến sinh tử) hay pháp vô lậu (pháp đã sạch phiền não), pháp thế gian hay pháp xuất thế gian (pháp vượt ra ngoài thế gian), pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hay pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt); cũng không có thánh quả (quả vị chứng đắc của bậc thánh). Bồ-tát cũng như vậy: không có các pháp ấy, cũng không phân biệt các pháp ấy. Đó gọi là khéo thông suốt tướng của các pháp."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Người hoá làm sao có tu đạo được?"

 Phật dạy: "Người hoá tu đạo thì không nhơ không sạch, cũng không ở trong vòng sinh tử của năm đường (năm cõi tái sinh: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời). Tu-bồ-đề! Ý ông nghĩ sao, người do Phật hoá ra có gốc rễ, có sự việc thật không? Có nhơ có sạch không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Không ạ. Người do Phật hoá ra không có gốc rễ, không có sự việc thật, cũng không nhơ không sạch, cũng không ở trong sinh tử của năm đường."

 "Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn) khéo thông suốt tướng các pháp cũng như thế."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Mọi sắc đều như huyễn hoá chăng? Thụ, tưởng, hành, thức đều như huyễn hoá chăng?"

 Phật dạy: "Mọi sắc đều như huyễn hoá; mọi thụ, tưởng, hành, thức đều như huyễn hoá."

 "Bạch Thế Tôn! Nếu mọi sắc đều như huyễn hoá, mọi thụ, tưởng, hành, thức đều như huyễn hoá, thì mọi pháp đều như huyễn hoá. Người hoá không có sắc, không có thụ, tưởng, hành, thức, không nhơ không sạch, không có sinh tử trong năm đường, cũng không có chốn giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của sinh tử). Vậy Bồ-tát có công dụng gì?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ý ông nghĩ sao, khi Bồ-tát Ma-ha-tát xưa kia tu đạo Bồ-tát, có thấy chúng sinh nào được giải thoát khỏi địa ngục, ngạ quỷ (loài quỷ đói), súc sinh, cõi trời, cõi người không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn, không ạ!"

 Phật dạy: "Đúng vậy, đúng vậy! Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế, không thấy chúng sinh được giải thoát khỏi tam giới (ba cõi: Dục giới là cõi còn ham muốn; Sắc giới là cõi chỉ còn thân hình vi tế; Vô sắc giới là cõi chỉ còn tâm thức, không có thân). Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát thấy biết mọi pháp đều như huyễn (như trò ảo thuật), như hoá (như vật do thần thông biến ra)."

 "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấy biết mọi pháp như huyễn như hoá, thì vì việc gì mà tu sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa sang bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), bốn thiền (bốn bậc thiền định thuộc cõi Sắc), bốn tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo niềm vui người khác, xả là buông bỏ, bình đẳng), bốn định vô sắc (bốn bậc định thuộc cõi Vô sắc), ba mươi bảy pháp trợ đạo (ba mươi bảy phương pháp tu giúp đạt giác ngộ), cho đến tu đại từ bi (lòng thương lớn, ban vui cứu khổ cho mọi loài), làm thanh tịnh cõi Phật (gây dựng cõi nước trong sạch nơi mình sẽ thành Phật), thành tựu chúng sinh (giáo hoá, giúp chúng sinh tiến tới giải thoát)?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu chúng sinh tự biết các pháp như huyễn như hoá, thì Bồ-tát Ma-ha-tát quyết không vì chúng sinh mà tu đạo Bồ-tát suốt a-tăng-kỳ kiếp (khoảng thời gian dài không thể đếm xuể; kiếp là đơn vị thời gian cực dài). Tu-bồ-đề! Vì chúng sinh tự mình không biết các pháp như huyễn như hoá, cho nên Bồ-tát Ma-ha-tát trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp tu sáu ba-la-mật, thành tựu chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (giác ngộ vô thượng, chân chính, trọn khắp — tức sự giác ngộ cao nhất, viên mãn của Phật)."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu mọi pháp như giấc mộng, như tiếng vang, như cái bóng, như ảo ảnh nắng (bóng nắng dợn trông như nước giữa đồng), như trò huyễn thuật, như vật biến hoá, thì chúng sinh đang ở chỗ nào để Bồ-tát tu sáu ba-la-mật mà kéo họ ra?"

