Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách tổng tập xếp theo bốn kho: kinh, sử, tử, tập, do vua ra lệnh biên soạn và duyệt định)
Nghi ngục tập (Tập ghi các vụ án khó xử, nhiều nghi vấn), quyển sáu
Đời Minh, Trương Cảnh soạn
Đường Túc minh oan vụ áo dính máu
Đường Túc, sau làm đến chức Đãi chế (chức quan danh dự hàng học sĩ, hầu vua để cố vấn), khi còn làm Tư lý tham quân (quan phụ trách xét xử án hình ở một châu) ở Tần Châu, có một người buôn ngủ đêm ở quán trọ. Người ngủ cùng phòng giết người rồi bỏ trốn. Sáng ra người buôn thức dậy nhìn thì thấy máu dính bẩn áo mình. Ông bị quan lại bắt, không sao giải thích rõ được, bèn tự nhận tội oan. Đường Túc minh oan cho ông ta. Nhưng quan Tri châu (quan đứng đầu một châu) là Mã Tri Tiết giục làm cho xong hồ sơ để kết án. Đường Túc một mực giữ ý kiến, không chịu. Vài ngày sau bắt được kẻ giết người thật. Đường Túc sau đó được bổ làm Quan sát thôi quan (quan phụ tá lo việc xét án trong phủ quan sát sứ) của châu ấy.
Vương An Lễ sáng suốt như thần
Vương An Lễ làm Tri phủ Khai Phong (quan đứng đầu phủ Khai Phong, tức kinh đô). Lính tuần bắt được một lá thư nặc danh tố cáo có người mưu làm phản. Vua ra lệnh điều tra xét xử. Khi xét những người bị nêu tên trong thư thì thấy họ gần giống nhau, sau đó còn lại ba người phải xét tội (?), trong đó có một người họ Tiết. An Lễ nói: "Ta tìm ra rồi." Ông gọi người họ Tiết đến hỏi: "Ngươi có kẻ thù không?" Người ấy đáp: "Có một người bán bút, tôi một mực từ chối không mua, hắn bỏ đi, lòng ấm ức không vui." An Lễ liền ra lệnh bắt người bán bút về tra hỏi, quả nhiên đúng là hắn viết lá thư. An Lễ chém đầu hắn và bêu lên. Người đời gọi ông là thần.
Triệu Tri lục cầu trời, nằm mộng thấy con vượn
Ngày trước, ở huyện La Giang, phủ Thành Đô, có nhà giàu họ Trương chết đi. Vợ là bà Dương sống cùng con gái. Nhà có người đầy tớ tên Ung Nhất trông coi cửa nẻo và tiền của. Có lần mẹ con bà Dương đi ăn tiệc nhà người khác về thì thấy Ung Nhất đã bị giết chết. Quan sở tại bắt giam mẹ con bà cùng hơn mười người hầu gái, đầy tớ. Vụ án kéo dài cả năm vẫn không xử xong.
Quan đề hình (quan coi việc hình án cả một lộ) là Trương Hành Thành đến nhậm chức, ngờ rằng mẹ con bà Dương dâm loạn, sai người giết Ung Nhất để xoá dấu vết; lại ngờ rằng Ung Nhất ghen tuông chuyện gian dâm nên bị người khác giết. Mấy người bị tra tấn đến chết, còn hai mẹ con bị tra khảo đến không còn chỗ da thịt nào lành. Người con gái nói với mẹ: "Sớm muộn gì con cũng chết. Phải cầu thần linh phân xử ngay thẳng, nhất quyết không được nhận tội oan để giữ thanh danh (?)." Sau đó cô quả nhiên chết.
Lúc ấy quan đề hình giao cho Triệu Tri lục (Lục sự tham quân: quan coi giấy tờ, xét hỏi án trong phủ) xét hỏi lại. Triệu ngờ là oan, bèn ăn chay, giữ mình trong sạch, rồi cầu khấn trời. Bỗng ông mộng thấy một con vượn đứng ngay trước án thư. Ông liền xem hồ sơ vụ án, nghĩ có lẽ có người họ Viên (chữ "Viên" đọc giống chữ "vượn"). Viên lại nói: "Người ngày thường đưa cơm cho tù họ Viên." Ông liền bắt người họ Viên về, dẫn vào tra hỏi. Người ấy lập tức nhận tội. Thì ra chính hắn giết Ung Nhất, lấy hai tráp tiền đồng mang đi. Ông bèn thả mẹ bà Dương cùng tất cả những người liên can, còn người họ Viên thì bị xử đúng tội.
