Thiên 8 — Phẩm 8 – Khuyên học

 Phẩm thứ tám: Khuyên học.

 Bấy giờ Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ "không") bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật để cứu giúp mọi loài; Ma-ha-tát: bậc đại sĩ, người có tâm nguyện lớn lao) muốn đầy đủ Đàn-na Ba-la-mật (hoàn thành trọn vẹn việc bố thí; Ba-la-mật nghĩa là đến bờ bên kia, tức tu đến chỗ hoàn thành), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật (hoàn thành trí tuệ thấy rõ thực chất của mọi sự vật); muốn đầy đủ Thi-la Ba-la-mật (hoàn thành việc giữ giới), Sằn-đề Ba-la-mật (hoàn thành việc nhẫn nhục), Tì-lê-da Ba-la-mật (hoàn thành việc tinh tấn, siêng năng), Thiền-na Ba-la-mật (hoàn thành việc thiền định), Bát-nhã Ba-la-mật, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết sắc (phần hình chất vật lý, uẩn thứ nhất trong năm uẩn hợp thành con người), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật; cho đến muốn biết thức (sự phân biệt nhận biết, uẩn thứ năm; ở giữa là thọ: cảm nhận, tưởng: nhận ra hình ảnh khái niệm, hành: các hoạt động tạo tác của tâm), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn biết mắt cho đến ý (sáu căn, sáu cửa nhận biết: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), muốn biết sắc cho đến pháp (sáu trần, sáu đối tượng của sáu căn: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm xúc, ý niệm), muốn biết nhãn thức (sự nhận biết bằng mắt) cho đến ý thức, muốn biết nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và nhận biết) cho đến ý xúc, muốn biết các cảm thọ sinh ra do nhân duyên của nhãn xúc cho đến các cảm thọ sinh ra do nhân duyên của ý xúc, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn dứt dâm, nộ, si (tham dục, giận dữ, ngu mê), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt thân kiến (thấy sai rằng thân này có cái tôi thật), giới thủ (chấp chặt vào những giới cấm, nghi lễ sai lầm cho là đường giải thoát), nghi (ngờ vực chân lý), dâm dục, sân nhuế (giận ghét), sắc ái (lòng ham thích cõi sắc giới, cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), vô sắc ái (lòng ham thích cõi vô sắc giới, cõi không còn hình chất), điệu mạn (tâm xao động và kiêu mạn), vô minh (sự mê mờ, không hiểu rõ chân lý)… tất cả kết sử (các phiền não trói buộc và sai khiến con người) và triền (các phiền não quấn chặt lấy tâm), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn dứt bốn phược (bốn thứ trói buộc), bốn kết (bốn thứ ràng buộc), bốn điên đảo (bốn cái thấy lộn ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là ngã, nhơ là sạch), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn biết mười thiện đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến), muốn biết bốn thiền (bốn bậc định của cõi sắc giới), muốn biết bốn vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không bờ bến đối với chúng sinh: từ, bi, hỷ, xả), bốn vô sắc định (bốn bậc định của cõi vô sắc giới), tứ niệm xứ (bốn phép quán niệm: quán thân là không sạch, quán cảm thọ là khổ, quán tâm là vô thường, quán các pháp là vô ngã) cho đến mười tám pháp bất cộng (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn vào Giác ý tam-muội (Tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú một chỗ; Giác ý tam-muội là định trong đó tâm luôn tỉnh giác), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn vào sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi đứng biến hóa tự tại, tai nghe xa, mắt thấy xa, biết tâm người khác, biết đời trước, dứt sạch phiền não), chín thứ đệ định (chín bậc định nối tiếp nhau theo thứ tự, không xen tâm tạp loạn), Siêu việt tam-muội (định có thể vượt qua các bậc, ra vào tự do), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn được Sư tử du hý tam-muội (định tự tại như sư tử dạo chơi, không sợ hãi), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn được Sư tử phấn tấn tam-muội (định mạnh mẽ nhanh chóng như sư tử vươn mình), muốn được tất cả các môn Đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ mọi điều đã nghe không quên), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được Thủ-lăng-nghiêm tam-muội (định kiên cố, mạnh mẽ, thấu suốt mọi pháp), Bảo ấn tam-muội (định như dấu ấn quý báu), Diệu nguyệt tam-muội (định sáng trong như vầng trăng đẹp), Nguyệt tràng tướng tam-muội (định có tướng như ngọn cờ trăng), Nhất thiết pháp ấn tam-muội (định in dấu khắp tất cả các pháp), Quán ấn tam-muội (định quán chiếu như dấu ấn), Tất pháp tính tam-muội (định thấu đến cùng tận bản tính các pháp), Tất trụ tướng tam-muội (định đứng vững rốt ráo), Như kim cang tam-muội (định bền chắc như kim cương, phá vỡ mọi thứ), Nhập nhất thiết pháp môn tam-muội (định đi vào tất cả các cửa pháp), Tam-muội vương tam-muội (định vua của các định), Vương ấn tam-muội (định như ấn của vua), Tịnh lực tam-muội (định có sức thanh tịnh), Cao xuất tam-muội (định vượt cao lên trên), Tất nhập nhất thiết biện tài tam-muội (định chắc chắn đi vào mọi tài biện luận), Nhập chư pháp danh tam-muội (định đi vào tên gọi của các pháp), Quán thập phương tam-muội (định quán sát mười phương), Chư đà-la-ni môn ấn tam-muội (định như ấn của các môn đà-la-ni), Nhất thiết pháp bất vong tam-muội (định không quên tất cả các pháp), Nhiếp nhất thiết pháp tụ ấn tam-muội (định thu gom tất cả các pháp như in một dấu ấn), Hư không trụ tam-muội (định an trụ như hư không), Tam phần thanh tịnh tam-muội (định trong sạch cả ba phần: thân, miệng, ý), Bất thoái thần thông tam-muội (định có thần thông không bao giờ thoái mất), Xuất bát tam-muội (định hiện ra cái bát (?)), Chư tam-muội tràng tướng tam-muội (định như ngọn cờ đứng đầu các định) — muốn được các môn tam-muội như thế, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn làm tròn ước nguyện của tất cả chúng sinh, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn được đầy đủ thiện căn (gốc lành, công đức tốt) như thế mà không bao giờ rơi vào ác thú (các đường xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), muốn không sinh vào nhà thấp hèn, muốn không dừng lại ở địa vị Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) hay Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, chỉ lo tự giải thoát), muốn không bị rơi từ đỉnh xuống như Bồ-tát (?), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật."