 "Tu-bồ-đề! Chúng sinh chỉ ở trong danh tướng (tên gọi và hình tướng) cùng sự nhớ nghĩ, phân biệt hư dối. Vì thế Bồ-tát tu Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ đưa sang bờ giác ngộ) để kéo chúng sinh ra khỏi danh tướng hư dối."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là danh? Thế nào là tướng?"

 Phật dạy: "Danh này là gượng đặt ra, chỉ là tạm lập. Như nói: đây là sắc, đây là thụ, tưởng, hành, thức; đây là nam, đây là nữ; đây là lớn, đây là nhỏ; đây là địa ngục, đây là súc sinh, đây là ngạ quỷ, đây là người, đây là trời; đây là hữu vi, đây là vô vi; đây là quả Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, bậc đã bước vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (quả thánh thứ tư, cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), đạo Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe Phật dạy); đây là Phật đạo.

 Tu-bồ-đề! Mọi pháp do nhiều duyên hoà hợp mà thành đều chỉ là tên gọi tạm; dùng tên gọi để nắm lấy các pháp, vì thế gọi là danh. Mọi pháp hữu vi chỉ có danh và tướng, kẻ phàm phu ngu muội lại sinh bám chấp vào đó. Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã ba-la-mật, nhờ sức phương tiện (sự khéo léo tuỳ hoàn cảnh để dẫn dắt người khác), dạy họ lìa bỏ tên gọi, nói rằng: 'Hỡi chúng sinh! Danh ấy chỉ là tên rỗng, sinh ra từ sự nhớ nghĩ phân biệt hư dối; các người chớ bám vào nhớ nghĩ hư dối. Việc này đầu đuôi đều không có, vì tự tính vốn không (bản chất tự có của nó vốn trống rỗng), người trí không bám vào.' Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã ba-la-mật, nhờ sức phương tiện mà thuyết pháp cho chúng sinh. Tu-bồ-đề! Đó là danh.