Đổi áo, giấu người đàn bà trong lồng tre
Lại có chuyện: ở huyện Bình Hương, Viên Châu, có một ngọn núi cao. Phía bắc núi có người họ Trương lấy con gái nhà họ Chu ở phía nam núi. Người vợ về thăm nhà cha mẹ đẻ, Trương sai em trai đưa đi. Đến giữa núi, người vợ mệt nên ngồi nghỉ một lát, người em bế đứa con nhỏ về trước. Đợi lâu không thấy chị dâu về, Trương cùng em trai đến chỗ nàng ngồi nghỉ thì không thấy đâu. Lại đến nhà họ Chu cũng không có. Họ cùng người nhà họ Chu lại lên núi tìm kiếm (?), thì thấy người vợ chết trong bụi rừng, lại không còn đầu.
Nhà họ Chu túm người em trai đưa lên quan. Quan ngờ người em định gian dâm với chị dâu, chị không theo nên giết để bịt miệng. Người em bèn nhận tội oan. Quan buộc viên đô quan (?) (người lo việc trị an ở địa phương) phải tìm cho ra cái đầu và con dao. Viên đô quan nộp lên được đầu và dao, quan bèn xử tử người em.
Hơn một năm sau, người hàng xóm của Trương gặp người vợ ấy ở một quán trọ tại Kiến Khang. Hai bên nhìn nhau kinh hãi. Một lúc sau cùng nấu cơm, người hàng xóm kể lại sự việc. Người vợ khóc nói: "Oan quá! Hôm ấy tôi đang ngồi trên núi thì có một người khách râu rậm gánh một lồng tre lá nhược lên núi. Hắn nhìn bốn phía không thấy ai, liền rút dao ép lấy áo quần và giày của tôi, rồi gọi một người đàn bà trong lồng ra mặc vào, chặt đầu bà ta bỏ vào lồng, đẩy xác vào rừng, bắt tôi chui vào lồng rồi gánh đi. Hơn nửa tháng mới đến đây."
Ít lâu sau, người khách râu rậm trở về. Hai người hàng xóm túm hắn lại, trình quan. Hắn nhận tội ngay, không chối được lời nào. Quan trình lên Bộ Hình, có chỉ dụ xuống thì xử tử người khách râu rậm. Các viên quan làm hồ sơ vụ án phải đền mạng cho người em; các viên lại ở châu huyện đều bị xoá tên khỏi sổ quan lại; quan huyện, quan tư lý của quận và quan khám nghiệm lại tử thi đều bị giáng chức hoặc cách chức. Hai người hàng xóm được thưởng theo lệ tố giác và bắt được hung thủ. Người vợ được trở về nhà chồng. Còn viên đô quan trước kia, vì bị quan trên ép, đã lén mở quan tài người khác lấy đầu người đàn bà đem nộp, cũng bị xử tử.
Hiến Khanh đoán ra vụ giết sư
Du Hiến Khanh, sau làm quan Bộ Hình, khi được bổ làm Huyện úy (quan coi việc bắt trộm cướp, giữ trật tự trong huyện) huyện An Phong, Thọ Châu. Có một nhà sư tích được của bố thí rất nhiều. Đệ tử của ông giết ông rồi chôn đi, sau đó báo lên huyện rằng: "Thầy tôi đi vân du rồi." Hiến Khanh đoán có chuyện gian, nói: "Ta với thầy ngươi là chỗ thân thiết, sao thầy đi mà không báo cho ta?" Người đệ tử biến sắc mặt. Ông liền bắt hắn, tìm ra xác đã chôn. Cả huyện vô cùng kinh ngạc.