 Bấy giờ Tuệ mạng (tiếng tôn xưng dành cho vị tu sĩ, ý nói người lấy trí tuệ làm mạng sống) Xá-lợi-phất (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) hỏi Tu-bồ-đề: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát bị rơi từ đỉnh xuống (đỉnh đọa: như người leo lên tới đỉnh rồi lại rơi xuống, không tiến lên được)?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Này Xá-lợi-phất! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không dùng phương tiện (cách khéo léo, trí khéo) mà thực hành sáu Ba-la-mật, đi vào tam-muội không (định quán mọi pháp đều trống rỗng, không có tự thể), tam-muội vô tướng (định quán mọi pháp không có hình tướng để nắm bắt), tam-muội vô tác (định không còn mong cầu, tạo tác gì), không rơi xuống địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật, mà cũng không vào được Bồ-tát vị (địa vị Bồ-tát đã chắc chắn đi trên đường thành Phật), thì đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát vì 'pháp sinh' (ở đây 'sinh' nghĩa là 'sống', chưa chín, chỉ sự còn dính mắc vào pháp như món ăn sống chưa tiêu) mà bị rơi từ đỉnh xuống."

 Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: "Thế nào gọi là cái 'sống' của Bồ-tát?"

 Tu-bồ-đề đáp Xá-lợi-phất: "Cái 'sống' ấy gọi là pháp ái (lòng ưa thích, đắm luyến vào pháp)."

 Xá-lợi-phất hỏi: "Pháp ái là thế nào?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà đối với ý 'sắc là không' thì nhận lấy, nghĩ nhớ, dính mắc; đối với ý 'thọ, tưởng, hành, thức là không' thì nhận lấy, nghĩ nhớ, dính mắc. Này Xá-lợi-phất! Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát sinh ra pháp ái thuận theo đạo (lòng đắm luyến vào những pháp vốn thuận với con đường tu). Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát đối với ý 'sắc là vô tướng' thì nhận lấy, nghĩ nhớ, dính mắc; đối với ý 'thọ, tưởng, hành, thức là vô tướng' thì nhận lấy, nghĩ nhớ, dính mắc. Đối với ý 'sắc là vô tác' thì nhận lấy, nghĩ nhớ, dính mắc; đối với ý 'thọ, tưởng, hành, thức là vô tác' thì nhận lấy, nghĩ nhớ, dính mắc. Đối với ý 'sắc là tịch diệt (lặng yên, dứt hết phiền não)' thì nhận lấy, nghĩ nhớ, dính mắc; đối với ý 'thọ, tưởng, hành, thức là tịch diệt' thì nhận lấy, nghĩ nhớ, dính mắc. Đối với ý 'sắc là vô thường (đổi thay, không còn mãi)' cho đến thức, 'sắc là khổ' cho đến thức, 'sắc là vô ngã (không có cái tôi thật)' cho đến thức, thì nhận lấy, nghĩ nhớ, dính mắc. Đó là Bồ-tát sinh ra pháp ái thuận theo đạo.