 Thế nào là tướng? Tu-bồ-đề! Có hai loại tướng mà phàm phu bám vào. Hai loại nào? Một là sắc tướng (tướng của những pháp có hình chất), hai là vô sắc tướng (tướng của những pháp không có hình chất, như tâm). Tu-bồ-đề! Thế nào gọi là sắc tướng? Mọi sắc, hoặc thô hoặc tế, hoặc đẹp hoặc xấu, đều là không. Trong pháp không ấy mà nhớ nghĩ phân biệt, tâm bám chấp nắm lấy tướng, đó gọi là sắc tướng. Thế nào là vô sắc tướng? Đối với các pháp không hình chất mà nhớ nghĩ phân biệt, tâm bám chấp nắm lấy tướng nên sinh phiền não, đó gọi là vô sắc tướng. Bồ-tát Ma-ha-tát này tu Bát-nhã ba-la-mật, nhờ sức phương tiện dạy chúng sinh lìa bỏ sự bám chấp vào tướng ấy; trong pháp vô tướng (không có hình tướng nào để nắm bắt) khiến họ không rơi vào hai pháp đối đãi, tức là 'đây là có tướng', 'đây là không tướng'. Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã ba-la-mật, dạy chúng sinh lìa bỏ tướng, khiến họ an trú trong tính vô tướng."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu mọi pháp chỉ có danh tướng, thì làm sao Bồ-tát tu Bát-nhã ba-la-mật mà có thể tự làm lợi ích cho mình, lại dạy người khác được điều lợi tốt lành? Làm sao Bồ-tát đầy đủ các địa (các tầng bậc tu chứng của Bồ-tát), đi từ địa này lên địa khác, giáo hoá chúng sinh khiến họ đạt được tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát)?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu các pháp có gốc rễ nhất định, chứ không chỉ là danh tướng, thì Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu Bát-nhã ba-la-mật không thể tự làm lợi ích cho mình, cũng không thể làm lợi ích cho người khác. Tu-bồ-đề! Các pháp không có gốc rễ, không có sự việc thật, chỉ có danh tướng. Vì vậy Bồ-tát khi tu Bát-nhã ba-la-mật có thể đầy đủ Thiền-na ba-la-mật (hạnh thiền định đưa sang bờ giác), vì vô tướng; đầy đủ Tì-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn), Sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục), Thi-la ba-la-mật (hạnh trì giới), Đàn-na ba-la-mật (hạnh bố thí), vì vô tướng. Đầy đủ ba-la-mật của bốn thiền, ba-la-mật của bốn tâm vô lượng, ba-la-mật của bốn định vô sắc, vì vô tướng. Đầy đủ ba-la-mật của bốn niệm xứ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm thụ, quán tâm, quán các pháp), vì vô tướng; cho đến đầy đủ ba-la-mật của tám thánh đạo phần (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng), vì vô tướng. Đầy đủ ba-la-mật của nội không (tính không của các pháp bên trong thân tâm), vì vô tướng; cho đến đầy đủ ba-la-mật của vô pháp hữu pháp không (tính không của cả cái không có lẫn cái có — loại cuối cùng trong các loại không), vì vô tướng. Đầy đủ ba-la-mật của giải thoát (tám pháp giải thoát, tức tám tầng định giúp lìa bỏ trói buộc), vì vô tướng; đầy đủ ba-la-mật của chín thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau từ thấp lên cao), vì vô tướng. Đầy đủ ba-la-mật của mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), cho đến đầy đủ ba-la-mật của mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có, không chung với các bậc khác), vì vô tướng. Bồ-tát này vì vô tướng nên tự mình đầy đủ các pháp lành ấy, lại dạy người khác cũng đầy đủ pháp lành, vì vô tướng. Tu-bồ-đề! Nếu tướng của các pháp quả thật có, dù chỉ bằng sợi lông mảy may, thì Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu Bát-nhã ba-la-mật không thể biết các pháp là vô tướng, không có nhớ nghĩ bám víu, để đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, và cũng không thể dạy chúng sinh đạt được pháp vô lậu. Vì sao? Vì mọi pháp vô lậu đều vô tướng, không có nhớ nghĩ bám víu. Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã ba-la-mật, dùng pháp vô lậu làm lợi ích cho chúng sinh."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu mọi pháp vô tướng, không nhớ nghĩ, thì làm sao lại kể ra: đây là pháp Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng), đây là pháp Bích-chi Phật, đây là pháp Bồ-tát, đây là pháp Phật?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ý ông nghĩ sao, pháp vô tướng có khác với pháp Thanh văn không?"

 "Bạch Thế Tôn, không ạ!" — "Pháp vô tướng có khác với pháp Bích-chi Phật, pháp Bồ-tát, pháp Phật không?"

 "Bạch Thế Tôn, không ạ!"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Pháp vô tướng chính là quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, quả A-na-hàm, quả A-la-hán, pháp Bích-chi Phật, pháp Bồ-tát, pháp Phật."

 Tu-bồ-đề thưa: "Đúng như vậy, bạch Thế Tôn!"