Hồ Văn Cung nằm mộng thấy kẻ gian họ Ngô
Hồ Văn Cung công, sau làm quan ở Khu mật viện (cơ quan tối cao coi việc quân sự), khi làm Thông phán (quan phó, cùng quan đứng đầu châu cai quản và giám sát công việc) Tuyên Châu, có một người bị vu là giết người. Án đã thành, bàn theo luật thì phải đền mạng. Ông ngờ vụ án, gọi người tù ra hỏi. Người tù sợ roi vọt nên không dám nói. Ông sửa áo mũ ngay ngắn, ngồi trên công đường suy nghĩ, chốc lát thiếp đi, mộng thấy có người đến báo: "Là người họ Ngô." Ông vội dẫn người tù đi, cho những người xung quanh lui ra, rồi hỏi lại. Người tù nói: "Sáng sớm tôi định ra đồng thì bị viên lại huyện bắt đưa lên quan, không biết vì cớ gì." Ông lấy lời khai trong hồ sơ ra xét đến tận cùng, thì ra vợ của người bị đánh chết gian dâm với một người họ Ngô. Kẻ gian đã giết chồng, rồi cùng người đàn bà bàn mưu bắt một người dân lương thiện đem tố cáo. Lòng thành của ông cảm động được cả vật, đại khái là như thế.
Quan Thừa nghị giữ công bằng
Trong niên hiệu Thiệu Hưng (niên hiệu vua Tống Cao Tông), Trịnh Thừa nghị (Thừa nghị lang: một bậc quan văn) làm Huyện thừa (quan phó của huyện) huyện Tiêu Sơn. Có viên Thống chế (quan chỉ huy một đạo quân) họ Chu đóng ở huyện, cho chăn ngựa lấn sang bãi cỏ của trường muối Tây Hưng. Ty muối xin triều đình, triều đình ban bảng cho phép dân chống cự và bắt giữ. Lính của Thống chế vẫn cắt cỏ như cũ, bị các hộ làm muối giết và làm bị thương bốn người. Thống chế tính kế: "Nếu không có cỏ ở Tây Hưng thì không chăn ngựa được." Bèn góp tiền đút lót viên lại giữ hồ sơ, ghép thành tội đánh nhau giết người, tám hộ làm muối đều phải đền mạng.
Án làm xong, Tri huyện (quan đứng đầu huyện) đã ký, đến lượt Thừa nghị. Ông nói: "Bảng vàng của triều đình cho phép dân chống cự bắt giữ. Nay nếu ghép thành tội đánh nhau giết người thì chính huyện ta trái lệnh bảng trước. Tờ án không được ghi tên và chức của ta." Viên lại hoảng sợ tạ tội, đổi thành tội chống lại người bắt giữ để kết án. Tám hộ làm muối chỉ bị đánh gậy rồi được thả về. Ngày ngày họ lạy trời khấn: "Mong con cháu ông Trịnh càng ngày càng hưng thịnh." Về sau hai người con của ông đều được tiến cử đi thi và thi đỗ.
Phủ doãn bắt bọn sư gian
Có một người sĩ phu (người có học, làm quan) ở châu nọ đưa vợ đến Lâm An thăm họ hàng. Thuyền cập bờ, ông bảo vợ: "Đợi ta đến nhà người kia mượn kiệu. Ta không tự đến đón được thì lấy cái áo tía của ta làm dấu." Lúc ấy có một nhà sư cũng đậu thuyền ở đó, nghe lén được lời ấy, liền tìm kiệu cùng một chiếc áo tía đến. Người vợ không phân biệt được, liền đi theo.
Kiệu đến ngoài thành, vào trong một ngôi chùa. Một người trẻ tuổi dẫn vào, nói: "Quan nhân ở đây." Người vợ tưởng chồng ở đó, đi theo người trẻ ấy vào sâu trong ngõ, qua mấy khúc quanh, đến một gian phòng nhỏ, rượu thịt đã bày đủ. Người trẻ bỏ khăn trùm đầu ra, hoá ra là một nhà sư. Hắn liền cưỡng ép nàng. Nàng không theo. Hắn chỉ con dao trên giường nói: "Có sợ cái này không?" Nàng đành phải theo. Ở đó ba đêm, hắn dẫn nàng xuống một hầm đất.