 Lại nghĩ: Đây là khổ cần phải biết, đây là tập (nguyên nhân của khổ) cần phải dứt, đây là tận (sự diệt hết khổ) cần phải chứng, đây là đạo (con đường dẫn đến diệt khổ) cần phải tu; đây là pháp nhơ, đây là pháp sạch; điều này nên gần, điều này không nên gần; điều này Bồ-tát nên làm, điều này Bồ-tát không nên làm; đây là đạo của Bồ-tát, đây không phải là đạo của Bồ-tát; đây là điều Bồ-tát học, đây không phải là điều Bồ-tát học; đây là Đàn-na Ba-la-mật cho đến Bát-nhã Ba-la-mật của Bồ-tát, đây không phải là Đàn-na Ba-la-mật cho đến Bát-nhã Ba-la-mật của Bồ-tát; đây là phương tiện của Bồ-tát, đây không phải là phương tiện của Bồ-tát; đây là sự chín muồi của Bồ-tát, đây không phải là sự chín muồi của Bồ-tát. Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà đối với các pháp ấy nhận lấy, nghĩ nhớ, dính mắc, thì đó là Bồ-tát Ma-ha-tát sinh ra pháp ái thuận theo đạo."

 Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: "Thế nào gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát 'không sống' (tức đã chín, không còn dính mắc vào pháp)?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thì trong nội không (cái bên trong như sáu căn là không) không thấy ngoại không (cái bên ngoài như sáu trần là không), trong ngoại không không thấy nội không; trong ngoại không không thấy nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), trong nội ngoại không không thấy ngoại không; trong nội ngoại không không thấy không không (ngay cái 'không' cũng là không), trong không không không thấy nội ngoại không; trong không không không thấy đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), trong đại không không thấy không không; trong đại không không thấy đệ nhất nghĩa không (chân lý cao nhất như Niết-bàn cũng là không), trong đệ nhất nghĩa không không thấy đại không; trong đệ nhất nghĩa không không thấy hữu vi không (những gì do nhân duyên tạo thành là không), trong hữu vi không không thấy đệ nhất nghĩa không; trong hữu vi không không thấy vô vi không (những gì không do nhân duyên tạo thành cũng là không), trong vô vi không không thấy hữu vi không; trong vô vi không không thấy tất cánh không (rốt ráo là không, không còn gì sót lại), trong tất cánh không không thấy vô vi không; trong tất cánh không không thấy vô thủy không (cái không có khởi đầu cũng là không), trong vô thủy không không thấy tất cánh không; trong vô thủy không không thấy tán không (cái do các phần hợp lại rồi tan rã là không), trong tán không không thấy vô thủy không; trong tán không không thấy tính không (bản tính của các pháp là không), trong tính không không thấy tán không; trong tính không không thấy chư pháp không (tất cả các pháp là không), trong chư pháp không không thấy tính không; trong chư pháp không không thấy tự tướng không (đặc tướng riêng của mỗi pháp là không), trong tự tướng không không thấy chư pháp không; trong tự tướng không không thấy bất khả đắc không (cái không thể nắm bắt được cũng là không), trong bất khả đắc không không thấy tự tướng không; trong bất khả đắc không không thấy vô pháp không (cái không có là không), trong vô pháp không không thấy bất khả đắc không; trong vô pháp không không thấy hữu pháp không (cái có là không), trong hữu pháp không không thấy vô pháp không; trong hữu pháp không không thấy vô pháp hữu pháp không (cả cái không có lẫn cái có đều là không), trong vô pháp hữu pháp không không thấy hữu pháp không. Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế thì được vào Bồ-tát vị.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học Bát-nhã Ba-la-mật thì nên học như thế này: không nghĩ đến sắc, thọ, tưởng, hành, thức; không nghĩ đến mắt cho đến ý; không nghĩ đến sắc cho đến pháp; không nghĩ đến Đàn-na Ba-la-mật, Thi-la Ba-la-mật, Sằn-đề Ba-la-mật, Tì-lê-da Ba-la-mật, Thiền-na Ba-la-mật, Bát-nhã Ba-la-mật, cho đến mười tám pháp bất cộng. Như thế đó, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, được tâm ấy (tâm cầu giác ngộ) thì không nên nghĩ đến nó, không nên tự cao vì nó; được tâm vô đẳng đẳng (tâm ngang bằng với cái không gì sánh được, tức tâm Phật) thì không nên nghĩ đến nó, không nên tự cao vì nó; được đại tâm (tâm rộng lớn) thì không nên nghĩ đến nó, không nên tự cao vì nó. Vì sao vậy? Vì tâm ấy chẳng phải tâm, do tướng của tâm vốn thường trong sạch."

 Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Thế nào gọi là tướng của tâm vốn thường trong sạch?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Nếu Bồ-tát biết tướng của tâm ấy không hợp với cũng không lìa khỏi dâm, nộ, si; không hợp với cũng không lìa khỏi các triền (phiền não quấn chặt), lưu (phiền não như dòng nước cuốn trôi), phược (phiền não trói buộc), hay các kết sử, tất cả phiền não; không hợp với cũng không lìa khỏi tâm Thanh văn, tâm Bích-chi Phật — này Xá-lợi-phất, đó gọi là tướng tâm của Bồ-tát vốn thường trong sạch."

 Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Có cái tâm không mang tướng tâm ấy chăng?"

 Tu-bồ-đề đáp Xá-lợi-phất: "Trong cái không có tướng tâm ấy, có thể tìm được 'có tướng tâm' hay 'không có tướng tâm' chăng?"

 Xá-lợi-phất đáp: "Không thể tìm được."

 Tu-bồ-đề nói: "Nếu đã không thể tìm được, thì không nên hỏi: 'Có cái tâm không mang tướng tâm ấy chăng?'"

 Xá-lợi-phất lại hỏi: "Thế nào là không có tướng tâm?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Các pháp không bị phá hoại, không bị phân biệt, đó gọi là không có tướng tâm."

 Xá-lợi-phất lại hỏi Tu-bồ-đề: "Chỉ riêng tâm ấy là không bị phá hoại, không bị phân biệt, hay sắc cũng không bị phá hoại, không bị phân biệt, cho đến Phật đạo (con đường thành Phật) cũng không bị phá hoại, không bị phân biệt?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Nếu có thể biết tướng của tâm không bị phá hoại, không bị phân biệt, thì Bồ-tát ấy cũng có thể biết sắc cho đến Phật đạo không bị phá hoại, không bị phân biệt."

 Bấy giờ Tuệ mạng Xá-lợi-phất khen Tu-bồ-đề rằng: "Hay thay, hay thay! Ông thật là con của Phật, sinh ra từ miệng Phật (nhờ lời Phật dạy mà thành), sinh ra từ sự thấy pháp, từ pháp mà hóa sinh ra; nhận lấy phần gia tài là Pháp chứ không nhận phần gia tài là của cải. Ở trong pháp, ông tự tin và tự thân chứng được; đúng như Phật đã nói, trong số những người được vô tránh tam-muội (định không tranh cãi, không gây phiền não cho ai) thì ông là bậc nhất, thật đúng như lời Phật đã khen ngợi. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát nên học Bát-nhã Ba-la-mật như thế, và trong đó cũng nên phân biệt mà biết. Bồ-tát nào thực hành đúng như lời ông nói, thì không xa lìa Bát-nhã Ba-la-mật. Này Tu-bồ-đề! Thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ hiền lành tu tốt) muốn học địa vị Thanh văn cũng nên nghe Bát-nhã Ba-la-mật, thọ trì (nhận lấy và gìn giữ), đọc tụng, chánh ức niệm (nhớ nghĩ đúng đắn), thực hành đúng như lời dạy; muốn học địa vị Bích-chi Phật cũng nên nghe Bát-nhã Ba-la-mật, thọ trì, đọc tụng, chánh ức niệm, thực hành đúng như lời dạy; muốn học địa vị Bồ-tát cũng nên nghe Bát-nhã Ba-la-mật, thọ trì, đọc tụng, chánh ức niệm, thực hành đúng như lời dạy. Vì sao vậy? Vì trong Bát-nhã Ba-la-mật này nói rộng về ba thừa (ba cỗ xe, ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi Phật và Bồ-tát), trong đó Bồ-tát Ma-ha-tát, Thanh văn, Bích-chi Phật đều nên học."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video