 "Tu-bồ-đề! Vì lẽ ấy, nên biết mọi pháp đều vô tướng. Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát học lẽ mọi pháp vô tướng này thì pháp lành được tăng thêm, tức là sáu ba-la-mật, bốn thiền, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc, bốn niệm xứ, cho đến mười tám pháp bất cộng. Vì sao? Vì Bồ-tát không coi pháp nào khác là cốt yếu bằng ba cửa giải thoát, tức là không, vô tướng, vô tác (ba cửa ngõ dẫn đến giải thoát: thấy mọi pháp trống rỗng; thấy mọi pháp không có hình tướng để bám; không mong cầu, không tạo tác). Vì sao vậy? Vì mọi pháp lành đều nằm trong ba cửa giải thoát. Vì sao? Mọi pháp tự tướng vốn không, đó gọi là cửa giải thoát Không; mọi pháp không có tướng, đó gọi là cửa giải thoát Vô tướng; mọi pháp không có tướng tạo tác, không có tướng sinh khởi, đó gọi là cửa giải thoát Vô tác. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học ba cửa giải thoát, thì lúc ấy có thể học tướng của năm ấm (tức năm uẩn), học tướng của mười hai nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý và sáu đối tượng của chúng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, các pháp), học tướng của mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức tương ứng), học bốn thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), pháp mười hai nhân duyên (mười hai mắt xích nối tiếp nhau dẫn đến vòng sinh tử), học nội không, ngoại không (tính không của cảnh vật bên ngoài) cho đến vô pháp hữu pháp không, học sáu ba-la-mật, bốn niệm xứ cho đến tám thánh đạo phần, học mười lực của Phật, bốn vô sở uý (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), bốn trí vô ngại (bốn trí biện thuyết thông suốt không gì ngăn trở), mười tám pháp bất cộng."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã ba-la-mật thế nào để có thể học tướng của năm thụ ấm (năm uẩn khi bị chấp giữ, bám víu)?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã ba-la-mật, biết tướng của sắc, biết sự sinh diệt của sắc, biết 'như' của sắc (chân như: bản thể chân thật, như như không đổi của sự vật). Thế nào là biết tướng của sắc? Biết sắc rốt ráo là không, tách ra bên trong thì từng phần đều rời rạc (?), hư rỗng, không thật, ví như bọt nước không bền chắc; đó là biết tướng của sắc. Thế nào là biết sự sinh diệt của sắc? Khi sắc sinh ra thì không từ đâu đến, khi mất đi thì không đi về đâu; không đến không đi như vậy, đó là biết tướng sinh diệt của sắc. Thế nào là biết 'như' của sắc? 'Như' của sắc này không sinh không diệt, không đến không đi, không tăng không giảm, không nhơ không sạch, đó gọi là biết 'như' của sắc. Tu-bồ-đề! 'Như' có nghĩa là như thật, không hư dối; trước thế nào thì sau và giữa cũng vậy, luôn không đổi khác; đó là biết 'như' của sắc.

 Thế nào là biết tướng của thụ? Thế nào là biết sự sinh diệt của thụ? Thế nào là biết 'như' của thụ? Bồ-tát biết tướng các cảm thụ như bong bóng trong nước, vừa nổi lên liền tan; đó là biết tướng của thụ. Biết sự sinh diệt của thụ là: các cảm thụ không từ đâu đến, đi không về đâu; đó là biết sự sinh diệt của thụ. Biết 'như' của thụ là: 'như' ấy không sinh không diệt, không đến không đi, không tăng không giảm, không nhơ không sạch; đó là biết 'như' của thụ.

 Thế nào là biết tướng của tưởng? Thế nào là biết sự sinh diệt của tưởng? Thế nào là biết 'như' của tưởng? Biết tướng của tưởng là: tưởng giống như ảo ảnh nắng, nước không có thật mà người ta lầm sinh ý tưởng là nước; đó là biết tướng của tưởng. Biết sự sinh diệt của tưởng là: tưởng không từ đâu đến, đi không về đâu; đó là biết sự sinh diệt của tưởng. Biết 'như' của tưởng là: 'như' của các tưởng không sinh không diệt, không đến không đi, không tăng không giảm, không nhơ không sạch, không rời khỏi thực tướng (tướng chân thật của các pháp); đó là biết 'như' của tưởng.

 Thế nào là biết tướng của hành? Thế nào là biết sự sinh diệt của hành? Thế nào là biết 'như' của hành? Biết tướng của hành là: hành như cây chuối, bóc từng bẹ lá ra cũng không tìm được lõi cứng chắc; đó là biết tướng của hành. Biết sự sinh diệt của hành là: các hành sinh ra không từ đâu đến, mất đi không về đâu; đó là biết sự sinh diệt của hành. Biết 'như' của hành là: các hành không sinh không diệt, không đến không đi, không tăng không giảm, không nhơ không sạch; đó là biết 'như' của hành.

 Thế nào là biết tướng của thức? Thế nào là biết sự sinh diệt của thức? Thế nào là biết 'như' của thức? Biết tướng của thức là: thức như nhà ảo thuật làm phép hiện ra bốn loại binh (voi, ngựa, xe, quân bộ) mà chẳng có gì thật; tướng của thức cũng như thế, đó là biết tướng của thức. Biết sự sinh diệt của thức là: thức khi sinh không từ đâu đến, khi diệt không đi về đâu; đó là biết sự sinh diệt của thức. Biết 'như' của thức là: biết thức không sinh không diệt, không đến không đi, không nhơ không sạch, không tăng không giảm; đó là biết 'như' của thức.