Bậc thềm đi xuống quanh co bảy tám khúc. Hầm rộng hơn mười trượng mỗi bề. Một mặt có cửa sổ sáng sủa thông lên mặt đất; ngoài cửa sổ là một bờ đất cao, ngoài bờ là đá chất đống, ngoài đá là đất đắp, ngoài đất là tường và hào, không có dấu chân người lui tới. Trên dưới trước sau đều lát ván gỗ. Giường màn, ghế bàn, đồ ăn uống dùng hằng ngày, thứ gì cũng đầy đủ, ngăn nắp. Một bầy đàn bà sống chung ở đó, cả thảy ba mươi ba người, ai cũng xinh đẹp. Trong chùa có hơn hai mươi nhà sư và hành giả (người tu hành theo hầu trong chùa), hơn mười đầy tớ. Đến tối thì chúng dâm loạn bừa bãi. Cứ hơn mười ngày lại bày tiệc: các sư ngồi thành hàng trên thềm, bầy đàn bà ngồi thành hàng dưới thềm, rót rượu, dâng thức ăn.
Những người đàn bà thì thầm với nhau, mới biết đều là vợ con nhà quan; có người đã ở đây hơn mười năm. Người già, người ốm thì lại bị dẫn ra ngoài, và liên tục có người mới đến. Ngày nào bọn sư cũng ra ngoài, hễ thấy đàn bà có nhan sắc là tìm trăm phương nghìn kế để bắt. Bắt được thì trước hết đưa vào phòng riêng, một hai ngày hoặc ba năm ngày mới đưa xuống đây; xuống đây rồi thì bị chung chạ lẫn lộn.
Một hôm chúng dẫn đến một cô gái mười bốn mười lăm tuổi. Mọi người hỏi, thì ra là con gái một vị Thái thú (quan đứng đầu một quận). Cả nhà đang ở kinh chờ bổ nhiệm (?); nhân đi xem hội đèn, giữa đám đông, cô cùng một người hầu gái lạc đoàn. Một người dáng học trò dẫn cô đi, nói: "Đường về lối này." Rồi dẫn đến chùa, bỏ khăn ra, là một nhà sư. Cô ở trong phòng riêng của hắn mười ngày mới bị đưa xuống đây, cũng không biết người hầu gái giờ ở đâu.
Những người đàn bà sống chung, ngày đêm nghiến răng căm giận nhưng không có cách nào thoát thân. Trong số ấy cũng có hai ba người đàn bà mạnh mẽ muốn hẹn nhau một đêm cùng giết bọn sư, nhưng người yếu đuối thì nhiều, sợ không thành nên không làm. Hằng ngày bọn sư phần nhiều ra ngoài, thay phiên nhau để một hai người ở lại canh hầm. Một đêm chỉ có một nhà sư ngủ lại. Mọi người hỏi duyên cớ, hắn nói: "Hôm nay cả bọn đi tiễn khách (?) vượt biển, mai mới về."
Đêm ấy ba người đàn bà bàn nhau trốn. Đợi nhà sư ngủ, họ mở then cửa, tìm đường (?) ra khỏi hầm, trèo qua mấy lớp tường, ra được đường lớn, cách Lâm An năm dặm. Một người trong số đó là người Lâm An, thông thuộc phố phường, bèn hỏi đường về nhà, rồi đến phủ doãn (quan đứng đầu phủ kinh đô) trình báo. Phủ doãn vô cùng kinh hãi. Lúc ấy vua Tống Hiếu Tông nội thiện (truyền ngôi ngay trong cung khi vua còn sống), ngày hôm sau sẽ ban lệnh đại xá. Phủ doãn liền dẫn trăm lính đi bắt, giết hết bọn sư, đốt chùa, rồi gọi gia đình các người đàn bà đến nhận về. Khi phủ doãn đến chùa, bọn sư vừa đều về hầm chuẩn bị tiệc, cũng không biết ba người đàn bà đã trốn đi. Vợ người sĩ phu Hồ Châu nhờ vậy cũng được về.
Lúc đầu, khi người chồng cho khiêng kiệu, cầm áo tía đến đón, những người ở dọc bờ sông nói: "Vừa có phu kiệu cầm áo tía đến khiêng đi rồi, một người hầu gái cũng đi theo." Phu kiệu về báo, người sĩ phu hết sức kinh hãi, đi tìm khắp nơi không thấy. Ba ngày sau chỉ tìm được người hầu gái. Cô ta nói kiệu đi nhanh như bay, đuổi không kịp, đến chỗ phố chợ đông người lẫn lộn thì không biết đi đâu mất.
Khi phủ doãn đến chùa tập hợp tên họ những người đàn bà, con gái vị Thái thú hỏi tin người hầu gái của mình. Lúc ấy còn vài nhà sư chưa bị giết, đem ra tra hỏi, chúng khai: "Hễ người già, người ốm thì đều dẫn ra giết rồi chôn sau chùa. Người hầu gái này chắc cũng bị giết chôn rồi." Đào lên, tìm được hơn ba mươi bộ hài cốt. Vàng lụa thu được cũng nhiều không kể xiết.
Thọ Long ngờ vụ chết cháy
Chu Thiếu giám (quan phó của một "giám", tức một cơ quan chuyên môn trong triều) Thọ Long làm Tri huyện Cửu Lũng, Bành Châu. Viên lại báo một nhà bảy người chết cháy. Thọ Long nói: "Lẽ nào cả nhà không một người nào thoát? Việc này ắt có kẻ gian." Hơn một tháng sau bắt được hung thủ; quả nhiên là hắn giết người nhà ấy rồi phóng hoả.
Vương Đoan nhờ bê con nhận mẹ
Vương Thông nghị (Thông nghị đại phu: một bậc quan văn) Đoan làm Tri huyện Tương Ấp. Có người dắt bê con ra chợ bán, có người khác túm lại cho là đồ ăn trộm. Tra hỏi thì người bán không chịu nhận. Vương Đoan đem con bò của cả hai nhà đến, con bê nhận ra mẹ, liền chạy theo. Kẻ trộm bèn nhận tội.
Tôn Miện cứu những người uống rượu chung
Tôn Miện, sau làm Khu mật phó sứ (phó quan đứng đầu Khu mật viện), khi làm Tư lý tham quân Triệu Châu, có trộm cướp nổi lên ở huyện thuộc châu. Bọn trộm bị người đi bắt đuổi gấp, bèn vứt dao, binh khí cùng của ăn trộm vào nhà một người dân. Sau đó người đi bắt đến nhà ấy, gặp mười sáu người đang uống rượu chung, đúng bằng số tên trộm. Họ bị bắt giam vào ngục huyện, bị tra tấn ép nhận tội, theo luật đều phải chết. Hồ sơ đã làm xong trình lên, Tôn Miện ngờ là oan, giữ lại để xét hỏi. Quan đứng đầu châu nổi giận, nhưng rốt cuộc không dám kết án. Ít lâu sau bắt được kẻ trộm thật. Quan đứng đầu châu lại vui mừng, nói với Tôn Miện: "Nếu không có ông, ta làm sao tự thoát được tội?"
Tây Sơn mộng thấy thần, xét ra vụ giết người tu hành
Chân Tây Sơn (Chân Đức Tú) làm Soái (quan đứng đầu, coi cả việc quân lẫn việc dân của một vùng) ở Đàm Châu. Bấy giờ có người tên Trình Nhị mở quán trọ, có đứa con trai hơn hai mươi tuổi, nhiều lần bàn với người bạn thân muốn giết cha. Lúc ấy Tây Sơn nổi tiếng tinh tường sáng suốt, người bạn thân sợ liên luỵ đến mình, bèn lên quan tố cáo. Gọi cha mẹ hắn đến hỏi, họ cũng nói như vậy. Quan bắt đứa con đưa sang Tả viện (một nha xét án) tra xét, hắn liền nhận tội. Khám xét lấy được một con dao đuôi chuột (?), nộp lên quan. Nhưng hỏi vì cớ gì thì hắn rốt cuộc không nói gì. Gọi hàng xóm đến hỏi, họ cũng nói hắn thường mang dao sắc, mưu tính khó lường; nhưng giữa cha con họ không hề có chuyện gì khác.