 Thế nào là biết các nhập? Mắt thì tính của mắt là không, cho đến ý thì tính của ý là không; hình sắc thì tính của hình sắc là không, cho đến pháp thì tính của pháp là không. Thế nào là biết các giới? Mắt và nhãn giới đều không; hình sắc và sắc giới đều không; nhãn thức và nhãn thức giới đều không; cho đến ý thức giới cũng như vậy. Thế nào là biết bốn thánh đế? Khi biết khổ thánh đế (chân lý về khổ) thì lìa bỏ hai pháp đối đãi, biết khổ đế không hai không khác, đó gọi là khổ thánh đế. Tập (nguyên nhân gây khổ), tận (sự diệt sạch khổ), đạo (con đường diệt khổ) cũng như vậy. Thế nào là biết 'như' của khổ? Biết khổ thánh đế chính là 'như', 'như' chính là khổ thánh đế. Tập, tận, đạo cũng như vậy. Thế nào là biết mười hai nhân duyên? Biết mười hai nhân duyên có tướng không sinh, đó gọi là biết mười hai nhân duyên."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu Bát-nhã ba-la-mật mà phân biệt biết từng pháp một, chẳng lẽ không dùng tính của sắc mà phá hoại pháp tính (bản tính chân thật chung của mọi pháp), cho đến dùng tính của nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết trọn vẹn và chi tiết mọi pháp) mà phá hoại pháp tính hay sao?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu ngoài pháp tính còn có pháp khác, thì mới phá hoại pháp tính; nhưng ngoài pháp tính, không tìm được pháp nào, vì thế không phá hoại. Vì sao? Tu-bồ-đề! Phật và các đệ tử Phật biết rằng ngoài pháp tính không tìm được pháp nào; vì không tìm được, nên không nói ngoài pháp tính còn có pháp. Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã ba-la-mật nên học pháp tính."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát nếu học pháp tính, thì thành ra chẳng học gì cả."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát Ma-ha-tát học pháp tính tức là học mọi pháp. Vì sao? Vì mọi pháp chính là pháp tính."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên gì mà mọi pháp chính là pháp tính?"