Án đã thành, Tây Sơn vẫn ngờ, đổi sang Phủ viện xét lại, kết quả cũng như trước. Tây Sơn vẫn còn nghi, chuyện cứ kéo dài hơn một năm. Một đêm Tây Sơn thắp hương khấn trời đất thần linh, mộng thấy thần bảo: "Chớ lấy làm lạ (?), đó là chuyện từ hai mươi năm trước." Sáng dậy, chưa kịp làm việc gì khác, ông gọi ngay Trình Nhị đến, cho người xung quanh lui ra, bảo: "Nay án đã thành, nhưng trong lòng ngươi còn có chuyện gì khác?" Trình bối rối hồi lâu, nói: "Không có chuyện gì." Tây Sơn nói: "Hai mươi năm trước ngươi đã làm chuyện gì? Việc ấy ta biết hết rồi, ngươi đừng giấu."
Trình hoảng hốt nói: "Vâng. Hai mươi năm trước có một hành giả (người tu hành chưa chính thức xuất gia) ở núi Quy Sơn nghỉ ở quán, định mua độ điệp (giấy phép xuất gia do nhà nước cấp). Tôi tham tiền của, giết ông ta để chiếm lấy. Cái xác hiện chôn trong bếp." Tây Sơn sai quan kê biên gia sản, được khoảng nghìn quan tiền, lại đào lên, quả nhiên xác vẫn ở đó. Ông bèn đưa Trình Nhị sang Tả viện, những người khác đều được thả.
Ông đưa đứa con vào ngục của phủ, tra hỏi. Hắn nhận tội y như lời khai trước. Ông lại hỏi: "Người ấy là cha ruột ngươi, vì sao ngươi muốn giết?" Hắn lại không nói gì. Tây Sơn nói: "Nếu ngươi đi nơi khác làm ăn, không phải thấy mặt cha nữa thì thế nào?" Hắn nói: "Tôi chẳng biết làm nghề gì." Tây Sơn nói: "Nếu ngươi muốn làm nghề gì, ta sẽ cho ngươi một nghìn quan tiền." Hắn nói: "Nếu được nghìn quan tiền, tôi sẽ mua một tờ độ điệp, lên núi Quy Sơn xuất gia." Tây Sơn bèn đem số gia sản nghìn quan đã kê biên cho hắn. Trình Nhị bị biên quản (đày đến nơi khác, chịu sự quản thúc của quan sở tại) ở quân Kiến Xương. Lúc ấy là năm Nhâm Ngọ niên hiệu Gia Định.
Lý Đoái xét vụ đánh chết người hầu
Lý Thượng thư (quan đứng đầu một bộ) Đoái làm Tri châu Đặng Châu. Có một nhà giàu đánh người hầu (?) đến chết, buộc cổ ném xuống giếng, rồi khai là người ấy tự thắt cổ. Lý Đoái nói: "Đã nhảy giếng thì không cần tự thắt cổ; đã tự thắt cổ thì sao còn nhảy giếng được? Ắt có viên lại nhận tiền nên cố ý để hắn không nhận tội." Ông tra xét viên lại, quả nhiên đúng như vậy.
Trương Hiệp khiến kẻ trộm nhận tội
Năm đầu niên hiệu Gia Định, Trương Hiệp được đổi làm Tư lý tham quân Viên Châu. Có một tên tù tội nặng, hỏi thì nhận tội, rồi ít lâu lại chối, hơn nữa hắn còn có thế lực lung lạc được quan lại; vụ án kéo dài nhiều năm không xử xong, số người bị bắt giam liên luỵ rất đông. Trương Hiệp trình lên quan Đề điểm hình ngục (quan coi việc hình án, ngục tù cả một lộ) rồi đem xử tử hắn. Lại có một tên trộm rất xảo quyệt, lời lẽ không sao bắt bẻ được. Đúng lúc trong ngục có hai anh em tranh nhau của cải, Trương Hiệp khuyên họ: "Kiện nhau ở cửa quan chỉ là tạo cơ hội cho bọn lại thuộc kiếm lợi, lại còn phạm pháp để mong thắng. Sao bằng mỗi người giữ phần của mình, để giữ trọn tình anh em ruột thịt?" Lời lẽ ông tha thiết, người đi kiện cảm động tỉnh ngộ. Tên trộm nghe được cũng tự nhận tội.
Vũ Nham vạch mặt tên giặc giả làm Thông phán
Ngô Đề hình Vũ Nham, tên là Thế Khanh, người trấn Ma Sa, huyện Kiến Dương, phủ Kiến Ninh, khi làm Tri châu Xứ Châu, nhận được tin một viên Thông phán được cử thêm (chức Thông phán bổ thêm ngoài số định) là Vương mỗ sắp đến. Vũ Nham hơn mười năm trước từng quen một người như thế ở nơi nọ, nên rất mừng. Đến khi gặp thì thấy không phải người ấy; hỏi chuyện cũ thì người ấy cũng không biết. Trong lòng ông hơi ngờ và lấy làm lạ. Một hôm ông mời gia quyến người ấy đến họp mặt, cả thảy mười tám người, trong đó có một người đàn bà đã có tuổi, tiều tuỵ, buồn bã. Ông bảo phu nhân mình thong thả trò chuyện với bà về chuyện cũ của Vương Thông phán. Người đàn bà rơi nước mắt. Gặng hỏi mãi mới biết đó chính là vợ của Vương mỗ mà Vũ Nham quen biết. Thì ra bọn giặc cướp thuyền, cướp lấy người vợ, rồi dùng luôn sắc bổ nhiệm của chồng bà mà làm quan đến chức Thông phán bổ thêm ở châu này. Vũ Nham giao cho viên lại tra xét, được sự thật, trình lên triều đình xử đúng tội. Lúc ấy là trong niên hiệu Bảo Hựu.
Hợp sức với Huyện úy trói tên giặc giả làm Huyện thừa
Đời vua Tống Lý Tông, ở huyện Phân Ninh, phủ Long Hưng, có một Huyện thừa họ Triệu, dáng người to lớn, tính tình phóng khoáng, xử việc sáng suốt thoả đáng, quan đề hình rất quý, thường giao việc cho. Quan huyện từng mời các quan cùng làm việc và gia quyến đến nhà uống rượu. Riêng vợ Huyện thừa không uống, lại mấy lần rơi nước mắt. Vợ quan huyện lấy làm lạ hỏi. Vợ Huyện thừa xin nói chuyện riêng, kể: "Chồng tôi trước làm Chủ bạ (quan coi sổ sách giấy tờ của huyện) ở nơi nọ, hết nhiệm kỳ về thì gặp tên giặc này trên hồ. Cả nhà già trẻ, đầy tớ đều bị giết, chỉ giữ tôi lại làm vợ. Hắn dùng luôn cáo sắc (giấy bổ nhiệm của triều đình) của chồng tôi để được bổ làm Huyện thừa ở đây. Đi cùng có sáu tên, trên cánh tay mỗi tên đều có ba dấu chấm (?) làm ký hiệu; có tên giả làm thầy dạy ở thư viện, có tên xưng là họ hàng; ban ngày ở riêng, ban đêm ngủ chung. Chỉ có tên giặc này biết viết lời phán án nên được cả bọn đẩy lên làm đầu sỏ. Tôi không chịu nổi nỗi nhục này."
Lúc ấy Nghiêm Nhân Dũng làm Huyện úy huyện Tân Dụ, nổi tiếng giỏi giang. Quan huyện bí mật bàn mưu với ông, giục tiệc ở nhà trước tan sớm, mời mọi người chuyển vào nhà sau, không cho những kẻ đi theo (?) cùng vào. Vừa ngồi xuống thì thấy người của ty Huyện úy báo: "Ty Đề hình có công văn của quan trên gửi xuống, mời Huyện úy đích thân mở." Nghiêm liền ra ngoài, dẫn lính cung (?) bắt hết những kẻ theo Huyện thừa, rồi trở vào ngồi, vồ lấy Huyện thừa trói lại, giải vào ngục. Tra hỏi thấy đúng sự thật, bèn tâu lên triều đình, xử theo đúng hình luật. Vợ họ Triệu được đưa về nhà cha mẹ đẻ.