 Phật dạy: "Mọi pháp đều đi vào tính vô tướng, vô vi; vì lẽ ấy, học pháp tính tức là học mọi pháp."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu mọi pháp chính là pháp tính, thì Bồ-tát Ma-ha-tát cần gì học Bát-nhã ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Tì-lê-da ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Đàn-na ba-la-mật? Bồ-tát Ma-ha-tát cần gì học thiền thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư? Cần gì học từ, bi, hỷ, xả? Cần gì học Vô biên hư không xứ (cõi định thấy hư không vô tận), Vô biên thức xứ (cõi định thấy thức vô tận), Vô sở hữu xứ (cõi định không có gì cả), Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ (cõi định chẳng phải có tưởng, chẳng phải không có tưởng)? Cần gì học bốn niệm xứ, bốn chính cần (bốn sự siêng năng chân chính: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm điều lành chưa sinh, tăng điều lành đã sinh), bốn như ý túc (bốn nền tảng của thần thông như ý), năm căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, chính niệm, thiền định, trí tuệ), năm lực (năm gốc lành ấy khi đã thành sức mạnh), bảy giác phần (bảy yếu tố giúp giác ngộ), tám thánh đạo phần? Cần gì học cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô tác? Cần gì học tám bối xả (tám pháp định lìa bỏ sự bám víu vào cõi Dục và cõi Sắc, cũng gọi là tám giải thoát), chín thứ đệ định, mười lực của Phật, bốn vô sở uý, bốn trí vô ngại, mười tám pháp bất cộng? Cần gì học sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thần túc, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, thiên nhãn, lậu tận)? Cần gì học ba mươi hai tướng (ba mươi hai dấu hiệu tốt đẹp nổi bật trên thân Phật), tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm theo các tướng)? Cần gì học để sinh vào dòng lớn Sát-lợi (dòng dõi vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ), dòng lớn Bà-la-môn (dòng dõi tu sĩ, người lo việc tế lễ), nhà lớn cư sĩ (nhà giàu sang có thế lực trong giới bình dân)? Cần gì học để sinh vào trời Tứ Thiên vương (tầng trời thấp nhất của cõi Dục, do bốn vị vua trời cai quản), trời Tam thập tam (trời Đao-lợi, nơi ba mươi ba vị trời cai quản, trên đỉnh núi Tu-di), trời Dạ-ma, trời Đâu-suất-đà, trời Hoá lạc, trời Tha hoá tự tại (các tầng trời cõi Dục, càng lên càng cao)? Cần gì học để sinh vào chỗ ở của Phạm thiên vương (vua trời Phạm thiên, đứng đầu tầng trời thấp nhất của cõi Sắc), trời Quang âm, trời Biến tịnh, trời Quảng quả, trời Vô tưởng, trời Tịnh cư (các tầng trời cõi Sắc; trời Tịnh cư là nơi bậc thánh A-na-hàm sinh về)? Cần gì học để sinh vào Vô biên không xứ, sinh vào Vô biên thức xứ, sinh vào Vô sở hữu xứ, sinh vào Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ? Cần gì học địa sơ phát ý (bậc mới phát tâm cầu giác ngộ), rồi địa thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, thứ mười? Cần gì học địa Thanh văn, địa Bích-chi Phật, Bồ-tát pháp vị (địa vị vững chắc của Bồ-tát, chắc chắn sẽ thành Phật, không còn thoái lui)? Cần gì học thành tựu chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật? Cần gì học các đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi pháp không quên mất)? Cần gì học nhạo thuyết (tài biện thuyết, ưa nói pháp không cùng tận)? Cần gì học A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, học xong thì được nhất thiết chủng trí, biết mọi pháp? Bạch Thế Tôn! Trong pháp tính của các pháp không có những phân biệt ấy. Bạch Thế Tôn! E rằng Bồ-tát sẽ rơi vào đường sai chăng? Vì sao? Bạch Thế Tôn! Trong pháp tính không có những phân biệt như vậy; trong pháp tính không có sắc, không có thụ, tưởng, hành, thức; mà pháp tính của các pháp cũng không lìa sắc, thụ, tưởng, hành, thức. Sắc chính là pháp tính, pháp tính chính là sắc; thụ, tưởng, hành, thức cũng như vậy; mọi pháp cũng như vậy."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng vậy, đúng vậy! Như lời ông nói. Sắc chính là pháp tính; thụ, tưởng, hành, thức chính là pháp tính. Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã ba-la-mật, nếu thấy ngoài pháp tính có pháp nào khác, thì đó không phải là cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã ba-la-mật, biết tính của mọi pháp chính là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì thế, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu Bát-nhã ba-la-mật, biết mọi pháp chính là pháp tính rồi, liền dùng danh tướng để nói về pháp vốn không có danh tướng, như nói: đây là sắc, đây là thụ, tưởng, hành, thức, cho đến đây là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Tu-bồ-đề! Ví như một nhà ảo thuật tài giỏi, hoặc học trò của nhà ảo thuật, đứng giữa chỗ đông người làm trò ảo thuật, biến ra đủ thứ hình sắc: trai gái, voi ngựa, vườn rừng đẹp đẽ, nhà cửa quán xá, suối chảy ao tắm, quần áo, đồ nằm, hương hoa, chuỗi ngọc, cỗ bàn ăn uống, bày các trò ca nhạc cho mọi người vui; lại biến ra người để làm việc bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, tu trí tuệ. Nhà ảo thuật ấy lại biến ra dòng lớn Sát-lợi, dòng lớn Bà-la-môn, nhà lớn cư sĩ, cõi trời Tứ Thiên vương, trời Tam thập tam trên núi Tu-di (núi chúa ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), trời Dạ-ma, trời Đâu-suất-đà, trời Hoá lạc, trời Tha hoá tự tại để cho mọi người xem; lại biến ra trời Phạm chúng (tầng trời của dân chúng Phạm thiên, thuộc cõi Sắc) cho đến trời Phi hữu tưởng phi vô tưởng; lại biến ra bậc Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật, Bồ-tát Ma-ha-tát, từ lúc mới phát tâm tu Đàn-na ba-la-mật, Thi-la ba-la-mật, Sằn-đề ba-la-mật, Tì-lê-da ba-la-mật, Thiền-na ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật, tu địa thứ nhất cho đến tu địa thứ mười, vào địa vị Bồ-tát, dùng thần thông tự tại như dạo chơi, thành tựu chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật, tự tại dạo chơi trong các thiền, giải thoát, tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên nhất), thực hành mười lực của Phật, bốn vô sở uý, bốn trí vô ngại, mười tám pháp bất cộng, đại từ đại bi, đầy đủ thân Phật với ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp phụ, để cho mọi người xem. Trong đám đông, kẻ không có trí khen là chưa từng có: 'Người này tài giỏi, khéo làm đủ việc để mọi người vui, nào đủ thứ hình sắc, cho đến thân Phật trang nghiêm với ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp phụ.' Còn người có trí (?) thì suy nghĩ mà nói: 'Thật là chưa từng có! Trong đây không có việc gì thật, vậy mà dùng những thứ không có để làm vui mọi người, khiến như có hình tướng; thật ra không có tướng của sự việc, không có tướng của cái có.'

 Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát không thấy có pháp nào lìa pháp tính mà tu Bát-nhã ba-la-mật; nhờ sức phương tiện, tuy không thấy có chúng sinh nào nhưng vẫn tự mình bố thí, cũng dạy người bố thí, khen ngợi pháp bố thí, vui mừng khen ngợi người làm việc bố thí; tự mình giữ giới, cũng dạy người giữ giới; tự mình nhẫn nhục, cũng dạy người nhẫn nhục; tự mình tinh tấn, cũng dạy người tinh tấn; tự mình tu thiền, cũng dạy người tu thiền; tự mình tu trí tuệ, cũng dạy người tu trí tuệ, khen ngợi pháp tu trí tuệ, vui mừng khen ngợi người tu trí tuệ. Tự mình làm mười điều thiện (mười điều lành: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến), cũng dạy người khác làm mười điều thiện, khen ngợi pháp mười điều thiện, vui mừng khen ngợi người làm mười điều thiện. Tự mình thọ trì năm giới (năm điều răn của người tại gia: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), cũng dạy người khác thọ trì năm giới, khen ngợi pháp năm giới, vui mừng khen ngợi người thọ trì năm giới. Tự mình thọ tám giới trai (tám điều giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm, sống gần như người xuất gia), cũng dạy người khác thọ tám giới trai, khen ngợi pháp tám giới trai, vui mừng khen ngợi người giữ tám giới trai. Tự mình tu thiền thứ nhất cho đến tu thiền thứ tư, tự mình tu từ, bi, hỷ, xả, tự mình tu Vô biên không xứ cho đến Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ, cũng dạy người khác tu. Tự mình tu bốn niệm xứ cho đến tám thánh đạo phần, tự mình tu ba cửa giải thoát, mười lực của Phật, cho đến tự mình tu mười tám pháp bất cộng, cũng dạy người khác tu mười tám pháp bất cộng, khen ngợi mười tám pháp bất cộng, vui mừng khen ngợi người tu mười tám pháp bất cộng. Tu-bồ-đề! Nếu pháp tính trước, sau, giữa có khác nhau, thì Bồ-tát Ma-ha-tát này không thể nhờ sức phương tiện mà chỉ bày pháp tính để thành tựu chúng sinh. Tu-bồ-đề! Vì pháp tính trước, sau, giữa không khác nhau, cho nên Bồ-tát tu Bát-nhã ba-la-mật, vì làm lợi ích cho chúng sinh mà tu đạo Bồ-tát."

 Hết quyển thứ hai mươi bốn của Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật.

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ hai mươi lăm.

 Đời Hậu Tần (một triều đại ở Trung Hoa, thế kỷ 4–5), Pháp sư Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) người nước Quy Tư (một nước ở Tây Vực, nay thuộc vùng Tân Cương, Trung Quốc) là Cưu-ma-la-thập dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video