Hành Đức bắt nhà sư
Vũ Hành Đức, quan Tiết độ sứ (quan cai quản quân sự và hành chính cả một vùng), được đổi làm Doãn phủ Hà Nam kiêm Lưu thủ Tây Kinh (quan thay vua trông coi kinh đô phụ ở phía tây). Bấy giờ nhà nước cấm mang muối vào thành, ai phạm thì theo luật phải tội chết; ai tố cáo được thưởng mười vạn tiền. Có một bà lão nhà dân ở huyện Lạc Dương mang rau vào thành bán. Có một nhà sư đến mua, trả giá rẻ, cầm rau lật đi lật lại xem rồi không mua, bỏ đi. Bà lão không bán được, mang rau vào cổng thành. Người giữ cổng lục trong giỏ thấy có muối, bắt bà giải lên phủ. Hành Đức tra hỏi, bà lão kể có nhà sư từng hỏi mua rau, lật xem hồi lâu rồi bỏ đi. Ông liền sai bắt nhà sư, nhà sư khai hết: hắn cấu kết với người giữ cổng, dùng muối vu cho bà lão để mong lĩnh thưởng. Hành Đức thả bà lão, trị tội nhà sư cùng mấy người giữ cổng. Ai nấy đều sợ ông như thần, kinh thành trở nên yên ổn, nghiêm chỉnh.
Thái Cao khám xác nổi
Thái Cao được điều làm Huyện úy huyện Trường Khê, Phúc Châu. Trong huyện có một bà lão, hai con trai đi đánh cá ngoài biển rồi mất tích. Bà nói rằng người nọ là kẻ thù đã giết con mình, bèn lên huyện tố cáo. Bọn lại lo việc bắt trộm cướp đều lấy làm khó, nói: "Biển có sóng gió, biết đâu chẳng phải chết đuối? Dẫu quả thật bị kẻ thù giết, nhưng không tìm được xác thì theo luật cũng không xử được." Riêng Thái Cao cho rằng nét mặt bà lão có vẻ oan ức, không thể không xét cho bà. Ông bèn ngầm điều tra, nhờ đó tìm ra dấu vết, rồi hẹn với bà lão: "Trong mười ngày nếu không tìm được xác, ta xin chịu thay bà tội không bắt được giặc." Ông ở lại ngoài biển cả thảy bảy ngày thì thuỷ triều đưa hai cái xác nổi đến. Khám nghiệm thì cả hai đều bị giết. Ông bèn bắt nhà kẻ thù, xử đúng tội. Thái Cao là em trai của Đoan Minh điện học sĩ (danh hiệu học sĩ cao cấp trong triều) Thái Tương.
Doãn Thù vạch mặt kẻ nhận bừa gia sản
Doãn Long Đồ (người mang danh hiệu học sĩ ở gác Long Đồ, nơi giữ sách vở, văn thư của vua) tên là Thù, làm Tri huyện Y Dương thuộc phủ Hà Nam. Trong huyện có một người con gái mồ côi từ nhỏ, nhận bừa là con để hưởng gia sản nhà họ Hạ. Hàng xóm làm chứng cô không phải con nhà ấy, nên gia sản bị quan ghi sổ thu vào. Về sau những người hàng xóm ấy chết, cô gái lại kiện, xin trả lại gia sản đã bị thu. Vụ kiện kéo dài, lâu không xử được. Doãn Thù hỏi: "Ngươi bao nhiêu tuổi?" Cô đáp: "Ba mươi hai." Ông bèn tra sổ hộ tịch đời Hàm Bình, thấy năm thứ hai ông Hạ chết, vợ là bà Lưu đứng làm chủ hộ. Ông vặn hỏi: "Năm năm sau đó ngươi mới sinh ra, sao lại mang họ Hạ được?" Cô gái bèn nhận tội.
Nghi ngục tập, quyển sáu (hết)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video